Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt XXIV C 2468/20, Sąd Okręgowy w Warszawie, XXIV Wydział Cywilny, zasądził od Raiffeisen Bank International AG na rzecz Klienta Kancelarii Themi kwotę 9.513,41 zł oraz 20.664,25 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 lipca 2022 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz kredytobiorcy koszty procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy o kredyt hipoteczny nr 200807HL004972402776, zawartej 1 sierpnia 2008 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, czyli dawnym Polbank EFG. Następcą prawnym banku jest Raiffeisen Bank International AG.

Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę 177.377 zł, przy czym kredyt był indeksowany do waluty obcej CHF. Kredyt został przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym, refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe oraz modernizację.

Był to typowy kredyt we frankach, w którym kwota kredytu została określona w złotych, lecz saldo zadłużenia oraz raty powiązano z kursem franka szwajcarskiego ustalanym według tabeli banku.

Kredyt na własne cele mieszkaniowe

Sąd ustalił, że Klient Kancelarii Themi poszukiwał kredytu na zakup mieszkania z przeznaczeniem na własne cele mieszkaniowe. W żadnym banku nie miał zdolności do zaciągnięcia kredytu w złotych, natomiast w pozwanym banku zaproponowano mu kredyt indeksowany do CHF.

Oferta została przedstawiona jako korzystniejsza od kredytu złotowego, przede wszystkim z uwagi na niższą ratę. Kredytobiorcę zapewniano również, że frank szwajcarski jest stabilną walutą.

Wniosek kredytowy i oświadczenia o ryzyku

W dniu 11 czerwca 2008 r. kredytobiorca złożył wniosek o kredyt hipoteczny, wskazując kwotę 180.000 zł oraz CHF jako walutę kredytu.

Wraz z wnioskiem podpisał oświadczenie dotyczące ryzyka kursowego, w którym wskazano m.in., że został zapoznany z kwestią ryzyka kursowego, rezygnuje z kredytu złotowego i wybiera kredyt indeksowany do waluty obcej. Podpisał również oświadczenie dotyczące ryzyka zmiennej stopy procentowej.

Sąd uznał jednak, że samo podpisanie ogólnych oświadczeń nie oznaczało rzetelnego przedstawienia ekonomicznych skutków wieloletniego kredytu powiązanego z kursem CHF.

Brak wyjaśnienia realnego ryzyka kursowego

Z ustaleń Sądu wynikało, że podczas prezentacji kredytu nie przedstawiono kredytobiorcy informacji o możliwym wzroście raty kredytu. Nie pokazywano historycznych kursów walut, nie wyjaśniono, z czego będzie wynikało zobowiązanie kredytobiorcy, ani w jaki sposób bank będzie ustalał kurs stosowany do rozliczeń.

Kredytobiorca miał ogólną świadomość ryzyka walutowego, ale nie został poinformowany, że to bank będzie samodzielnie ustalał kursy stosowane przy wykonywaniu umowy.

Oprocentowanie LIBOR 3M CHF i marża banku

Umowa przewidywała zmienne oprocentowanie kredytu. Na dzień sporządzenia umowy wynosiło ono 4,25833% w skali roku. Na oprocentowanie składała się stopa referencyjna LIBOR 3M CHF oraz stała marża banku w wysokości 1,50 punktu procentowego. Do czasu ustanowienia zabezpieczeń marża była podwyższona o 1,30 punktu procentowego.

Spłata kredytu miała nastąpić w 480 miesięcznych ratach równych kapitałowo-odsetkowych.

Mechanizm indeksacji według tabeli banku

Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG przewidywał, że kredyt indeksowany do waluty obcej jest wypłacany i spłacany w złotych w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku.

Zgodnie z regulaminem wypłata kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków. Saldo zadłużenia wyrażone było w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu.

Raty kredytu były wyrażone w walucie obcej, ale w dniu wymagalności pobierane z rachunku bankowego prowadzonego w złotych według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty.

Wypłata kredytu i późniejsza spłata w CHF

Kredyt został wypłacony w dwóch transzach:

• 12 sierpnia 2008 r. w kwocie 147.977 zł, przeliczonej po kursie 1,93109991, co odpowiadało 76.628,35 CHF,
• 25 sierpnia 2008 r. w kwocie 29.400 zł, przeliczonej po kursie 1,95199941, co odpowiadało 15.061,48 CHF.

W dniu 16 września 2011 r. strony zawarły aneks, na podstawie którego kredytobiorca mógł spłacać kredyt bezpośrednio w walucie CHF.

Sąd: umowa była klasycznym kredytem indeksowanym do CHF

Sąd Okręgowy wskazał, że umowa była klasyczną umową kredytu indeksowanego do CHF. Kwota kredytu została wyrażona w złotych, kredyt został wypłacony w złotych, natomiast zadłużenie kredytobiorcy zostało przeliczone na walutę obcą.

Sąd podkreślił, że sama konstrukcja kredytu indeksowanego nie sprzeciwia się co do zasady art. 69 Prawa bankowego. Jednak ważność takiej umowy zależy od tego, czy jej postanowienia mieszczą się w granicach swobody umów i nie naruszają praw konsumenta.

Sąd: bank jednostronnie określał saldo i raty

Sąd uznał, że na podstawie § 7 ust. 4 oraz § 9 ust. 2 pkt 1 regulaminu bank samodzielnie określał wysokość salda kredytu oraz wysokość aktualnej raty, stosując kursy z własnej tabeli kursów.

Ani umowa, ani regulamin nie zawierały zapisów wyjaśniających, według jakich zasad bank ustala kursy walut. W ocenie Sądu kredytobiorca od chwili zawarcia umowy był więc uzależniony od decyzji banku w zakresie istotnych elementów zobowiązania.

Sąd: sposób wykonywania umowy przez bank nie miał znaczenia

Sąd wyraźnie wskazał, że nie ma znaczenia, w jaki sposób bank w rzeczywistości ustalał kursy walut. Dla oceny ważności umowy istotna jest treść czynności prawnej, a nie późniejszy sposób jej wykonywania.

Nawet stosowanie przez bank obiektywnych metod ustalania kursów nie mogłoby sanować umowy, jeżeli jej treść przyznawała bankowi jednostronne uprawnienie do określania wysokości świadczenia konsumenta.

Sąd: przekroczono granice swobody umów

W ocenie Sądu umowa naruszała granice swobody umów. Przyznanie bankowi prawa do jednostronnego określania kursu CHF, a przez to salda zadłużenia i wysokości rat, pozostawało sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego.

Sąd wskazał, że główne zobowiązanie kredytobiorcy nie może być określane przez drugą stronę umowy jednostronnym oświadczeniem, wykraczającym poza konsensus stron. Skutkiem tego była nieważność umowy od początku.

Brak podstaw do zastąpienia klauzul innym kursem

Sąd uznał, że nie ma możliwości zastąpienia wyeliminowanych postanowień innymi zapisami ani kursem średnim NBP.

Nie istnieje przepis dyspozytywny, który mógłby wprost zastąpić mechanizm indeksacji oparty na tabeli kursowej banku. Sąd wskazał również, że art. 358 § 2 k.c. nie mógł znaleźć zastosowania do umowy zawartej przed jego wejściem w życie, a ponadto dotyczy on innej sytuacji niż kredyt indeksowany, w którym zobowiązanie miało być wykonywane w złotych.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd Okręgowy uznał, że bez postanowień indeksacyjnych strony nie zawarłyby tej umowy. Kredyt w złotych oprocentowany według stawki LIBOR właściwej dla CHF byłby rozwiązaniem nieracjonalnym ekonomicznie i sprzecznym z konstrukcją produktu oferowanego przez bank.

W konsekwencji Sąd przyjął, że umowa kredytu była nieważna w całości.

Klauzule indeksacyjne były również abuzywne

Niezależnie od oceny nieważności, Sąd przeanalizował postanowienia umowy pod kątem abuzywności. Uznał, że kredytobiorca zawarł umowę jako konsument, przeznaczając środki na własne cele mieszkaniowe.

Sąd wskazał, że postanowienia dotyczące indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione. Kredytobiorca przystąpił do umowy przygotowanej przez bank, a kluczowe dla mechanizmu indeksacji postanowienia znajdowały się w regulaminie, na którego treść nie miał wpływu.

Sąd: postanowienia nie były transparentne

Sąd uznał, że postanowienia dotyczące indeksacji, choć określały główny przedmiot umowy, nie zostały sformułowane jednoznacznie. Mechanizm indeksacji był rozproszony w różnych jednostkach redakcyjnych umowy i regulaminu.

Umowa nie zawierała jasnej informacji, że wyrażenie salda kredytu w walucie obcej może prowadzić do codziennych wahań wysokości zadłużenia w złotych oraz że wahania te nie są w żaden sposób ograniczone.

Sąd: bank nie pokazał ekonomicznych skutków ryzyka

Sąd wskazał, że nie przedstawiono kredytobiorcy dokumentu obrazującego skutki wzrostu kursu waluty przy parametrach konkretnej umowy ani historycznych wahań kursów w okresie adekwatnym do wieloletniego okresu spłaty.

Nie chodziło jedynie o ogólną wiedzę, że kursy walut się zmieniają. Konsument powinien mieć możliwość oszacowania ekonomicznych konsekwencji przyjęcia ryzyka kursowego, które w razie aprecjacji waluty mogło okazać się trudne do udźwignięcia.

Sąd: spread był dodatkowym kosztem konsumenta

Sąd zwrócił uwagę, że klauzule waloryzacyjne pozwalały bankowi stosować inny kurs przy wypłacie kredytu i inny kurs przy obliczaniu rat. Różnica pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stanowiła dodatkowy koszt konsumenta, któremu nie odpowiadało żadne świadczenie banku.

Sąd wskazał, że między kredytobiorcą a bankiem nie dochodziło do rzeczywistych transakcji wymiany waluty. CHF pełnił funkcję miernika waloryzacji salda i rat kredytu.

Zarzut zatrzymania banku

Na rozprawie 21 grudnia 2022 r. bank podniósł ewentualny zarzut zatrzymania.

Sąd w sentencji wyroku nie uzależnił jednak wykonania zasądzonego świadczenia od zaoferowania bankowi zwrotu kapitału ani zabezpieczenia roszczenia banku. Zasądził na rzecz Klienta Kancelarii Themi dochodzone kwoty w PLN i CHF wraz z odsetkami od dnia 28 lipca 2022 r. do dnia zapłaty.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz Klienta Kancelarii Themi:

• 9.513,41 zł,
• 20.664,25 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 28 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,
• koszty procesu, których szczegółowe rozliczenie pozostawiono referendarzowi sądowemu.

Kwota 9.513,41 zł dotyczyła nadpłat dokonanych w okresie od 10 kwietnia 2009 r. do 12 września 2011 r., natomiast kwota 20.664,25 CHF obejmowała świadczenia uiszczone od 12 października 2011 r. do 11 maja 2018 r.

Wygrana Klienta Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie XXIV C 2468/20 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla Klienta Kancelarii Themi w sporze z Raiffeisen Bank International AG.

Sąd zasądził na rzecz kredytobiorcy ponad 9 tys. zł oraz ponad 20 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, abuzywności klauzul indeksacyjnych, braku transparentnego mechanizmu ustalania kursów oraz wadliwego rozłożenia ryzyka kursowego.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Polbank EFG i Raiffeisen

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporów przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• wadliwe pouczenia o ryzyku kursowym,
• spory dotyczące tabel kursowych banków,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie XXIV C 2468/20 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla Klienta Kancelarii Themi w sporze dotyczącym kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego.