Sygn. akt I C 880/21

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                    Dnia 25 stycznia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:  Sędzia SO Agnieszka  Włodyga

               [OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2023 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA] i [OSOBA]

przeciwko Bankowi Millennium S.A. w Warszawie     

o zapłatę 

15. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] S.A. w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie kwotę 15.666,07 zł (piętnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt sześć złotych 07/100) z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 25 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty;
16. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] S.A. w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie kwotę 36.536,91 CHF (trzydzieści sześć tysięcy pięćset trzydzieści sześć franków szwajcarskich 91/100) z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 25 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty;

• oddala powództwo w dalej idącej części;

6. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] łącznie kwotę 6.434 zł. z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt I C 880/21                  

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 25 stycznia 2023 r.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w pozwie z dnia 19 marca 2021 r. (k. 3) skierowanym przeciwko stronie pozwanej [OSOBA] S.A. w Warszawie wnieśli o:

1. zasądzenie od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na swoją rzecz łącznie kwoty 15.666,07 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 20 marca 2021 roku do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na swoją rzecz łącznie kwoty 36.536,91 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 20 marca 2021r. do dnia zapłaty, ewentualnie, gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało uwzględnione, wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie kwoty 43.676,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 20 marca 2021r. do dnia zapłaty;
3. zasądzenie kosztów postępowania.

Na uzasadnienie powodowie [OSOBA], że zawarli ze stroną pozwaną dwie umowy kredytu indeksowanego do CHF. Obie umowy zostały zawarte z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umownego bez możliwości negocjacji jego treści. Powodowe podnieśli także, że obie umowy są sprzeczne z naturą stosunku prawnego, albowiem wysokość zobowiązań powodów [OSOBA] kształtowana przez pozwany [OSOBA]. Nadto zdaniem powodów, w przedmiotowych umowach saldo kredytu zostało określone w sposób pośredni, poprzez wskazanie kwoty w złotych, waloryzowanej bliżej nieokreślonym kursem waluty obcej, co powoduje, iż saldo kredytu jest wartością nieokreśloną, co jest sprzeczne z warunkami stawianymi przez art. 69 ustawy Prawo bankowe i również prowadzi do nieważności umów. Powodowie [OSOBA], że w umowach znajdują się klauzule abuzywne, które powodują albo możliwość wykonywania umowy bez tzw. indeksacji albo nieważność umowy.

Odnośnie kwot dochodzonych pozwem, powodowie [OSOBA], że odpowiadają one sumie nadpłat przez nich dokonanych przy przyjęciu, że umowy są ważne, ale powinny być wykonywane bez tzw. indeksacji, albo części świadczeń uiszczonych przez powodów [OSOBA] w wykonaniu nieważnych umów (art. 410 k.c.). W takiej sytuacji powodom przysługuje roszczenie o zwrot wszystkich świadczeń uiszczonych przez nich na rzecz banku, a niniejszym pozwem powodowie [OSOBA].

Strona pozwana Bank Millennium S.A. w Warszawie wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na pozew (k. 126) wskazała na brak podstaw do przyjęcia, że zawarte umowy są sprzeczne z art. 69 ustawy Pr. bankowe, oraz brak podstaw do przyjęcia aby umowy były sprzeczne z naturą stosunku prawnego stosownie do art. 353 1 k.c. Pozwany [OSOBA], że umowy nie zawierają postanowień niedozwolonych, a sam mechanizm indeksacji został indywidualnie uzgodniony z kredytobiorcami. Pozwany [OSOBA] zarzut przedawnienia roszczeń powodów. Wskazał ma brak podstaw do przekształcenia umów w kredyty złotowe przy oprocentowaniu w oparciu o stawkę referencyjną Libor 3M.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 2 sierpnia 2004 r. powodowie [OSOBA] na kwotę 221.771,50 zł. W dniu 23 września 2005r. powodowie [OSOBA] o udzielenie kredytu na kwotę 212.768,83 zł. W obu przypadkach jako walutę kredytu powodowie [OSOBA].

Dow. wniosek kredytowy z dnia 02.08.2004r., k. 254; wniosek kredytowy z dnia 23.09.2005r. k. 347. 

W dniu 25 sierpnia 2004 r. powodowie [OSOBA] i [OSOBA] zawarli z pozwanym [OSOBA] S.A. w Warszawie umowę o MILLEKREDYT DOM nr 047/08/04/W. Kwota kredytu została ustalona na 213.800,00 zł, co miało stanowić równowartość sumy w CHF, zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Banku Millennium z daty uruchomienia kredytu (§ 2 ust. 1). Kredyt został udzielony na 35 lat – do dnia 25 sierpnia 2039 r. (§ 4).

Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, kredytobiorcy zobowiązali się spłacić w PLN, równowartość sumy w CHF, wyliczonej zgodnie z ust. 1 z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF, z dnia płatności raty kredytu według Tabeli Kursów Walut Banku Millennium.

Kredyt miał być przeznaczony na nabycie prawa własności lokalu budowanego przez [OSOBA] „MOJE ELDORADO” w Krakowie (§[DZIAŁKA] ust.1).

Kredyt był oprocentowany w okresie pierwszych 6 miesięcy według stałej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy wynosiła 1,49% w stosunku rocznym, a w dalszej części okresu kredytowania według zmiennej stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej LIBOR (6M), powiększonej o stała marżę Banku w wysokości 2,25 p.p., która w dniu zawarcia umowy wynosiła 3,01% (§7 ust. 1).

Na zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono m.in. pierwszą hipotekę kaucyjną do sumy 427.600,00 zł na kredytowanej nieruchomości (§9 ust. 1 pkt 1).

Integralną część umowy stanowił m.in. Regulamin (§15 pkt 1).

Strony zawarły w dniu w dniu 7 grudnia 2005r. aneks nr 1/2005 do powyższej umowy, na mocy którego zmienione zostało oprocentowanie kredytu.

Dow. umowa kredytu nr 047/08/04/W z dn. 25.08.2004r., k. 40; aneks nr 1/2005, k. 45.

W dniu 3 listopada 2005 r. powodowie [OSOBA] z pozwanym [OSOBA], tym razem na kwotę 180.144,80 zł. Podobnie jak w przypadku pierwszej umowy, Kredyt był indeksowany kursem CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§2 ust. 1 i 2).

Celem kredytu było wykończenie mieszkania w kwocie 89.375,97 zł, nabycie prawa własności nieruchomości budowanej przez dewelopera w kwocie 35.768,83 zł oraz spłatę kredytu samochodowego w kwocie 55.000,00 zł (§2 ust. 3).

Okres kredytowania miał wynosić 420 miesięcy (§2 ust. 6).

Kredyt miał być oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu wynosiło 2.04% w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.25 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (§6 ust. 1 i 2).

  Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z §2 umowy w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium S.A. Spłata kredytu miała następować poprzez potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku Kredytobiorcy w Banku (§7 ust. 1 i 3).

Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami, kredytobiorcy ustanowili hipotekę kaucyjną łączną do kwoty 306.246,16 zł na rzecz Banku na nieruchomości kredytobiorców (§9 ust. 1 pkt 1). Integralną część umowy stanowi m.in. regulamin (§11 ust. 2 pkt 1).

Dnia 28 listopada 2013 roku strony zawarły aneks do umowy z dnia 3.11.2005r. na mocy którego, spłata kredytu miała następować w walucie indeksacji.

Dow. umowa kredytu nr KH/2393/09/2005 z dnia 3.11.2005r., k. 42.; aneks nr 2/2013 z dnia 28.11.2013r., k. 324. 

W Regulaminie kredytu mieszkaniowego MILLEKREDYT DOM dla osób fizycznych w Banku Millennium wskazano m.in., że kredyt jest udzielany w PLN (§3 ust. 1). W §5 ust. 12 pkt 2 wskazano, iż w przypadku kredytu w walucie obcej, kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich.

W §8 ust. 5 wskazano, iż w przypadku kredytu w walucie obcej prowizja od udzielenia kredytu ustalana jest od kwoty kredytu określonej w umowie kredytu, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu lub jego transzy Tabeli Kursów Walut Obcych  Banku.

Zgodnie z § 9 ust. 2, w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] z dnia spłaty. 

W § 10 ust. 4 wskazano, że w przypadku kredytu udzielonego w walucie obcej, bank w następnym dniu po upływie wymagalności kredytu, dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w tabeli kursów walut obcych. (…).

W § 11 ust. 4 regulaminu przewidziano, że w przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty obliczana jest wg kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych (…).

            Dow. regulamin, k. 236.

Strona pozwana w wykonaniu umowy z dnia 25 sierpnia 2004 r. wypłaciła powodom w transzach łącznie kwotę 213.800,00 zł. Powodowie [OSOBA] w okresie od zawarcia umowy do lutego 2021 r. uiścili na rzecz banku kwoty 90.586,75 zł oraz 19.098,28 CHF tytułem spłat rat kredytu.

Wykonując umowę z dnia 3 listopada 2005 r. strona pozwana wypłaciła powodom kwotę 180.144.80 zł. Powodowie w okresie od dnia zawarcia umowy do lutego 2021 roku uiścili na rzecz pozwanego banku kwoty 70.900,92 zł oraz 17.438,63 CHF z tytułu spłat rat kredytowych.

Dow. dyspozycje wypłaty środków, k. 263 oraz 363; zaświadczenia banku z 23.02.2021r., k. 51.; zestawienie wpłat, k. 104.

Pismem z dnia 1 marca 2021 r. pełnomocnik powodów [OSOBA] pozwanego Banku o dokonanie rozliczeń wynikających z nieważności zarówno umowy z dnia 25 sierpnia 2004 r. jak również umowy z 3 listopada 2005 r. W odpowiedzi, bank wskazał, iż obie umowy są ważne i skuteczne, a tym samym nie powstały żadne nadpłaty kredytów po stronie powodów. 

Dow. pismo powodów z 1.03.2021r., k. 46;  pismo pozwanego Banku z 10.03.2021r., k.49.

[OSOBA] i [OSOBA] w 2004 roku chcieli pożyczyć od banku środki pieniężne na zakup mieszkania położonego przy ul. [ADRES] Krakowie, w którym do chwili obecnej mieszkają. W 2005 roku podjęli decyzję o pożyczeniu dalszej kwoty na urządzenie mieszkania; przez bank zostali namówieni na objęcie kredytem dalszej kwoty na zakup samochodu. Do zawarcia, kwestionowanych obecnie umów, byli namawiani przez pracowników banku. Tekst umów została przygotowana przez bank i została przedstawiona powodom jako umowy standardowe, bez możliwości negocjowania postanowień umów, z wyjątkiem marży. Przed podpisaniem, powodowie [OSOBA]. Wówczas wszystko wydawało się im jasne i zrozumiałe. Wypłata środków z umów przez bank nastąpiła w walucie złoty polski, w tej walucie powodowie [OSOBA] do czasu jak stało się możliwe ich uiszczanie bezpośrednio w walucie CHF. Powodom przedstawiono symulację kursu CHF bez zwracania uwagi, że kurs ten może wzrosnąć dwu – trzy krotnie.  Zawarcie umów nie miało żadnego  związku z działalnością zawodową powodów.

W złożonych na rozprawie w dniu 25 stycznia 2023 r., po uzyskaniu ze strony sądu pouczeń, co do umów denominowanych/indeksowanych kursem waluty CHF i skutków nieważności umowy, powodowie [OSOBA], że wnoszą o stwierdzenie nieważności kwestionowanych umów, po rozmowach z pełnomocnikami „otworzyły im się oczy” na zapisy znajdujące się w umowach. Oświadczyli, że zdają sobie sprawę z tego, że w razie stwierdzenia nieważności umów trzeba będzie się z nich rozliczyć.     

Dow. oświadczenia i zeznania powodów – protokół z dnia 25 stycznia 2023 r., k. 472

Stan faktyczny sprawy ustalono w oparciu o dowody z dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały i  których prawdziwość w ocenie sądu nie budziła wątpliwości.

Zeznania złożone przez świadków [OSOBA] (k. 437), [OSOBA] (k. 463)  uznano za wiarygodne. Zeznania te dot. ogólnych kwestii wiążących się z działalnością banku, konkretnym produktem jakim był kredyt indeksowany do CHF, jednakże świadkowie ci nie mieli żadnych istotnych informacji w zakresie zawarcia umów będących przedmiotem niniejszego postępowania, zatem ich zeznania nie wnoszą do sprawy niczego istotnego.  Odnośnie zeznań złożonych przez świadka [OSOBA] (k. 444) wskazać trzeba, że świadek w dacie zawierania kwestionowanych umów nie był pracownikiem pozwanego Banku, nie potrafił udzielić informacji w kwestiach istotnych dla sprawy.

Zeznania złożone przez powodów [OSOBA] zasługiwały na wiarę, przede wszystkim przy uwzględnieniu faktów wynikających z dokumentów oraz przy ocenie zeznań w świetle zasad doświadczenia życiowego.

Dowód z opinii biegłego pominięto jako całkowicie zbędny dla ustaleń stanu faktycznego koniecznych dla zastosowania przepisów prawa i wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Mając na względzie, że obie umowy kredytu zawarte przez strony niniejszego postępowania są zbliżone w swej treści, konstrukcji i postanowieniach, w uzasadnieniu wyroku przedstawiona argumentacja odnosić będzie się do obu umów łącznie.

Podstawą faktyczną powództwa [OSOBA] kredytu indeksowanego do CHF, zawarte pomiędzy powodami a stroną pozwaną w dniu 25 sierpnia 2004 r. oraz w dniu 3 listopada 2005 r.   

               Powodowie [OSOBA] obejmujące część kwot przez nich uiszczonych w wykonaniu każdej z umów wskazując na wady prawne umów powodujące albo możliwość ich wykonywania z pominięciem niedozwolonych zapisów albo nieważność umów powodującą konieczność rozliczenia się z uiszczonych w toku wykonywania umów świadczeń, które należy ocenić jako świadczenia nienależne.

Odnosząc się do zarzutu powodów, jakoby umowy były sprzeczne z naturą stosunku prawnego oraz warunkami stawianymi przez prawo bankowe, zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów indeksowanych walutą obcą (w datach zawarcia przedmiotowych umów). Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, z art. 69 ustawy Prawo bankowe i zasadą swobody umów – art. 353¹ k.c.

Sporne tu umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej spełniają wymagania art. 69 ustawy Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel na jaki został udzielony dany kredyt, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej). Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej. Wymaga bowiem podkreślenia, że w przeciwieństwie do umowy kredytu denominowanego znana była w tym przypadku od początku kwota kredytu w złotych (§2 ust. 1 obu umów). Przepis art. 358¹ § 2 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca. Zasady wypłaty kredytu w złotych i spłaty również w złotych nie pozostawiają wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowy kredytu bankowego w tej właśnie walucie. Dopuszczalność prawna kredytów indeksowanych walutą obcą wynika z wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b Prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego była sprzeczna z prawem (zwłaszcza, że art. 69 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony.

Z przepisu art. 353 ¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu indeksowanego stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby indeksacja była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę (co prawda później niż strony zawarły umowy kwestionowane w sprawie niniejszej) w przepisach Prawa bankowego jako jeden z rodzajów umów kredytowych. Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.

Zupełnie inną kwestią jest to, czy w związku z konsumenckim charakterem umów zachodzi bezskuteczność postanowień umownych na zasadzie art. 385 ¹ § 1 k.c. – z dalszymi tego konsekwencjami. Zdaniem Sądu istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconych w złotówkach kwot kredytu i spłacanych w złotówkach kwot rat na CHF według kursu z tabeli Banku – są klauzulami abuzywnymi (przede wszystkim §5 ust. 12 pkt 2, § 8 ust. 5, §9 ust. 2, §10 ust. 4, §11 ust. 4 Regulaminu mającego zastosowanie do obu umów)    

Zgodnie z art. 385¹ k.c.: § 1 Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Należy przy tym podkreślić, że wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretne postanowienie było z nim negocjowane.

Nadto zgodnie z art. 385 ² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18 na tle wykładni Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. UE L z dnia 21 kwietnia 1993 r.), której implementacji służyło wprowadzenie do polskiego Kodeksu cywilnego przepisów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, należy przyjąć, że postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ¹ § 1 zd. drugie k.c.).

Należy też stwierdzić, że powodowie [OSOBA]. Zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zawarcie umowy kredytu z dnia 2004r. miało na celu zapewnienie powodom możliwości zakupu mieszkania od [OSOBA], w którym mieszkają do dzisiaj i spełniają swoje potrzeby mieszkaniowe, z kolei środki z kredytu z 2005r. zostały przeznaczone na wykończenie tego mieszkania oraz spłatę kredytu samochodowego w innym banku. Status powodów w tym zakresie nie był także kwestionowany przez stronę pozwaną.

Kolejno według zapisów umów zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu równowartość kwoty kredytu wskazanej w PLN nie została w ogóle kwotowo w umowach określona w CHF. Wskazano jedynie, iż wartość ta zostanie określona zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Banku Millennium z daty uruchomienia środków.

Zobowiązania wyrażone w CHF miały być spłacane przez kredytobiorcę w złotych polskich jako równowartość raty w CHF przeliczonej z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium. Zatem wysokość zobowiązań powodów [OSOBA] z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej. W obu przypadkach chodziło o kursy pozwanego Banku publikowane w sporządzanej przez ów Bank tabeli. Konkretny sposób ustalania kursu nie został opisany w żadnej umowie. Tym samym pozwany [OSOBA] swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej. Obie umowy zostały zawarte na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez pozwany [OSOBA]. Powodowie [OSOBA] uzgadniania z Bankiem wszystkich postanowień konkretnej umowy, w szczególności nie uzgadniano tego, czy powodowie [OSOBA] z innego kursu waluty niż ustalany przez Bank. W efekcie, postanowienia umów z dnia 25 sierpnia 2004 r. i z dnia 3 listopada 2005 r. nie były uzgodnione indywidualnie z powodami w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c. W istocie, jak wynikało z zeznań powodów, nie wytłumaczono im w ogóle  samego mechanizmu indeksacji, zapewniono za to o stabilności franka szwajcarskiego, kwestię waloryzacji sprowadzając do stwierdzenia, że nie ma się czego obawiać bo CHF to bardzo stabilna waluta. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącej narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającej wysokość zobowiązania powodów [OSOBA], zostały w przypadku umowy stron niniejszego postępowania uzgodnione indywidualnie. Brak jest dowodów wskazujących na możliwość negocjowania warunków którejkolwiek umowy w tym zakresie. Podnieść należy, że przedmiotowe umowy, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co inne umowne klauzule indeksacyjne proponowane klientom przez banki w umowach kredytów indeksowanych, w innych sprawach, które zawisły przez tut. Sądem. Powszechna jest też wiedza o tym, że w tym zakresie klienci nie mogli negocjować warunków umowy.

Odnosząc się następnie do kwestii przyjęcia, czy postanowienia dotyczące kursu wymiany waluty określają główny przedmiot umowy, czy też nie, wskazać należy, że odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 pkt. 44 należy uznać, że klauzule te określają przedmiot główny umowy kredytu.

Zgodnie z treścią art. 385¹§ 1 k.c. abuzywność nie może być przyjęta w stosunku do postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Jednak w ocenie tut. Sądu postanowienia zawarte kwestionowanych umowach kredytu dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania, nie były określone jednoznacznie. Zgodnie z art. 4 ust 2 w/w dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

W niniejszej sprawie, strona pozwana poza treścią powołanych postanowień umowy kredytu nie przekazała powodom żadnych szerszych informacji dotyczących sposobu ustalania kursów walut oraz możliwości zmiany tych kursów i ich wpływu na wysokość zobowiązania. W związku z powyższym należy uznać, że postanowienia obu umów, dotyczące ryzyka walutowego były sformułowane niejednoznacznie.

Dalej należało rozważyć, czy skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA]. Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna. W żadnej umowie nie wskazano, ani nie wynika to z regulaminu, w jaki konkretnie sposób Tabela Kursów Walut Obcych Banku jest ustalana. To zaś potwierdza przyjęcie, że sformułowanie umowy nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia każdej z umów. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17). W świetle więc stanu z chwili, na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma też znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej  z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy po dacie zawarcia umowy kredytu.  Powyższe prowadzi do uznania, że wymienione postanowienia umów czy regulaminu umożliwiały pozwanemu Bankowi arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powodów. Omawiane postanowienia umowy nie pozwalały jednoznacznie określić kwoty udzielonego kredytu w walucie indeksacji. Tym samym wynikające z nich obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA]. Wskazane postanowienia należy ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzący do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu.

Na marginesie tylko można wspomnieć, że postanowienia umowne o treści analogicznej do tych analizowanych w niniejszym postępowaniu zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa UOKiK (klauzule nr 3178 oraz nr 5743). Wprawdzie według art. 23d ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. Tym samym tzw. rozszerzona skuteczność wpisu postanowienia do rejestru działa tylko na niekorzyść konkretnego przedsiębiorcy, przez którego stosowane postanowienie wpisano do rejestru. Niemniej analogiczna treść wpisanych do wspomnianego rejestru klauzul dodatkowo przemawia za przyjęciem wniosku o niedozwolonym charakterze postanowień badanych w niniejszym postępowaniu.

Postanowienia umowy z dnia 25 sierpnia 2004 r. oraz umowy z dnia 3 listopada 2005 r. dotyczące indeksacji miały zatem charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów. Wyeliminowanie ich i związanie stron umowami w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu, oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę CHF a powodowie w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią ww. dyrektywy dokonaną przez TSUE w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r.:

1. a) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 385¹ i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje;
2. b) w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...));
3. c) nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...));
4. d) w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...);
5. e) nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytów i ich spłata następowały w PLN, a CHF był tylko walutą indeksacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia żadnej z umów (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie w ich miejsce przepisu, który w chwili zawarcia umowy jeszcze nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w CHF po wypłacie kredytu. Zbędne więc było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jaka byłaby wysokość zobowiązań z umowy przy przyjęciu innych wskaźników waloryzacji. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy - konsumenta.

Odnosząc się do skutków uznania ww. klauzul za abuzywne, wskazać należy, że zgodnie z art.  385 1  §  2. k.c.  jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Zgodnie z art.  6 ust. 1 dyrektywy 93/13:  [OSOBA] stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W tym miejscu należy odnieść się do możliwości zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem dyspozytywnym. Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości  w orzeczeniu z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy miał możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 80-84; z dnia 26 marca 2019 r., [OSOBA] i [OSOBA]70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 64).

W tym miejscu powtórzyć należy, że w datach zawarcia umów nie istniały przepisy umożliwiające zastąpienie eliminowanych klauzul przepisami dyspozytywnymi.

Co do koncepcji, zgodnie z którą wyeliminowaniu z umowy podlegałaby cała waloryzacja, wskazać należy, że pomija się przy niej to, że umowa jest skonstruowana w ten sposób (zarówno w przypadku kredytu denominowanego, jak i indeksowanego), że w trakcie trwania umowy zobowiązanie kredytobiorcy - konsumenta jest wyrażone w CHF. Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki, odnoszą się do kwoty zobowiązania w CHF. W czasie gdy były zawierane przedmiotowe umowy, banki stosowały oprocentowanie LIBOR do zobowiązań wyrażonych w CHF, a WIBOR do zobowiązań wyrażonych w PLN. W  obu przedmiotowych umowach zastosowano stawkę LIBOR dlatego, że kwota zobowiązania wyrażona miała być w CHF. Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja każdej umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc strony nigdy nie zawarłyby umowy złotówkowej przy odsetkach LIBOR. Wydaje się, że operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR, doprowadzi do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające z art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c.       

Reasumując, wskazać należy, że dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej (indeksacyjnej) prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i  naruszenia art. 353 ¹ k.c., wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą i naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.

Z powyżej wskazanych względów zarówno umowa z dnia 25 sierpnia 2004 r. jak i umowa z dnia 3 listopada 2005 r. są nieważne.

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę przyjmuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20 (OSNC 2021/6/40), zgodnie z którym stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Przyjęcie tzw. teorii dwóch kondykcji oznacza, że każda ze stron ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – bank o zwrot kwoty wypłaconego kredytu (oraz ewentualne inne dalsze), a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku. Nadto – jak wskazuje się w doktrynie – w wypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej frankowej lub innej walutowej roszczenia obu stron: kredytobiorcy - pokrzywdzonego konsumenta oraz banku należy traktować oddzielnie, co oznacza, że kredytobiorca ma prawo domagać się od banku zwrotu spełnionych świadczeń, nawet jeśli nie spłacił kredytu. Wzajemne świadczenia obu stron – kredytobiorcy oraz banku nie są automatycznie potrącane. Bank musi przedstawić swoje własne roszczenia, aby móc dochodzić zwrotu pożyczonego pokrzywdzonemu konsumentowi kapitału. W związku z tym pozwany [OSOBA], chcąc doprowadzić do wzajemnych rozliczeń z kredytobiorcą, powinien wytoczyć powództwo, ponieść zarzut potrącenia lub ewentualnie zarzut zatrzymania.

Skutkiem ustalenia nieważności jest brak podstawy prawnej świadczeń z zaskarżonych umów. Jak wskazuje art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Na gruncie powyższego przepisu z uwagi na nieważność obu umów kredytu środki finansowe wpłacone przez powodów [OSOBA] spłaty rat kredytu uznać należy za świadczenie nienależne.  Na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. strona pozwana jest więc zobowiązana do zwrotu powodom wszelkich kwot świadczonych przez nich tytułem spłaty rat kredytu. Z przedłożonych przez powodów [OSOBA], że powodowie [OSOBA] z tytułu umowy z dnia 25 sierpnia 2004 r. kwotę 90.586,75 zł oraz kwotę 19.098,28 CHF, z kolei z tytułu umowy z dnia 3 listopada 2005 r. uiścili kwotę 70.900,92 zł oraz kwotę17.438,63 CHF. Oczywiście, od decyzji powodów [OSOBA] czy zdecydują się dochodzić dalszej części roszczeń im  przysługujących w stosunku do banku, nieobjętych niniejszym pozwem a wynikających z tego, że powodowie [OSOBA] tylko część świadczeń im przysługujących względem banku, poza tym cały czas płacą kolejne raty kredytu, jak i to czy z własnymi roszczeniami wobec powodów [OSOBA].

Mając na uwadze powyższe zasadnym było zasądzenie na rzecz powodów [OSOBA] z odsetkami ustawowymi za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 k.c. Powodowie [OSOBA] dokonanych przez nich na rzecz banku w okresie od dnia zawarcia każdej z umów do lutego 2021 roku. Takie też kwoty zostały zasadzone na rzecz powodów [OSOBA] I i II sentencji wyroku, tj. kwoty 15.666,07 zł oraz 36.536,91 CHF.

Odnośnie daty wymagalności roszczenia, opierając się na stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 7 maja 2021 r. sygn. akt III CZP 6/21, iż wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu nastąpi dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu im ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej  „dopiero wtedy można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, podobnie jak w przypadku condictio causa finita, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia”. Mając na uwadze pouczenie kredytobiorców na rozprawie dnia 25 stycznia 2023 r. oraz oświadczenia złożone przez powodów [OSOBA] w obecności pełnomocników obu stron procesu zasadnym było zasądzenie odsetek od tego dnia, przyjmując, że tego dnia doszło do wyrażenia przez kredytobiorców wiążącego stanowiska co do kwestionowanej przez nich umowy – jej nieważności. Dodać trzeba, że w pozwie i wcześniejszym piśmie skierowanym przez powodów [OSOBA] wady umów, powodowie [OSOBA] utrzymanie umów w mocy bez klauzul abuzywnych albo na nieważność umów, a więc ich stanowisko nie było jednoznaczne i nie zawierało stanowczych żądań co do oceny umów jako nieważne.  W związku z powyższym, żądanie zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt. III wyroku. Na marginesie, data 25 stycznia 2023 r. to data wymagalności roszczeń przysługujących pozwanemu Bankowi wobec kredytobiorców.

Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powodów. Odnosząc się do tego zarzutu należy zaznaczyć, że skoro o wymagalności roszczeń może być mowa dopiero w dniu 25 stycznia 2023 r., to w związku z tym zarzut przedawnienia nie zasługiwał na uwzględnienie. 

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c. i § 2 pkt 7 rozporz. [OSOBA]. z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie  uwzględniając w kosztach wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów w taryfowej wysokości 5.400 zł., opłatę sądową od pozwu 1.000 zł. i opłatę skarbową od pełnomocnictwa 34 zł. Powództwo zostało uwzględnione w przeważającej części co czyni zasadnym obciążenie wszystkimi kosztami postępowania pozwany [OSOBA].