Sygn. akt I C 2007/21

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                                     Dnia 15 grudnia 2022 r.

                    Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący : sędzia del. Michał  Siemieniec

                              [OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu  15 grudnia 2022 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA]

przeciwko   Bankowi Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę

48. zasądza od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 48.840,02 zł (czterdzieści osiem tysięcy osiemset czterdzieści złotych 02/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lipca 2022 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 8.973,40 CHF (osiem tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt trzy franki szwajcarskie 40/100);
49. w pozostałej części oddala powództwo;

• zasądza od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 6.417 zł (sześć tysięcy czterysta siedemnaście złotych 00/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu.

 Sygn. akt I C 2007/21

UZASADNIENIE WYROKU 

               Powód [OSOBA] z dnia 9 lipca 2021 r., skierowanym przeciwko Bankowi Millennium S.A. w Warszawie wniósł o: 1) zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] kwoty 48.840,02 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty; 2) zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] kwoty 8.973,40 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, co do kwoty 5.676,16 CHF od dnia 15 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, od kwoty 3.297,24 CHF od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty. Obok tych żądań powód [OSOBA] kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód [OSOBA], że w dniu 12 września 2008 r.  zawarł jako konsument z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu hipotecznego. Kwotę kredytu stanowiła suma 346.722,03 zł, kredyt był indeksowany do CHF. Powód [OSOBA] kwot, jako świadczenia nienależnego w związku z nieważnością tej umowy. Nieważność ta, zdaniem powoda [OSOBA] z zamieszczenia w umowie postanowień abuzywnych dotyczących mechanizmu przeliczania oraz ryzyka walutowego. Powód, zawierając umowę nie miał wpływu na jej treść, miała ona charakter standardowego wydruku. Bank nie ujawnił powodowi mechanizmu spłat kredytu i relacji przeliczeń wartości kredytu pobranego do spłacanego, ustalając, że sam przelicza raty spłaty kredytu, posługując się własną tabelą kursową. Zdaniem powoda, prowadzi to do nieważności umowy, bowiem bez tych klauzul umowa nie może funkcjonować.  Wobec nieważności umowy powodowi przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego. Nadto, zdaniem powoda [OSOBA] także z naruszenia art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego i natury stosunku prawnego.

               W pisemnej odpowiedzi na  pozew z dnia 24 listopada 2021 r. pozwany [OSOBA] o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda [OSOBA], w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na uzasadnienie swego stanowiska pozwany [OSOBA], iż udzielił kredytobiorcy odpowiednich informacji o kredycie, powód [OSOBA], że rozumie składane oświadczenia i akceptuje ryzyka związane z kredytem indeksowanym do CHF. Pozwany [OSOBA], iż nie nakłaniał powoda [OSOBA] oraz nie zapewniał o stabilności kursu CHF, a sam kredytobiorca był zainteresowany takim właśnie kredytem. Bank twierdził ponadto, że informował powoda o ryzykach kursowych związanych z kredytem indeksowanym do waluty obcej, przedstawił prawidłowe informacje o kredycie oraz działał zgodnie z obowiązującymi w dacie zawierania umowy przepisami, a sama umowa nie naruszała w jakikolwiek sposób interesów powoda, który nie jest pokrzywdzony. Pozwany [OSOBA], że umowa nie narusza zasady swobody umów, jest zgodna z naturą kredytu oraz nie narusza zasad współżycia społecznego, a świadczenia stron wynikające z umowy są zgodne zasadą ekwiwalentności. Pozwany [OSOBA] przedawnienia roszczeń [k. 79 ]

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie jest następcą prawnym Euro Banku S.A. z siedzibą we Wrocławiu.

[ okoliczność bezsporna ]

Powód [OSOBA] i [OSOBA] w roku 2008 pozostawali w związku nieformalnym, zamierzali zawrzeć małżeństwo. Poszukiwali oni w 2008 r. środków na sfinansowanie zakupu lokalu w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. W tym celu zwrócili się do pośrednika finansowego, który ustalił, że jedynie Euro Bank S.A. był skłonny udzielić kredytu. Przedstawiciel Euro Banku S.A., po przeanalizowaniu dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, zaproponował powodowi i [OSOBA] zawarcie umowy kredytu oferowanego w tym czasie najczęściej przez ten Bank. Zaoferowana powodom umowa przewidywała kredyt wyrażony w walucie polskiej, indeksowany  do CHF. Waluta CHF - według zapewnień przedstawiciela Banku - miała być walutą stabilną i bezpieczną, najbardziej opłacalną. Konsumenci przeczytali umowę, jednak była dla nich częściowo niezrozumiała, m.in. co do stosowania mechanizmu przeliczania waluty polskiej na obcą, przedstawiciel Banku nie omawiał z nimi szczegółowo tego mechanizmu, traktując go jako standardową kwestię, informując, że kredyt będzie spłacany w złotówkach. Powód [OSOBA] co do skali ryzyka walutowego i kursowego związanego z zaciąganiem kredytu indeksowanego do waluty obcej, otrzymał jednak zapewnienie, że większość klientów w tamtym czasie brała kredyt we frankach szwajcarskich. Powód [OSOBA] negocjowania treści umowy, która została przedłożona do podpisania, ponieważ miała ona charakter umowy przygotowanej przez Bank na gotowym formularzu. W dacie zawierania umowy powód i jego przyszła żona byli zatrudnieni na podstawie umów o pracę, nie prowadzili działalności gospodarczej.

 [ dowód: przesłuchanie [OSOBA], protokół rozprawy z dnia 18 lipca 2022 r., rejestracja od 00:03:00, k. 443, wniosek kredytowy, k. 132 ]

W rezultacie w dniu 12 września 2008 r. [OSOBA] i [OSOBA] zawarli z Euro Bankiem S.A. umowę kredytu hipotecznego nr KH/00004862. W umowie znalazły się m.in. następujące postanowienia:

W § 1 ust. 1 umowy Bank udzielił kredytobiorcom kredytu  na cel i na warunkach określonych w umowie.

W § 1 ust. 3 wskazano, że kwota kredytu to 346.722,03 PLN. Kredyt był indeksowany do waluty CHF. Okres spłaty kapitału to 363 miesiące. 

Kwota kredytu w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosi 170.622,52 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 4).

 Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, przeznaczeniem kredytu było nabycie prawa do nieruchomości na rynku pierwotnym. Według § 3 umowy zabezpieczeniem kredytu była hipoteka ustanowiona na nabytym lokalu mieszkalnym.

W § 7 umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu w miesięcznych ratach. § 7 ust. 6 umowy stanowił, że kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie.

 W § 14 ust. 4 umowy wskazano, że integralną częścią umowy są następujące dokumenty: Regulamin, Tabela oraz załączniki do umowy z wyjątkiem harmonogramu spłat. Zmienione harmonogramy spłat są wysyłane zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy oraz Regulaminu.

[ dowód: umowa kredytu hipotecznego, k. 40-45 ]

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A. zawierał w § 2 ust. 14 definicję Tabeli: Tabela oprocentowania, Tabela kursów walut oraz Tabela opłat i prowizji Banku dla Kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujące w banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy. W § 8 ust. 10  Regulaminu wskazano, że Tabela kursów walut może ulec zmianie w trakcie dnia roboczego. Zmiana kursu waluty nie stanowi zmiany umowy i nie podlega doręczeniu na piśmie.

[ dowód: Regulamin Udzielania Kredytów i [OSOBA], k. 46-48 ]

Przed zawarciem umowy kredytobiorcy podpisali oświadczenie przygotowane przez Bank na formularzu o treści: Oświadczam, że przedstawiono mi ofertę kredytu hipotecznego/konsolidacyjnego/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowałem, że dokonuję wyboru oferty kredytu/pożyczki indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może nastąpić niekorzystna dla mnie zmiana kursu waluty indeksacji  kredytu/pożyczki, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/pożyczki, a także odsetek/kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych. Zmiana ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia. Potwierdzam zapoznanie się z symulacją kosztów obsługi kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym wnioskuję o udzielenie kredytu/pożyczki indeksowanego/ej do waluty obcej.

[ dowód: oświadczenie, k. 134 ]

W dniu 12 maja 2012 r. [OSOBA] i [OSOBA] zawarli związek małżeński. Małżeństwo to zostało rozwiązane z dniem 7 czerwca 2017 r. na mocy wyroku rozwodowego.

[ dowód: kopia wyroku w sprawie XI C 4176/16, k. 61 ]

W dniu 8 grudnia 2016 r. [OSOBA] i [OSOBA] zawarli umowę podziału majątku wspólnego w formie notarialnej. W pkt VII umowy [OSOBA] zobowiązał  się do spłaty kredytu udzielonego przez Euro Bank S.A.

[ dowód: umowa zniesienia współwłasności i podziału majątku wspólnego, k. 62-65 ]

Kredyt od początku spłacał powód [OSOBA]. Łącznie z tego tytułu spłacił kwoty przekraczające 48.840,02 zł oraz 8.973,40 CHF (po zawarciu aneksu umożliwiającego spłatę w walucie obcej)

 [ dowód: zaświadczenie z Banku, k. 56-58, aneks do umowy, k. 155, przesłuchanie [OSOBA], protokół rozprawy z dnia 18 lipca 2022 r., rejestracja od 00:03:00 ]

Na rozprawie w dniu 18 lipca 2022 r. powód – po pouczeniu przez sąd - odmówił sanowania wadliwości umowy kredytu, domagając się jego nieważności.

[ dowód: oświadczenie powoda, protokół rozprawy z dnia 18 lipca 2022 r., rejestracja od 00:20:25, k. 444 ]

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił przede wszystkim w oparciu o znajdujące się w aktach dowody z dokumentów. W szczególności oparto się na dokumentach umowy kredytu oraz dokumentach dotyczących tej umowy w postaci załączników do niej oraz dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem o udzielenie kredytu.  Jednocześnie sąd pominął przeprowadzenie postulowanego dowodu z opinii biegłego, gdyż dowód ten był zbędny wobec faktu uwzględnienia roszczenia głównego pozwu o ustalenie nieważności umowy. Ustalając okoliczności zawarcia umowy sąd oparł się również w dużej mierze na przesłuchaniu powoda, którego wypowiedzi nie zawierały sprzeczności i odpowiadały zasadom doświadczenia życiowego. Zeznania świadków nie wpłynęły na rozstrzygnięcie, nie mieli oni szczegółowej wiedzy na temat procesu zawierania umowy z powodem.

Sąd zważył, co następuje

          Powództwo  zasługiwało na uwzględnienie niemal w całości, jedynie co do odsetek podlegało w części oddaleniu. Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem CHF. Tego rodzaju konstrukcja prawna umowy sama w sobie nie jest sprzeczna z przepisem art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U.2022 poz. 2324),  ani też z art. 353¹ kc, stanowiąc możliwy wariant umowy kredytu (zob. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, publ. OSNC-ZD 2021/2/20), niemniej jednak w obrocie konsumenckim nie może zawierać klauzul niedozwolonych (abuzywnych).

Nie ulega wątpliwości, że kredytobiorcy, zawierając umowę kredytu mieli status konsumentów. Zgodnie z art. 22¹  kc, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy pomiędzy stronami, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Te warunki zostały w przypadku obojga kredytobiorców spełnione. Otwiera to możliwość zbadania treści umowy kredytu z perspektywy przepisów art. 385¹ i nast. kc. W myśl art. 385¹.§ 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Według § 2 tego przepisu, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei w myśl § 3, nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Rozkład ciężaru dowodu reguluje § 4 omawianego przepisu, zgodnie z którym, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Kolejny przepis zawarty w art. 385² kc stanowi, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W niniejszej sprawie na pierwszy plan wysuwają się postanowienia umowne wprowadzające mechanizm przeliczania waluty polskiej na obcą i odwrotnie. Są to niewątpliwie klauzule odnoszące się do głównych świadczeń stron.  Zgodnie bowiem z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa realizowana była przez powoda [OSOBA] w walucie krajowej.  Analizując zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy stronami klauzule dotyczące przeliczania waluty, należy dojść do wniosku, że z całą pewnością nie określono ich w sposób jednoznaczny. Są one dla laika niezrozumiałe bez pomocy profesjonalnego doradcy. A należy pamiętać, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe powinny zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Klauzula przeliczeniowa powinna być więc sformułowana na tyle jasno, by dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł  objąć swą świadomością jej daleko idące konsekwencje, przede wszystkim wypływające z niej uprawnienie Banku do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorcy. W konsekwencji należy uznać, że pomimo tego, iż kwestionowane klauzule dotyczyły świadczeń głównych, jako niejednoznaczne, podlegają ocenie z punktu widzenia abuzywności, po myśli art. 3851 § 1 k.c. Analizując postanowienia zawarte w umowie kredytu w § 1 ust. 3, 5, § 1 ust. 4, § 7 ust. 6 oraz odpowiadające im postanowienia zawarte w Regulaminie, należy zauważyć, że odsyłają one przy przeliczaniu walut do kursu ustalonego w wewnętrznej tabeli kursowej banku. Kurs ten zatem nie ma charakteru określanego według jasnych i obiektywnych kryteriów, a przeciwnie - zależy  każdorazowo od decyzji Banku, który wedle własnej polityki może kształtować wysokość kursu, a tym samym wysokość zobowiązań kredytobiorcy.  W tej sytuacji należy przyjąć, że wymienione klauzule, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta nie wiążą powoda.

Abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji można dopatrywać się również w braku ograniczenia ryzyka walutowego kredytobiorcy. Skoro Bank jest zabezpieczony przed ryzykiem poprzez prowadzenie w sposób profesjonalny odpowiedniej polityki finansowej, należało oczekiwać wprowadzenia do umowy mechanizmów ograniczających ryzyko ponoszone przez drugą stronę - konsumenta, w związku z nieograniczoną możliwością zmiany kursu waluty. Postanowienia umowne, które narażają kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko wynikające ze zmiany kursu (umowa nie zawiera żadnego mechanizmu ograniczenia ryzyka) – są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają  interesy konsumenta. Konstrukcja umowy jest taka, że istotna zmiana kursu waluty obcej może prowadzić do stanu, w którym wysokość zobowiązania (saldo kapitału do spłaty wyrażone w PLN), po wielu latach spłaty kredytu – może wzrosnąć do  wysokości znacznie przekraczającej wysokość udzielonego kredytu, pomimo dokonywanych spłat. Wybór kredytu denominowanego w CHF był podyktowany niższą ratą i oprocentowaniem oraz walutą reklamowaną jako bezpieczna. Należy pamiętać, że przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do krajowego porządku prawnego w wyniku implementowania Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. UE z dnia 21 kwietnia 1993 r.), co oznacza, że przy interpretacji tych przepisów należy uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa TSUE, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego w walucie obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty (zob. wyrok z dnia 20 września 2017, C-186/16, R.P.Andriciuc i in. [OSOBA] S.A.). Samo podpisanie zawartego w umowie, bądź załączniku do niej, oświadczenia, że konsument jest świadomy potencjalnych ryzyk wynikających z zawarcia umowy nie wystarcza do uznania, że Bank spełnił wymóg przejrzystości (zob. wyrok z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP [OSOBA] powyższe pod uwagę należy uznać, że podpisanie przez powoda [OSOBA] oświadczenia jest niewystarczające dla stwierdzenia, że Bank udzielił mu wystarczającej informacji (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt II CSKP 464/22, publ. Lex nr 3350095). Klauzulę tę należy uznać za sprzeczną z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającą interesy konsumenta. Nie sposób przyjąć, by w drodze indywidualnych negocjacji powód, gdyby zdawał sobie sprawę z konsekwencji omawianej klauzuli, zgodził się na ponoszenie niczym nieograniczonego ryzyka kursowego.

Należy jeszcze przytoczyć istotny wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. w sprawie K. Dziubak, J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, sygn. akt C-260/18, publ. http://curia.europa.eu. W orzeczeniu tym Trybunał wyjaśnił, że 1) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. 2) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony skutki dla sytuacji konsumenta wynikające z unieważnienia całości umowy, takie jak te, o których mowa w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai (C-26/13, EU:C:2014:282), należy oceniać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony, do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie. 3) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. 4) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie utrzymywaniu w umowie nieuczciwych warunków, jeżeli ich usunięcie prowadziłoby do unieważnienia tej umowy, a sąd stoi na stanowisku, że takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby ten ostatni nie wyraził zgody na takie utrzymanie w mocy.

Uwzględniając ten pogląd, kolejnym etapem musi być rozstrzygnięcie, czy bez zakwestionowanych klauzul umowa może nadal wiązać strony. Na tak postawione pytanie należy, zdaniem sądu, odpowiedzieć przecząco. Wszak po usunięciu mechanizmu przeliczania nie da się w ogóle ustalić wysokości zobowiązania odnoszącego się do świadczenia głównego z umowy kredytu. Z kolei w powołanym wyżej wyroku TSUE  sprawie K. Dziubak, J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, Trybunał wyjaśnił, że nie ma możliwości zastąpienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym. Uwzględniając zatem, że po usunięciu zakwestionowanych postanowień z umowy kredytu pomiędzy stronami, umowa nie może w dalszym ciągu funkcjonować, należało jeszcze uwzględnić stanowisko konsumenta – powoda. W rozpoznawanym przypadku powód, pouczony o potencjalnych niekorzystnych skutkach upadku umowy, na rozprawie w dniu 18 lipca 2022 r. oświadczył stanowczo, że chce nieważności umowy i rozumie konsekwencje powyższego. W tej sytuacji należało przyjąć, że umowa jest nieważna.

Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu przez pozwany [OSOBA] powoda – w wykonaniu nieważnej umowy – świadczeń, zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.. W myśl art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W niniejszym przypadku, z uwagi na nieważność umowy kredytu, środki finansowe wpłacone przez powoda [OSOBA], tytułem spłaty rat kredytu i pozostałych kosztów z umowy, uznać należy za świadczenie nienależne.  Na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. strona pozwana jest więc zobowiązana do zwrotu powodowi wszelkich kwot świadczonych przez niego tytułem spłaty kredytu. Z przedłożonych przez strony dokumentów dotyczących historii spłaty kredytu wynika, że wykonując umowę kredytu powód [OSOBA] pozwanego kwotę przekraczającą tę żądaną w pozwie. Z tej przyczyny zasądzono w punkcie I  całość dochodzonej należności głównej.

Przechodząc do rozstrzygnięcia o odsetkach za opóźnienie, należy zauważyć, że do momentu złożenia oświadczenia przez konsumenta o wyrażeniu zgody na stwierdzenie nieważności umowy, roszczenie nie było w ogóle wymagalne, bowiem spłacone raty kredytu nie były jeszcze nienależne. Podstawa świadczenia odpadła dopiero w toku niniejszego postępowania. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w przekonującym uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, publ. OSNC 2021/6/40). W konsekwencji, za okres, w którym roszczenie nie było wymagalne, powódce nie należą się odsetki za opóźnienie. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c., wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. W myśl § 2 k.c., jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. Wprawdzie powód [OSOBA] zapłaty dochodzonych świadczeń wcześniej, ale dopiero z chwilą złożenia wspomnianego oświadczenia na rozprawie (18 lipca 2022 r.) można uznać, że zaktualizował się stan wymagalności, a co za tym idzie obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie powstał dopiero od dnia następnego.  Z tego względu żądanie odsetek za okres wcześniejszy oddalono. Konsekwentnie należy uznać, że nie mogło dojść do przedawnienia roszczeń (art. 120 § 1 kc).

Żądanie odsetek za opóźnienie od świadczenia wyrażonego w walucie CHF oddalono w całości, bowiem regulacja z art. 481 § 2 w zw. z § 1 k.c. odnosi się do świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie polskiej. Oczywistym powinno być, z ekonomicznego punktu widzenia, że odsetki ustawowe za opóźnienie obowiązujące w Polsce dotyczą tylko świadczeń wyrażonych w walucie polskiej. Wypada zauważyć, że gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia wyrażonego w walucie obcej, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia także w walucie polskiej (art. 358 § 3 k.c.) i w takim przypadku ma prawo domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2 k.c. Decydując się na dochodzenie świadczenia w walucie obcej, wierzyciel musi pogodzić się z faktem, że odsetki za opóźnienie według stopy obowiązującej w kraju nie będą mu przysługiwać. Funkcję waloryzacyjną odsetek spełnia w takim przypadku wyrażenie świadczenia w walucie obcej (CHF). Nie ma tutaj sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1981 r. , sygn. akt V PZP 3/81, w myśl której odsetki za opóźnienie w płatności sumy pieniężnej wyrażonej w walucie obcej przysługują wierzycielowi w tej samej walucie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sąd Najwyższy wyjaśnił tutaj, że odsetki, jako świadczenia uboczne, płatne są w takiej samej walucie, w jakiej płatne jest świadczenie główne, nie zajmował się jednak kwestią według jakiej stopy procentowej liczyć owe odsetki. Zagadnienie to staje się istotne w obecnym okresie, kiedy to obserwujemy istotną dewaluację waluty polskiej, czego wyrazem jest choćby  kilkukrotne już w obecnym roku podnoszenie stopy odsetek ustawowych za opóźnienie obowiązujących w Polsce. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 marca 1990 r., sygn. akt I CR 42/90, publ. Lex nr 9019 trafnie zauważył, że w okresach w których krajowe stopy procentowe - w związku z dewaluacją złotego - znacznie przewyższają wysokość stóp obowiązujących w innych krajach, zastosowanie do spełnionych z opóźnieniem świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie obcej odsetek w wysokości obowiązującej na terenie Polski mogłoby stanowić źródło nieuzasadnionego bogacenia się wierzycieli. Uzasadnione jest więc przyjęcie, że krajowa stopa procentowa odsetek za opóźnienie nie dotyczy świadczeń wyrażonych w walucie CHF. Jak już wspomniano nie ma tutaj zagrożenia dla interesów powoda, bowiem zawsze mógł żądać świadczenia w walucie polskiej na mocy art. 358 § 3 k.c.

O kosztach procesu sąd orzekł zgodnie z art. 100 zd. 2 k.p.c., bowiem powód [OSOBA] w nieznacznej części swych żądań (co do części odsetek). Na zasądzone koszty złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł, wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powoda w osobie adwokata w kwocie 5.400 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 6 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Mając powyższe na względzie, na podstawie powołanych przepisów, należało orzec jak w sentencji wyroku.

                                                                     [ sędzia Michał Siemieniec ]

Z/

1. odnotować;
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. powoda;
3. kal. 14 dni

dnia 10.01.2023 r.                      sędzia: