Sygn. akt I C 2709/20

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                    Dnia 28 grudnia 2022 r.

                 Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący : SSO Edyta  Barańska

                              [OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu  28 grudnia 2022 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA], [OSOBA]

przeciwko   Bank Millennium  S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę

16. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA], [OSOBA] łącznie kwoty 16.092,42 ( słownie: szesnaście tysięcy dziewięćdziesiąt dwa złotych 42/100) i 31.384,91 CHF (trzydzieści jeden tysięcy trzysta osiemdziesiąt cztery franków szwajcarskich 91/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022 roku do dnia zapłaty
17. oddala powództwo w pozostałej części;

• zasądza od strony pozwanej [OSOBA] z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA], [OSOBA] łącznie kwotę 6 434 zł (sześć tysięcy czterysta trzydzieści cztery złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt I C 2709/20

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w pozwie skierowanym przeciwko stronie pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie (k. 4-87)  wnieśli o:

1. zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 16.092,42 zł (słownie: szesnaście tysięcy dziewięćdziesiąt dwa złote 42/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 13 listopada 2020 r. do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 31.384,91 CHF (słownie: trzydzieści jeden tysięcy trzysta osiemdziesiąt cztery franki szwajcarskie 91/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 13 listopada 2020 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie, gdyby żądanie określone w pkt. 2 petitum pozwu nie zostało uwzględnione wnieśli o:

1. zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 43.181,82 (słownie: czterdzieści trzy tysiące sto osiemdziesiąt jeden złoty 82/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 13 listopada 2020 r. do dnia zapłaty
2. zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) zwrot kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

               Powodowie [OSOBA], że zawarta przez nich umowa o kredyt hipoteczny indeksowany kursem CHF zawiera niedozwolone klauzule abuzywne w zakresie dotyczącym waloryzacji kwoty udzielonego kredytu złotowego do kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Powyższe zdaniem powodów [OSOBA], że nie są oni związani postanowieniami umowy w tym zakresie. Podali, że nie byli informowani o ryzyku związanym z zawarciem umowy o kredyt indeksowany do CHF. Nadto wskazali, że świadczenia jakie poczynili na rzecz strony pozwanej [OSOBA], gdyż były świadczone w oparciu o te klauzule. Dodatkowo podnieśli, że umowa kredytu, którą zawarli z uwagi na określenie w niej wysokości świadczeń stron w sposób naruszający granice swobody umów oraz zasady współżycia społecznego jest nieważna.  Nadto wskazali, że umowa, którą zawarli została sporządzona za pomocą wzorca umownego, gdzie postanowienia dot. klauzuli indeksacyjnej nie były z nimi indywidualne uzgadniane. Wskazali, że zawarta umowa ma charakter konsumencki a przedmiotowa umowa rażąco narusza ich interes jako konsumentów. W świetle zawarcia nieważnej umowy zasadne jest  roszczenie o zwrot wpłaconych przez nich kwot, gdyż były to świadczenia nienależne.

               Strona pozwana Bank Millenium S.A. z siedziba w Warszawie w odpowiedzi na pozew (k.93-128) wniosła o oddalenie powództwa w całości  i zasądzenie solidarnie zwrotu kosztów postępowania. Podniosła, że umowa jest ważna i skuteczna. Wskazała, że postanowienia nie stanowią klauzul abuzywnych, nie naruszają interesów powodów w stopniu rażącym ani nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Nadto wskazała, że kryteria określania kursu waluty są jednoznaczne i wystarczające. W efekcie podniosła, że umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej jest zgodna z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, z prawem bankowym tj. art. 69 ust.3 .Podniosła zarzut przedawnienia wszystkich roszczeń z uwagi na to, że indeksacja miała miejsce 10 lat przed wytoczeniem powództwa [OSOBA] prawa procesowego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 31 marca 2006 r. powodowie [OSOBA] wnioskiem o kredyt indeksowany kursem waluty CHF. Wnioskowali o kredyt w wysokości 301.631,93 zł. Jako okres kredytowania wskazali 420 miesięcy tj. 35 lat. Jako cel zaciągnięcia kredytu wskazali zakup na rynku pierwotnym lokalu od Dewelopera za kwotę [DZIAŁKA].[DZIAŁKA],[DZIAŁKA] złotych.

Powodowie [OSOBA] pod dokumentem o nazwie „ informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” w której to w drugim akapicie zatytułowanym „ ryzyko zmian kursów walutowych” wskazano, że wybierając zadłużenie w walucie obcej kredytobiorcy korzystają aktualnie z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Dotyczy to przede wszystkim kredytów w euro i we frankach szwajcarskich, a wynika ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu.  Zgodnie z cennikiem MilleKredytu DOM  w okresie od 31 marca br (2006 r.) stawki referencyjne wynoszą dla kredytów złotowych – 4,60% (WIBOR 3M) a dla kredytów indeksowanych kursem franka szwajcarskiego  - 1,01 % (LIBOR 3M CHF). W czwartym akapicie wskazano, że jednak  zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych. Z wyżej wymienionych powodów [OSOBA] długoterminowego kredytu w PLN jako korzystna alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie  mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. W kolejnym akapicie zatytułowanym „ryzyko zmian stóp procentowych” wskazano, że zarówno w przypadku kredytów złotowych jak i walutowych, oprocentowanych w oparciu o zmienna stopę procentową, kredytobiorca ponosi ryzyko zmian stóp procentowych. Dalej wskazano, że zmienność kursów walutowych oraz wahania stóp procentowych powodują, ze rzeczywiste koszty obsługi długu mogą okazać się znacząco wyższe od wcześniej założonych. W ostatnim akapicie wskazano, że bank oferuje możliwość zmiany waluty  kredytu, wielokrotnie w trakcie okresu spłaty – na PLN bezpłatnie. Pod dokumentem pod oświadczeniem, że zapoznałem się z powyższą informacją powodowie [OSOBA].

(dow. wniosek o kredyt, k. 170-172, informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej  k. 174 )  

W dniu 28 kwietnia 2006 r. została sporządzona umowa o millekredyt DOM nr KH/5069/03/2006 indeksowany do CHF pomiędzy [OSOBA] i [OSOBA] (obecnie: Manczyk k. 51) a Millenium Bank S.A. z siedzibą w Warszawie. 

Zgodnie z § 2 ust 1 i 2 umowy kwota kredytu wynosi 304.648,25  PLN. Kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku Millenium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach bank wysyła do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według  tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku Millenium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu. Cel kredytu to nabycie prawa własności nieruchomości lokalowej budowanej przez dewelopera, kwota [DZIAŁKA].[DZIAŁKA],[DZIAŁKA] PLN (§ [DZIAŁKA] ust. [DZIAŁKA] umowy). Przedmiotem kredytowania jest nieruchomość (…) przy ul. [ADRES] 2. Przedmiotem zabezpieczenia, na którym zostanie ustanowiona hipoteka na rzecz banku (…) jest wskazana wyżej nieruchomość (§ 2 ust. 4 i 5 umowy). Wedle § 2 ust.6 umowy wskazano, że okres kredytowania wynosi 420 miesięcy (…).

Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 umowy wypłata kredytu nastąpi zgodnie z zasadami określonymi w regulaminie, z uwzględnieniem poniższych zasad: sposób wypłaty transze, wypłata kredytu nastąpi na rachunek bankowy [OSOBA] § 4 ust. 3 pkt. 1 i 2 umowy zmiana waluty kredytu jest dokonywana o następujące zasady w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą stosowany jest kurs kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych a w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN stosowany jest kurs sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych. Zgodnie z § 6 ust.1 i 2 umowy kredyt oprocentowany jest  według zmiennej stopy procentowej, w przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej kredytobiorca ponosi ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej.

Wedle § 7 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych Banku Millenium S.A.

Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt. 1 umowy  na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami kredytobiorca ustanawia hipotekę kaucyjną do kwoty 517.902,03 PLN na rzecz Banku ustanowiona na nieruchomości położonej ul. [ADRES] m. 58, Kraków, wpisanej do nowozakładanej KW wydzielonej z KW nr [KW] (…). Wedle ust. [KW] zd. drugie wskazanego wyżej paragrafu umowy miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej wynosi 1/12 z 0,81%  kwoty przyznanego kredytu (co stanowi kwotę 214.00 PLN), przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca , w którym została sporządzona umowa kredytowa według tabeli kursów walut obcych Banku Millenium S.A.

            W § 11 ust. 2 pkt. 1 i ust. 3  umowy wskazano, że jego integralną część stanowi m.in regulamin i w zakresie nie uregulowanym umową zastosowanie mają postanowienia regulaminu. Pełna nazwa regulaminu to regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millenium. Z uwagi na obszerność nazwy w dalszej części ww. dokument określany będzie w skrócie – regulaminem.

Wedle §  2 pkt.19 regulaminu kredyt w walucie obcej to kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku.

            Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 regulaminu kredyt udzielony jest w PLN, kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku tabeli kursów walut obcych. Wedle ust. 5 i 6 wskazanego wyżej paragrafu regulaminu w przypadku wnioskodawcy ubiegającego się o kredyt, będącego w związku małżeńskim, w którym istnieje małżeńska wspólność majątkowa – oboje małżonkowie są obligatoryjnie kredytobiorcami. Maksymalna kwota kredytu uzależniona jest od zdolności kredytowej wnioskodawcy i wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia.

            Wedle §  5 ust. 9 pkt. 1 regulaminu w celu uruchomienia kredytu lub transzy, kredytobiorca składa w banku pisemną dyspozycję uruchomienie kredytu lub transzy nastąpi w terminie wskazanym przez kredytobiorcę w dyspozycji wypłaty, o ile dyspozycja wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków koniecznych do uruchomienia środków z kredytu, określonych w umowie kredytu i regulaminie, zostanie złożona na 3 dni robocze, a w przypadku konieczności zlecenia przez bank kontroli inwestycji na 10 dni roboczych przed planowaną data uruchomienia środków. Zgodnie z ust. 10 pkt. 5 wskazanego wyżej paragrafu regulaminu wypłata kredytu mieszkaniowego Millekredyt DOM i kredytu hipotecznego MilleHipoteka Biznes realizowana jest formie bezgotówkowej na rachunek bankowy wskazany przez inwestora – w przypadku kredytu na nabycie prawa własności (…) do domu/lokalu budowanego przez dewelopera (…).

            Wedle § 7 ust. 5 regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej prowizja od udzielenia kredytu ustalana jest od kwoty kredytu, przeliczonej na PLN według kursu dewiz z dnia sporządzenia umowy kredytu, na podstawie tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku. Zgodnie z ust. 6 pkt.2 wskazanego wyżej paragrafu regulaminu co do sposobu wyliczenia opłaty dotyczącej refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego dla kredytów w walucie obcej to dla celów wyliczenia składki przyjmowana jest kwota udzielonego kredytu wyrażona w PLN wyliczona według wartości kursów waluty obcej według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku w pierwszym dniu roboczym miesiąca, w którym sporządzona została umowa kredytu – w przypadku nowych kredytów a w ostatnim dniu roboczym miesiąca ochrony ubezpieczeniowej w przypadku przedłużenia ochrony na okres kolejnych 36 miesięcy.  Podstawa wyliczenia opłaty = [(kwota kredytu w PLN/ kurs kupna dewiz)* kurs sprzedaży dewiz] – 80% wartości nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu.

Z kolei według § 7  ust. 12 zd. 3 regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za podwyższone ryzyko ustalana jest od kwoty kredytu z umowy kredytu, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku w dniu zawarcia umowy tabeli kursów walut obcych.

Zgodnie z § 8 ust. 1 regulaminu kredyt jest spłacany w terminie określonym w umowie kredytu poprzez obciążanie rachunku wskazanego w umowie kredytu. Obciążenie rachunku kwota raty spłaty nie może powodować powstania debetowego salda w wysokości przekraczającej dopuszczalne zadłużenie na rachunku. Wedle ust. 3 wskazanego paragrafu regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia spłaty.

 Wedle § 9 ust. 4 regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w tabeli kursów walut obcych. Od wymagalnego kapitału, wyrażonego w PLN Bank nalicza dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych. 

Wedle § 10 ust. 4 regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji, wskazanego przez kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty. Zgodnie z ust. 5 wskazanego wyżej paragrafu regulaminu w przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji wcześniejszej spłaty.

Wedle § 11 ust. 4 regulaminu przewalutowanie następuje według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą a w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN to przewalutowanie następuje według kursów sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych.

(dow. umowa kredytu k. 39-41,  wraz z regulaminem kredytu hipotecznego k.42-50v.).

               W dniu 21 maja 2013 r. powodowie [OSOBA] 1/2013 do umowy o kredyt hipoteczny nr KH/5069/03/2006  na mocy którego dodano kolejny ustęp w § 2 umowy zgodnie z którym kurs wymiany walu obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania kredytobiorcy wyrażone w walucie obcej, podawany jest w tabeli kursów walut obcych banku. Podstawą ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w tabeli kursów walut obcych banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu Reuters w chwili tworzenia tabeli kursów walut obcych. Wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z tabeli kursów walut obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%.  Tabela kursów walut obcych banku tworzona jest w raz dziennie każdego dnia roboczego. Pierwsza tabela kursów walut obcych banku tworzona jest pomiędzy godziną 8:00 a godziną 10:00 każdego dnia. Tabela kursów walut obcych publikowana jest każdorazowo na stronie www.bankmillennium.pl. W przypadku, gdy tabela kursów walut obcych tworzona jest w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W przypadku wcześniejszej częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty.

            Na mocy aneksu zmianie uległ § 7 ust. umowy. Wskazano, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w walucie, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany. W przypadku przedterminowej całkowitej lub częściowej spłaty kredytu, spłata nastąpi w walucie, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany.

 (dow. aneks z dnia 21 maja 2013 r. k.52-52v)

Kredyt w kwocie 306.648,25 złotych został powodom wypłacony w walucie PLN w transzach, w następujących datach i kwotach: 11 maja 2006 r. – 64.342,70 zł , 11 lipca 2006 r. – 61.326,38 zł, 8 września 2006 r. -61.326,38 zł, 8 listopada 2006 r. – 61.326,38 zł, 28 grudnia 2006 r. – 56.326,41 zł.

W dniu 21 października 2020 r. powodowie [OSOBA], która została załatwiona odmownie pismem z dnia 3 listopada 2020 r.

(dow. reklamacja k.53-54., odpowiedz na reklamację k.56-58)

Wszelkie płatności były dokonywane przez powodów z ich majątku wspólnego. W okresie od 12 czerwca 2006 r. do 11 maja 2013 r. tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych powodowie [OSOBA] 98.691,79 zł. W tym okresie powodowie [OSOBA] w spłacie rat kredytowych uiścili 16.092,42 zł. Po podpisaniu aneksu w dniu 22 maja 2013 r. powodowie [OSOBA] w walucie CHF. W okresie od 11 czerwca 2013 r. do 12 października 2020 r. powodowie [OSOBA] 31.384,91 CHF tytułem spłat rat kredytowo-odsetkowych.

(dow. zaświadczenie z dnia 10.10.2020 r. k.58-78v , zaświadczenie z dnia 20.10.2020 r. k.79-80 , zestawienie dokonanych wpłat w PLN k.81-81v , zestawienie dokonanych wpłat w CHF k.82-82v )

       Powodowie [OSOBA] zawarcie umowy kredytu w 2006 roku potrzebując uzyskać środki na sfinansowanie zakupu od dewelopera lokalu mieszkalnego nr [DZIAŁKA] w Krakowie, przy ulicy [ADRES] na cele mieszkaniowe.

        W dniu 3 października 2022 r. powód [OSOBA] zeznał, że uznano że nie ma zdolności kredytowej by zaciągnąć kredyt w złotówkach. Zeznał, że nie miał możliwości negocjacji warunków umowy i uzyskał informacje, że jest to niemożliwe. Jedyne co udało mu się wynegocjować to marża. Zeznał, że kurs franka szwajcarskiego przedstawiano jako bezpieczny. Zeznał, ze nie interesował się w jaki sposób bank ustala kurs waluty CHF. Powódka zeznała, że potwierdza zeznania męża. Ona nie pamięta okoliczności podpisania umowy z uwagi na upływ czasu- 16 lat, nie zna się na sprawach finansowych i kredytowych i tym zajmuje się jej mąż.

W dniu 13 października 2022 r. do tut. Sądu wpłynęły oświadczenia powodów, po uzyskaniu pouczeń ze strony Sądu w dniu 3 października 2022 r., w którym wskazali, że wnoszą o unieważnienie umowy, oraz że zdają sobie sprawę z konieczności rozliczenia się z umowy, jeżeli zostanie ona oceniona jako nieważna.

 (dow. oświadczenie złożone przez powodów k.369 , zeznania powódki [OSOBA]  k. 367, zeznania powoda [OSOBA]  k.366-367 )

Stan faktyczny sprawy ustalono w oparciu o dowody z dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały i  których prawdziwość w ocenie sądu nie budziła wątpliwości.

Zeznania złożone przez powodów [OSOBA] zasługiwały na wiarę, przede wszystkim przy uwzględnieniu faktów wynikających z dokumentów oraz przy ocenie zeznań w świetle zasad doświadczenia życiowego. Przymiotem wiarygodności obdarzono także zeznania przesłuchanych w sprawie świadków [OSOBA], gdyż co do zasady były spójne, zgodne, jasne.

Dowód z opinii biegłego pominięto jako całkowicie zbędny dla ustaleń stanu faktycznego koniecznych dla zastosowania przepisów prawa i wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd zważył co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Umowa o millekredyt dom  nr KH/5069/03/2006  indeksowanego do CHF zawarta w dniu 28 kwietnia 2006 r. zawiera niedozwolone postanowienia umowne kształtujące mechanizm waloryzacji świadczeń stron z tytułu umowy według miernika, jakim są kursy waluty obcej – CHF. W związku z tym, że umowa kredytu nie może istnieć bez tych postanowień, należy ją uznać za nieważną. W efekcie świadczone przez powodów [OSOBA] pozwanej [OSOBA] z tytułu zawarcia umowy kredytu nr KH/5069/03/2006  indeksowanego do CHF w kwocie 31.384,91 CHF oraz tytułem nadpłat dokonanych w okresie od 12 czerwca 2006 r. do 11 maja 2013  w kwocie 16.092,42  złotych stanowią świadczenia nienależne a zatem podlegają zwrotowi.

• Status konsumentów

Aby ocenić czy kwestionowane przez powodów [OSOBA] postanowieniami niedozwolonymi należy także ustalić, czy powodom przysługiwał status konsumentów. Jak wskazuje art. 221 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powodowie [OSOBA] jako osoby prywatne, w celu sfinansowania budowy domu w Roczynach a zatem na potrzeby własne. Kredyt został więc zaciągnięty przez powodów [OSOBA], które w żaden sposób nie są związane z prowadzoną  przez nich działalnością gospodarczą czy zawodową. W odniesieniu do spornej umowy powodowie [OSOBA] status konsumentów.

• Możliwości negocjacyjne umowy

Następnie należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że powodowie [OSOBA] postanowień umowy przed jej zawarciem nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Kluczowe znaczenie ma zaś to, że kwestionowane postanowienia umowy zostały przejęte ze stosowanego u strony pozwanej [OSOBA]. Co więcej, z zeznań powodów [OSOBA], aby mogli oni negocjować postanowienia umowy. Z artykułu 3 ust. 2 Dyrektywy  Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona powodom przez Bank, a powodowie [OSOBA] nią żadnego realnego wpływu. Nie sposób więc przyjąć, że postanowienia umowy zostały indywidualnie uzgodnione między stronami.

• Główne świadczenia stron

Następnie należy pochylić się nad tym, czy kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r. wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że: „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385¹ § 1 k.c., może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy”. Powyższy pogląd jest zbieżny za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - według TSUE ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie Kasler, sygn. C-26/13, ZOTSiS 2014/4/I-282). Tut. Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przychylając się do twierdzenia, że zakres pojęcia „postanowienia określające główne świadczenia stron” z art. 385¹ § 1 k.c. nie jest zbieżny z zakresem pojęcia „essentialiae negotii umowy” i na gruncie konkretnej umowy możliwe jest uznanie postanowień niebędących jej essentialiae negotii za „postanowienia określające główne świadczenia stron”.

Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. Dziubak, J. Dziubak v Raiffeisen Bank International AG, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wprost wypowiedział się na temat oceny zapisów umowy kształtujących mechanizm waloryzacji kwoty kredytu według kursu waluty obcej jako postanowień kształtujących główne świadczenia stron: 44. (…) w okolicznościach w postępowaniu głównym – gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Dunai, C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo). Powyższe zagadnienie było rozpatrywane również przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, wprost wskazał, że klauzula indeksacyjna w umowie kredytu określa wysokość głównego świadczenia kredytobiorcy.

• Występowanie pozytywnych przesłanek abuzywności wskazanych postanowień

Zgodnie z art. 385 § 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18 na tle wykładni Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.UE L z dnia 21 kwietnia 1993 r.), której implementacji służyło wprowadzenie do polskiego Kodeksu cywilnego przepisów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, należy przyjąć, że postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 1 § 1 zd. drugie k.c.).

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów indeksowanych walutą obcą. Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, z art. 69 ustawy Prawo bankowe i zasadą swobody umów – art. 353¹ k.c.

Sporna tu umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej spełnia wymagania art. 69 ustawy Prawo bankowe. Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej). Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej. Wymaga bowiem podkreślenia, że w przeciwieństwie do umowy kredytu denominowanego znana była w tym przypadku od początku kwota kredytu w złotych (304. 648,25). Przepis art. 358¹ § 2 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca. Zasady wypłaty kredytu w złotych i spłaty również w złotych nie pozostawiają wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie. Dopuszczalność prawna kredytów indeksowanych walutą obcą wynika z wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75 b Prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego była sprzeczna z prawem (zwłaszcza, że art. 69 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony – na co trafnie powoływała się strona pozwana.

Z przepisu art. 353 ¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu indeksowanego stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby indeksacja była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę (co prawda później niż strony zawarły umowę kwestionowaną w sprawie niniejszej) w przepisach Prawa bankowego jako jeden z rodzajów umów kredytowych. Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.

Umowa została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez bank. Należy przy tym podkreślić, że wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretne postanowienie było z nim negocjowane. Powodowie [OSOBA] rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, wskazać kwotę kredytu w walucie polskiej we wniosku kredytowym (301.631,93zł.), czy marżę oraz okres na jaki ma nastąpić kredytowanie, natomiast nie mieli możliwości uzgadniania z bankiem wszystkich pozostałych postanowień. Powodowie [OSOBA] kwestionowanych postanowień umowy w odniesieniu do dwóch aspektów – po pierwsze z uwagi na to, że kursy waluty CHF, po których przeliczane były zobowiązania z tytułu umowy, mogły być ustalane przez bank w sposób arbitralny i według nieznanych powodom kryteriów, po drugie z uwagi na niedoinformowanie powodów o ryzyku kursowym i nierównomierne obciążenia stron umowy tym ryzykiem.

Wskazać należy, że w umowie wskazano kwotę kredytu w PLN (304.648,25) nie określono w ogóle wartości kredytu wyrażonej w walucie obcej. Wartość ta miała zostać określona dopiero w momencie uruchomienia kredytu przy uwzględnieniu kursu kupna walut określonego w tabeli kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Zobowiązanie kredytobiorców o nieokreślonej w dacie zawarcia umowy wysokości miało być ustalane w harmonogramach jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF – po jego przeliczeniu wg kursu sprzedaży walut określonego w „bankowej tabeli kursów dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty.

Tym samym pozwany [OSOBA] swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej. Sama umowa z dnia 28 kwietnia 2006 r. została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez pozwany [OSOBA]. Powodowie [OSOBA] uzgadniania z Bankiem wszystkich postanowień konkretnej umowy. Jak zeznał powód [OSOBA], że umowa jest dla nich korzystna- kurs waluty CHF jest stabilny, rata spłaty kredytu w walucie CHF zawsze będzie niższa niż rata kredytu złotowego. W efekcie, postanowienia analizowanej umowy nie były uzgodnione indywidualnie z powodami w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c. W istocie, powodowie [OSOBA] poinformowani o  samym mechanizmie indeksacji, byli zapewniani o stabilności franka szwajcarskiego i o orientacyjnej wysokości rat które zostały im przedstawione w korzystnym świetle (kredyt indeksowany do waluty CHF jako korzystniejszy niż kredyt w złotówkach, gdzie raty były wyższe). Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącej narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającej wysokość zobowiązania powodów [OSOBA], zostały w przypadku umowy stron niniejszego postępowania uzgodnione indywidualnie. Brak jest dowodów wskazujących na możliwość negocjowania warunków umowy w tym zakresie. Jak zeznał powód [OSOBA] o możliwość negocjacji innych niż marża warunków umowy to pracownice banku odparły, że to jest niemożliwe, gdyż to są negocjacje na wysokim szczeblu i jeżeli nie akceptuje umowy takie jak ona jest to może zrezygnować i udać się do innego banku.  Podnieść należy, że przedmiotowa umowa, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co inne umowne klauzule indeksacyjne proponowane klientom przez banki w umowach kredytów indeksowanych/denominowanych w innych sprawach, które zawisły przez tut. Sądem. Powszechna jest też wiedza o tym, że w tym zakresie klienci nie mogli negocjować warunków umowy.

• Klauzula waloryzacyjna – nieokreślona w sposób jednoznaczny- skutkująca tym, że umowa jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i doszło do rażącego naruszenia interesów konsumentów

W ocenie tut. Sądu postanowienia zawarte z § 2 ust 2, § 4 ust.3 § 7 ust. 1, § 9 ust.3  w kwestionowanej umowie kredytu hipotecznego oraz § 3 ust. 2 , § 7 ust. 12, § 9 ust.4 , § 10 ust.5, § 11 ust.4  regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usługi bankowości hipotecznej w Banku Millenium S.A dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania, nie były określone jednoznacznie. Zgodnie z art. 4 ust 2 w/w dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Dalej należało rozważyć, czy skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA]. Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna. Nie wskazano w umowie, ani nie wynika to z regulaminu, w jaki konkretnie sposób tabela kursów kupna/sprzedaży walut jest ustalana. To zaś potwierdza przyjęcie, że sformułowanie umowy nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorców. Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17). W świetle więc stanu z chwili, na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma też znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej  z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy po dacie zawarcia umowy kredytu.  Powyższe prowadzi do uznania, że wymienione postanowienia umowy umożliwiały pozwanemu bankowi arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powodów. Omawiane postanowienia umowy nie pozwalały jednoznacznie określić kwoty udzielonego kredytu. Tym samym wynikające z nich obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA]. Wskazane postanowienia należy ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzący do naruszenia interesów konsumentów, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu.

• Klauzula ryzyka kursowego.

Kwestionowane przez powodów [OSOBA] się razem również na klauzulę ryzyka kursowego. Jako, że jak wskazano już powyżej, postanowienia te określają główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie można uznać postanowień umowy określających klauzulę ryzyka kursowego za jednoznaczne. Decydujące znaczenie miały tu uchybienia Banku zaistniałe na etapie przed zawarciem umowy oraz w trakcie jej zawierania – Bank nie przekazał powodowi informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mógłby się on zorientować co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na jego obciążenie ekonomiczne związane z umową.

Jak wskazano już poprzednio, powodowie [OSOBA] finansowe  na sfinansowanie zakupu lokalu od Dewelopera na rynku pierwotnym, a więc celem zaspokojenia swych potrzeb mieszkaniowych. Inwestycja miała być finansowana ze środków pieniężnych w walucie złoty polski, w tej samej walucie powodowie [OSOBA] kredytu. Powodowie [OSOBA] uzyskaniem kredytu wypłaconego w walucie złoty polski i którego raty miały być również spłacane w walucie złoty polski. Nie można oczywiście twierdzić, że powodowie [OSOBA] w ogóle świadomi tego, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć. Jest do wiedza powszechna, którą posiada każda przeciętnie zorientowana dorosła osoba. Jednocześnie należy jednak zauważyć, że same postanowienia umowy tworzące mechanizmy przeliczania zobowiązania powodów [OSOBA] CHF były rozrzucone po całej umowie i sformułowane w sposób bardzo oględny. Nie dawały więc jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej powodom w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez nich również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu w CHF oraz w złotych polskich oraz rat kredytu spłacanych w walucie złoty polski. Mechanizm waloryzacji kwoty kredytu wyrażonej w CHF do tej waluty powodował zaś, że wysokość obciążenia powodów [OSOBA] kredytu (które to obciążenie należy oceniać w odniesieniu do kwot w walucie złoty polski, ponieważ w tej walucie chcieli uzyskać finansowanie i w tej walucie uzyskiwali dochody) w całym okresie obowiązywania umowy podlegać mogła dużym wahaniom. Mogły to być wahania korzystne dla powodów, powodujące zmniejszenie wysokości salda kredytu i rat spłacanych w walucie złoty polski i w efekcie mogące prowadzić do tego, że spłacą oni kapitał kredytu z wykorzystaniem niższej kwoty wyrażonej w walucie złoty polski niż kwota wypłacona im przez Bank, jak i niekorzystne dla powodów, powodujące zwiększenie wysokości rat i w efekcie mogące prowadzić do tego, że spłacą oni kapitał kredytu z wykorzystaniem wyższej kwoty wyrażonej w walucie złoty polski niż kwota wypłacona im przez Bank. Podkreślenia wymaga przy tym, że za sytuację niekorzystną dla powodów [OSOBA] wysokości rat spłacanych w złotych polskich nie tyle w całym okresie, na który zawarta została umowa, lecz nawet przez pewien jego wycinek, obejmujący kilka - kilkanaście miesięcy. Rata kredytu jest comiesięcznym znaczącym obciążeniem dla kredytobiorców, a jej nieuregulowanie wiązać się może z bardzo niekorzystnymi dla nich konsekwencjami - począwszy od  naliczania odsetek karnych za opóźnienie w spłacie raty, skończywszy na wypowiedzeniu umowy kredytu i postawieniu całego zobowiązania w stan natychmiastowej wykonalności. Nawet więc okresowy, znaczący wzrost raty kredytu może prowadzić do poważnego zachwiania płynności finansowej kredytobiorców.

W ocenie Sądu należyta informacja o obciążającym powodów [OSOBA] z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do CHF powinna polegać co najmniej na:

- okazaniu kredytobiorcom wykresu obrazującego zmiany kursów waluty obcej w okresie adekwatnym do okresu, na który ma zostać zawarta umowa. W przypadku umowy kredytu zawartej przez powodów [OSOBA] wykres obrazujący zmiany kursów CHF w okresie przynajmniej od 1971 r. do 2006 r. (umowa została zawarta na 35 lat). Sąd uważa wskazany wyżej okres za adekwatny, ponieważ obrazuje on wahania kursów waluty na przestrzeni wielu lat, przy zmiennej sytuacji gospodarczej w kraju i na świecie. Jednocześnie jest to m.in. okres już po rozpoczęciu reformy walutowej – denominacji złotego, kiedy w Polsce rozwijała się i stabilizowała gospodarka wolnorynkowa, będąca modelem gospodarczym obowiązującym do dnia zawarcia umowy kredytu (i do chwili obecnej);

- wyjaśnieniu, że kurs waluty, do której waloryzowana jest kwota kredytu, przekłada się bezpośrednio na wysokość salda kredytu wyrażonego w złotych polskich oraz rat kredytu wyrażonych w złotych polskich - przy jednoczesnym pokazaniu kredytobiorcom symulacji tego, jakie będzie saldo kapitału kredytu w walucie złoty polski oraz rat kredytu w walucie złoty polski przy aktualnym kursie, przy najwyższym kursie odnotowanym na okazanym kredytobiorcom wykresie oraz przy kursie znajdującym się pośrodku pomiędzy aktualnym i najwyższym kursem odnotowanym na okazanym kredytobiorcy wykresie;

- podkreśleniu, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć ponad poziom wskazany powodom na wykresie, ponieważ są one powiązane ze zmienną sytuacją gospodarczą w Polsce, w Szwajcarii oraz na świecie.

Tylko takie informacje pozwalają na uświadomienie kredytobiorcom, że kursy waluty obcej na przestrzeni kilkunastu – kilkudziesięciu lat mogą podlegać naprawdę dużym wahaniom i że wahania te wpływają bezpośrednio zarówno na wysokość wypłacanej im kwoty kredytu, jak i na rozmiar ich obciążeń wynikających z umowy. Pozwalają też na ocenienie przez kredytobiorców, czy będą w stanie spełniać świadczenia z tytułu umowy przy założeniu, że ich obciążenia wzrosną (choćby tylko chwilowo) do najwyższego zakresu przewidywalnego w momencie zawierania umowy i czy proporcja pomiędzy świadczeniem uzyskanym na mocy umowy od banku a świadczeniem, jakie będą  musieli spełnić na rzecz banku, jest dla nich do zaakceptowania.

Natomiast informacje przekazywane powodom przez Bank przed podpisaniem umowy kredytu były zbyt lakoniczne. Podpisana przez powodów [OSOBA] zawiera wzmianki o ryzyku, to samo regulamin. Jedynie w dokumencie zatytułowanym „ informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej” wspomniano o ryzyku co do zmiany kursu waluty jak i stóp procentowych.

Z powyższej analizy wynika, że informacje, które Bank przekazał powodom na etapie zawarcia umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdawali sobie oni sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnymi skutkami. Wynikało z nich co prawda, że wysokość raty kredytu jest uzależniona od wysokości kursu CHF i może ulec pewnym zmianom na niekorzyść kredytobiorców, jednakże twierdzenia te sprowadzały się jedynie do ogólnych twierdzeń, w żaden sposób tego ryzyka nie obrazując.  Z informacji, które powodom mógł przekazać Bank, wynikał przede wszystkim jeden wniosek, oczywisty dla każdego, kto mógłby się z tymi informacjami zapoznać: że kredyt indeksowany kursem CHF ze względu na niższą ratę jest znacznie korzystniejszy od kredytu niedenominowanego/nieindeksowanego w walucie złoty polski. Informacje te w istocie zacierały więc obraz ryzyka kursowego, skupiając się na uwypukleniu zalet umowy kredytu indeksowanego kursem CHF przy jednoczesnym zbagatelizowaniu jej wad, w tym w szczególności zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym. Ze względu na niedoinformowanie powodów o ryzyku kursowym nie mogli oni prawidłowo ocenić wpływu wahań kursów waluty CHF na swoją sytuację ekonomiczną – czyli tego, do jakiej rozsądnie przewidywalnej na moment zawarcia umowy wysokości może wzrosnąć saldo kredytu wyrażone w walucie złoty polski oraz rata kredytu spłacana w walucie złoty polski i czy będą oni w stanie udźwignąć obciążenie finansowe związane z takim wzrostem. Brak należytej informacji o ryzyku kursowym i jego skutkach przesądza, że kwestionowane postanowienia umowy nie mogą zostać uznane za sformułowane w sposób jednoznaczny.

               Następnie należy zauważyć, że mechanizm waloryzacji kwoty kredytu do waluty obcej minimalizował zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie Banku. Kredyty waloryzowane do walut obcych były ujmowane w wewnętrznej dokumentacji księgowej Banku jako kredyty walutowe, a Bank uzyskiwał środki na pokrycie tych kredytów nie w walucie złoty polski, lecz w walucie indeksacji. Mechanizm waloryzacji w umowach kredytu był skonstruowany w taki sposób, że niezależnie od wysokości kursów waluty CHF do waluty złoty polski Bank otrzymywał od kredytobiorcy kwoty rat w walucie złoty polski odpowiadające wartością kwocie raty wyrażonej w walucie CHF – czyli, że w każdym wypadku kwoty otrzymane od powodów [OSOBA] kredytu pokryją zobowiązania Banku zaciągnięte celem sfinansowania kredytu. Z kolei zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie powodów [OSOBA] w żaden sposób ograniczone. Powodowie [OSOBA] w walucie złoty polski i spłacali ją również z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski. W umowie kredytu nie było żadnego mechanizmu, który gwarantowałby, że przy zmianach kursów waluty CHF obciążenie powodów z tytułu spłaty kapitałowej części rat kredytu nie będzie wzrastało i że ostatecznie kwota spłaconych przez powodów [OSOBA] w walucie złoty polski nie przekroczy wypłaconego im kapitału kredytu. Ryzyko kursowe zostało więc rozłożone pomiędzy stronami w nierównomierny sposób. Należy przy tym podkreślić, że ten brak równomierności w ponoszeniu ryzyka kursowego nie był powodom wiadomy, ponieważ nie uzyskali na ten temat żadnych informacji od Banku.

Jednocześnie trudno jest przyjąć, że Bank nie zdawał sobie sprawy z ryzyka walutowego obciążającego powodów. Umowa kredytu została zawarta z wykorzystaniem opracowanego przez Bank wzoru, z pewnością znał on więc zasady działania mechanizmu waloryzacji kredytu do waluty CHF i jego przełożenie na wysokość salda kredytu i rat kredytu spłacanych przez powodów w walucie złoty polski. Bank był również świadomy tego, że powodowie [OSOBA] kredytu wykorzystując do tego uzyskiwane przez nich środki finansowe w walucie złoty polski – przed zawarciem umowy uzyskał od powodów [OSOBA] o uzyskiwanych przez nich dochodach, ponieważ informacje te były konieczne dla oceny zdolności kredytowej powodów. Było więc dla Banku jasne, że wszelkie wahania kursów waluty CHF będą miały przełożenie na rzeczywiste obciążanie powodów z tytułu umowy kredytu.

W ocenie Sądu brak należytego poinformowania powodów [OSOBA] o ciążącym na nich ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na powodów [OSOBA] o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm waloryzacji uznać należy za rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA]. Każdy racjonalny konsument podejmuje decyzje o zaciągnięciu długoterminowego zobowiązania na podstawie oceny, jaką będzie proporcja pomiędzy korzyściami uzyskanymi w wyniku zaciągnięcia tego zobowiązania a obciążeniami z nim związanymi, jaki będzie przewidywalny rozmiar obciążeń związanych z tym zobowiązaniem i czy będą to obciążenia, które jest gotów ponieść. W interesie konsumenta leży bowiem zaciąganie zobowiązań, które – według dostępnych mu informacji – będą dla niego korzystne i nie będą dla niego nadmiernym obciążeniem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zaniedbania Banku w zakresie przedstawienia powodom odpowiedniej informacji o ryzyku kursowym związanym z umową kredytu waloryzowanego do waluty CHF i jego potencjalnych skutkach doprowadziły do tego, że powodowie [OSOBA] taki kredyt, nie zdając sobie w pełni sprawy z zakresu ryzyka kursowego, związku pomiędzy ryzkiem kursowym i rozmiarem obciążeń powodów [OSOBA] z umową oraz tego, jak może się kształtować proporcja pomiędzy świadczeniem uzyskanym przez powodów [OSOBA] a świadczeniami, jakie oni będą spełniać na rzecz Banku. Powodom została więc odebrana możliwość podjęcia rozsądnej i przemyślanej decyzji, opartej na pełnym rozważeniu wad i zalet zaproponowanej im umowy kredytu, co rażąco naruszyło ich interes. Również ukształtowanie mechanizmu waloryzacji w taki sposób, że ryzyko kursowe z nim związane tworzyło zagrożenia wyłącznie po stronie kredytobiorców przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów Banku nie może zostać ocenione pozytywnie pod kątem ochrony interesów konsumentów. Takie ukształtowanie mechanizmu waloryzacji w sposób ewidentny godzi w ten interes.

Jednocześnie postanowienia umowy kształtujące mechanizm waloryzacji są sprzeczne z dobrymi obyczajami. W stosunkach pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem dobre obyczaje wymagają, aby w sytuacji, gdy przewidywany rozmiar obciążeń związanych z długoterminowym zobowiązaniem nie jest możliwy do ocenienia na podstawie informacji, które powinien posiadać każdy rozsądny konsument, aby przedsiębiorca dostarczył konsumentowi informacji pozwalających na taką ocenę. Jak wielokrotnie wskazano już wyżej, przed zawarciem umowy Bank nie dostarczył takich informacji powodom Jako naruszenie dobrych obyczajów należy również postrzegać takie ukształtowanie postanowień tworzących mechanizm waloryzacji, że gwarantują one minimalizację zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie Banku przy jednoczesnym braku ograniczenia w jakikolwiek sposób zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie konsumenta. Dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Tymczasem przerzucenie ryzyka kursowego z Banku na konsumenta narusza równowagę kontraktową stron i prowadzi do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania interesów przedsiębiorcy kosztem interesów konsumenta.

• Zarzut przedawnienia roszczeń podniesiony przez stronę pozwaną

            Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przez wymagalność należy rozumieć stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Jest to stan potencjalny, o charakterze obiektywnym (por. Wyroki SN: z 28.10.2016 r., I CSK 661/15, LEX nr 2202505; z 18.06.2014 r., V CSK 421/13, LEX nr 1504855; z 18.01.2008 r., V CSK 367/07, LEX nr 371387; z 13.07.2005 r., I CK 65/05, LEX nr 159107; z 16.02.2005 r., IV CK 502/04, LEX nr 177277; z 24.04.2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004/7–8, poz. 117; z 12.03.2002 r., IV CKN 862/00, LEX nr 55122; z 21.02.2002 r., IV CKN 785/00, LEX nr 564823; z 29.11.1999 r., III CKN 474/98, LEX nr 142585.). Wskazany przepis wyraża jedynie zasadę ogólną wymagającą uzupełnienia w konkretnych sytuacjach, gdyż początek wymagalności nie daje się ująć w jedną regułę, obowiązującą dla wszystkich stosunków prawnych. Co kluczowe dla dalszych rozważań, już w art. 120 § 1 zd. 2 k.c. przewidziano wyjątek od wskazanej zasady ogólnej, zgodnie z którym „jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie”. Oznacza to swoiste wymuszenie rozpoczęcia biegu przedawnienia, odrywające go od pojęcia wymagalności (określane czasem jako wymagalność hipotetyczna). To wymuszenie rozpoczęcia biegu przedawnienia ściśle łączy się z funkcją przedawnienia, a więc stabilizacją stosunków prawnych, gwarantowaniem ich pewności, eliminowaniem czynnika subiektywnego, w tym zwłaszcza wiedzą wierzyciela o zdarzeniach, z których wynika jego roszczenie  (por. Wyroki SN: z 4.10.2019 r., I CSK 511/18, OSNC-ZD 2020/C, poz. 52; z 29.11.1999 r., III CKN 474/98; podobnie: wyrok SN z 10.03.2016 r., III CSK 131/15, OSNC-ZD 2017/C, poz. 54.). Przyjmuje się, że powiązanie początku biegu terminu przedawnienia z samym wezwaniem wierzyciela do jego spełnienia prowadziłoby do nieakceptowalnego stanu decydowania przez wierzyciela o tym, kiedy jego roszczenie ulegnie przedawnieniu (Wyrok SN z 10.03.2016 r., III CSK 131/15) , zatem niezbędne jest uwolnienie dłużnika od pozostawania w niepewności przez nieograniczony czas co do swej sytuacji prawnej, wobec bowiem tego, że dokonanie czynności warunkującej wymagalność roszczenia zależy tylko od woli wierzyciela, może on podjąć tę czynność nawet po upływie bardzo długiego okresu od powstania zobowiązania (por. Wyroki SN z 28.10.2015 r., II CSK 822/14, LEX nr 1930449 i z 24.04.2003 r., I CKN 316/01; uchwały SN z 22.11.2013 r., III CZP 72/13, OSNC-ZD 2014/B, poz. 40 i z 2.06.2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011/1, poz. 2.,) co można by również interpretować jako obejście zakazów przewidzianych w art. 119 k.c. Podkreśla się przy tym, że o ile kwestie subiektywne nie mogą być rozpatrywane przy ustalaniu początku biegu przedawnienia, o tyle w okolicznościach danej sprawy w grę może wchodzić ich rozpatrywanie przy ocenie, czy podniesienie zarzutu przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego.

Strona pozwana wskazała, że bieg terminu przedawnienia w przypadku roszczeń dochodzonych na podstawie przepisów o zwrocie nienależnego świadczenia rozpoczyna się w dacie zawarcia przez strony umowy kredytowej lub najpóźniej w dniu uruchomienia kredytu, albowiem w tej dacie kredytobiorca mógł najwcześniej wezwać Bank do zwrotu rzekomo nienależnego świadczenia. Strona pozwana wskazała, że termin przedawnienia upłynął bezskutecznie w dniu 28 kwietnia 2016 roku bądź najpóźniej w dniu 28 grudnia 2016 r. (data wypłaty ostatniej transzy – 28 grudnia 2006 r.), gdyż pozew został wniesiony opatrzony datą 13 listopada 2020 r. a zatem po upływie 10 letniego terminu przedawnienia.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w  doktrynie. H. Ciepła wskazuje, że początek biegu przedawnienia należy liczyć od dnia stwierdzenia nieważności umowy albo jej unieważnienia ze skutkiem ex tunc  . M. Korpalski podkreśla natomiast, że stosuje się tu zasady z art. 120 § 1 k.c., jednak trzeba uwzględnić, że konsument nie miał możliwości wytoczenia powództwa [OSOBA] umowy, gdyż mógłby się wówczas obawiać wypowiedzenia kredytu przez bank oraz wszczęcia egzekucji przeciw niemu. Ewentualny zarzut przedawnienia podniesiony przez bank powinien zostać wówczas oddalony na podstawie art. 5 k.c.

Przenosząc powyższe rozważania natury prawnej wyrażone w judykaturze i doktrynie wskazać należy, że niewątpliwie gdyby przyjąć stanowisko strony pozwanej, że powodowie [OSOBA] w trakcie trwania umowy kredytu wystąpić z żądaniem zapłaty uiszczonych tytułem spłaty kredytu rat kapitałowo-odsetkowych poprzez wytoczenie powództwa [OSOBA] by się na natychmiastowe wypowiedzenie umowy kredytu, postawienie kwoty całości kredytu, którego spłata została zabezpieczona hipoteką kaucyjną na nieruchomości powodów [OSOBA] poprzez wszczęcie egzekucji. Powyższe świadczy o tym, że powodowie [OSOBA] w okresie wskazanym przez stronę pozwaną wytoczyć powództwa.   

Mając na uwadze powyższe wskazany przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, gdyż umowa kredytu została zawarta ponad 10 lat przed wniesieniem pozwu a zatem wszelkie roszczenia strony powodowej wynikające z umowy przedawniły się przed złożeniem pozwu- należało oddalić w oparciu o art. 5 k.c.

• zarzut naruszenia art. 5 k.c. podniesiony przez stronę pozwaną

            Odnosząc się do zarzutu zgłoszonego przez stronę pozwaną, że żądanie pozwu pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego wskazać należy, że zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. Tut. Sąd w całej rozciągłości podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego  w Krakowie wyrażone  w wyroku z dnia 8 września 2022 r., że klauzulę z art. 5 k.c. można zastosować wyłącznie wtedy, gdy stosunek prawny stanowiący źródło nadużywanego prawa podmiotowego jest ważny (por wyrok SA w Krakowie, I AGa 105/21). W tym miejscu zasadne jest także przytoczenie tezy zawartej w Wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2022 r. iż, według art. 5 k.c. zasady współżycia społecznego mają zapobiegać nadużyciu prawa na etapie jego wykonywania. Zważyć bowiem należy, że klauzula wyrażona w tym przepisie dotyczy przypadków, gdy powoływanie się na prawo podmiotowe nie stanowi jego wykonywania, lecz jego nadużywanie, które nie jest społecznie aprobowane i w związku z tym nie korzysta z ochrony. Z przepisu art. 5 k.c. wynika domniemanie, że korzystający z prawa podmiotowego postępuje zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Stąd oczywistym pozostaje, że ciężar dowodu istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających zarzut odnoszący się do art. 5 k.c. spoczywa na tym, kto ten zarzut podnosi (por. Wyrok SA w Warszawie, I ACa 980/21). Norma zawarta w przepisie art. 5 k.c. stanowi wyjątek od zasady, że uprawniony może domagać się realizacji przysługującego mu prawa podmiotowego. Dla przyjęcia, że wykonywanie prawa stanowi jego nadużycie niezbędne jest wykazanie, iż uprawniony narusza powszechnie obowiązujące normy pożądanego zachowania bądź też korzysta z prawa w sposób sprzeczny z jego istotą, skutkiem czego jego postepowanie w ramach realizacji przysługującego mu prawa należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

               Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawie wskazać należy, że  zachowania powodów [OSOBA] w żadnym wypadku określić jako nielojalnego, naruszającego zasadę zawartych umów należy dotrzymywać czy uczciwości obrotu względem banku. Powodowie [OSOBA] raty kapitałowo- odsetkowe, które to jak zostało szeroko omówione na wstępie uzasadnienia okazały się być świadczeniami nienależnymi, gdyż jak to również zostało obszernie i w sposób wyczerpujący opisane umowa kredytu jaką zawarli zawierała postanowienia niedozwolone na podstawie, których dochodziło do obliczania wysokości mających być spłaconych rat kapitałowo- odsetkowych. W konsekwencji przyjąć można, że odwołanie się do treści przepisu art. 5 k.c. byłoby uzasadnione wyłącznie wówczas, jeżeli byłyby podstawy do stwierdzenia, że zachowanie uprawnionego (powodów) w skonkretyzowanych okolicznościach faktycznych, narusza konkretne normy pożądanego i akceptowalnego zachowania. Brak jest podstaw do formułowania tego rodzaju zarzutów do powodów.

• Oddalenie powództwa [OSOBA] liczenia odsetek wskazanych przez powodów

W pkt II wyroku oddalono powództwo w części dot. żądania zasądzenia odsetek od dnia 13 listopada 2020 r. do dnia zapłaty. Żądanie zasądzenia odsetek za okres sprzed daty wymagalności roszczenia nie znajduje podstawy prawnej. Sąd pouczył powodów o skutkach płynących z wyroku ustalającego nieważność umowy w dniu 3 października 2022 r. zakreślając im 14 dniowy termin na wypełnienie, podpisanie i przesłanie do Sądu oświadczeń. W dniu 13 października 2022 r. do tut. Sądu wpłynęły złożone przez powodów [OSOBA], że wnoszą o stwierdzenie nieważności umowy oraz, że zdają sobie sprawę z konsekwencji w postaci konieczności rozliczenia umowy. W świetle powyższego roszczenie powodów [OSOBA] w dniu 14 października 2022 r. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że odsetki tytułem opóźnienia w płatności należą się powodom najwcześniej od 14 października 2022 r.

      Koszty postępowania

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.c., biorąc pod uwagę, że powód [OSOBA] w całości za wyjątkiem części roszczenia odsetkowego. Strona pozwana Bank Millenium S.A. z siedzibą w Warszawie jako strona przegrywająca sprawę jest zobowiązany do zwrotu powodom wszystkich niezbędnych kosztów celowej obrony. Na koszty te w wysokości 6.434 zł. złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 1.000 zł; wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powodów w osobie adwokata w kwocie 5.400 zł (§ 2 pkt 5 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz 34 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictw.