UZASADNIENIE

Pozwem z 14 maja 2018 r. powodowie [OSOBA] i [OSOBA] wnieśli o zasądzenie na swoją rzecz od strony pozwanej - Banku Millennium S.A. w Warszawie - kwoty 38.340,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 22 marca 2018 r. do dnia zapłaty. Powodowie [OSOBA] o zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] zwrotu kosztów procesu.

Uzasadniając żądanie pozwu podali, że w dniu 16 października 2008 r. podpisali ze stroną pozwaną umowę kredytu hipotecznego nr KH/00005791 na kwotę 266.398,96 zł. Kredyt przeznaczony był na konsolidację zobowiązań finansowych oraz remont nieruchomości. Powodowie [OSOBA], że umowa została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umownego bez możliwości negocjacji jego treści. Kredyt miał być indeksowany kursem waluty obcej CHF, zaś w świetle postanowień § 2 pkt 20 Regulaminu, indeksacja miała nastąpić według tabeli kursów walut obowiązującej w banku. Wskazali, że wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu wyrażona miała być w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w banku w dniu uruchomienia; spłata rat miała nastąpić w 372 miesięcy w ratach, których kwoty określone miały być w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie (§ 7 ust. 6 umowy). W ocenie powodów [OSOBA] § 1 ust. 3,5, § 1 ust. 4 i § 7 ust. 6 umowy oraz postanowienia § 2 pkt 14 i 20, § 4 zdanie drugie, § 6 ust. 1 zdanie drugie, i § 8 ust. 10 Regulaminu są sprzeczne z art. 3851 § 1 k.c. Wskazali, że są konsumentami, umowa nie została z nimi indywidualnie uzgodniona w zakresie kwestionowanych postanowień, a także wskazane postanowienia w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszały ich interesy. Kwestionowane postanowienia w ocenie powodów [OSOBA] głównych świadczeń stron wynikających z umowy oraz zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. Powodowie [OSOBA], że bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości salda kredytu, jak również wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, poprzez dowolne niczym nieograniczone wyznaczanie w tabelach kursów kupna lub sprzedaży franka szwajcarskiego. W umowie nie wskazano żadnych kryteriów kształtowania kursu. Zdaniem powodów [OSOBA] prawo do jednostronnego regulowania zobowiązań umownych, w wysokości salda kredytu oraz rat kredytowych, a tym samym i wysokości świadczeń powodów. Dalej podnosili, że przedmiotowe postanowienia niekorzystnie kształtują sytuację ekonomiczną powodów [OSOBA] uprzywilejowania banku w stosunku prawnym oraz do ukształtowania praw powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Powodowie [OSOBA], że nie posiadali możliwości kontroli sposobu wykonywania przez bank przedmiotowej umowy w kwestionowanym w toku niniejszego postępowania zakresie, a w szczególności w zakresie wysokości salda kredytu i wysokości rat kredytowych. Zawierając umowę, nie mogli w żaden sposób określić potencjalnego ryzyka z tym związanego, oraz nie mogli oszacować całkowitych kosztów związanych z kredytem, natomiast bank nie ponosił żadnego ryzyka, gdyż w każdej sytuacji ewentualne ryzyko kursowe mógł zniwelować poprzez dowolne ustalenie kursu w tabeli bankowej. Naruszył w ten sposób zasadę ekwiwalentności świadczeń. Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia ich twierdzeń, wskazali że należy w takim wypadku stwierdzić, że z uwagi na abuzywność kwestionowanych postanowień umownych, strony nie umówiły się co do głównych świadczeń umowy; brak określenia w umowie głównych świadczeń, w ocenie powodów [OSOBA] stwierdzenia, że umowa jest w całości nieważna.

 Powodowie [OSOBA], że w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 10 marca 2017 r. uiścili tytułem spłaty rat kredytowych kwotę 117.200,67 zł. Na roszczenie objęte pozwem składa się kwota 38.340,67 zł, stanowiąca sumę nadpłat dokonanych przez powodów w zakresie uiszczanych rat kredytowych w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 24 listopada 2017 r. (zgodnie z zestawieniem należnych rat, suma rat w ww. okresie powinna wynieść 78.860,00 zł, natomiast powodowie [OSOBA] w tym okresie kwotę 117.200,67 zł). W ocenie powodów [OSOBA] w petitum pozwu jest zasadne i znajduje swoje oparcie w treści art. 405 k.c., bowiem powodowie [OSOBA] w rzeczywistości nadpłat, nie mając świadomości, iż harmonogramy spłat przedstawione przez bank są niezgodne z umową.

Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu. Przyznała, że strony łączyła umowa o kredyt hipoteczny zawarta 16 października 2008 r. indeksowana do franka szwajcarskiego. Jak twierdziła, bank zaproponował powodom również kredyt w złotówkach oraz poinformował o ryzyku kursowym, co potwierdzili podpisując stosowne oświadczenie. Bank wskazał, że kredyt powodów [OSOBA] indeksowanym do CHF. Konstrukcja takiego rodzaju kredytu stanowi możliwy wariant kredytu przewidziany w art. 69 ustawy Prawo bankowe oraz art. 3531 k.c. Strona pozwana wskazała również, że postanowienia dotyczące indeksacji kredytu do waluty obcej zostały indywidualnie uzgodnione przez strony i nie były narzucone powodom przez bank. Powodowie [OSOBA] o przyznanie im kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF oraz potwierdzili w formie pisemnego oświadczenia, że mieli możliwość zaciągnięcia kredytu w złotych polskich, ale świadomi ryzyka kursowego wybrali kredyt indeksowany do waluty obcej. Kredytobiorcy posiadali ponadto zdolność kredytową na zaciągnięcie kredytu w PLN. Strona pozwana wskazała na bezzasadność powództwa z uwagi na to, że powodowie [OSOBA] prawnego w żądaniu ustalenia i takiego interesu nie wykazali, umowa kredytu jest zgodna z prawem i wiąże powodów. W jej ocenie postanowienia dotyczące indeksacji nie są abuzywne przede wszystkim z uwagi na brak rażącego naruszenia interesów powodów [OSOBA] stosowanych przez bank kursów CHF w celu realizacji zasady indeksacji, ponieważ kursy te odpowiadały kursom rynkowym. Pozwany [OSOBA] stanowisku, że ewentualna abuzywność dotyczy co najwyżej postanowienia stanowiącego o odesłaniu do tabel kursowych banku i nie może prowadzić do zmiany charakteru umowy; wyrugowanie z umowy całości wszystkich postanowień określających zasadę indeksacji stanowiłoby nieuprawnioną ingerencję przez Sąd w treść ustalonego przez strony stosunku zobowiązaniowego prowadzącą do zmiany charakteru umowy; nie powoduje nieważności umowy ani w całości ani w części; nie powoduje niemożliwości wykonania umowy ani pierwotnej ani następczej, ponieważ kurs CHF to powszechny wskaźnik rynkowy; nie zwolniła wierzyciela i dłużnika od obowiązku współdziałania przy wykonywaniu umowy zgodnie z regułami wynikającym z art. 345 k.c.  Strona pozwana wskazała, że treść umowy została ustalona przede wszystkim w oparciu o zgodny zamiar stron, którego cel społeczno-gospodarczy sprowadzał się do pozyskania środków w PLN na realizację inwestycji tańszym kosztem poprzez zastosowanie niższego oprocentowania opartego na stopie LIBOR 3M, jednak z koniecznością wprowadzenia do kredytu elementu waluty obcej właściwej dla tej stopy, na co powodowie [OSOBA]. Zdaniem strony pozwanej, obowiązek współdziałania nakazuje w niniejszej sprawie zastosowanie wskaźnika indeksacji odpowiadającego woli stron tj. kursu CHF, który miałby charakter rynkowy, byłby obiektywny i na ile to możliwe weryfikowalny dla powodów [OSOBA]. Ponadto podniosła zarzut przedawnienia części odsetkowej roszczenia powodów.

W piśmie procesowym z dnia 30 czerwca 2020 r. strona pozwana podtrzymała dotychczasowe twierdzenia i wnioski. Odniosła się do wyroku zapadłego w dniu 3.10.2019 r. przez TSUE w sprawie C–260/18. Podkreślała, że świadczenia pieniężne w walucie polskiej ze strony powodów [OSOBA] mają swoją podstawę prawną i nie stanowią nienależnego świadczenia do momentu, w którym nie przekroczyłyby swoją wysokością kwot, które powodowie [OSOBA]. Rozważając jaki ewentualnie kurs waluty mógłby mieć zastosowanie w celu realizacji zasady indeksacji, należy wskazać, że właściwym będzie kurs średni NBP, bowiem istnieje w polskim prawie norma dyspozytywna tj. art. 358 § 2 k.c., wprost odwołująca się do kursu średniego NBP.

Na dalszym etapie postępowania stanowiska stron nie ulegały zmianie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powodowie w dniu 3 września 2008 r. wystąpili do strony pozwanej z wnioskiem o udzielenie kredytu hipotecznego. Jako walutę kredytu wskazali franka szwajcarskiego.

Dowód:

- wniosek o udzielenie kredytu k. 167- 176

W dniu 16 października 2008 r. [OSOBA] i [OSOBA] zawarli ze stroną pozwaną Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie umowę kredytu hipotecznego nr KH/00005791. Na podstawie tejże umowy Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 266.398,96 zł, indeksowanego do CHF, z przeznaczeniem na konsolidację zobowiązań finansowych oraz remont nieruchomości. Kredyt miał być wypłacony w 4 transzach: w dniu 30.11.2008 r. w kwocie 90.462,03 zł, w dniu 30 listopada 2008 r. w kwocie 60.000,00 zł, w dniu 31.12.2008 r. w kwocie 71.000,00 zł, w dniu 31.03.2009 r. w kwocie 41.000,00 zł. Spłata miała natomiast nastąpić w 367 ratach miesięcznych, płatnych w walucie polskiej i potrącanych bezpośrednio przez kredytodawcę z rachunku kredytobiorcy.

Kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w Tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosiła 124.189,53 CHF przy czym kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku (§1 pkt 4 umowy)

Kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w walucie obcej, a spłacane w PLN, według przeliczenia po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty Raty określonym w Umowie (§ 7 ust. 6 umowy).

 Oprocentowanie kredytu określone zostało według zmiennej stopy procentowej, składającej się ze stałej w okresie kredytowania Marży Banku oraz aktualnej w danym kwartale Stopy bazowej ogłaszanej w Tabeli obowiązującej w Banku. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiło 3,95 %. Zmiana wysokości oprocentowania mogła następować w przypadku zmiany Stopy bazowej określonej dla danej waluty lub zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w UE), którego waluta jest podstawą indeksacji. O każdej zmianie oprocentowania Bank zawiadamiał Kredytobiorcę i Poręczycieli na piśmie. Kredytobiorca zaś ponosił ryzyko związane ze zmianą wysokości stopy bazowej mającej bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznych rat spłaty. Kredytobiorca zaciągający Kredyt indeksowany do waluty obcej ponosił dodatkowo ryzyko kursowe tj. ryzyko wynikające z wahań ceny danej waluty w okresie spłaty kredytu co mogło mieć również wpływ na wysokość innych opłat (§6 ust. 2 umowy).

Zgodnie z § 7 ust. 7 umowy o aktualnej wysokości rat spłat, składki ubezpieczeniowej, opłaty refinansującej oraz aktualnym oprocentowaniu Bank informuje wysyłając listem zwykłym harmonogram spłat na kolejny kwartał lub jego część, przy czym nie wyklucza to innych form komunikowania kredytobiorcy o wysokości najbliższej raty spłaty. Nie otrzymanie harmonogramu nie zwalnia kredytobiorcy z obowiązku dokonania należnej spłaty.

W § 10 ust. 3 umowy powodowie [OSOBA], że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej, a także, że zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat spłaty, i że kredytobiorca poniesie to ryzyko.

Udzielając kredytu powodowi Euro Bank S.A. zastosował wzorzec umowy, którym posługiwał się przy udzielaniu kredytów innym kredytobiorcom.

Dowód:

- umowa kredytu hipotecznego z dnia 16.10.2008 r. k. 27-32,

- harmonogram spłaty kredytu hipotecznego nr umowy KH/00005791 k. 189-190.  

W dacie zawarcia umowy w banku obowiązywał regulamin udzielania kredytów hipotecznych oraz Tabela Opłat i Prowizji, który stanowił integralną część umowy kredytu.

Zgodnie z § 2 punkt 14 tabela oprocentowania, tabela kursów walut oraz tabela opłat i prowizji banku dla kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujących w banku, miała być dostępna w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiąc integralną część umowy.

Zgodnie z § 2 punkt 20 kredyt lub pożyczka denominowane do waluty obcej to kredyt lub pożyczka hipoteczna udzielane w PLN, miały być indeksowane kursem waluty obcej wg tabeli obowiązującej w banku.

Zgodnie z § 6 ust. 1 Regulaminu kredyt mógł zostać uruchomiony jednorazowo lub wieloetapowo w postaci transz, zgodnie z treścią umowy. Wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia. Zgodnie z § 11 ust. 5 Regulaminu kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczane po kursie sprzedaży danej waluty, zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie.

Dowód:

- regulamin k. 33-35

W okresie od 10.12.2008 r. do 10.03.2017 r. powodowie [OSOBA] 117.198,91 PLN, w tym kwotę 85.508,13 PLN tytułem kapitału i kwotę 29.290,65 PLN tytułem odsetek.

Dowód:

- zestawienie spłat kredytu k. 45v – 48.

Euro Bank S.A., w związku ze zmianą wysokości stopy bazowej Libor 3M, informowała powoda o dokonywanych zmianach oprocentowania kredytu hipotecznego oraz zmianie harmonogramu spłaty rat.

Dowód:

- harmonogram spłaty kredytu hipotecznego nr umowy KH/00005791 k. 189-190. 

[OSOBA] S.A. nr DRPB/235/2012 z dnia 28.08.2012 r. wprowadzono zmiany w zasadach wyznaczania kursów walut oraz spreadu dla walut obcych. Od 15.09.2012 r. obowiązywała w Euro Bank S.A. procedura wyznaczania i publikacji kursów walutowych, a uchwałą Zarządu Euro Bank S.A. nr DRPB/304/2012 z 06.11.2012 r. w Euro Bank S.A. zatwierdzono wewnętrzne zasady wyznaczania kursu CHF, stanowiące załącznik do tej uchwały.

Dowód:

- wyciąg z protokołu posiedzenia Zarządu Euro Bank S.A. z 28.08.2012 r. k. 223-224; Procedura wyznaczania i publikacji kursów walutowych w Euro Bank S.A. obowiązująca od 15.09.2012 r. k. 225 - 227;

- wyciąg z protokołu posiedzenia Zarządu Euro Bank S.A. z 06.11.2012 r. wraz z załącznikiem (Wewnętrzne zasady ustalania kursu CHF) k. 230 – 231.

            [OSOBA] oraz [OSOBA] chcieli dokonać konsolidacji istniejących zobowiązań związanych z remontem domu, zaległościami związanymi z pożyczkami zaciąganymi na bieżące utrzymanie oraz wykonaniem remontu nieruchomości. Powodowie [OSOBA] w PLN. Powodowie [OSOBA] pozwanego banku zapewniani, że kredyt we franku szwajcarskim jest kredytem bezpiecznym, a kurs waluty jest stabilny. Powodowie [OSOBA] z ratą maksymalnie do kwoty 1000 zł. Chcieli uzyskać kredyt najkorzystniejszy, zdali się na wiedzę pracowników banku.

            Na etapie zawierania umowy powodowie [OSOBA] indeksacji kredytu do CHF, ani sposobu ustalania tabel kursowych przez bank. Z przekazywanych informacji powodowie [OSOBA], że tak zawarta umowa ma być dla nich korzystna.

W nieruchomości na remont której powodowie [OSOBA], zarejestrowane są ich jednoosobowe działalności gospodarcze.  Wykonywanie działalności odbywa się jednak u klientów, a nie w domu.  W nieruchomości od 2001 roku zostało wydzielone jedynie pomieszczenie o wielkości 10m2 w celu przechowywania dokumentów.

Dowód:

- przesłuchanie powoda [OSOBA] rozprawie w dniu 3 lutego 2021 r., protokół elektroniczny k. 581 - 582;

- przesłuchanie powódki [OSOBA] na rozprawie w dniu 3 lutego 2021 r., protokół elektroniczny k. 581 - 582;

- zaświadczenia o zmianie we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej k. [DZIAŁKA]-[DZIAŁKA],

- wydruk Z CEIDG k. 468-469

Pismem z dnia 26.02.2018 r. (nadane listem poleconym i doręczone 7.03.2018 r.) powodowie [OSOBA] do zapłaty kwoty 38.340,67 zł jako świadczenia nienależnego, a uiszczonego w okresie od dnia zawarcia umowy kredytowej do dnia 10 marca 2017 r. tytułem rat kredytowych w zawyżonej wysokości, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia wymagalności ww. roszczeń, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma.

Dowód:

- wezwanie do zapłaty z 26.02.2018 r. wraz z potwierdzeniem nadania listem poleconym i wydrukiem systemu śledzenia przesyłek [OSOBA] k. 36-38.

W odpowiedzi na pismo z dnia 26.02.2018 r. strona pozwana poinformowała powodów, że nie widzi podstaw do uwzględnienia żądań. Wskazała, że zasada indeksacji kredytu za pomocą waluty obcej oraz waluta indeksacji to postanowienia indywidualne uzgodnione między stronami a nienarzucone przez bank. Strony ustanowiły zasadę indeksacji spornego kredytu za pomocą kursu kupna lub sprzedaży CHF i postanowienia w tym zakresie należy uznać za wiążące.

Dowód:

- pismo z dnia 23 marca 2018 r. k. 39-40.

W dniu 1 października 2019 r. doszło do połączenia Banku Millenium S.A. z Euro Bank S.A. z siedzibą we Wrocławiu zgodnie z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. poprzez przeniesienie całego majątku Euro Banku S.A. na Bank Millenium S.A.

okoliczność bezsporna

            Sąd zważył, co następuje:

            Powództwo zasługiwało na uwzględnienie niemal w całości.

            Stan faktyczny w sprawie był w przeważającej mierze bezsporny. Okoliczności związane z treścią zawartej przez strony umowy oraz wysokością pobranych rat odsetkowo-kapitałowych wynikały z przedstawionych przez powodów i niezakwestionowanych dokumentów.

Uzupełnieniem zebranego materiału dowodowego były zeznania świadka [OSOBA] - pracownika strony pozwanej. Zeznania te Sąd uznał za wiarygodne, ponieważ były one spójne i logiczne, a także korespondowały z zasadami doświadczenia życiowego i wnioskami płynącymi z materiału dowodowego w postaci dokumentów. Dokonując oceny zeznań świadka należało jednak uwzględnić fakt, że  nie posiadał on szczegółowej wiedzy na temat zawierania umowy kredytu z powodami – nie pamiętał tego konkretnego spotkania. Świadek wypowiedział się natomiast co do zasad i obowiązków związanych z udzielaniem kredytów walutowych w placówce w której pracował. Sąd dał też wiarę przesłuchaniu powodów, którzy w sposób rzeczowy, szczery i korespondujący z pozostałymi dowodami przedstawili okoliczności starania się o udzielenie kredytu, postępowanie przy zawieraniu umowy z bankiem oraz sposób wykonywania umowy.

Za zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd uznał wnioski stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i bankowości, albowiem dowód ten był wnioskowany na okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd oddalił wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy stosowany do indeksacji kredytu kurs był kursem rynkowym.  Dla oceny ważności umowy nie miało to znaczenia, gdyż analizy jej postanowień dokonuje się ex ante, czyli według chwili zawarcia umowy a nie według sposobu jej wykonywania. Z uwagi na fakt, że Sąd nie jest uprawniony do modyfikowania postanowień umowy tak by odpowiadały one prawu, zbędny był również wniosek o przeliczenie kredytu z zastosowaniem kursów średnich NBP.  

W sprawie spór koncentrował się wokół tego, czy zawarta przez strony umowa kredytu jest ważna w zakresie kwestionowanych postanowień umownych. Sporne też było, czy roszczenie o zapłatę, dotyczące zwrotu nadpłaty powstałej na skutek zastosowania przez bank zawartych w umowie kwestionowanych postanowień, zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę żądania powodów [OSOBA] o świadczeniu nienależnym oraz przepisy o niedozwolonych klauzulach umownych. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez powodów [OSOBA], przez umowę kredytu bank zobowiązywał się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązywał się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Na mocy zawartej umowy kredytu na cele mieszkaniowe powodom został udzielony przez bank kredyt w wysokości 266398,96 zł indeksowany kursem CHF. Wypłata transzy kredytu następowała w złotych przy przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Euro Bank S.A. w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Natomiast spłata rat kapitałowo-odsetkowych następowała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat według kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty kredytu, zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku.  

Umowa zawarta przez powodów [OSOBA] charakter umowy kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej. Na jej podstawie bank udostępnił kredytobiorcom określoną sumę w złotych polskich, choć wysokość kredytu została określona (indeksowana) według kursu waluty obcej, tj. CHF w dniu wypłaty transz kredytu. Indeksacja miała przy tym miejsce także w celu określenia wysokości poszczególnych rat kredytu. Kredytobiorca zwracał zatem bankowi określoną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma wykorzystana w dniu wykonania umowy mogła mieć inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Kredytobiorcy zobowiązani więc byli do zwrotu bankowi pierwotnie wykorzystanej kwoty kredytu jednak suma ta mogła mieć inną wartość rynkową w okresie jego spłaty (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22.01.2016r, I CSK  1049/14, i z dnia 1.03.2017r, IV CSK 285/16, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18.09.2019r, V CSK 152/19).

Skonstruowanie umowy w powyższy sposób nie naruszało art. 69 Prawa bankowego. Obowiązek zwrotu wykorzystanego kredytu dotyczy bowiem zwrotu wykorzystanej kwoty oddanych do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych. Wartość tych środków mogła być przy tym wyrażona przy użyciu klauzuli opisanej w art. 358¹  § 2 k.c. Powołany przepis zezwala na określenie wysokości świadczenia pieniężnego przez odwołanie do innego niż pieniądz miernika wartości, zatem możliwą postacią dopuszczalnej waloryzacji świadczeń jest odwołanie się do wartości pieniądza obcego. Celem wprowadzenia do umowy kredytu łączącej strony mechanizmu indeksacji, nie było przy tym waloryzowanie świadczenia na przyszłość, lecz możliwość zastosowania dla ustalenia oprocentowania kredytu – stawki referencyjnej właściwej dla waluty obcej.

Podkreślenia wymaga jednak, że zgodnie z art. 69 ustawy Prawo bankowe umowa kredytu powinna zawierać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Analizując natomiast treść umowy, Sąd zważył, że pomimo zawarcia w niej klauzul indeksacyjnych powodom przedstawiono jedynie ogólną informację o ryzyku walutowym, a postanowienia umowne dotyczące mechanizmu indeksacji nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i transparentny dla konsumenta.

Przechodząc do analizy zarzutu abuzywności umowy, wskazać należy, że zgodnie z art. 385¹ kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§3).

Spornymi postanowieniami umownymi, których dotyczy przedmiotowa sprawa, były §1 ust. 3.5 ust.4 , § 7 ust. 6, § 11 ust. 5 umowy, a także przepisy regulaminu składające się na umowny mechanizm przeliczenia kwoty wypłaty transz kredytu oraz kwot rat z CHF na PLN wedle kursów określonych tabelami kursowymi banku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że umowa zawarta przez strony była umową pomiędzy przedsiębiorcą i konsumentami. O uznaniu określonej osoby fizycznej za konsumenta - w rozumieniu art. 221 k.c. - decyduje brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, nie zaś to czy owa działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę, dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczającym jest brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta. Nie jest więc okolicznością pozbawiającą powodów [OSOBA], że nieruchomość, na której remont zaciągnęli zobowiązanie kredytowe stanowiła jednocześnie siedzibę ich jednoosobowych działalności gospodarczych. Powodowie [OSOBA] zawieraniu umowy kredytu w ramach swoich działalności gospodarczej. Nieruchomość, na której remont zaciągnęli zobowiązanie u strony pozwanej, stanowi ich centrum życiowe, a jedynie ubocznie służy jako siedziba działalności gospodarczej – przede wszystkim do celów ewidencyjnych. Z przesłuchania powodów [OSOBA], że w nieruchomości jedynie jedno – 10m2 pomieszczenie przeznaczone jest na archiwizację dokumentów, wykonywanie działalności gospodarczej odbywa się natomiast u klientów. Celem podjętego przez powodów [OSOBA] zaspokojenie potrzeb rodzinno-domowych, a nie potrzeb gospodarczych. Również bank przy zawieraniu umowy zakwalifikował powodów [OSOBA], wykorzystując wzorzec umowny używany do zawierania umów z konsumentami. Opis powodów w treści umowy nie wskazuje na prowadzenie przez nich działalności gospodarczej, poprzez np. zawarcie numeru REGON. Strona pozwana była przy tym świadoma, że powodowie [OSOBA] z siedzibą pod adresem nieruchomości, na której remont służyć miały środki z kredytu. We wniosku o udzielenie kredytu powodowie [OSOBA], że prowadzą działalność gospodarczą, już wtedy nieruchomość ta stanowiła siedzibę ich działalności – mimo to strona pozwana zawarła z powodami [OSOBA] obowiązujących dla konsumentów, a nie przedsiębiorców.

Sąd uznał więc, że powodom w związku z zawarciem umowy kredytu przysługiwał status konsumentów, w związku z tym możliwe było zbadanie postanowień umowy pod kątem ich abuzywności.

Niewątpliwie omawiane postanowienia nie zostały również z powodami [OSOBA]. Umowa została sporządzona na wzorze, przygotowanym przez bank, a powodowie [OSOBA] negocjowania sposobu ustalania kursu waluty, do którego miała być odnoszona wysokość udzielonego im kredytu i wartość poszczególnych rat.

Zdaniem Sądu w zakresie, w jakim powyższe postanowienia dotyczyły sposobu ustalenia wysokości kwoty kredytu w CHF oraz wysokości rat w PLN (a więc kwoty świadczenia spełnionego przez bank i kwoty świadczenia do spełnienia przez konsumenta), były postanowieniami regulującymi świadczenie główne. Z istoty kredytu bankowego wynika bowiem, że świadczenie kredytodawcy polega na wypłaceniu konkretnej sumy na rzecz kredytobiorcy, zaś świadczenie kredytobiorcy obejmuje zwrot kwoty głównej kredytu oraz odsetek, tj. zapłatę oznaczonej kwoty jednorazowo lub w ratach. W związku z tym postanowienia umowne regulujące sposób ustalenia powyższej kwoty – nawet jeśli czynią to w sposób „pochodny”, a więc określają jedynie metodę przeliczenia kwoty kredytu i kwoty raty na konkretne, wyrażone w PLN świadczenie podlegające spełnieniu – należy uznać za postanowienia regulujące świadczenie główne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 4.04. 2019 r., III CSK 159/17 i z 9.05.2019 r., I CSK 242/18). Tym samym, w ten sposób należy też ocenić postanowienia stanowiące część mechanizmu indeksacyjnego, określające sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia walutowego (wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r. V CSK 382/18).

Przesądzając o tym, że klauzula indeksacyjna dotyczy głównych świadczeń stron ocenić należało, czy została ona sformułowana w sposób jednoznaczny. 

Zdaniem Sądu, świadczenie główne banku, jak i świadczenie główne konsumentów były jedynie pozornie określone w sposób jednoznaczny, poprzez wskazanie konkretnej kwoty kredytu w PLN i poprzez wskazanie liczby rat oraz ich oprocentowania. Na podstawie umowy nie sposób było ustalić, jaka jest rzeczywista kwota kredytu do spłaty (bo nie była nią kwota wyrażona w złotówkach, wskazana w § 3 ust. 3.1 umowy, lecz kwota uruchomionych transz przeliczonych na CHF zgodnie z algorytmem wskazanym umowie). W konsekwencji skoro kwota kredytu ulegała konkretyzacji dopiero na etapie wypłaty transz kredytu  i dopiero po zastosowaniu przelicznika określonego w zakwestionowanej przez powodów [OSOBA], to również i kwota rat kapitałowo-odsetkowych wyrażona w CHF konkretyzowała się na tym etapie.

W ocenie Sądu zakwestionowane klauzule indeksacyjne nie zostały więc sformułowane w sposób jednoznaczny,  a zatem – ich ocena w kontekście art. 385¹ k.c. była dopuszczalna.

Umowa zawarta przez powodów w zakresie powyższych klauzul indeksacyjnych zawierała blankietowe odesłanie do kursów walut objętych tabelami kursowymi stosowanymi przez bank. W umowie ani regulaminie kredytu nie zawarto przy tym definicji, sposobu ani podstaw wyznaczania tabel kursowych. W chwili zawarcia umowy powodowie [OSOBA] wartości, jakie mogły się pojawić w tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu przeliczania kwoty kredytu na franka szwajcarskiego, ani w dniach wyliczania kolejnych rat. Wysokość kursów walut z tabel banku została więc w całości pozostawiona swobodzie banku. Brak jest w umowie odesłania do jakichkolwiek weryfikowalnych kryteriów, czy odniesienia kursów stosowanych przez bank do kursów stosowanych na rynku. Brak jest również przepisów prawa, które wpływałyby na sposób określania kursu przez stronę pozwaną. Postanowienia klauzuli indeksacyjnej pozwalały więc bankowi na dowolną i w zasadzie nieograniczoną zmianę wysokości świadczenia kredytobiorcy. Uniemożliwiały również konsumentowi jakąkolwiek weryfikację tego czy kurs waluty został wyznaczony zgodnie z zasadami ustalonymi przez bank, skoro zasady te nie zostały mu przedstawione ani wyjaśnione. Takie ukształtowanie postanowień umownych świadczy o braku ich transparentności oraz o zaburzeniu równowagi stron w stosunku zobowiązaniowym. Na ich podstawie, nie sposób wykluczyć sytuacji, w której bank dowolnie ustalałby kursy walut na poziomie dla siebie korzystnym, np. poprzez odpowiednio wysoki spread czy ustalenie kursu na poziomie dla siebie korzystnym i odmowę aktualizacji tabeli.  Sposób ukształtowania umowy kredytowej sprawia więc, że konsument nie mógł w oparciu o nią  w sposób pewny, stanowczy i jednoznaczny wskazać świadczeń stron – możliwe jest to dopiero po skorzystaniu z dodatkowych, zewnętrznych i nieistniejących w chwili zawierania umowy dokumentów opracowanych przez drugą stronę stosunku zobowiązaniowego.

W toku postępowania strona pozwana próbowała wykazać dowodem z opinii biegłego z zakresu bankowości sposób w jaki ustalano kursy walut w bankowej tabeli kursów i że był to kurs rynkowy. Zdaniem Sądu jednak sam fakt wysokości kursu i tego, że był on kursem rynkowym pozostaje bez wpływu na ocenę kwestionowanych postanowień jako niedozwolonych.  W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17 wyjaśniono, że abuzywność zapisów powinno się badać na moment zawierania umowy przez konsumenta z przedsiębiorcą. W takiej sytuacji nie ma więc znaczenia w jaki sposób przedsiębiorca faktycznie wykonywał umowę. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter niezależnie od tego, czy jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niego uprawnień. Postanowienie jest bowiem niedozwolone jeśli daje kontrahentowi konsumenta samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Na uwzględnienie nie zasługuje więc również zarzut strony pozwanej, że rozwiązanie problemu abuzywności klauzuli waloryzacyjnej stanowiła tzw. ustawa antyspreadowa, gdyż zapewniła konsumentom możliwość nieodpłatnej zmiany umowy i spłacania kredytu we frankach CHF.

Rozstrzygające dla uznania klauzuli indeksacyjnej za abuzywną było więc uzależnienie wysokości kursu CHF od decyzji jednej ze stron stosunku zobowiązaniowego, tj. banku. Strona pozwana konstruując wzorzec umowny w taki sposób, doprowadziła do znacznej nierównowagi kontraktowej względem powodów.

W związku z powyższym należało ocenić, czy spełniona została także ostatnia przesłanka abuzywności postanowień umowy kredytowej regulujących zasady przeliczania kursów walut i czy kształtowała ona prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

Art. 385¹ k.c. posługuje się klauzulami generalnymi sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta. Pojęcia te mają charakter niedookreślony i ocenny; wymagają dokonania ich wykładni w każdej sprawie indywidualnie, z uwzględnieniem celu umowy, charakteru stosunku zobowiązaniowego, jak również zwyczajów i norm przyjętych w konkretnej dziedzinie aktywności gospodarczej. Podstawowym elementem przyjętych w obrocie gospodarczym dobrych obyczajów jest zasada lojalności i uczciwości wobec kontrahenta, a także konsensualnego kształtowania przez strony wzajemnych zobowiązań; sprzeczne z dobrymi obyczajami będą więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania klienta, w szczególności wprowadzenia go w błąd lub zatajenia przed nim tego, jakie świadczenia na swoją rzecz zastrzegł przedsiębiorca, a także dające przedsiębiorcy jednostronne prawo do kształtowania obowiązków konsumenta w sposób dowolny i niewynikający w sposób jasny i skonkretyzowany z uzgodnień umownych.

Zdaniem Sądu dla przeciętnego konsumenta niemożliwe było prawidłowe, miarodajne zweryfikowanie na podstawie postanowień umownych dotyczących indeksacji kredytu jaki jest w danym momencie jego zakres obowiązków w sposób inny, niż tylko poprzez zapoznanie się z jednostronną decyzją banku (wyrażoną w formie tabeli kursów).

Sąd uznał więc, że postanowienia umowy dotyczące ustalania wysokości kwoty głównej kredytu do spłaty oraz kwoty rat w sposób niewynikający czytelnie z umowy i odsyłający do tabel kursowych kształtowanych swobodnie przez kredytodawcę, kształtowały prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy, naruszając art. 353 ¹ k.c.

Podzielając zatem pogląd powodów o abuzywności części zapisów umowy łączącej strony, ocenić należało skutki przedmiotowej abuzywności dla dalszego jej bytu. Niewątpliwie kwestionowane zapisy umowne nie wiążą powodów, zaś skutek powyższy następuje od chwili zawarcia umowy (ex tunc). Zgodnie z treścią art. 385¹§2 k.c. jeśli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Zarazem sąd krajowy nie jest władny zmieniać treści nieuczciwych (abuzywnych) warunków umownych zawartych w takich umowach na warunki inne niż przewidziane w umowie. W świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 03 października 2019 r., w sprawie C-260/18 w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu denominacji, rozważyć należy dwie możliwości rozstrzygnięcia. Pierwsza, to ustalenie, czy po wyeliminowaniu klauzuli niedozwolonej, zgodnie z przepisami krajowymi, umowa kredytu bankowego może obowiązywać w pozostałym zakresie jako ta właśnie umowa, mająca strony, przedmiot oraz określająca prawa i obowiązki stron. Druga możliwość rozstrzygnięcia, to uznanie umowy za nieważną lub w zależności od spełnionych przesłanek – unieważnienie zawartej umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego. Wskazanie na niedozwolony charakter klauzuli umownej jest uprawnieniem konsumenta, w którego interesy zachowanie takiej klauzuli może godzić. Jednakże w określonych okolicznościach konsument – kredytobiorca może uznać, że jeżeli wyeliminowanie klauzuli niedozwolonej prowadziłoby do unieważnienia umowy, to korzystniejsze dla niego jest utrzymanie w mocy umowy. Po ustaleniu okoliczności rozpoznawanej konkretnie sprawy konsument winien oświadczyć, które rozwiązanie wybiera jako dla niego korzystniejsze.

            Ponownie powtórzyć należy, że opisywany we wcześniejszej części uzasadnienia mechanizm indeksacji, stanowi element określający główne świadczenie stron umowy o kredyt indeksowany. Usunięcie postanowienia określającego główne świadczenia stron, prowadziłoby do tego, że pomiędzy stronami brak byłoby zgody na zawarcie umowy. Wyeliminowanie z umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej postanowień dotyczących indeksacji prowadziłoby przy tym nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również pośrednio do wyeliminowania ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją. Usunięcie powyższych postanowień z umowy powoduje, że umowa ta nie może nadal obowiązywać, gdyż spowodowałoby to zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Ukształtowanie wbrew woli stron z dnia zawarcia umowy kredytu jako kredytu złotówkowego oprocentowanego stawką referencyjną do LIBOR godziłoby również w zasadę ekwiwalentności świadczeń.  Spłacając kredyt złotówkowy przy użyciu oprocentowania wyznaczanego przez LIBOR lub kredyt frankowy przy użyciu oprocentowania wyznaczanego przez WIBOR kredytobiorca płaciłby bowiem bankowi cenę zupełnie innej waluty (cenę nieodpowiadającą rynkowemu kosztowi pieniądza, w którym wyrażony jest kredyt).

Należy przy tym wskazać, że stosowanie obowiązującego aktualnie art. 358 § 2 k.c. (według którego wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z dnia wymagalności roszczenia, chyba, że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia wyłącznie w walucie obcej) nie jest w ocenie Sądu możliwe, albowiem przepis ten nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy kredytu (wszedł w życie dopiero 24.01.2009 r.), a brak jest przepisów przejściowych, które umożliwiałyby jego zastosowanie. Ponadto przepis ten odnosi się do możliwości ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej, natomiast nie reguluje sytuacji, w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na obcą. Brak jest zatem mogących znaleźć zastosowanie przepisów dyspozytywnych stanowiących podstawę wyznaczenia takiego kursu.

Z tego względu Sąd uznał, że nie jest możliwe wyeliminowanie z umowy jedynie postanowień dotyczących indeksacji przy zachowaniu jej w mocy w pozostałym zakresie, badaniu podlegała więc możliwość zasądzenia roszczenia w oparciu o przesłankowe uznanie umowy łączącej strony za nieważną, na co powodowie [OSOBA] (k. 479-480) w piśmie procesowym oraz podczas przesłuchania na rozprawie.  Powodowie [OSOBA] w pozwie wskazali, że w razie uznania, że klauzula waloryzacyjna stanowi główne świadczenia stron, umowa powinna być traktowana jako nieważna w całości.

Przywołując ponownie motywy wyroku TSUE z 3.10.2019 r. (sygn. akt C-260/18) wskazać należy, że system ochrony stworzony przez dyrektywę 93/13 opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzi się on na postanowienia sformułowane wcześniej przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść. Mając na względzie taką słabszą pozycję, dyrektywa ta zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia mechanizmu zapewniającego, że wszelkie warunki umowne, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą zostać poddane kontroli do celów oceny ich ewentualnie nieuczciwego charakteru. W tym kontekście art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich, oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli może dalej obowiązywać bez nieuczciwych postanowień. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem celem tego przepisu nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi, jaką umowa ustanawia między prawami i obowiązkami stron umowy, rzeczywistą równowagą pozwalającą na przywrócenie równości między nimi, przy czym uściślono, że dana umowa musi co do zasady nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków. O ile ten ostatni warunek jest spełniony, dana umowa może, zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zostać utrzymana w mocy, pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe, co musi zostać zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia. Dalej TSUE wskazał, że to właśnie w świetle kryteriów przewidzianych w prawie krajowym, w konkretnej sytuacji należy zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której klauzule zostały unieważnione. TSUE wskazał, że jeśli takiej możliwości nie ma, treść dyrektywy nie sprzeciwia się unieważnieniu całej umowy; ocenił również jako niepewną możliwość sanowania umowy będącej przedmiotem pytania prejudycjalnego. W konkluzji TSUE stwierdził, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. TSUE w dalszej części rozważań odniósł się do kwestii niekorzystności dla konsumenta uznania umowy za nieważną. TSUE zauważył, że uznanie umowy za nieważną może wywołać dla konsumenta negatywne skutki, co stoi w sprzeczności z celem omawianych regulacji prawnych i stworzonego przez nie systemu ochrony konsumenta. W związku z tym wskazał, że konsument musi mieć prawo do sprzeciwienia się objęciu ochroną, w ramach tego samego systemu, przed szkodliwymi skutkami spowodowanymi unieważnieniem umowy jako całości, jeżeli nie chce powoływać się na tę ochronę. TSUE wskazał również, że w przypadku gdy unieważnienie umowy jako całości naraziłoby konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, sąd krajowy może zaradzić unieważnieniu nieuczciwych postanowień znajdujących się w tej umowie poprzez zastąpienie ich przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Wskazał ponadto, że nie jest dopuszczalne wypełnienie luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, w przypadku gdy strony umowy wyrażą na to zgodę.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że podczas rozprawy i w pismach procesowych, a także w stanowisku końcowym w sprawie powodowie [OSOBA], że ich ocenie przedmiotowa umowa jest nieważna i  wyrażają zgodę na przyjęcie przez Sąd nieważności umowy, mając świadomość skutków, które mogą się dla nich wiązać z takim rozstrzygnięciem.

W związku z tym, zdaniem Sądu nie było przeszkód, aby umowę kredytową uznać za nieważną – skoro bowiem konsumenci sami oświadczyli, że w ich odczuciu negatywne skutki związane z nieważnością są mniej dotkliwe niż negatywne skutki związane z obowiązywaniem klauzul abuzywnych, to Sąd ich decyzję w tym zakresie jest obowiązany wziąć pod uwagę.

Wobec ustalenia, że stosunek prawny wynikający z przedmiotowej umowy o kredyt hipoteczny nie istnieje, strony powinny zwrócić sobie kwoty świadczone na podstawie tej umowy. Wobec przyjęcia nieważności umowy kredytu nie ma podstaw do analizowania odpowiedzialności strony pozwanej [OSOBA]. 471 k.c., o co wnosiła strona pozwana. Zasadne okazało się zatem żądanie powodów [OSOBA] pozwanej [OSOBA] rat kapitałowo – odsetkowych od dnia zawarcia umowy do dnia 24 listopada 2017 roku.  Na roszczenie objęte pozwem składa się kwota 38.340,67 zł podczas gdy w okresie od 10.12.2008 r. do 10.03.2017 r. powodowie [OSOBA] 117.198,91 PLN

Podstawę prawną żądania powodów w tym zakresie stanowił art. 410 § 2 k.c., zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Skoro – jak wyżej ustalono – przedmiotowa umowa jest nieważna, a więc nie istnieje stosunek zobowiązaniowy, to strony powinny zwrócić sobie kwoty świadczone na jej podstawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, w sprawie III CZP 11/20). Wskazać należy, iż zgodnie z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21 jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.).

W ocenie Sądu bezzasadny był podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia. Wbrew stanowisku pozwanego, żądanie zwrotu świadczenia nienależnego, wynikającego z uiszczanych w wykonaniu nieważnej umowy rat kredytu nie jest świadczeniem okresowym. Świadczenie polegające na zwrocie nienależnego świadczenia jest bowiem świadczeniem jednorazowym i znajduje do niego zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia, wynikający z art. 118 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 9 lipca 2018 r., który na chwilę wytoczenia powództwa [OSOBA].

Od należności głównej przysługiwało powodom także żądanie o zapłatę odsetek za opóźnienie, które ma swoją podstawę w art. 481 § 1 i § 2 k.c. Stosownie do tego przepisu jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (§ 1). Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie (§  2). Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy, dlatego też stosownie do art. 455 k.c. staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu o jego zapłatę. Pojęcie niezwłocznie oznacza, że dłużnik powinien zaspokoić roszczenie bez nieuzasadnionej zwłoki czyli w normalnym toku czynności. Powodowie [OSOBA] z dnia 11.12.2018 r., w której wzywali stronę pozwaną do zapłaty kwoty 38340,67 zł w terminie 14 dni, wykazując, że została ona doręczona pozwanej w dniu 07.03.2018 r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie dnia 21.03.2018 r. W związku z tym powodowie [OSOBA] odsetek od dnia następnego, tj. od 22.03.2018 r.

Powodowie [OSOBA] kwoty oznaczając swoje roszczenie, jako solidarne. W ocenie Sądu brak było podstaw do zasądzenia dochodzonej kwoty solidarnie na rzecz powodów. Do przyjęcia solidarności zarówno biernej, jak i czynnej, niezbędne jest stwierdzenie szczególnego dla niej tytułu. Zobowiązanie jest solidarne tylko wówczas, gdy to wynika: a) z ustawy, b) z czynności prawnej (art. 369 k.c.). Najczęściej solidarność zobowiązania wprowadza umowa stron. W rozpoznawanej sprawie podstaw do przyjęcia solidarności powodów [OSOBA] poszukiwać w łączącej strony umowie, z tego względu Sąd przyjął, iż skoro mamy do czynienia ze świadczeniem spłacanym przez strony z majątku małżeńskiego, to dochodzą kwotę należało zasądzić na rzecz powodów. „Do istoty takiej wspólności należy bowiem zaniechanie określenia wielkości udziałów przypadających każdemu z małżonków; najczęściej zresztą określa się ją mianem „wspólności bezudziałowej”. Należy się do tego dostroić w toku zasądzenia świadczenia należnego małżonków. Poprawną formułą jest więc tutaj „zasądzenie świadczenia na rzecz powodów”; bez zastosowania konstrukcji zasądzenia solidarnego, ale też bez rozdzielania świadczenia na części przypadające każdemu z małżonków. Jest zaś oczywistością, że zasądzone na rzecz obojga małżonków świadczenie wejdzie, po jego wyegzekwowaniu, do majątku wspólnego małżonków; stanowiącego przedmiot wspólności łącznej.(…) sąd orzekający nie może ulegać wyrażonemu w pozwie żądaniu solidarnego zasądzenia świadczenia na rzecz powodów [OSOBA] w procesie, jeżeli strony stosunku zobowiązaniowego nie zastrzegły w umowie solidarności czynnej po stronie wierzycielskiej. Nie ma oczywiście uzasadnienia dla pełnego oddalenia powództwa, gdy merytorycznie chybione jest tylko żądanie zasądzenia świadczenia według reżimu solidarności czynnej wierzycieli. Powinien zatem sąd, zobowiązany do prawidłowego stosowania właś­ ciwych przepisów prawa materialnego, dokonać zasądzenia świadczenia na rzecz powodów w oznaczonych częściach, a w przypadku wierzytelności dotyczących majątku wspólnego małżonków i majątku wspólników spółki cywilnej bez podziału świadczenia na oznaczone części; za każdym razem bez zastosowania konstrukcji solidarności czynnej wierzycieli. Oczywiście należy tu, dla pełnego rozstrzygnięcia sprawy, zaakcentować w każdym przypadku, poprzez przyjęcie w sentencji orzeczenia formuły oddalenia dalej idącego powództwa, że sąd nie uwzględnia zawartego w pozwie żądania zasądzenia świadczenia w trybie solidarności czynnej wierzycieli.” (O wadliwościach stosowania zasad solidarności czynnej w postępowaniu sądowym – uwag kilka, prof. dr hab. [OSOBA], MOP 2009, Nr 3)

Mając powyższe na uwadze, Sąd zasądził świadczenie na rzecz małżonków w żądanej przez nich wysokości w punkcie I. wyroku, a w pkt II oddalił powództwo w pozostałym zakresie, mając na uwadze brak uwzględnienia żądania w zakresie solidarności czynnej wierzycieli.

W punkcie III wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 100 kpc. Powodowie [OSOBA] w całości, Sąd obciążył więc obowiązkiem zapłaty kosztów procesu w całości stronę pozwaną. Na koszty procesu poniesione przez powodów [OSOBA]: opłata sądowa od pozwu w kwocie 1000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w kwocie 3.600 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie) powiększone o koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Zarządzenie:

1. odnotować;
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron (przez PI)
3. 14 dni

Wrocław, 27 czerwca 2022 roku