Wyrokiem z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt V Ca 2393/20, Sąd Okręgowy w Warszawie, V Wydział Cywilny Odwoławczy, zmienił wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt II C 2688/17, w sprawie Klientów Kancelarii Themi przeciwko Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu.

Sąd Okręgowy zasądził od banku na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwoty:

• 10.651,82 zł,
• 9.191,64 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 4 maja 2017 r. do dnia zapłaty,
• 4.382,19 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,
• 2.216,76 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Jednocześnie Sąd Okręgowy oddalił apelację banku w pozostałej części.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego zawartej z poprzednikiem prawnym Raiffeisen Bank International AG, tj. dawnym Polbank EFG. Klienci Kancelarii Themi dochodzili od banku zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy kredytu powiązanego z kursem CHF.

W pozwie kredytobiorcy domagali się zasądzenia kwoty 10.651,82 zł oraz 9.191,64 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 maja 2017 r. Jako podstawę roszczenia wskazywali bezpodstawne wzbogacenie wynikające ze stosowania w umowie niedozwolonych postanowień umownych.

Był to kolejny spór dotyczący produktu określanego potocznie jako kredyt we frankach, w którym mechanizm rozliczeń opierał się na indeksacji do CHF i tabelach kursowych banku.

Wyrok Sądu Rejonowego i apelacje stron

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie wyrokiem z dnia 23 września 2020 r. zasądził na rzecz kredytobiorców kwotę 25.421,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 maja 2017 r. do dnia zapłaty.

Sąd Rejonowy uznał, że postanowienia § 2 ust. 1 umowy oraz § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 regulaminu stanowiły niedozwolone postanowienia umowne i nie wiązały kredytobiorców. Jednocześnie Sąd I instancji nie uwzględnił żądania zwrotu kwoty 9.191,64 CHF, przyjmując koncepcję rozliczenia nadpłat po eliminacji klauzul indeksacyjnych.

Apelacje od wyroku wniosły obie strony. Kredytobiorcy domagali się zasądzenia także kwoty w CHF, natomiast bank kwestionował rozstrzygnięcie korzystne dla konsumentów.

Sąd Okręgowy: Sąd Rejonowy wyszedł ponad żądanie

Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił apelację banku w zakresie zarzutu naruszenia art. 321 k.p.c., czyli zakazu orzekania ponad żądanie.

Kredytobiorcy dochodzili w pozwie kwoty 10.651,82 zł, natomiast Sąd Rejonowy zasądził 25.421,98 zł, opierając się na wyliczeniach biegłego. Sąd Okręgowy uznał, że w tym zakresie Sąd Rejonowy wyszedł poza granice żądania pozwu, dlatego zmienił wyrok i zasądził kwotę zgodną z żądaniem kredytobiorców.

Sąd Okręgowy zasądził także kwotę w CHF

Najistotniejszą zmianą korzystną dla Klientów Kancelarii Themi było zasądzenie przez Sąd Okręgowy również kwoty 9.191,64 CHF.

Sąd Okręgowy uwzględnił w tym zakresie apelację kredytobiorców, uznając zasadność roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych bezpośrednio w walucie CHF. Ostatecznie więc kredytobiorcy uzyskali rozstrzygnięcie obejmujące zarówno kwotę w złotych, jak i kwotę we frankach szwajcarskich.

Sąd: postanowienia indeksacyjne nie były indywidualnie uzgodnione

Sąd Okręgowy nie podzielił argumentacji banku, jakoby postanowienia dotyczące indeksacji zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentami.

Sąd wskazał, że umowa przedstawiona kredytobiorcom była wzorcem umownym stosowanym przez bank, który nie podlegał negocjacjom ani zmianom. Kredytobiorcy nie mieli realnego wpływu na sposób spłaty kredytu, mechanizm przeliczania walut ani treść klauzul indeksacyjnych.

Sam wybór kredytu indeksowanego do CHF nie oznaczał indywidualnego uzgodnienia mechanizmu indeksacji. Konsument może wybrać jeden z produktów oferowanych przez bank, ale nie oznacza to, że negocjował kluczowe postanowienia wzorca umownego.

Sąd: bank nie wykazał realnego wpływu konsumentów na klauzule

Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z art. 385¹ § 4 k.c. ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia postanowień spoczywał na banku. Bank temu ciężarowi nie sprostał.

Sąd odwołał się również do poglądu, że dla wykazania rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowienia nie wystarczy samo zapoznanie się z klauzulą ani podpisanie umowy. Konieczne byłoby wykazanie rzeczywistych negocjacji i wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia danego postanowienia.

Sąd: sposób ustalania kursów przez bank nie miał decydującego znaczenia

Bank podnosił, że nie ustalał kursów w sposób dowolny, ponieważ brał pod uwagę m.in. notowania z rynku międzybankowego, popyt i podaż na waluty oraz inne czynniki rynkowe. Sąd Okręgowy uznał jednak, że dla oceny abuzywności nie ma decydującego znaczenia faktyczny sposób wykonywania umowy.

Istotne było to, że umowa i regulamin nie zawierały formalnych ograniczeń w zakresie ustalania kursu CHF przez bank. Postanowienia nie przewidywały wymogu powiązania kursu banku z kursem NBP, kursem rynkowym ani innym obiektywnym wskaźnikiem.

W konsekwencji bankowi pozostawiono swobodę wyboru kryteriów ustalania kursu CHF w tabelach kursowych, a konsument nie miał realnej możliwości samodzielnej weryfikacji mechanizmu przeliczeń.

Zeznania świadka banku nie zmieniły oceny sprawy

Sąd Okręgowy odniósł się także do zeznań świadka zgłoszonego przez bank. Uznał je za ogólne i dotyczące raczej standardowej procedury zawierania umów, a nie rzeczywistego przebiegu rozmów z konkretnymi kredytobiorcami.

Świadek nie zawierał umowy z Klientami Kancelarii Themi i nie był obecny przy jej zawieraniu, dlatego nie mógł mieć wiedzy o tym, jakie informacje rzeczywiście przekazano kredytobiorcom, czy przedstawiono im symulacje ryzyka kursowego oraz czy wyjaśniono im mechanizm indeksacji.

Sąd: klauzule indeksacyjne określały główne świadczenia, ale były niejednoznaczne

Sąd Okręgowy, uwzględniając nowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i TSUE, przyjął, że postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji określały główne świadczenia stron.

Nie wykluczało to jednak ich kontroli pod kątem abuzywności, ponieważ zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. Umowa nie przedstawiała w sposób przejrzysty działania mechanizmu wymiany waluty obcej i nie pozwalała konsumentom oszacować ekonomicznych konsekwencji zawarcia umowy.

Sąd: umowa nie pozwalała samodzielnie ustalić wysokości zobowiązania

Sąd Okręgowy wskazał, że umowa i regulamin nie określały, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno przy uruchomieniu kredytu, jak i przy spłacie rat.

Kredytobiorcy zostali jedynie poinformowani, że wypłata kredytu nastąpi według kursu nie niższego niż kurs kupna z tabeli banku, a raty będą pobierane według kursu sprzedaży z tabeli banku obowiązującej na koniec dnia roboczego poprzedzającego termin płatności raty.

Taki sposób sformułowania umowy nie dawał konsumentom możliwości samodzielnego ustalenia wysokości zobowiązania ani kontroli prawidłowości kursów stosowanych przez bank.

Sąd: bank mógł wpływać na wysokość świadczeń konsumentów

Sąd Okręgowy uznał, że klauzule przeliczeniowe nie odwoływały się do obiektywnych wskaźników, lecz pozwalały bankowi określać miernik wartości według własnej woli.

Na podstawie spornych postanowień bank mógł jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźnik, według którego obliczana była wysokość zadłużenia oraz wysokość rat. W ten sposób bank mógł wpływać na wysokość świadczeń Klientów Kancelarii Themi.

Sąd: spread walutowy był ukrytym zarobkiem banku

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że bank zastosował dwa różne kursy: kurs kupna do ustalenia salda zadłużenia oraz kurs sprzedaży do przeliczenia rat na złote.

Zdaniem Sądu mechanizm ten zapewniał bankowi możliwość pobierania ukrytego zarobku w postaci spreadu, któremu nie odpowiadała żadna rzeczywista usługa świadczona przez bank na rzecz konsumentów. Opłata ta była nieznana kredytobiorcom w dacie zawarcia umowy i niemożliwa do oszacowania nawet w dużym przybliżeniu.

Sąd: ocena abuzywności następuje na chwilę zawarcia umowy

Sąd Okręgowy podkreślił, że postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że bank faktycznie wykorzystywał je w określony sposób, ale dlatego, że dawało bankowi możliwość działania naruszającego interesy konsumenta.

Dlatego argument, że kursy stosowane przez bank miały charakter rynkowy albo nie odbiegały od kursów innych banków, nie miał zasadniczego znaczenia. Oceny abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie na podstawie późniejszego sposobu jej wykonywania.

Prawomocna wygrana Klientów Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie V Ca 2393/20 stanowi prawomocne rozstrzygnięcie korzystne dla Klientów Kancelarii Themi.

Sąd drugiej instancji zasądził na rzecz kredytobiorców zarówno kwotę w złotych, jak i kwotę w CHF, uwzględniając ich apelację w istotnej części oraz oddalając zasadnicze zarzuty apelacji banku.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i Polbank EFG

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• apelacje w sprawach frankowych,
• rozliczenia świadczeń spełnionych bezpośrednio w CHF,
• spory dotyczące tabel kursowych banku,
• zarzuty dotyczące orzekania ponad żądanie i zakresu roszczeń.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie V Ca 2393/20 jest kolejnym przykładem korzystnego, prawomocnego rozstrzygnięcia dla Klientów Kancelarii Themi w sprawie dotyczącej kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.