Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II Ca 1360/22, Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny Odwoławczy, oddalił apelację Raiffeisen Bank International AG od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt XII C 272/20/P.

Sąd Okręgowy zasądził również od banku na rzecz Klientki Kancelarii Themi kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

W ten sposób prawomocnie utrzymane zostało korzystne rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, którym zasądzono od banku na rzecz kredytobiorczyni kwotę 69.643,73 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

• od kwoty 64.086,09 zł od dnia 28 lutego 2020 r. do dnia zapłaty,
• od kwoty 5.557,64 zł od dnia 5 października 2021 r. do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego nr 200809HL005755700823, zawartej 9 września 2008 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, czyli dawnym Polbank EFG. Następcą prawnym tego banku jest Raiffeisen Bank International AG.

Bank udzielił Klientce Kancelarii Themi kredytu w kwocie 210.000 zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego. Kredyt został przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym oraz refinansowanie wydatków na cele mieszkaniowe. Okres kredytowania wynosił 480 miesięcy, a wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo.

Był to klasyczny kredyt we frankach, w którym środki zostały wypłacone w złotych, natomiast saldo zadłużenia i raty były powiązane z kursem CHF ustalanym według tabeli banku.

Kredyt na cele mieszkaniowe

Sąd ustalił, że Klientka Kancelarii Themi zawarła umowę w celu zakupu lokalu, w którym zamierzała zaspokajać potrzeby mieszkaniowe własne i dziecka. Lokal nie był i nie jest wynajmowany, a w dacie zawarcia umowy kredytobiorczyni nie prowadziła działalności gospodarczej.

Opcja kredytu indeksowanego do CHF została przedstawiona kredytobiorczyni jako najlepsza w jej sytuacji finansowej, tj. jako matki samotnie wychowującej dziecko. Według stanu z daty zawarcia umowy rata takiego kredytu była znacznie niższa niż rata kredytu złotowego.

Oprocentowanie LIBOR 3M CHF i marża banku

Umowa przewidywała zmienne oprocentowanie kredytu. Na dzień sporządzenia umowy wynosiło ono 4,98250% w stosunku rocznym.

Zmienna stopa procentowa była ustalana jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF oraz stałej marży banku w wysokości 2,25 punktu procentowego. Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 420.000 zł na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego.

Mechanizm indeksacji według tabeli banku

Regulamin kredytu przewidywał, że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą banku obowiązującą w momencie wypłaty środków. Saldo zadłużenia miało być wyrażone w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu.

Raty kredytu były natomiast wyrażone w walucie obcej, ale pobierane z rachunku prowadzonego w złotych według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą banku obowiązującą na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty.

Regulamin przewidywał również, że wcześniejsza spłata kredytu indeksowanego do waluty obcej następuje w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku w momencie realizacji dyspozycji.

Umowa nie była indywidualnie negocjowana

Sąd ustalił, że treść umowy kredytu nie była wynikiem negocjacji między stronami. Postanowienia umowy nie były rezultatem indywidualnych uzgodnień z kredytobiorczynią, a umowa została zawarta przy użyciu wzorca umownego stosowanego przez bank.

Sąd Okręgowy podkreślił, że nie można utożsamiać indywidualnego uzgodnienia klauzul indeksacyjnych z samym wyborem określonego modelu umowy. Wybór produktu bankowego nie oznacza, że konsument negocjował poszczególne klauzule wzorca, zwłaszcza mechanizm indeksacji i sposób ustalania kursu waluty.

Sąd: kredyt nie był kredytem walutowym

Sąd Rejonowy wskazał, a Sąd Okręgowy podzielił tę ocenę, że zawarta umowa nie była kredytem walutowym. Kredyt został udzielony i wypłacony w złotych, a także miał być spłacany w złotych. CHF pełnił w umowie funkcję miernika wartości, a nie waluty rzeczywistego udostępnienia kapitału.

W pierwotnym brzmieniu umowa nie przewidywała możliwości oddania do dyspozycji kredytobiorczyni kwoty kredytu we frankach szwajcarskich ani spłaty rat bezpośrednio w CHF.

Sąd: sama konstrukcja kredytu indeksowanego była dopuszczalna

Sąd nie przyjął, że umowa była nieważna tylko dlatego, że zawierała mechanizm indeksacji do CHF. Wskazał, że sam kredyt indeksowany do waluty obcej nie był umową nieznaną prawu ani czynnością sprzeczną z Prawem bankowym.

Problemem była jednak konkretna konstrukcja zastosowana przez bank — przede wszystkim brak transparentnych zasad ustalania kursu CHF oraz brak mechanizmów chroniących konsumenta przed nieograniczonym ryzykiem kursowym.

Sąd: klauzule przeliczeniowe były abuzywne

Sąd Rejonowy uznał, że abuzywnością dotknięte były postanowienia § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 13 ust. 7 regulaminu. Postanowienia te odwoływały się do kursu kupna i kursu sprzedaży CHF ustalanego w tabeli banku.

Sąd wskazał, że bank mógł w istocie samodzielnie i jednostronnie ustalać kurs waluty na dany dzień, a tym samym wpływać na wysokość zobowiązania kredytobiorczyni. Ani w umowie, ani w regulaminie nie przedstawiono w sposób wyraźny, jednoznaczny i poddający się weryfikacji mechanizmu ustalania kursów walut przez bank.

Sąd: nie badamy praktyki banku, lecz treść umowy

Bank wskazywał, że jego praktyka ustalania kursów odwoływała się do mechanizmów rynkowych, a kursy stosowane przez bank nie odbiegały istotnie od kursów NBP. Sąd uznał jednak tę argumentację za nieskuteczną.

Dla oceny abuzywności znaczenie ma treść umowy, a nie to, jak bank faktycznie wykonywał jej postanowienia. Istotne było więc to, że sama umowa dawała bankowi możliwość jednostronnego ustalania kursów bez obiektywnych i weryfikowalnych ograniczeń.

Sąd: ryzyko kursowe było nieograniczone

Sąd zwrócił uwagę, że umowa została zawarta na okres 40 lat. W przypadku tak długiego zobowiązania indeksacja do waluty obcej, bez żadnych mechanizmów zabezpieczających konsumenta przed istotną zmianą kursu, stwarzała realne ryzyko naruszenia fundamentalnych interesów kredytobiorczyni.

Sąd podkreślił, że bank jako profesjonalista dysponuje instrumentami pozwalającymi minimalizować ryzyko kursowe. Konsument takich instrumentów zasadniczo nie ma, a uczciwie skonstruowana umowa nie powinna obciążać go ryzykiem zmiany kursu waluty obcej w sposób właściwie nieograniczony.

Sąd: brak zabezpieczeń konsumenta naruszał dobre obyczaje

Sąd uznał, że brak postanowień chroniących konsumenta przed ryzykiem istotnej zmiany kursu waluty obcej był sprzeczny z dobrymi obyczajami.

Sama świadomość tego, że kurs waluty może się zmieniać, nie wystarcza do przyjęcia, że konsument prawidłowo przyjął na siebie ryzyko nieograniczonego wzrostu zadłużenia. W sprawie istotne było to, że umowa nie przewidywała żadnego mechanizmu ograniczającego skutki znacznego osłabienia złotego wobec franka w okresie 40 lat obowiązywania umowy.

Sąd: po eliminacji klauzul umowa nie mogła dalej obowiązywać

Sąd Rejonowy uznał, że po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień dotyczących indeksacji umowa traci charakter kredytu indeksowanego do CHF. Nie było podstaw do zastępowania tych postanowień innym mechanizmem przeliczeniowym ani do przywracania umowie charakteru kredytu powiązanego z frankiem.

Sąd odwołał się przy tym do orzecznictwa TSUE oraz Sądu Najwyższego, wskazując, że usunięcie nieuczciwych warunków może prowadzić do nieważności całej umowy, jeżeli ich eliminacja zmienia charakter głównego przedmiotu umowy.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd Rejonowy uznał, że umowa kredytu hipotecznego nr 200809HL005755700823 była nieważna. Skoro umowa była nieważna, kredytobiorczyni nie była zobowiązana do zapłaty na rzecz banku żadnych kwot na jej podstawie.

Jednocześnie Sąd wskazał, że Klientka Kancelarii Themi dochodziła jedynie części swojego roszczenia. Suma wpłat dokonanych przez nią na rzecz banku była wyższa niż kwota objęta pozwem, dlatego żądanie zapłaty 69.643,73 zł zostało uwzględnione w całości.

Sąd: właściwa jest teoria dwóch kondykcji

Sąd Rejonowy wyraźnie odrzucił teorię salda. Wskazał, że w polskim systemie prawnym właściwa jest teoria dwóch kondykcji, zgodnie z którą każde roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ocenia się oddzielnie.

Oznacza to, że kredytobiorcy, którzy spłacali kredyt w wykonaniu nieważnej umowy, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu wypłaconego kapitału.

Zarzut zatrzymania banku był bezskuteczny

Bank złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania. Sąd Rejonowy uznał je jednak za nieważne i bezskuteczne.

Powodem było to, że bank jednocześnie stanowczo twierdził, iż umowa jest ważna, a zarzut zatrzymania zgłosił jedynie na wypadek, gdyby Sąd uznał umowę za nieważną. Sąd ocenił takie oświadczenie jako warunkowe, a jednostronne oświadczenie woli o charakterze prawokształtującym nie może być skutecznie złożone pod warunkiem.

Sąd Okręgowy oddalił wszystkie zarzuty apelacji banku

Sąd Okręgowy w Krakowie uznał apelację banku za niezasadną. Podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i jego ocenę prawną, w tym ocenę dotyczącą abuzywności klauzul indeksacyjnych, nieważności umowy oraz zasadności roszczenia o zwrot świadczeń.

Sąd Okręgowy zaakceptował również stanowisko, że bank nie wykazał indywidualnego uzgodnienia mechanizmu indeksacji z kredytobiorczynią. Sam wybór kredytu indeksowanego do CHF nie oznacza negocjowania postanowień dotyczących kursu, tabeli banku czy mechanizmu przeliczeniowego.

Prawomocna wygrana Klientki Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie II Ca 1360/22 stanowi prawomocne rozstrzygnięcie korzystne dla Klientki Kancelarii Themi.

Bank złożył apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie, ale apelacja została oddalona w całości. Ostatecznie utrzymano zasądzenie na rzecz kredytobiorczyni kwoty 69.643,73 zł wraz z odsetkami, kosztami procesu za I instancję oraz kosztami postępowania apelacyjnego.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i Polbank EFG

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• brak transparentnych zasad ustalania kursów,
• teorię dwóch kondykcji,
• zarzut zatrzymania w sprawach frankowych,
• apelacje banków w sprawach frankowych.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie II Ca 1360/22 jest kolejnym przykładem prawomocnej wygranej Klientki Kancelarii Themi w sporze dotyczącym kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.