Wyrokiem z dnia 18 listopada 2022 r., sygn. akt I C 1508/21, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, zasądził od Raiffeisen Bank International AG na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwoty 61.087,05 zł oraz 47.105,22 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 listopada 2022 r. do dnia zapłaty.
Sąd zasądził również od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 11.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Kredyt we frankach Raiffeisen Bank Polska
Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego nr MG0606100011, zawartej 3 marca 2006 r. z Raiffeisen Bank Polska S.A. Następcą prawnym tego banku jest Raiffeisen Bank International AG.
Kredyt został udzielony jako kredyt denominowany do CHF. Kwota kredytu została określona w umowie na 88.197 CHF, przy czym w przypadku kredytu udzielonego w walucie obcej kwota kredytu miała zostać wypłacona w złotych według kursu kupna danej waluty zgodnie z tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych Raiffeisen Bank Polska S.A.
Był to więc typowy kredyt we frankach, w którym wysokość zobowiązania została powiązana z kursem CHF, ale wypłata i spłata kredytu następowały w złotych, według kursów jednostronnie określanych przez bank.
Cel kredytu: refinansowanie i potrzeby mieszkaniowe
Kredyt został przeznaczony m.in. na spłatę wcześniejszego kredytu mieszkaniowego, wyposażenie nieruchomości oraz spłatę innych kredytów niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub gospodarstwem rolnym. Nieruchomością związaną z kredytem był dom mieszkalny położony w gminie Zabierzów.
Sąd ustalił, że Klienci Kancelarii Themi zaciągnęli kredyt w celu refinansowania kredytu na budowę domu oraz innych zobowiązań związanych z kosztami budowy domu i zakupem samochodu. Nie prowadzili działalności gospodarczej pod adresem kredytowanej nieruchomości, a umowę zawarli jako konsumenci.
Okres kredytowania i zabezpieczenia
Okres kredytowania został ustalony od 3 marca 2006 r. do 12 marca 2036 r. Zabezpieczeniem kredytu były m.in. hipoteka zwykła w kwocie 88.197 CHF oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 26.459,10 CHF, a także cesja praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości, weksel in blanco i ubezpieczenie spłaty kredytu.
Umowa przewidywała oprocentowanie zmienne. W aneksie z 7 lipca 2009 r. określono m.in. okres obowiązywania stawki referencyjnej 3M LIBOR oraz marżę banku w wysokości 3,50%.
Mechanizm denominacji według tabeli banku
Umowa i regulamin przewidywały, że dla kredytu udzielonego w walucie obcej bank stosuje kurs kupna danej waluty z tabeli kursów przy uruchomieniu kredytu oraz kurs sprzedaży z tabeli kursów przy spłacie kapitału i odsetek.
W przypadku kredytu udzielonego w CHF kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania wyrażone w walucie obcej miały być spłacane w złotych jako równowartość kwoty w CHF przeliczonej według kursu sprzedaży z tabeli kursów obowiązującej w banku.
Regulamin definiował tabelę kursów jako tabelę kursów walut dla produktów hipotecznych Raiffeisen Bank Polska S.A. Nie zawierał jednak transparentnego mechanizmu ustalania kursów stosowanych do wypłaty i spłaty kredytu.
Aneks antyspreadowy
W dniu 1 grudnia 2010 r. strony zawarły aneks antyspreadowy, który umożliwił kredytobiorcom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF.
Sąd nie uznał jednak, aby późniejsze umożliwienie spłaty w CHF usuwało abuzywność pierwotnych postanowień umowy. Dla oceny niedozwolonego charakteru klauzul istotny był stan z chwili zawarcia umowy.
Brak rzeczywistych negocjacji
Sąd ustalił, że umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca przygotowanego przez bank. Klienci Kancelarii Themi nie mieli realnej możliwości negocjowania postanowień dotyczących mechanizmu denominacji i sposobu przeliczania rat.
Kredytobiorcy otrzymali umowę do zapoznania się dopiero w dniu jej podpisania, a na zapoznanie się z nią mieli około 20 minut. Sąd wskazał również, że sam fakt, iż konsument może poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem, nie oznacza ich indywidualnego uzgodnienia.
Kredyt przedstawiany jako bezpieczny
Z ustaleń Sądu wynikało, że pracownicy banku przedstawiali kredyt w pozytywnym świetle, podkreślając niskie oprocentowanie oraz stabilność franka szwajcarskiego. Kredytobiorcy byli zapewniani, że kredyt jest bezpieczny, a wahania kursowe franka w poprzednich latach były niewielkie.
Sąd ustalił, że kredytobiorcom nie przedstawiono wykresów dotyczących wahań kursu CHF ani symulacji pokazujących wpływ zmiany kursu waluty na saldo kredytu i wysokość rat. Nie wyjaśniono im także szczegółowo sposobu przeliczania walut stosowanego przez bank.
Oświadczenie o ryzyku kursowym nie wystarczyło
W dniu podpisania umowy kredytobiorcy podpisali również oświadczenie dotyczące ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty obcej w stosunku do złotych polskich.
Sąd uznał jednak, że informacja o ryzyku walutowym powinna zostać przedstawiona kredytobiorcy w sposób pełny, zrozumiały i ponadstandardowy z uwagi na długoterminowy charakter umowy. Samo ogólne oświadczenie o świadomości ryzyka nie oznaczało prawidłowego wykonania przez bank obowiązków informacyjnych.
Reklamacja i wezwanie banku do zapłaty
Klienci Kancelarii Themi złożyli bankowi reklamację z dnia 20 kwietnia 2021 r., wskazując, że umowa zawiera postanowienia sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interes konsumenta, a przez to niewiążące kredytobiorców. Reklamacja została negatywnie rozpatrzona przez bank.
W pozwie kredytobiorcy domagali się zasądzenia 61.087,05 zł oraz 47.218,08 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Spłaty dokonane przez kredytobiorców
Sąd ustalił, że Klienci Kancelarii Themi wpłacili na rzecz banku co najmniej 61.087,05 zł oraz 47.105,22 CHF tytułem rat kredytowych i odsetek za okres od 12 kwietnia 2006 r. do 12 lutego 2021 r.
Kwoty te stały się podstawą zasądzenia na rzecz kredytobiorców świadczeń w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie.
Sąd: umowa była kredytem denominowanym do CHF
Sąd wskazał, że zawarta przez strony umowa nie była kredytem walutowym sensu stricto, lecz kredytem denominowanym do CHF. Kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej, ale świadczenia stron — co do zasady — miały być wykonywane w złotych.
Sąd uznał, że sama konstrukcja kredytu denominowanego do waluty obcej nie narusza art. 69 Prawa bankowego ani art. 353¹ k.c. Problemem nie była więc sama denominacja, lecz sposób jej ukształtowania przez bank.
Sąd: bank miał jednostronną swobodę ustalania kursów
Sąd wskazał, że wysokość zobowiązania kredytobiorców była przeliczana przy zastosowaniu dwóch rodzajów kursów: kursu kupna przy wypłacie kredytu oraz kursu sprzedaży przy spłacie rat. W obu przypadkach chodziło o kursy publikowane w tabeli banku.
Bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Umowa i regulamin nie precyzowały w sposób wystarczający, jakie czynniki wpływają na kursy kupna i sprzedaży CHF ani czy kursy te są w jakikolwiek sposób limitowane.
Sąd: klauzule denominacyjne były abuzywne
Sąd uznał, że niedozwolony charakter miały postanowienia dotyczące mechanizmu denominacji, w szczególności postanowienia odwołujące się do tabeli kursów banku przy wypłacie kredytu i spłacie rat.
Postanowienia te kształtowały główne świadczenia stron, ponieważ mechanizm przeliczeniowy wpływał bezpośrednio na wysokość rat, saldo kredytu i obowiązki kredytobiorców. Nie zostały jednak sformułowane w sposób jednoznaczny i transparentny.
Sąd: wybór kredytu nie oznaczał negocjacji klauzul
Sąd podkreślił, że kredytobiorcy mogli wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, oraz uzgodnić kwotę kredytu, ale nie mieli możliwości negocjowania mechanizmu przewalutowania kredytu walutą obcą i sposobu przeliczania rat.
Treść kwestionowanych postanowień została jednostronnie narzucona przez bank, a kredytobiorcy nie mieli na nią realnego wpływu. W konsekwencji Sąd uznał, że postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione.
Sąd: brak podstaw do zastąpienia klauzul innym mechanizmem
Sąd uznał, że po eliminacji klauzul denominacyjnych nie ma podstaw do zastąpienia ich innymi postanowieniami albo przepisami dyspozytywnymi.
Mechanizm denominacji określał główne świadczenia stron. Jego wyeliminowanie prowadziło do sytuacji, w której umowa nie mogła być dalej wykonywana w dotychczasowym kształcie. Nie było także podstaw do utrzymania umowy jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki właściwej dla CHF.
Oświadczenie kredytobiorców o skutkach nieważności
W toku postępowania Sąd pouczył kredytobiorców o konsekwencjach prawnych wynikających z nieważności umowy kredytu. Klienci Kancelarii Themi złożyli oświadczenie, że znają treść pouczeń Sądu, korzystają z doradztwa prawnego i uważają stwierdzenie nieważności umowy za korzystne dla siebie.
Kredytobiorcy zrezygnowali również z potwierdzania niedozwolonych postanowień umownych.
Sąd: umowa była nieważna
Sąd Okręgowy w Krakowie uznał, że umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia umowne odnoszące się do mechanizmu denominacji. Po ich wyeliminowaniu umowa nie mogła dalej obowiązywać.
W konsekwencji Sąd przyjął nieważność umowy i zasadność roszczeń kredytobiorców o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku jako świadczeń nienależnych.
Zasądzenie kwot w PLN i CHF
Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził na rzecz Klientów Kancelarii Themi:
- 61.087,05 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 listopada 2022 r. do dnia zapłaty,
- 47.105,22 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 listopada 2022 r. do dnia zapłaty,
- 11.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.
Wygrana Klientów Kancelarii Themi
Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 1508/21 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla Klientów Kancelarii Themi w sporze z Raiffeisen Bank International AG.
Sąd zasądził na rzecz kredytobiorców ponad 61 tys. zł oraz ponad 47 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej abuzywności klauzul denominacyjnych, braku transparentnego mechanizmu ustalania kursów oraz nieważności umowy kredytu.
Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Raiffeisen i umowy denominowane do CHF
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz sporów przeciwko Raiffeisen Bank International AG.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- kredyt we frankach i umowy denominowane do CHF,
- nieważność umów kredytów frankowych,
- dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
- abuzywność klauzul denominacyjnych,
- brak transparentnych zasad ustalania kursów,
- wadliwe pouczenia o ryzyku walutowym,
- rozliczenia po nieważności umowy kredytu.
Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 1508/21 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla Klientów Kancelarii Themi w sporze dotyczącym kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.