Wyrokiem z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt VI ACa 1020/21, Sąd Apelacyjny w Warszawie, VI Wydział Cywilny, oddalił apelację Raiffeisen Bank International AG od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt XXV C 726/20.
Sąd Apelacyjny zasądził również od banku na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
W ten sposób prawomocnie utrzymane zostało korzystne rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, którym zasądzono od banku na rzecz kredytobiorców kwoty 64.461,19 zł oraz 32.726,85 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 lutego 2020 r. do dnia zapłaty.
Kredyt we frankach Raiffeisen Bank Polska
Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego nr MG0721100005, zawartej 30 lipca 2007 r. z Raiffeisen Bank Polska S.A. Następcą prawnym tego banku jest Raiffeisen Bank International AG.
Kredyt został przeznaczony na budowę domu mieszkalnego na działce stanowiącej własność kredytobiorców. Kwota kredytu została określona w umowie na 92.230 CHF, przy czym w przypadku kredytu udzielanego w CHF kwota kredytu miała zostać wypłacona w złotych według kursu kupna z tabeli kursów banku obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu lub transzy kredytu.
Był to więc typowy kredyt we frankach, w którym kwota kredytu została wyrażona w CHF, ale wypłata i spłata następowały w złotych przy zastosowaniu kursów ustalanych przez bank.
Kredyt na budowę domu
Okres kredytowania został ustalony od 30 lipca 2007 r. do 18 lipca 2037 r. Kredyt miał być spłacany w 360 ratach, a na dzień podpisania umowy oprocentowanie wynosiło 4,00% w stosunku rocznym.
Kredyt został uruchomiony w transzach. Bank wypłacił środki w złotych, pomniejszając kwotę kredytu o prowizję przygotowawczą oraz składki ubezpieczeniowe. Wypłaty obejmowały m.in. transze w wysokości 99.064,81 zł, 70.735,45 zł oraz 33.262,34 zł.
Mechanizm denominacji według tabeli banku
Umowa i regulamin przewidywały, że dla kredytu udzielonego w walucie obcej bank stosuje kurs kupna z tabeli kursów dla uruchomienia kredytu oraz kurs sprzedaży z tabeli kursów dla spłaty zobowiązań z tytułu kapitału i odsetek.
Regulamin definiował tabelę kursów jako tabelę kursów walut dla produktów hipotecznych w Raiffeisen Bank Polska S.A. Jednocześnie przewidywał, że ryzyko zmiany kursu waluty ponosi kredytobiorca.
W przypadku kredytu udzielonego w CHF kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania wyrażone w walucie obcej miały być spłacane w złotych jako równowartość kwoty przeliczonej według kursu sprzedaży z tabeli kursów banku.
Oświadczenia o ryzyku kursowym
W umowie znalazły się oświadczenia kredytobiorców dotyczące ryzyka zmiany kursu waluty obcej oraz ryzyka zmiany stopy procentowej. Kredytobiorcy podpisali również osobne oświadczenie, w którym wskazano, że kwota kredytu w wysokości 92.230 CHF zostanie przeliczona na złote według kursu kupna z dnia uruchomienia kredytu zgodnie z tabelą banku.
Sąd uznał jednak, że same oświadczenia nie wystarczały do przyjęcia, że mechanizm denominacji został indywidualnie uzgodniony albo że kredytobiorcy zostali w sposób wystarczający zabezpieczeni przed skutkami abuzywnych postanowień umownych.
Reklamacja i wezwanie banku do zapłaty
Pismem z dnia 6 lutego 2020 r. kredytobiorcy złożyli reklamację dotyczącą umowy kredytu mieszkaniowego z dnia 30 lipca 2007 r. Wskazali, że umowa rażąco narusza ich interesy z uwagi na zawarte w niej niedozwolone postanowienia umowne.
Klienci Kancelarii Themi wezwali bank do zapłaty kwoty 65.874,39 zł oraz 33.326,85 CHF z tytułu świadczeń spełnionych w okresie od 18 lutego 2010 r. do 17 stycznia 2020 r. Bank odmówił uwzględnienia reklamacji.
Spłaty dokonane przez kredytobiorców
W okresie od 18 marca 2010 r. do 17 stycznia 2020 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku łącznie 187.848,59 zł, w tym 64.461,19 zł oraz 32.726,85 CHF, które po przeliczeniu stanowiły 123.387,40 zł.
Sąd Okręgowy zasądził na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwoty 64.461,19 zł oraz 32.726,85 CHF, uznając, że umowa kredytu była nieważna, a świadczenia spełnione na jej podstawie podlegają zwrotowi.
Sąd: umowa zawierała niedozwolone postanowienia
Sąd Okręgowy uznał, że umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia odnoszące się do mechanizmu denominacji. Postanowienia te dotyczyły m.in. przeliczenia kwoty kredytu według kursu kupna z tabeli banku oraz spłaty zobowiązań według kursu sprzedaży z tabeli banku.
Za abuzywne uznano w szczególności postanowienia § 2 ust. 1 umowy oraz postanowienia regulaminu dotyczące tabeli kursów, zasad uruchamiania i spłaty kredytów udzielonych w walutach obcych oraz przeliczania zobowiązań według kursów ustalanych przez bank.
Sąd: bank mógł jednostronnie ustalać kurs CHF
Według Sądu Okręgowego abuzywność spornych postanowień polegała przede wszystkim na tym, że klauzule nie odwoływały się do kursu ustalanego w sposób obiektywny ani do wskaźników niezależnych od banku.
Bank mógł jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźnik, według którego obliczana była wysokość zobowiązania kredytobiorców. W konsekwencji mógł wpływać na wysokość świadczenia należnego od konsumentów.
Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul
Sąd Okręgowy uznał, że sama okoliczność zawarcia klauzul denominacyjnych w regulaminie świadczyła o braku indywidualnego uzgodnienia ich treści. Regulamin był dokumentem przygotowanym przez bank i nie podlegał negocjacjom z konsumentami.
Sąd Apelacyjny podzielił tę ocenę. Wskazał, że możliwość wyboru kredytu denominowanego spośród produktów oferowanych przez bank nie oznacza indywidualnego uzgodnienia mechanizmu denominacji. Konsument mógł wybrać gotowy produkt, ale nie miał rzeczywistego wpływu na konstrukcję ryzyka walutowego ani sposób ustalania kursu przez bank.
Sąd Apelacyjny: wybór produktu to nie negocjacje
Sąd Apelacyjny podkreślił, że nie można utożsamiać indywidualnego uzgodnienia klauzul z możliwością wyboru jednego z produktów oferowanych przez przedsiębiorcę. Przyjęcie takiego poglądu czyniłoby ochronę konsumenta iluzoryczną.
W tej sprawie kredytobiorcom przedstawiono gotowy produkt przygotowany przez bank. Wniosek kredytowy i umowa zostały jedynie uzupełnione o dane szczegółowe, takie jak kwota kredytu, okres kredytowania, przeznaczenie kredytu i zabezpieczenia. Nie oznaczało to jednak, że mechanizm denominacji został indywidualnie wynegocjowany.
Sąd: umowa nie była transparentna dla konsumentów
Sąd Okręgowy wskazał, że umowa kredytu nie przedstawiała w sposób przejrzysty konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej. Kredytobiorcy nie byli w stanie samodzielnie oszacować, na podstawie jednoznacznych i zrozumiałych kryteriów, ekonomicznych konsekwencji zawarcia umowy.
Problemem było również to, że umowa i regulamin nie określały szczegółowego sposobu ustalania kursu CHF. Kredytobiorcy byli więc zdani na decyzje banku w zakresie kursów stosowanych przy wypłacie i spłacie kredytu.
Sąd: ryzyko kursowe i tabela banku
Sąd Apelacyjny wskazał, że nawet przekazanie konsumentom informacji o rynkowym ryzyku kursowym nie usuwało wadliwości postanowień umownych. Kluczowe było to, że sposób ustalania kursu przez bank nie został powiązany z obiektywnymi parametrami, a konsumenci nie mieli realnej możliwości kontroli prawidłowości działań banku.
Sąd podkreślił, że oceny abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Dlatego późniejszy sposób wykonywania umowy przez bank nie miał znaczenia dla oceny, czy klauzule były niedozwolone.
Sąd: aneks ani późniejszy sposób wykonywania umowy nie sanowały wadliwości
Bank w apelacji powoływał się m.in. na skutki aneksu oraz późniejszy sposób wykonywania umowy. Sąd Apelacyjny nie podzielił tej argumentacji.
Dla oceny abuzywności decydujące znaczenie miała treść umowy i regulaminu w chwili zawarcia umowy. To, czy bank faktycznie ustalał kursy w określony sposób, czy pozostawał pod kontrolą nadzorcy albo czy kursy odzwierciedlały tendencje rynkowe, nie mogło sanować niedozwolonego charakteru klauzul.
Sąd: umowa była nieważna
Sąd Okręgowy uznał, że mechanizm denominacji jako złożony z niedozwolonych postanowień umownych jest bezskuteczny wobec kredytobiorców. Klauzule kształtujące mechanizm denominacji określały główne świadczenie kredytobiorców.
Wyeliminowanie tego mechanizmu z umowy, a więc również ryzyka kursowego, prowadziło do sytuacji, w której umowa kredytu nie mogła być dalej wykonywana. Sąd przyjął więc, że skutkiem abuzywności postanowień wprowadzających denominację i określających jej mechanizm jest upadek umowy ze skutkiem ex tunc.
Sąd wskazał również, że w miejsce postanowień uznanych za abuzywne nie wchodzą przepisy dyspozytywne, ponieważ brak jest przepisów wprost regulujących tę kwestię.
Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku
Raiffeisen Bank International AG zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części zasądzającej na rzecz kredytobiorców kwoty 64.461,19 zł oraz 32.726,85 CHF. Bank kwestionował m.in. ocenę abuzywności klauzul, nieważności umowy, brak indywidualnego uzgodnienia oraz zasadność roszczenia o zwrot świadczeń.
Sąd Apelacyjny uznał apelację banku za niezasadną i oddalił ją w całości.
Prawomocna wygrana Klientów Kancelarii Themi
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 1020/21 stanowi prawomocne rozstrzygnięcie korzystne dla Klientów Kancelarii Themi.
Bank przegrał postępowanie apelacyjne, a na rzecz kredytobiorców prawomocnie utrzymano zasądzenie 64.461,19 zł oraz 32.726,85 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 lutego 2020 r. Dodatkowo bank został obciążony kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i umowy denominowane do CHF
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym w sporach przeciwko Raiffeisen Bank International AG.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- kredyt we frankach i umowy denominowane do CHF,
- nieważność umów kredytów frankowych,
- dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
- abuzywność klauzul denominacyjnych,
- brak indywidualnego uzgodnienia mechanizmu przeliczeń,
- spory dotyczące tabel kursowych banków,
- apelacje banków w sprawach frankowych.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 1020/21 jest kolejnym przykładem prawomocnej wygranej Klientów Kancelarii Themi w sporze dotyczącym kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.