Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I C 2549/20, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, zasądził od Raiffeisen Bank International AG na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwotę 5.004,30 zł oraz 46.409,30 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego nr 200910HL008796801208, zawartej 27 października 2009 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, działającym pod marką Polbank EFG. Następcą prawnym tego banku jest Raiffeisen Bank International AG.

Bank udzielił Klientom Kancelarii Themi kredytu w wysokości 270.000 zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego. Kredyt został przeznaczony na zakup domu na rynku pierwotnym. Okres kredytowania wynosił pierwotnie 300 miesięcy, a oprocentowanie kredytu ustalono jako sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF oraz marży banku w wysokości 3,40 punktów procentowych.

Był to typowy kredyt we frankach, w którym kredyt został udzielony i wypłacony w złotych, ale saldo zadłużenia oraz raty powiązano z kursem CHF ustalanym według tabeli banku.

Aneks obniżający kwotę kredytu i skracający okres kredytowania

W dniu 12 października 2010 r. strony zawarły aneks do umowy, na podstawie którego kwota kredytu została obniżona o 60.000 zł i wyniosła ostatecznie 210.000 zł. Jednocześnie skrócono okres kredytowania z 300 miesięcy do 240 miesięcy.

Kredyt został wypłacony 6 listopada 2009 r. w kwocie 210.000 zł po kursie 2,6887, co odpowiadało równowartości 78.104,66 CHF.

Mechanizm indeksacji według regulaminu Polbank EFG

Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG przewidywał, że kredyt indeksowany do waluty obcej jest kredytem oprocentowanym według stopy referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złoty, którego wypłata i spłata odbywają się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku.

Zgodnie z regulaminem wypłata kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna z tabeli banku obowiązującej w momencie wypłaty środków. Saldo zadłużenia wyrażane było w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu.

Raty kredytu były natomiast wyrażone w walucie obcej, ale pobierane z rachunku prowadzonego w złotych według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą banku obowiązującą na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty.

Kredyt na potrzeby mieszkaniowe rodziny

Sąd ustalił, że Klienci Kancelarii Themi potrzebowali środków na zakup nieruchomości. W banku poinformowano ich, że nie mają zdolności kredytowej dla zobowiązania w złotych, a następnie zaproponowano im kredyt we frankach szwajcarskich.

Pracownik banku przedstawiał ten produkt jako bezpieczny i korzystniejszy niż kredyt złotowy z uwagi na wysokość raty. Kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności waluty, a potencjalne wahania kursowe przedstawiano im jako sięgające maksymalnie około 20%.

Sąd ustalił również, że kredytowana nieruchomość była od początku wykorzystywana na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny. Nieruchomość nigdy nie była wynajmowana ani nie była w niej zarejestrowana lub prowadzona działalność gospodarcza.

Brak negocjacji i brak wyjaśnienia mechanizmu kursowego

Z ustaleń Sądu wynika, że Klienci Kancelarii Themi zapoznali się z umową w dniu jej podpisania, a jej postanowienia nie podlegały negocjacjom.

Powodom nie przedstawiono symulacji zmiany wysokości raty przy zmianie kursu CHF. Nie poinformowano ich również o sposobie ustalania kursów przez bank.

Sąd uznał, że podpisane przez kredytobiorców oświadczenia o ryzyku kursowym nie były wystarczające do przyjęcia, że bank prawidłowo wykonał obowiązek informacyjny. Oświadczenia te potwierdzały co najwyżej ogólną świadomość, że kursy walut mogą się zmieniać.

Spłata bezpośrednio w CHF

W dniu 24 stycznia 2012 r. strony zawarły aneks nr 2 do umowy, w którym ustalono zasady spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF. Kredytobiorcy zobowiązali się do posiadania rachunku prowadzonego w walucie indeksacji, z którego pobierane miały być raty zgodnie z harmonogramem.

Do dnia 29 września 2020 r. Klienci Kancelarii Themi uiścili na rzecz banku co najmniej 32.464,97 zł oraz 46.409,30 CHF.

Reklamacja i żądanie zwrotu świadczeń

Pismem z dnia 9 października 2020 r. kredytobiorcy złożyli reklamację, wzywając bank do zwrotu wszystkich kwot uiszczonych w wykonaniu spornej umowy w okresie od 4 grudnia 2009 r. do 4 września 2020 r., powołując się na nieważność umowy.

Bank negatywnie rozpatrzył reklamację.

Sąd: umowa kredytu indeksowanego była co do zasady dopuszczalna

Sąd wskazał, że sama konstrukcja kredytu indeksowanego do waluty obcej była dopuszczalna na gruncie zasady swobody umów oraz waloryzacji umownej. Umowa zawierała konieczne elementy umowy kredytu, w tym oznaczenie kwoty kredytu w złotych.

Problemem nie była więc sama indeksacja jako taka, lecz konkretne postanowienia zastosowane przez bank, w szczególności te, które kształtowały mechanizm indeksacji, ryzyko kursowe oraz sposób ustalania kursów CHF.

Sąd: klauzule indeksacyjne określały główne świadczenia stron

Sąd uznał, że kwestionowane postanowienia dotyczące indeksacji określały główne świadczenia stron. Mechanizm indeksacji wpływał bowiem bezpośrednio na wysokość rat spłacanych przez kredytobiorców, wysokość salda kredytu oraz oprocentowanie powiązane ze stawką LIBOR.

Jednocześnie Sąd podkreślił, że postanowienia dotyczące głównych świadczeń mogą podlegać kontroli abuzywności, jeżeli nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem.

Sąd: bank nie poinformował prawidłowo o ryzyku kursowym

Sąd wskazał, że bank powinien przekazać kredytobiorcom informacje pozwalające na realną ocenę ryzyka kursowego i jego wpływu na sytuację ekonomiczną konsumenta. W ocenie Sądu należało m.in. pokazać historyczne zmiany kursu CHF, wyjaśnić wpływ kursu na saldo kredytu i raty oraz przedstawić symulacje przy różnych poziomach kursu.

Tymczasem informacje przekazane powodom były znacznie uboższe. Kredyt indeksowany do CHF został im przedstawiony przede wszystkim jako najkorzystniejsza oferta ze względu na niższą ratę, przy jednoczesnym zbagatelizowaniu zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym.

Sąd podkreślił, że kredytobiorcy nie zostali uświadomieni, w jaki sposób wzrost kursu CHF wpływa nie tylko na wysokość raty, ale także na saldo kredytu wyrażone w złotych.

Sąd: ryzyko kursowe zostało przerzucone na konsumentów

W ocenie Sądu mechanizm indeksacji minimalizował zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie banku, natomiast po stronie kredytobiorców ryzyko to nie było w żaden sposób ograniczone.

Umowa nie zawierała mechanizmu gwarantującego, że przy zmianach kursu CHF obciążenie konsumentów z tytułu spłaty kapitałowej części rat nie będzie wzrastało ani że ostatecznie suma spłat kapitału w złotych nie przekroczy wypłaconego kapitału kredytu.

Sąd uznał, że takie ukształtowanie mechanizmu indeksacji rażąco naruszało interesy konsumentów i było sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Sąd: brak pełnej informacji odebrał konsumentom możliwość świadomej decyzji

Sąd podkreślił, że każdy racjonalny konsument podejmuje decyzję o zaciągnięciu długoterminowego zobowiązania na podstawie oceny przewidywalnego rozmiaru przyszłych obciążeń.

W tej sprawie zaniedbania banku w zakresie przedstawienia odpowiedniej informacji o ryzyku kursowym doprowadziły do tego, że kredytobiorcy zdecydowali się na kredyt indeksowany do CHF, nie zdając sobie w pełni sprawy z zakresu ryzyka oraz związku pomiędzy ryzykiem kursowym i rozmiarem obciążeń wynikających z umowy.

Sąd: klauzule były sprzeczne z dobrymi obyczajami

Sąd uznał, że dobre obyczaje wymagają, aby przedsiębiorca dostarczył konsumentowi informacje pozwalające ocenić realny rozmiar obciążeń związanych z długoterminową umową kredytu. Bank takich informacji nie dostarczył.

Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd uznał także ukształtowanie mechanizmu indeksacji w taki sposób, że minimalizował on ryzyko po stronie banku, a jednocześnie nie ograniczał ryzyka po stronie konsumenta. W ocenie Sądu prowadziło to do nieuzasadnionego uprzywilejowania interesów przedsiębiorcy kosztem interesów kredytobiorców.

Sąd: aneks nie usuwał abuzywności umowy

Sąd wskazał, że zawarcie aneksu umożliwiającego spłatę bezpośrednio w CHF nie wpływało na ocenę abuzywności postanowień umowy. Oceny abuzywności dokonuje się bowiem z uwzględnieniem okoliczności istniejących przed zawarciem umowy i w chwili jej zawarcia, a nie na podstawie późniejszych zdarzeń.

Oświadczenie kredytobiorców o skutkach nieważności

Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r., po odebraniu stosownych pouczeń, Klienci Kancelarii Themi złożyli oświadczenia, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mając świadomość konsekwencji takiego stanowiska. Wnieśli również o stwierdzenie nieważności umowy kredytu.

Jednocześnie kredytobiorcy nie wyrazili zgody na zastąpienie abuzywnych postanowień średnim kursem NBP ani innym postanowieniem.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd uznał, że umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia umowne kształtujące mechanizm indeksacji świadczeń stron według kursu CHF. Ponieważ umowa nie mogła istnieć bez tych postanowień, należało uznać ją za nieważną.

Sąd podkreślił również, że nie da się zastąpić tych postanowień innymi zapisami ani przepisami ustawy. Świadczenia spełnione przez kredytobiorców na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy podlegały więc zwrotowi jako świadczenia nienależne.

Zasądzenie kwot w PLN i CHF

Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził na rzecz Klientów Kancelarii Themi:

• 5.004,30 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,
• 46.409,30 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,
• 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.

Wygrana Klientów Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 2549/20 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla Klientów Kancelarii Themi w sporze z Raiffeisen Bank International AG.

Sąd zasądził na rzecz kredytobiorców ponad 5 tys. zł oraz ponad 46 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych, braku prawidłowego poinformowania o ryzyku kursowym oraz nieważności umowy kredytu.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i Polbank EFG

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• ryzyko kursowe i brak prawidłowych pouczeń,
• spory dotyczące tabel kursowych banków,
• rozliczenia po nieważności umowy.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 2549/20 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla Klientów Kancelarii Themi w sprawie dotyczącej kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.