Wyrokiem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt VI ACa 90/22, Sąd Apelacyjny w Warszawie, VI Wydział Cywilny, rozpoznał apelację banku od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt XXVIII C 5475/21.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku w zasadniczej części, utrzymując korzystne dla Klientów Kancelarii Themi rozstrzygnięcie zasądzające od banku kwotę 227.247 zł. Zmiana dotyczyła jedynie początkowej daty naliczania odsetek — Sąd Apelacyjny zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 10 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, oddalając roszczenie odsetkowe za wcześniejszy okres od 4 maja 2021 r. do 9 lipca 2021 r.

Sąd Apelacyjny zasądził również od banku na rzecz Klientów Kancelarii Themi kwotę 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Kredyt we frankach dawnego Polbank EFG

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego nr 200701HL003944328, zawartej 26 stycznia 2007 r. z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, działającym wówczas pod marką Polbank EFG. Następcą prawnym banku jest Raiffeisen Bank International AG.

Klienci Kancelarii Themi złożyli wniosek kredytowy 15 grudnia 2006 r., ubiegając się o finansowanie w kwocie 250.000 zł w walucie CHF, z przeznaczeniem na sfinansowanie budowy domu. Okres kredytowania oznaczono na 360 miesięcy, a wypłata kredytu miała nastąpić w transzach.

Był to typowy kredyt we frankach, w którym kredyt był powiązany z kursem CHF, natomiast wypłata oraz spłata następowały w złotych przy zastosowaniu kursów określanych według tabeli banku.

Umowa na równowartość 106.983,91 CHF

Na podstawie umowy bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę w złotych stanowiącą równowartość 106.983,91 CHF. W umowie wskazano, że kredyt jest indeksowany do waluty obcej CHF.

Oprocentowanie kredytu było zmienne. Na dzień sporządzenia umowy wynosiło 3,15500% w stosunku rocznym, a składały się na nie stopa referencyjna LIBOR 3M CHF oraz stała marża banku w wysokości 1,00 punktu procentowego.

Mechanizm wypłaty i spłaty według tabeli banku

Regulamin przewidywał, że wypłata kredytu następuje w złotych po przeliczeniu według kursu nie niższego niż kurs kupna walut zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty w transzach pełna wysokość kredytu w CHF miała zostać określona według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz.

Spłata rat następowała natomiast według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty.

Kredytobiorcy byli konsumentami

Sąd ustalił, że Klienci Kancelarii Themi zawierali umowę jako konsumenci. Kredyt został im zaoferowany jako produkt bezpieczny i standardowy w tamtym okresie. Pracownik banku zachęcał do zawarcia umowy, wskazując, że z uwagi na niskie koszty kredytu jest to bardzo korzystna oferta.

Kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania postanowień zawieranej z bankiem umowy. Nie uzyskali również informacji dotyczących istoty indeksacji do CHF, spreadu naliczanego przez bank, nieograniczonego ryzyka kursowego ani sposobu tworzenia tabel kursowych oraz ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF.

Kredyt został spłacony w całości

Sąd Okręgowy ustalił, że od daty zawarcia umowy do 1 października 2020 r. bank pobrał z rachunku kredytobiorców łącznie 467.553,07 zł. Kredyt został spłacony w całości.

W sprawie dochodzono zwrotu 227.247 zł, stanowiących różnicę pomiędzy kwotą spłaconą przez kredytobiorców a kwotą kapitału udzielonego kredytu, wynoszącą 240.306,07 zł.

Sąd Okręgowy: umowa była nieważna

Sąd Okręgowy uznał, że umowa kredytu była nieważna. W ocenie Sądu sama konstrukcja kredytu indeksowanego była co do zasady dopuszczalna, jednak konkretne postanowienia umowy dotyczące indeksacji były sprzeczne z art. 353¹ k.c.

Problem polegał na tym, że regulamin i umowa nie określały żadnych obiektywnych podstaw, według których bank miał ustalać kursy stosowane przy wypłacie i spłacie kredytu. Bank mógł stosować własne tabele kursowe, a sposób ustalania kursów nie został w umowie ograniczony jasnymi kryteriami.

Sąd: bank miał możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania

Sąd wskazał, że postanowienia klauzuli indeksacyjnej pozwalały bankowi na dowolną i nieograniczoną umową zmianę wysokości świadczenia należnego od kredytobiorców. Bank mógł wpływać na wysokość zobowiązania poprzez kurs kupna stosowany przy wypłacie oraz kurs sprzedaży stosowany przy spłacie rat.

Sąd zwrócił uwagę, że przy wypłacie kredytu bank miał zastosować kurs „nie niższy” niż kurs kupna z tabeli. Taka konstrukcja dodatkowo wskazywała na możliwość dowolnego określania wysokości zobowiązania drugiej strony.

Sąd: sposób wykonywania umowy nie miał znaczenia

Sąd Okręgowy podkreślił, że okoliczność, w jakim zakresie bank rzeczywiście korzystał z możliwości kształtowania kursów, nie miała znaczenia dla oceny samej konstrukcji umowy. Istotna była treść umowy i to, jakie uprawnienia przyznawała bankowi.

To oznacza, że nawet gdyby bank w praktyce ustalał kursy w sposób zbliżony do rynkowego, nie usuwałoby to wadliwości postanowień, które nie zawierały transparentnych i obiektywnych zasad ustalania kursu CHF.

Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul

Sąd uznał, że postanowienia dotyczące indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcami. Wynikało to już z samego sposobu zawarcia umowy — na podstawie wzorca umowy, oświadczeń o ryzyku oraz regulaminu przygotowanych przez bank.

Kredytobiorcy mogli wybrać produkt oferowany przez bank, ale nie mieli realnego wpływu na treść klauzuli indeksacyjnej, sposób działania tabeli kursowej ani zasady ustalania kursu waluty. Sam wybór kredytu powiązanego z CHF nie oznaczał negocjacji postanowień indeksacyjnych.

Sąd: bank nie przekazał pełnej informacji o ryzyku kursowym

Sąd Okręgowy uznał, że obowiązek informacyjny banku wymagał przekazania pełnej informacji o ryzyku kursowym zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty.

W ocenie Sądu należało wskazać nieograniczony charakter ryzyka walutowego oraz przedstawić przykładowe kwoty raty i salda kredytu przy możliwych poziomach kursu CHF. Minimalny poziom informacji powinien obejmować wskazanie maksymalnego dotychczasowego kursu oraz obliczenie wysokości raty i zadłużenia przy takim kursie.

Bank ograniczył się natomiast do wzmianki o istnieniu ryzyka kursowego i nie przedstawił informacji pozwalających przeciętnemu konsumentowi podjąć racjonalną decyzję co do skali ryzyka finansowego.

Klauzule indeksacyjne były abuzywne

Sąd Okręgowy uznał, że abuzywne były m.in. postanowienia regulaminu dotyczące wypłaty kredytu według kursu nie niższego niż kurs kupna z tabeli oraz spłaty rat według kursu sprzedaży z tabeli banku.

Podstawą tej oceny było przyznanie bankowi prawa do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron. Kredytobiorcy byli narażeni na arbitralność decyzji banku i nie mieli instrumentów pozwalających zweryfikować prawidłowość kursu ustalonego przez bank.

Sąd: abuzywność dotyczyła całej klauzuli indeksacyjnej

Sąd wskazał, że abuzywność nie ograniczała się wyłącznie do tzw. klauzuli spreadowej. Za abuzywnością całej klauzuli indeksacyjnej przemawiał również brak jednoznacznej informacji o rzeczywistym zakresie ryzyka kursowego.

Sąd podkreślił, że abuzywność nie polegała na samym włączeniu do umowy ryzyka kursowego, lecz na nieprawidłowym pouczeniu o zakresie tego ryzyka. Gdyby konsument został należycie poinformowany, równowaga kontraktowa mogłaby zostać zachowana.

Asymetryczny rozkład ryzyka kursowego

Sąd Okręgowy uznał, że klauzula indeksacyjna prowadziła do asymetrycznego rozkładu ryzyka kursowego. Po wypłacie kredytu bank miał otrzymywać zwrot w ratach z odsetkami według harmonogramu wyrażonego w walucie obcej, natomiast wzrost kursu CHF powodował, że konsumenci musieli przeznaczać coraz większe kwoty w złotych, aby spełnić świadczenie wyrażone w CHF.

W ocenie Sądu prowadziło to do nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków stron na niekorzyść konsumentów oraz rażącego naruszenia ich interesów.

Brak podstaw do utrzymania umowy po eliminacji klauzuli indeksacyjnej

Sąd Okręgowy uznał, że po usunięciu klauzuli indeksacyjnej umowa nie może dalej obowiązywać. Klauzula ta określała główne świadczenia stron umowy kredytu powiązanego z CHF.

Usunięcie postanowienia określającego główne świadczenia oznaczało brak konsensu co do zawarcia umowy. Sąd wskazał również, że kredyt indeksowany z oprocentowaniem właściwym dla CHF po usunięciu przeliczeń nie funkcjonowałby w realiach gospodarczych, ponieważ kredyty w złotych oprocentowane stawką LIBOR nie istnieją.

Sąd nie uwzględnił zarzutu zatrzymania banku

Bank podniósł zarzut zatrzymania, ale Sąd Okręgowy go nie uwzględnił. W ocenie Sądu umowa kredytu nie jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c.

Sąd wskazał również, że nawet gdyby przyjąć odmiennie, zarzut zatrzymania i tak byłby nieskuteczny, ponieważ kredytobiorcy spłacili w całości kapitał udostępnionego im kredytu, a w procesie dochodzili wyłącznie różnicy pomiędzy kwotą spłaconą a kapitałem kredytu.

Sąd Apelacyjny utrzymał wyrok w zasadniczej części

Bank zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego, podnosząc liczne zarzuty procesowe i materialnoprawne, w tym dotyczące charakteru kredytu, oceny abuzywności, skutków nieważności, możliwości uzupełnienia umowy oraz zarzutu zatrzymania.

Sąd Apelacyjny uznał apelację banku co do zasady za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Zaaprobował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz ocenę prawną zebranego materiału dowodowego.

Zmiana dotyczyła jedynie odsetek

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok wyłącznie w zakresie początkowej daty naliczania odsetek. Odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 227.247 zł zostały zasądzone od dnia 10 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, a roszczenie o odsetki za okres od 4 maja 2021 r. do 9 lipca 2021 r. zostało oddalone.

W pozostałym zakresie apelacja banku została oddalona.

Prawomocna wygrana Klientów Kancelarii Themi

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 90/22 stanowi prawomocne rozstrzygnięcie korzystne dla Klientów Kancelarii Themi.

Sąd drugiej instancji utrzymał zasądzenie 227.247 zł na rzecz kredytobiorców, zmieniając jedynie datę początkową naliczania odsetek. Bank został również obciążony kosztami postępowania apelacyjnego w wysokości 8.100 zł.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Polbank EFG i Raiffeisen

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących dawnych umów Polbank EFG oraz sporów przeciwko Raiffeisen Bank International AG.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach i umowy indeksowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń po całkowitej spłacie kredytu,
• abuzywność klauzul indeksacyjnych,
• brak prawidłowej informacji o ryzyku kursowym,
• spory dotyczące tabel kursowych banków,
• apelacje banków w sprawach frankowych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 90/22 jest kolejnym przykładem prawomocnej wygranej Klientów Kancelarii Themi w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.