Wyrokiem z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt V ACa 90/22, Sąd Apelacyjny w Warszawie, V Wydział Cywilny, oddalił apelację Raiffeisen Bank International AG od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt XXVIII C 3440/21.

Sąd Apelacyjny zasądził również od banku na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Oznacza to, że utrzymane zostało korzystne dla kredytobiorców rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, którym zasądzono od banku na ich rzecz 8.830,38 zł oraz 21.441,51 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 września 2019 r. do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego nr 200801HL002694901555, zawartej 31 stycznia 2008 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, działającym wówczas pod marką Polbank EFG. Następcą prawnym tego banku jest Raiffeisen Bank International AG.

Klienci Kancelarii Themi zawarli umowę kredytu w kwocie 210.000 zł, indeksowanego do CHF. Kredyt został przeznaczony na spłatę kredytu mieszkaniowego w innym banku. Okres kredytowania wynosił 480 miesięcy.

Był to typowy kredyt we frankach, w którym środki zostały udostępnione w złotych, ale mechanizm rozliczeń został powiązany z kursem franka szwajcarskiego.

Oprocentowanie LIBOR 3M CHF i mechanizm indeksacji

Zgodnie z umową kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Na dzień sporządzenia umowy oprocentowanie wynosiło 3,89333% w stosunku rocznym. Zmienna stopa procentowa była ustalana jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF oraz stałej marży banku w wysokości 1,25 punktu procentowego.

Regulamin przewidywał, że wypłata kredytu następuje w złotych po przeliczeniu według kursu nie niższego niż kurs kupna walut zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w momencie wypłaty środków. Pełna wysokość kredytu w CHF miała zostać określona według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz.

Jednocześnie ani umowa, ani regulamin nie zawierały jasnych zasad ustalania kursów stosowanych przez bank.

Aneks umożliwiający spłatę w CHF

W dniu 9 marca 2012 r. strony zawarły aneks nr 1, zgodnie z którym spłata kredytu miała następować bezpośrednio w CHF, z rachunku kredytobiorców prowadzonego w tej walucie.

Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny, nie uznały jednak, aby zawarcie aneksu usuwało pierwotną wadliwość umowy. Aneks działał jedynie na przyszłość i nie usuwał skutków zastosowania abuzywnego mechanizmu indeksacyjnego przy uruchomieniu kredytu.

Kredytobiorcy nie zostali prawidłowo poinformowani o ryzyku

Sąd Okręgowy ustalił, że przed zawarciem umowy kredytobiorcom nie przedstawiono symulacji pokazującej możliwe scenariusze wysokości rat i salda kredytu w razie zmiany kursu CHF.

Pracownik banku poinformował jedynie, że kredyt jest w CHF i że mogą wystąpić wahania kursu. Nie przekazano jednak, że wahania te mogą sięgać nawet 100%, a kredytobiorcy nie zdawali sobie sprawy ze skali możliwego ryzyka.

Sąd wskazał, że dla prawidłowego wykonania obowiązku informacyjnego konieczne było przedstawienie konsumentowi jasnej informacji o nieograniczonym charakterze ryzyka walutowego oraz pokazanie konkretnych przykładowych kwot raty i salda kredytu przy istotnym wzroście kursu CHF.

Umowa została zawarta na wzorcu banku

Sąd Okręgowy ustalił, że umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego stosowanego przez bank. Kredytobiorcy nie mieli możliwości ingerencji w treść przygotowanej umowy ani negocjowania jej postanowień. Dotyczyło to także zapisów regulaminu stanowiącego integralną część umowy.

Sąd Apelacyjny podzielił tę ocenę. Wskazał, że bank wykorzystywał przy kontraktowaniu określony schemat opracowany przez siebie, a umowa była jedynie uzupełniana o dane szczegółowe dotyczące kredytobiorców, takie jak kwota kredytu, okres kredytowania, cel kredytu czy zabezpieczenie.

Sąd: wybór kredytu indeksowanego nie oznacza negocjacji klauzul

Sąd Apelacyjny podkreślił, że sam wybór kredytu indeksowanego do CHF nie oznacza, że postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji zostały indywidualnie uzgodnione.

Kredytobiorcy mogli zdecydować się na określony produkt bankowy, ale bank nie wykazał, aby mieli realną możliwość negocjowania zasad indeksacji, kursów stosowanych do przeliczeń albo warunków związanych z ryzykiem kursowym.

Sąd Okręgowy: umowa była nieważna

Sąd Okręgowy uznał, że postanowienia określające indeksację były nieważne jako sprzeczne z art. 353¹ k.c. Bank uzyskał bowiem możliwość samodzielnej modyfikacji wysokości kwoty wypłaconej jako kapitał kredytu oraz wysokości spłacanych rat.

Sąd wskazał, że bez postanowień odnoszących się do przeliczeń PLN/CHF strony nie zawarłyby tej umowy, ponieważ jej konstrukcja była oparta na mechanizmie indeksacji i oprocentowaniu właściwym dla kredytów powiązanych z CHF.

Sąd: klauzule indeksacyjne były abuzywne

Niezależnie od argumentacji dotyczącej nieważności, Sąd Okręgowy ocenił umowę także przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Uznał, że postanowienia określające sposób wyliczenia kwoty kredytu podlegającej spłacie oraz wysokości rat były abuzywne i nie wiązały kredytobiorców.

Sąd Apelacyjny podzielił tę ocenę, wskazując, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia mają przepisy o ochronie konsumenckiej, tj. art. 385¹–385³ k.c., interpretowane w świetle dyrektywy 93/13.

Sąd: bank nie mógł jednostronnie określać kursów

Sąd Okręgowy wskazał, że niedozwolony charakter miały postanowienia przewidujące stosowanie kursów wyznaczanych przez bank przy wykonywaniu mechanizmu indeksacji. Bank otrzymał bowiem prawo do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron: najpierw kwoty kredytu, a następnie wysokości rat spłacanych przez kredytobiorców.

Kredytobiorcy byli w ten sposób narażeni na arbitralność decyzji banku, przy braku kryteriów pozwalających na późniejszą weryfikację prawidłowości kursów stosowanych przez bank.

Sąd: sposób wykonywania umowy nie miał znaczenia

Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny, wskazały, że przy ocenie abuzywności nie ma decydującego znaczenia to, w jaki sposób bank faktycznie ustalał kurs waluty ani czy korzystał z przyznanych mu uprawnień w sposób szczególnie niekorzystny dla konsumenta.

Istotne było to, że treść umowy dawała bankowi możliwość działania w sposób naruszający interesy konsumenta. Oceny abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.

Sąd: ryzyko kursowe zostało przerzucone na konsumentów

Sąd Okręgowy wskazał, że klauzula indeksacyjna prowadziła do asymetrycznego rozkładu ryzyka kursowego. Bank otrzymywał świadczenie wyrażone w CHF według harmonogramu, natomiast ciężar wzrostu kursu waluty spoczywał na konsumentach.

W razie wzrostu kursu CHF kredytobiorcy musieli wydatkować coraz większe kwoty w złotych, aby spełnić świadczenie o tej samej wysokości wyrażone w walucie obcej. Sąd uznał, że prowadziło to do nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków stron.

Sąd Apelacyjny: apelacja banku była nieuzasadniona

Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał apelację banku za nieuzasadnioną i oddalił ją w całości.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz jego ocenę prawną w zakresie abuzywności postanowień umowy, nieważności umowy oraz zasadności żądania zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.

Teoria dwóch kondykcji i zwrot świadczeń

Sąd Okręgowy przyjął teorię dwóch kondykcji i zasądził na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwoty dochodzone pozwem. Uznał, że świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy podlegają zwrotowi jako świadczenia nienależne.

Sąd Apelacyjny utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. W efekcie prawomocnie zasądzono na rzecz kredytobiorców:

• 8.830,38 zł,
• 21.441,51 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 13 września 2019 r.,
• 6.417 zł kosztów procesu za I instancję,
• 4.050 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Prawomocna wygrana Klientów Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie V ACa 90/22 stanowi prawomocne i korzystne rozstrzygnięcie dla Klientów Kancelarii Themi.

Bank próbował zakwestionować wyrok Sądu Okręgowego, ale apelacja została oddalona w całości. Ostatecznie utrzymano zasądzenie na rzecz kredytobiorców kwot w złotych i frankach szwajcarskich, a bank został dodatkowo obciążony kosztami postępowania apelacyjnego.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i Polbank EFG

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• kredyty dawnego Polbank EFG,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• apelacje banków w sprawach frankowych,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• brak transparentnych zasad ustalania kursów,
• wadliwe pouczenia o ryzyku walutowym.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie V ACa 90/22 jest kolejnym przykładem prawomocnej wygranej Klientów Kancelarii Themi w sprawie dotyczącej kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.