Wyrokiem w sprawie o sygn. akt VI ACa 57/19 Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał apelację Raiffeisen Bank Polska S.A., którego następcą prawnym jest Raiffeisen Bank International AG, od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 26 października 2018 r.

Sąd Okręgowy zasądził wcześniej na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwotę 23.388,93 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 maja 2017 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Sąd Apelacyjny uznał zasadnicze zarzuty apelacji banku za niezasadne. Wyrok został zmieniony jedynie częściowo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie oraz przez uwzględnienie podniesionego przez bank zarzutu zatrzymania.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego nr 200704HL007237257, zawartej 24 kwietnia 2007 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, działającym pod marką Polbank EFG.

Podstawą zawarcia umowy był wniosek kredytowy z 27 marca 2007 r., w którym wskazano kwotę 300.000 zł oraz CHF jako walutę kredytu. W umowie bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę w złotych stanowiącą równowartość 131.949,33 CHF, przy czym obliczenie równowartości w złotych miało nastąpić według zasad opisanych w regulaminie.

Był to więc typowy kredyt we frankach dawnego Polbank EFG, w którym kredyt miał zostać wypłacony w złotych, natomiast saldo i raty były powiązane z kursem CHF.

Kredyt przeznaczony na budowę domu

Klienci Kancelarii Themi poszukiwali kredytu na budowę domu jednorodzinnego, w którym mieli zamieszkać z dziećmi. Z ustaleń Sądu wynikało, że zależało im na szybkim zawarciu umowy, ponieważ mieli już zakupioną działkę i obawiali się wzrostu cen w okresie boomu budowlanego.

Kredyt wypłacono w sześciu transzach w okresie od 2 maja 2007 r. do 6 maja 2008 r., łącznie w kwocie 286.761,77 zł. Do 10 marca 2017 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku 84.205,38 zł oraz 23.388,93 CHF.

Mechanizm indeksacji według tabel kursowych banku

Zgodnie z regulaminem Polbank EFG, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej wypłata kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą kursów banku obowiązującą w momencie wypłaty środków.

Raty kredytu były wyrażone w walucie obcej i w dniu wymagalności pobierane z rachunku prowadzonego w złotych według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty.

Oprocentowanie kredytu było zmienne i składało się ze stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF oraz stałej marży banku wynoszącej 1,10 punktu procentowego.

Kredytobiorcy otrzymali lakoniczne informacje o ryzyku

Sąd ustalił, że kredytobiorcy otrzymali jedynie lakoniczne informacje o ryzyku kursowym. Nie przedstawiono im symulacji rat kredytu ani symulacji pokazujących, jak zmieni się saldo zadłużenia i wysokość raty w razie wzrostu kursu CHF.

Pracownik banku informował, że kredyt indeksowany do CHF jest popularny i bezpieczny. Kredytobiorcom nie tłumaczono mechanizmu indeksacji ani różnicy między kredytem indeksowanym a denominowanym.

Sąd ustalił również, że kredytobiorcy wiedzieli, iż wzrost kursu CHF może spowodować wzrost raty, ale nie byli świadomi, że oznacza to również wzrost zadłużenia.

Projekt umowy przekazano krótko przed podpisaniem

Z ustaleń Sądu wynikało, że projekt umowy został przekazany kredytobiorcom około 30 minut przed podpisaniem. Zapoznanie się z dokumentami odbywało się w pośpiechu, ponieważ na podpisanie umowy oczekiwali kolejni klienci.

Kredytobiorcy nie zapoznali się z całą umową przed jej podpisaniem, w tym nie przeczytali regulaminu kredytu. Zawarli umowę w zaufaniu do banku oraz w przekonaniu, że kredyty w CHF były wówczas powszechnie wybieranym produktem.

Sąd: klienci nie mogli negocjować kursów banku

Sąd Okręgowy ustalił, że klienci banku nie mogli negocjować zapisów dotyczących sposobu ustalania kursów waluty indeksacji, w tym postanowienia odsyłającego do tabeli kursowej banku.

Sąd podkreślił, że brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych postanowień wynikał z charakteru umowy opartej na wzorcu banku i regulaminie. Wybór jednego z gotowych produktów oferowanych przez bank nie oznaczał indywidualnego uzgodnienia klauzul indeksacyjnych.

Sąd Okręgowy: umowa była nieważna

Sąd Okręgowy uznał, że umowa była nieważna, ponieważ sposób określenia świadczenia banku naruszał granice swobody umów. Umowa przewidywała wypłatę kwoty w złotych, ale jej wysokość miała być ustalana przez odniesienie do kursów z tabel banku, bez wskazania obiektywnych zasad ich wyznaczania.

W ocenie Sądu ani umowa, ani regulamin nie precyzowały, w jaki sposób bank wyznacza kursy walut w tabeli. Oznaczało to, że bank najpierw mógł dowolnie określić kurs w tabeli, a następnie na tej podstawie określić kwotę kredytu w złotych.

Sąd: klauzule indeksacyjne były abuzywne

Niezależnie od argumentacji dotyczącej nieważności, Sąd Okręgowy uznał również, że postanowienia umowy i regulaminu określające sposób wyliczenia kwoty kredytu oraz wysokości rat były abuzywne i nieskuteczne wobec konsumentów.

Za niedozwolone uznano w szczególności postanowienia przewidujące stosowanie kursu kupna z tabeli banku przy wypłacie kredytu oraz kursu sprzedaży z tabeli banku przy spłacie rat.

Sąd: bank jednostronnie kształtował wysokość świadczeń

Sąd wskazał, że podstawą uznania klauzul za abuzywne było przyznanie bankowi prawa do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron: najpierw kwoty postawionej do dyspozycji kredytobiorców, a następnie wysokości rat spłacanych przez kredytobiorców.

Kredytobiorca był narażony na arbitralność decyzji banku i nie miał środków pozwalających zweryfikować prawidłowość kursu ustalonego przez bank. Zdaniem Sądu naruszało to interes konsumenta, odbierając mu bezpieczeństwo i możliwość przewidzenia skutków umowy.

Sąd: różne kursy kupna i sprzedaży nie miały uzasadnienia

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że już samo różnicowanie kursu kupna i kursu sprzedaży przy rozliczaniu kredytu naruszało dobre obyczaje i rażąco naruszało interes konsumenta.

Strony nie umawiały się bowiem na usługę kantorową. Mechanizm indeksacji miał zabezpieczać bank przed ryzykiem kursowym i umożliwić zastosowanie oprocentowania opartego o stawkę właściwą dla CHF, a nie generować dodatkowe obciążenie konsumenta wynikające ze spreadu walutowego.

Aneks umożliwiający spłatę w CHF nie naprawił umowy

W dniu 5 września 2012 r. strony zawarły aneks, na podstawie którego kredytobiorcy zobowiązali się spłacać kredyt w walucie indeksacyjnej, czyli w CHF.

Sąd Okręgowy uznał jednak, że aneks nie usuwał pierwotnej przyczyny nieważności umowy ani niedozwolonego charakteru postanowień indeksacyjnych. Aneks nie stanowił świadomej i wyraźnej zgody konsumentów na związanie ich abuzywnymi postanowieniami umownymi.

Sąd Apelacyjny: zasadnicze zarzuty banku były niezasadne

Apelację od wyroku wniósł wyłącznie bank. Sąd Apelacyjny wskazał, że apelacja banku skutkowała jedynie częściową zmianą wyroku w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie oraz uwzględnieniem zarzutu zatrzymania. Zasadnicze zarzuty apelacji okazały się niezasadne.

Oznacza to, że korzystne dla Klientów Kancelarii Themi rozstrzygnięcie co do zasądzenia kwoty 23.388,93 CHF zostało utrzymane, z korektą dotyczącą skutków odsetkowych i zarzutu zatrzymania.

Zarzut zatrzymania i potrącenie

W toku postępowania apelacyjnego bank zgłosił zarzut zatrzymania zasądzonej kwoty 23.388,93 CHF do czasu zaoferowania przez kredytobiorców zwrotu kapitału w kwocie 286.761,77 zł oraz kwoty 404.729,20 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału albo zabezpieczenia roszczeń o ich zwrot.

Klienci Kancelarii Themi powołali się następnie na złożenie oświadczenia o potrąceniu swoich wierzytelności z wierzytelnością banku z tytułu zwrotu kapitału. Oświadczenie obejmowało m.in. wierzytelność w kwocie 112.155,47 zł oraz wierzytelność w kwocie 24.915,09 CHF.

Prawomocna wygrana Klientów Kancelarii Themi

Sprawa VI ACa 57/19 jest istotna, ponieważ dotyczyła jednej ze starszych umów dawnego Polbank EFG, zawartej jeszcze w 2007 r., a Sąd Apelacyjny co do zasady utrzymał korzystne dla kredytobiorców rozstrzygnięcie.

Na rzecz Klientów Kancelarii Themi zasądzono 23.388,93 CHF, a Sąd Apelacyjny nie podzielił zasadniczych zarzutów apelacji banku.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i Polbank EFG

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• kredyty dawnego Polbank EFG,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w CHF,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• spory dotyczące tabel kursowych banku,
• zarzut zatrzymania i potrącenie w sprawach frankowych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 57/19 jest kolejnym przykładem korzystnego, prawomocnego rozstrzygnięcia dla Klientów Kancelarii Themi w sporze dotyczącym kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.