Sygnatura akt I C 1668/20/P

UZASADNIENIE WYROKU
Sądu Rejonowego dla [OSOBA] w Krakowie

z dnia 10 lutego 2023 roku.

            W pozwie z dnia 24 listopada 2020 r. powodowie [OSOBA] [OSOBA], działając przez zawodowego pełnomocnika, wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej Bank Millennium S.A.  z siedzibą w Warszawie na swoją rzecz
łącznie wraz z kosztami procesu:

47. kwoty 47.522,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 25 listopada 2020 r. do dnia zapłaty,
48. kwoty 5.191,92 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 25 listopada 2020 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu pełnomocnik podał, że powodowie [OSOBA] 19 lutego 2008 r. podpisali z Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie umowę kredytu na kwotę 202.000.00 zł (§ 2 ust. 1 umowy). Kredyt przeznaczony był na finansowanie wykończenia domu lub mieszkania oraz pokrycie kosztów wliczonych w kredyt (§ 2 ust. 3 umowy). Umowa została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umownego bez możliwości negocjacji jej treści. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy kredyt miał być indeksowany do CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Spłata kredytu miała nastąpić w 360 ratach miesięcznych, w tym 8 ratach obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 352 równych ratach miesięcznych zawierających malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2 umowy). Spłata rat miała następować w CHF w ustalonych zgodnie z § 2 umowy w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu (§ 7 ust. 1 umowy). Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Na dzień zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 3,2567 % w stosunku rocznym i stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,5000 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust 3 umowy). Integralną część umowy stanowił Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millenium S.A. (dalej: „Regulamin”). Regulamin określał kredyt w walucie obcej jako kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku
(§ 2 pkt 19 Regulaminu). Zgodnie natomiast z § 8 ust 3 Regulaminu, w przypadku kredytu
w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona miała zostać według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych
z dnia spłaty. Kredyt został uruchomiony 2 transzach: w dniu 26 lutego 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł a następnie w dniu 18 lipca 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł. Pełnomocnik podał, że powodowie [OSOBA] w przedmiocie sprzeczności znacznej liczby postanowień umowy kredytu z przepisami prawa, w tym zwłaszcza postanowień dotyczących waloryzacji kredytu i sposobu przeliczania dokonywanych przez kredytobiorców spłat. Mając powyższe na uwadze, powodowie [OSOBA] z dnia 4 listopada 2020 r. wezwali stronę pozwaną do zapłaty kwoty 138.253,32 zł i kwoty 5.191,92 CHF, powołując się w pierwszej kolejności
na nieważność umowy. Alternatywnie powodowie [OSOBA] banku z wnioskiem
o przeliczenie salda kredytu z uwzględnieniem abuzywnego charakteru kwestionowanych postanowień umownych, jednocześnie wzywając do zapłaty kwoty 47.522,98 zł, stanowiącej sumę nadpłat w spłacie rat kredytowych uiszczanych w okresie od dnia 26 marca 2008 r.
do dnia 26 sierpnia 2020 r. oraz kwoty 5.191,92 CHF jako świadczenia nienależnego,
a pobranego tytułem rat kredytowych w okresie od dnia 26 marca 2019 r. do dnia 26 sierpnia 2020 r. W okresie od dnia zawarcia umowy kredytu do dnia 26 sierpnia 2020 r. powodowie [OSOBA] rat kredytowych kwotę 138.253,32 zł i kwotę 5.191,92 CHF. Wszelkie płatności były dokonywane przez powodów z ich majątku wspólnego. Pełnomocnik wskazał, że żądanie powodów [OSOBA] w treści art. 410 k.c. Spłacając kredyt powodowie [OSOBA], że umowa nie została nigdy skutecznie zawarta, jest nieważna ex tunc, ewentualnie, że zawiera postanowienia niedozwolone, które nie wiążą stron. Wszelkie świadczenia powodów [OSOBA] z przedmiotową umową stanowią świadczenia nienależne. Nieważność umowy jest konsekwencją stwierdzenia, że postanowienia odnoszące się do indeksacji kwoty kredytu oraz zasad rozliczania spłat rat kredytowych są abuzywne. W ocenie pełnomocnika postanowienia § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy oraz § 2 pkt 19, § 3 ust. 2 i § 8 ust. 3 Regulaminu są sprzeczne z art. 3851 § 1 k.c. Skutkiem uznania kwestionowanych postanowień umownych za niedozwolone jest nieważność całej umowy. Niezależnie od abuzywności kwestionowanych postanowień umownych pełnomocnik podniósł zarzut sprzeczności umowy z naturą stosunku prawnego oraz naruszenie art. 69 ust. i 2 ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe. Pełnomocnik podniósł, że umowa stanowiła nierównomierne rozłożenie ryzyka pomiędzy stronami, w tym ryzyko po stronie kredytobiorców było nieograniczone. Powodowie [OSOBA] o ryzyku walutowym.

Strona pozwana, działając przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania na swoją rzecz. Pełnomocnik zakwestionował żądanie pozwu zarówno co do zasady, jak i co do wysokości wskazując, że umowa kredytowa nie zawiera postanowień niedozwolonych, a roszczenia powodów [OSOBA] uwzględnienie w jakiejkolwiek części. Nie zostały spełnione przesłanki nieważności umowy kredytowej. Pełnomocnik zaprzeczył aby: umowa kredytowa została zawarta z powodami [OSOBA] jej treści; pozwany [OSOBA] wprowadzenia do umowy jakichkolwiek zmian ani też negocjowania treści postanowień umownych; postanowienia umowne dot. indeksacji zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny; bank mógł w sposób jednostronny regulować wysokość salda kredytu oraz wysokość rat kredytowych; wysokość świadczenia strony powodowej zależała wyłącznie
od woli banku; bank w sposób dowolny, niczym nieograniczony wyznaczał kursy kupna
i sprzedaży w Tabeli Kursów Walut Obcych; bank nie ponosił żadnego ryzyka związanego
z zawarciem umowy kredytu; pomiędzy powodami a stroną pozwaną dochodziło do transakcji walutowych; powodowie [OSOBA] w sposób rzetelny poinformowany o ryzyku związanym
z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do CHF; doradca zapewniał powodów, że kredyt indeksowany kursem CHF jest dla nich najkorzystniejszy, pomijając jakiekolwiek istotne informacje w zakresie istniejącego ryzyka walutowego; bank udzielił powodom kredytu złotowego oprocentowanego stawką LIBOR; umowa nie określała precyzyjnego sposobu wyliczenia salda kredytu, a zobowiązania powodów [OSOBA] z umowy, w tym kwota kredytu i zasady spłaty rat, nie zostały dookreślone; powodowie [OSOBA]. Zdaniem pełnomocnika, zawarta przez strony umowa kredytu nie jest sprzeczna z prawem a także nie jest sprzeczna z naturą stosunku prawnego. Powodowie [OSOBA] w pełni świadomi ryzyka kursowego decydując się na kredyt indeksowany do CHF. Postanowienia umowne są zgodne z prawem i nie naruszają zasady walutowości. Klauzule indeksacyjne były indywidualnie uzgadniane, są zgodne z dobrymi obyczajami i nie naruszają interesów konsumentów. Pełnomocnik strony pozwanej [OSOBA] przedawnienia roszczeń dochodzonych przez powodów a także wskazał, że w przypadku uznania umowy za nieważną Sąd winien dokonać wzajemnego rozliczeń stron w oparciu o teorię salda.

W dalszych pisma procesowych strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza
w Krakowie zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 punkt 1 k.p.c. do czasu podjęcia uchwały przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt III CZP 11/21 z wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
o rozstrzygnięcie zagadnień prawnych dotyczących tematyki kredytów denominowanych
i indeksowanych w walutach obcych i sporządzenia pisemnego uzasadnienia tej uchwały.

Pełnomocnik powodów w piśmie oznaczonym datą 22 grudnia 2021 r. złożył wniosek
o podjęcie z urzędu zawieszonego postępowania. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2022 r. postępowanie w sprawie zostało przez Sąd podjęte z urzędu  (k. 309).

W dalszych pisma procesowych złożonych na zarządzenie przewodniczącego strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza
w Krakowie (k. 339) na podstawie art. 2352 § 1 k.p.c. i art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowód z zeznań świadków [OSOBA] i [OSOBA] na okoliczności wskazane
w pismach procesowych pełnomocnika strony pozwanej.

Pismem z dnia 27 września 2022 r. pełnomocnik strony powodowej precyzyjne oznaczył kwoty stanowiące części poszczególnych rat kredytu płatnych w okresie od 27 października 2008 r. do 26 maja 2017 r. które składają się na kwotę 47.522,98 zł dochodzoną pozwem.

W piśmie z dnia 10 października 2022 r. pełnomocnik strony pozwanej [OSOBA], że kwoty dochodzone przez powodów w pkt. 1 i 2 pozwu, doprecyzowane w piśmie procesowym z dnia 27 września 2022 r., zostały uiszczona na rzecz strony pozwanej. 

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze bankowości.

/okoliczność bezsporna/

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] poszukiwali możliwości sfinansowania wykończenia domu położonego pod adresem ul. [ADRES] [OSOBA] zawarciem przez powodów [OSOBA] z dnia 19 lutego 2008 r. ze stroną pozwaną umowę kredytu indeksowanego do CHF zawarła siostra powoda. Pracownicy strony pozwanej [OSOBA] kredytu hipotecznego indeksowanego kursem do franka szwajcarskiego (CHF) jako najbardziej korzystną ofertę, wskazywali że raty kredytu
w złotówkach, EUR i USD będą wyższe. Powodowie [OSOBA] o możliwości zmiany kursu walut jednak franka szwajcarskiego przedstawiano jako historycznie najbardziej stabilną walutę. Strony nie rozmawiały w jaki sposób jest tworzona tabela kursów walut obowiązująca u strony pozwanej [OSOBA] mechanizm indeksacji opisany w umowie. Powodowie [OSOBA] w zaufaniu do strony pozwanej, bazując na przekazywanych informacjach przez pracowników banku a także tych uzyskanych od siostry i szwagra który wcześniej zawarli umowę kredytu indeksowanego do CHF. W chwili zawarcia umowy powód [OSOBA] o profilu zastosowanie informatyki w budowie maszyn zaś powódka legitymowała się wykształceniem niepełnym wyższym o profilu inżynieria środowiska.

Dowody: wniosek kredytowy nr 0583/01/08 (k. 150-152); symulacja (k. 154); zeznania powoda [OSOBA] rozprawie w dniu 13 września 2022 r. (00:30:13-01:22:40, k. 349v-350v.); zeznania powoda [OSOBA] rozprawie w dniu 13 września 2022 r. (01:22:40 -01:36:46, k. 350v.-351).

W celu uzyskania kredytu w Banku Millennium Spółce Akcyjnej powodowie [OSOBA], będący wnioskiem o udzielenie kredytu nr 0583/01/08. Pięciostronicowy dokument składał się z pól wyboru oraz miejsc na wpisanie oczekiwanych danych. We wniosku kredytowym powodowie [OSOBA], że są zainteresowani uzyskaniem kredytu hipotecznego
na wykończenie lokalu mieszkalnego w kwocie [DZIAŁKA].[DZIAŁKA],[DZIAŁKA] PLN, w walucie CHF (frank szwajcarski) - z okresem kredytowania 300 miesięcy.

Dowód: wniosek kredytowy nr 0583/01/08 (k. 150-152)

Powodowie [OSOBA] kredytowego byli informowani pisemnie
o ryzyku walutowym oraz o ryzyku zmiany stóp procentowych, co miało dotyczyć zarówno kredytów złotówkowych jak i walutowych. Przedstawiony powodom do podpisu egzemplarz informacji nie został uzupełniony o dane stawek referencyjnych dla kredytów złotowych oraz kredytów indeksowanych kursem franka szwajcarskiego, euro, dolara amerykańskiego. Przedstawiony do podpisu egzemplarz nie zawierał szacowanych wysokości rat.

Dowód: informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej (k. 156-157); umowa o kredyt hipoteczny
nr KH/0583/01/2008 (k. 36-38, k. 162-164).

Powodowie w dniu 19 lutego 2008 r. otrzymali pozytywną decyzję kredytową. Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, reprezentowana przez pełnomocników [OSOBA] oraz [OSOBA] (dalej jak Kredytodawca) i małżonkowie [OSOBA] i [OSOBA] (dalej jako Kredytobiorca) zawarli w dniu 19 lutego 2008 r.
w formie pisemnej umowę zatytułowaną „Umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008” (dalej także jako umowa), na mocy której Kredytodawca udzielił Kredytobiorcy kredytu
w kwocie 202.000,00 zł który miał być przeznaczony na wykończeniu domu lub mieszkania (200.000,00 zł) oraz na sfinansowanie kosztów własnych kredytu (2.000,00 zł) na okres 360 miesięcy, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy. Umowa przewidywała okres 8 miesięcy karencji. Zgodnie z § 2 ust. 2 kredyt był indeksowany do franka szwajcarskiego (CHF), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązujących w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank miał wysyłać do Kredytobiorców pismo informujące
o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut [OSOBA] w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały wpływ na wysokość zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej. Do umowy znalazł zastosowanie Regulamin kredytowania osób fizycznych
w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A. (§11 ust. 2 pkt 1 umowy). W czasie zawierania umowy kredytowej przez strony obowiązywał Regulamin kredytowania
w wersji R.21. Po wejściu w życie tzw. ustawy antyspreadowej [Ustawa z dnia 29.07.2011 r.
o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984.)], doszło do zmiany Regulaminu znajdującego zastosowanie do Umowy stron i od 1 października 2011 r. strony obowiązywał Regulamin w wersji R 31.8. Do umowy kredytowej zastosowanie miał Cennik obowiązujący od 1 stycznia 2008 r. oraz od 1 czerwca 2009 r.
W związku z zawarciem umowy przez strony, strona pozwana otworzyła dla powodów [OSOBA] w walucie CHF oraz rachunek bieżący w walucie PLN.

Dowody: decyzja kredytowa z 19 lutego 2008 r. (k. 159-160); umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008 (k. 36-38, k. 162-164); Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A. R.21 (k. 166-175); Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A. R. 31.8 (k. 177-185); [OSOBA] hipoteczny/Pożyczka Hipoteczna (k. 187-188)

Kredyt miał zostać wypłacony w dwóch transzach na konto kredytobiorcy. Na podstawie § 3 ust. 4 umowy uruchomienie transzy następowało w terminie wskazanym przez kredytobiorcę w dyspozycji wypłaty, o ile dyspozycja wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków koniecznych do uruchomienia środków z kredytu, określonych w umowie i Regulaminie, zostanie złożona na 3 dni robocze, a w przypadku konieczności zlecenia przez bank kontroli inwestycji na 10 dni roboczych przed planowaną datą uruchomienia środków. Od kwoty udzielanego kredytu przed uruchomieniem pierwszej transzy była pobierana przez stronę powodową jednorazowa bezzwrotna prowizja w kwocie 2.000,00 zł (§ 4 ust. 1 Umowy) a także kwota 300,00 zł za opinię dotyczącą zabezpieczenia kredytu (§ 4 ust. 3 umowy).

Dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008 (k. 36-38, k. 162-164)

Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej (§ 6 ust. 1 umowy),
a oprocentowanie kredytu wynosiło 3,2567 % w stosunku rocznym, co stanowiło sumę kwoty referencyjnej LIBOR 3M obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,5 punktu procesowego, stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 3 umowy). Zgodnie
z § 6 ust. 5 umowy oprocentowanie kredytu ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF().

Dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008 (k. 36-38, k. 162-164)

Kredytobiorcy zobowiązali się do spłacania kwoty kredytu w CHF ustaloną zgodnie
z § 2 umowy w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego
w dniu płatności raty kredytu zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium S.A. (§ 7 ust. 1 Umowy). Kredyt miał być spłacany w 360 ratach miesięcznych, w tym 8 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 352 równych ratach miesięcznych, które zawierały malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej
(§ 7 ust. 2 umowy). Spłata kredytu miała następować przez automatyczne bezpośrednie potrącanie przez bank należnych mu kwot  z rachunku kredytobiorcy (§ 7 ust. 3 umowy).

Kredytobiorcy oświadczyli, że wraz z wnioskiem kredytowym otrzymali pismo „informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmienne stopie procentowej” i zapoznali się z nim (§ 5 ust. 3 umowy).

Przedmiotem zabezpieczenia umowy była zgodnie z § 9 umowy: hipoteka kaucyjna do sumy 343.400,00 zł na nieruchomości przy ul. [ADRES] 2 w Krakowie; cesja na stronę pozwaną praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych; cesja na stronę pozwaną praw z polis ubezpieczeniowych na życie powodów.

Dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008 (k. 36-38, k. 162-164)

Zgodnie z obowiązującym w czasie zawierania umowy kredytowej przez strony Regulaminem kredytowania w wersji R.21: kredyt w walucie obcej to był kredyt udzielony
w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg. Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej
w Banku (§ 2 pkt 19 Regulaminu); kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] (§ 3 ust. 2 Regulaminu); 
w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] z dnia spłaty (§ 8 ust. 3 Regulaminu).

Dowód: Regulamin kredytowania w wersji R.21 (k. 166-175)

Kredyt wypłacono w 2 transzach: 26 lutego 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł (47.377,80 CHF) a następnie 18 lipca 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł (51.928,02 CHF).  

Dowód: zaświadczenie (k. 50v.)

W dniu 12 lutego 2019 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu z 19 lutego 2008 r., na mocy którego powodowie [OSOBA] kredytu bezpośrednio w CHF.

Dowód: aneks z 12 lutego 2019 r. (k. 190).

            Powodowie w okresie od 26 lutego 2008 r. do dnia 18 września 2020 r. uiszczali składki na sfinansowanie ich ubezpieczeń na życie zgodnie z zestawieniem z zaświadczenia
z dnia 21 września 2020 r., opłacili opłatę z tytułu kosztów refinansowania ubezpieczenia pomostowego w kwocie 1.573,00 zł a także ponieśli koszt prowizji w kwocie 2.000,00 zł.

Dowód: zaświadczenie o poniesionych kosztach (k.49-50)

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w okresie od 26 marca 2008 r. do 26 lutego 2019 r. spłacili na rzecz Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie tytułem rat kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy kredytu kwotę 138.253,32 zł.
W tej kwocie mieści się kwota 47.522,98 zł uiszczona przez powodów w okresie od 27 października 2008 r. do 26 maja 2017 r. jako część rat zgodnie z zestawieniem zawartym
w piśmie procesowym oznaczonym datą 27 września 2022 r. W okresie od 26 marca 2019 r. do 26 sierpnia 2020 r. powodowie [OSOBA] banku łącznie kwotę 5.191,92 CHF.

Dowody: zestawienia wpłat (k.57-59); zestawienia operacji (k.50-56); płyta CD (k. 193); pismo procesowe z 27 września 2022 r. (k. 356-358)

Pełnomocnik powodów [OSOBA] 4 listopada 2020 r. wezwał stronę pozwaną Bank Millennium Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie do zapłaty kwoty 138.253,32 zł oraz 5.191,92 zł CHF w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma powołując się na nieważność umowy kredytu z dnia 19 lutego 2008 r. Wezwanie doręczono w dniu 10 listopada 2020 r. W odpowiedzi strona pozwana pismem z dnia 16 listopada 2020 r. nie uwzględniła żądania powodów [OSOBA] lub wcześniejszą spłatę po przeprowadzeniu indywidualnych negocjacji co do kursu spłaty.

Dowody: wezwanie do zapłaty z dnia 4 listopada 2020 r. (k. 44-45); dowód doręczenia (k. 46); pismo strony pozwanej z 16 listopada 2020 r. (k. 47-48).

Większość okoliczności sprawy niniejszej wynikała z niekwestionowanych dokumentów prywatnych. W szczególności treść umowy, oświadczeń oraz wysokość dokonanych wpłat wynikała z dokumentów przedłożonych przez strony.

Kwestia faktycznego sposobu ustalania tabeli kursów wobec umownej możliwości dowolnego kształtowania tego kursu nie miała znaczenia, zaś finansowanie kredytów indeksowanych przez bank nie stanowi przedmiotu postępowania. Osoby mające zostać przesłuchane jako świadkowie nie brali udziału w procesie zawarcia umowy z dnia 19 lutego 2008 r. Dlatego też Sąd pominął wnioskowane przez pozwanego dowody z zeznań świadków.

Ostatecznie znaczna część zebranych w sprawie dokumentów należało uznać
za nieistotne dla sprawy. Dowody z artykułów prasowych i fachowych oraz opinii prywatnych nie są one przydatne dla stwierdzenia okoliczności faktycznych istotnych dla niniejszej sprawy. Przeprowadzenie prawnej oceny umowy zastrzeżone jest dla Sądu. Zaoferowane przez strony dowody wskazują z jednej strony na istnienie różnych ocen prawnych kredytu, jak i na szerokie tło ekonomiczne kredytów indeksowanych. Rolą sądów jest rozstrzyganie spraw indywidualnych, zaś kwestie makroekonomiczne oraz ich wpływ na [OSOBA] powierza innym władzom, w szczególności [OSOBA].

Sąd pominął wnioskowany przez strony dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości. Dowód ten okazał się nieprzydatny dla rozstrzygnięcia z przyczyn prawnych wskazanych poniżej: wobec stwierdzenia nieważności umowy nie było potrzeby przeliczenia wysokości świadczeń według np. innych kursów czy stóp procentowych.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo okazało się zasadne w całości. Słuszne jest stanowisko powodów [OSOBA] kredytu – zarówno w związku ze sprzecznością umowy
z ustawą jak i na skutek usunięcia klauzul indeksacyjnych.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby
i nie ma obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98 oraz wyrok ETPCZ z 21 lipca 2015 r. w sprawie Deryan przeciwko Turcji 41721/04).  Dopuszczalne – a w świetle brzmienia art. 327¹ § 2 k.p.c.  wręcz konieczne - jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa nie pozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia
20 grudnia 2017 r. w sprawie VI ACa 1651/15). Dlatego też Sąd – stosownie do wymogów
art. 327¹ § 2 k.p.c. - sporządził niniejsze uzasadnienie w sposób możliwie zwięzły.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawa bankowego (Dz.U.
z 2022 r., poz. 2324) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa wskazywała m.in. kwotę i walutę kredytu, wysokość odsetek i terminy spłaty. Zgodnie z art. 384 § 1 k.c. jej częścią był również regulamin. Pogląd o dopuszczalności umowy kredytu indeksowanego przed rokiem 2011 (kiedy w ustawie Prawo bankowe określono jej postanowienia) należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Należy ponadto wskazać, że ustawodawca w aktach prawnych wydanych po dacie zawarcia umowy dwukrotnie regulował obowiązki
i uprawnienia wiążące się z umowami kredytu indeksowanego i denominowanego (ustawa
z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. z 2011 r., nr 165, poz. 984) oraz ustawa z 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz.U. z 2017 r., poz. 819)) Zdaniem Sądu jest to ostateczny argument przemawiający za brakiem wynikającej z art. 69 Prawa bankowego w zw. z art. 58 § 1 k.c. nieważności umów tego rodzaju: ustawodawca nie wprowadzałby regulacji dotyczących umów uznawanych przez siebie za nieważne.

Jednak w ocenie Sądu postanowienia umowy stron określające indeksację są sprzeczne z art. 3531 k.c. Zgodnie z tym przepisem strony zawierające umowę mogą określić stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze stosunku), ustawie albo zasadom współżycia społecznego. Zasadniczym elementem każdego zobowiązania umownego jest możliwość obiektywnego i dostatecznie dokładnego określenia świadczenia. Przy określeniu świadczenia możliwe jest odwołanie się do konkretnych podstaw, możliwe jest również odwołanie się w tym zakresie do woli osoby trzeciej. Jednakże w każdym wypadku umowa będzie sprzeczna z naturą zobowiązania jako takiego jeśli określenie świadczenia zostanie pozostawione woli wyłącznie jednej ze stron.
W doktrynie prawa stwierdzenie to od dawna nie budzi wątpliwości. Gdyby oznaczenia miał dokonać dłużnik, według swego swobodnego uznania, nie byłoby żadnego zobowiązania. Gdyby zaś miał go dokonać wierzyciel umowa byłaby niemoralna, gdyż dłużnik byłby zdany na łaskę i niełaskę wierzyciela (R. Longchamps de [OSOBA] 1938, s. 157). 
W świetle uchwały SN z dnia 28 kwietnia 2022 r. w sprawie III CZP 40/22 takie postanowienia nie są dotknięte sankcją nieważności, ale nie wiążą konsumenta stosownie do art. 3851 k.c.

Mnogość poglądów wyrażonych w doktrynie i orzecznictwie wobec kredytów indeksowanych oraz możliwość podniesienia ich jako uzasadnienie zarzutu nierozpoznania sprawy co do istoty nakazuje rozważenie stanowisk stron także pod kątem dalszych zarzutów, w szczególności w zakresie prowadzącym do nieważności umowy. Zdaniem Sądu, w razie przyjęcia, że umowa byłaby w całości ważna z racji braku sprzeczności z ustawą, zawarte
w umowie i regulaminie postanowienia określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu podlegającej spłacie i wysokości rat kredytu są abuzywne, a tym samym nie wiążą kredytobiorców. W realiach sprawy niniejszej prowadzi to do nieważności umowy,
a w konsekwencji – do tożsamego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku o sygnaturze II CSK 19/18, postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. W celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Natomiast samo rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie. Regulacja zawarta w art. 385¹ - 385³ k.c. stanowi implementację dyrektywy 93/13, co rodzi określone konsekwencje dla wykładni tych przepisów. Przede wszystkim musi ona prowadzić do takich rezultatów, która pozwoli urzeczywistnić cele dyrektywy. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane
są tak dalece jak jest to tylko możliwe aby dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy - tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tak. m.in. wyrok TSUE C-377/14). ). Krajowe sądy i trybunały powinny tak wykładać prawo wewnętrzne aby
w pełni (ze względu na effet utile) uwzględniało ono nie tylko literę, ale i ducha prawa unijnego (tak E. Łętowska w: System prawa prywatnego T.5 – Zobowiązania część ogólna, Warszawa 2013, s. 30) Zatem stosując art. 385¹ k.c. należy stosować wykładnię przyjazną dla prawa unijnego – w szczególności potwierdzoną orzeczeniami TSUE.

Status konsumencki powodów [OSOBA] i [OSOBA] nie budzi wątpliwości. Żadne z dowodów przeprowadzonych w toku postępowania nie wskazują aby umowa kredytu zawarta w sprawie była związana z działalnością gospodarczą powodów. Natomiast brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych w sprawie postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika już z samego sposobu zawarcia rozważanej umowy – opartego o treść stosowanego przez bank wzorca umowy opartego na samodzielnie opracowanym regulaminie i gotowego oświadczenia o ryzyku. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne oprocentowanie czy pobranej prowizji. Podkreślić należy, że wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, rzeczywiście zostać mu zaoferowany, a nie polegać na teoretycznej możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy. Nie stanowi indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z rodzaju umowy przedstawionej przez przedsiębiorcę. Wreszcie strona pozwana nie wykazała, aby powodowie [OSOBA] na postanowienia dotyczące indeksacji. Sama decyzja co do zawarcia umowy zawierającej klauzule indeksacyjne (którą niewątpliwie podejmowali kredytobiorcy) nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały z nimi indywidualnie uzgodnione. Wybór waluty CHF (już na etapie składania wniosku) jako stanowiącej podstawę przeliczeń indeksacyjnych nie stanowi indywidualnego uzgodnienia umowy w zakresie klauzuli indeksacyjnej. Zgodnie z art. 3 ust. 2 zd. 2 Dyrektywy 93/13 fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Taka sytuacja występuje w sprawie. Klauzula indeksacyjna jako wcześniej przygotowany element wzorca umownego nie mogła zostać indywidualnie uzgodniona, natomiast kredytobiorca mógł wybrać jedynie walutę, do której kredyt był indeksowany a zarazem wskaźnik określający stopę procentową.

Postanowienia umowy kredytu indeksowanego nakazujące przeliczenie kwoty kredytu na CHF na podstawie kursu kupna określonego tabelą banku w dniu uruchomienia kredytu (§ 2 ust. 2 umowy) oraz przeliczenie raty kredytu wyrażonej w CHF na PLN po kursie sprzedaży z dnia wymagalności raty i określonego tabelą banku (§ 7 ust. 1 umowy) mają podwójne znaczenie dla kredytobiorcy. Po pierwsze obciążają kredytobiorcę różnicą pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży czyli tzw. spreadem walutowym (stanowiąc warunek różnicy kursowej lub też warunek spreadu walutowego). Po drugie z racji swojej konstrukcji nakładają na kredytobiorcę ryzyko kursowe pomiędzy kursem z dnia wypłaty kredytu a kursem z dnia spłaty poszczególnych rat (pkt. 39 i 50 wyroku C-51/17 OTP Bank i OTP [OSOBA] też traktowane są jako postanowienia określające główne świadczenia stron. Wobec brzmienia art. 3851 k.c. oznacza to, że klauzule indeksacyjne mogą być przedmiotem badania pod kątem ewentualnej abuzywności tylko wówczas, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W odniesieniu do postanowień przeliczeniowych (klauzul indeksacyjnych) Trybunał Sprawiedliwości zwrócił uwagę, że treść tego rodzaju klauzuli ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (wyrok w sprawie C-670/20). Postanowienia wzorca umowy ani regulaminu nie zawierają żadnych wytycznych pozwalających na określenie kursu waluty w danym dniu ani na ewentualne sprawdzenie poprawności wyliczenia dokonanego przez bank. Tym samym jedynym sposobem ustalenia kursu przez kredytobiorcę jest zapoznanie się
z tabelą kursów banku w danym dniu.  A zatem w sprawie niniejszej wymóg jednoznaczności nie został spełniony. Zasadniczą przesłanką abuzywności klauzul indeksacyjnych jest przyznanie przedsiębiorcy prawa do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron umowy, które może być wykorzystane do zawyżenia świadczeń konsumenta. Dotyczy to wysokości odsetek obliczanych w walucie indeksacji w oparciu o podwyższoną kwotę kapitału, jak i wysokości rat kapitałowo-odsetkowych wyrażonych w złotych.

Spread naliczony przy wypłacie kredytu stanowi z punktu widzenia kredytobiorcy ukrytą prowizję banku, której istnienie zdecydowanie utrudnia ocenę skutków finansowych umowy (choć nie musi w całości stanowić dodatkowego zysku banku). Pobranie prowizji określonej w art. 69 Prawa bankowego jest powszechnie znane: np. przy udzieleniu kredytu kwocie 200.000 zł prowizja w wysokości 1 % oznacza konieczność zapłacenia 2.000 zł bankowi, a w przypadku jej skredytowania – podniesienie kwoty udzielonego kredytu. Naliczenie spreadu przy kursie kupna ma dokładnie taki sam skutek ekonomiczny dla kredytobiorcy. Jeśli kurs rynkowy wynosi np. 2 PLN, po przeliczeniu kwoty 200.000,00 zł na CHF uzyskuje się kwotę 100 000 CHF i ratę kredytu w kwocie 528 CHF (obliczenie wymaga użycia kalkulatora kredytu hipotecznego dostępnego na portalach ekonomicznych) Jeśli jednak bank obniży kurs dodając spread w wysokości 5 % (1,90 PLN) to kwota kredytu wyniesie 105.263 CHF, zaś rata – 556 CHF. Korzystając z tego samego kalkulatora można ustalić, że w ciągu 30 lat wykonywania umowy oznacza to konieczność uiszczenia dodatkowych 3.071 CHF tytułem odsetek oraz 5.263 CHF tytułem kapitału. Odpowiada
to w przybliżeniu podniesieniu stopy procentowej o 0.6 %. Po uwzględnieniu spreadu na kursie sprzedaży różnice będą odpowiadać podniesieniu oprocentowania o ponad 1%. Prowadzi to do wniosku, że bez wysokości spreadu nie można oszacować kosztów kredytu, co istotnie utrudnia porównywanie ofert oraz szacowanie kosztów tegoż kredytu.

Nie bez znaczenia dla oceny kwestionowanych postanowień umownych pozostaje też orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i będące jego rezultatem wpisy
w rejestrze klauzul niedozwolonych. W szczególności podzielić należy pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 maja 2013 roku w sprawie VI ACa 441/13,
w którego uzasadnieniu wskazano, że o abuzywności kwestionowanego w tamtym postępowaniu postanowienia decyduje fakt, że uprawnienie banku do określania wysokości kursu sprzedaży CHF nie jest w żaden sposób formalnie ograniczone, zwłaszcza nie przewiduje wymogu, aby wysokość kursu ustalonego przez bank pozostawała w określonej relacji do średniego kursu NBP lub kursu ukształtowanego przez rynek walutowy. Powyższe oznacza przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF. To właśnie w tym mechanizmie Sąd Apelacyjny dostrzegł sprzeczność postanowienia z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta, który nie ma możliwości uprzedniej oceny własnej sytuacji – w tym wysokości wymagalnych rat kredytu – i jest zdany wyłącznie na arbitralne decyzje banku. Choć stanowisko Sądu Apelacyjnego w tamtym postepowaniu nie jest wiążące w niniejszej sprawie przeciwko stronie pozwanej, to przyjęta argumentacja znajduje pełne zastosowanie
do kwestionowanych postanowień umownych.

Kredytobiorca narażony jest w ten sposób na arbitralność decyzji banku,
a równocześnie, nie przysługują mu żadne środki, które pozwoliłyby chociażby na późniejszą weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez bank. Bez wątpienia stanowi to rażące naruszenie interesów konsumenta, narażając go na brak bezpieczeństwa i możliwości przewidzenia skutków umowy. Jest to przy tym postępowanie nieuczciwe, sprzeczne
z dobrymi obyczajami jako rażąco naruszające równowagę stron umowy na korzyść
strony silniejszej, która nie tylko może żądać spełnienia świadczenia w określonej przez siebie wysokości, ale też korzystać z szeregu postanowień o charakterze sankcji (m.in. podwyższone karne oprocentowanie, możliwość wypowiedzenia umowy), gdyby konsument takiego świadczenia nie spełniał. Znacząca nierównowaga, o której mówi art. 3 Dyrektywy,
może wynikać z samego faktu wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej,
w której konsument, jako strona danej umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w postaci czy to ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami przysługują mu na podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy też nałożenia na niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy krajowe (wyrok C-212/20 pkt. 66). Nałożenie ukrytej opłaty w postaci spreadu stanowi taki właśnie dodatkowy obowiązek powodujący szkodę po stronie konsumenta.

  Uznanie klauzuli spreadu walutowego za postanowienie niedozwolone można uznać za pogląd ugruntowany zarówno na gruncie dyrektywy (począwszy od wyroku w sprawie C-26/13 Kasler, w którym uznano spread za opłatę nie znajdującą odzwierciedlenia
w świadczeniach banku) jak również w orzecznictwie polskim (por. uzasadnienie wyroku
I CSK 19/18 i poprzedzającego go I CSK 1049/14). Dlatego też w ocenie Sądu klauzule indeksacyjne rozpatrywane w sprawie również powinny zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne. Tym samym należy uznać, że nie wiążą one konsumentów.  

Konsekwencje usunięcia z umowy tego rodzaju postanowień szczegółowo rozważył TSUE w wyroku C-260/18 [OSOBA] stanowisko polskiego sądu odsyłającego Trybunał potwierdził, że po usunięciu uznanego za abuzywne odesłania do kursów kupna
i sprzedaży z tabeli kursowej banku niemożliwe jest określenie kursu wymiany, a tym samym wykonanie umowy, a zatem że skuteczne zakwestionowanie kursów wymiany walut jest równoznaczne z usunięciem postanowień o indeksacji w całości (pkt. 24 i 36). Tym samym
w świetle przepisów prawa krajowego utrzymanie umowy bez zawartych w niej warunków nie jest możliwe, co musi prowadzi do jej nieważności, czemu nie sprzeciwia się art. 6 Dyrektywy (pkt. 43). Dzieje się tak w szczególności, gdy – jak w sprawie niniejszej - usunięcie postanowień dotyczących kursów oznacza pośrednie usunięcie z umowy ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją umowy. A ponieważ warunek ryzyka kursowego jest traktowany jako określający główny przedmiot umowy kredytu (pkt. 44),
bez niego utrzymanie obowiązywania umowy nie jest możliwe, skoro powoduje to zmianę charakteru umowy. W świetle prawa polskiego na nieważność umowy po usunięciu z niej klauzuli indeksacyjnej wskazuje również treść art. 3531 k.c. Przyjęcie, że o charakterze kredytu indeksowanego jako podtypu umowy kredytu decyduje łącznie wprowadzenie do umowy mechanizmu indeksacji pozwalającego na ustalenie salda kredytu w walucie obcej,
a następnie zastosowanie do tak ustalonego salda oprocentowania ustalanego w oparciu
o stawkę LIBOR, oznacza, że tak sformułowane postanowienia wyznaczają naturę tego stosunku prawnego. Pominięcie jednego z tych elementów wypacza gospodarczy sens umowy. Tymczasem odniesienie się do pojęcia natury stosunku prawnego (art. 3531 k.c.) oznacza nakaz respektowania podstawowych cech obligacyjnego stosunku prawnego, a więc tych jego elementów, których brak może prowadzić do podważeniu sensu (istoty) nawiązywanej więzi prawnej. Oznacza również nakaz uwzględnienia tych elementów stosunku obligacyjnego, których pominięcie lub modyfikacja prowadzić by musiały do zniekształcenia zakładanego modelu więzi prawnej związanej z danym typem stosunku. Model ten powinien być zrekonstruowany na podstawie tych minimalnych (a więc i koniecznych) elementów danego stosunku obligacyjnego, bez których traciłby on swój sens gospodarczy albo wewnętrzną równowagę aksjologiczną. Innymi słowy kredyt indeksowany z oprocentowaniem charakterystycznym dla waluty indeksacji po usunięciu przeliczeń na walutę obcą nie stanie się po prostu kredytem z takim właśnie oprocentowaniem. Umowy kredytu indeksowanego nie funkcjonują  bowiem w próżni, ale w konkretnych realiach gospodarczych. W tym wypadku oznacza to konieczność uzyskania przez bank finansowania dla takiego rodzaju kredytu, zaś kredyty lub instrumenty finansowe opiewające na złote i oprocentowane według stawki LIBOR nie istnieją. Tego rodzaju umowy byłyby sprzeczne z naturą danego stosunku prawnego - umowy kredytu indeksowanego (art. 3531 k.c. w zw. art. 58 § 1 k.c.).

Należy podkreślić w tym miejscu, że niedopuszczalne jest uzupełnienie abuzywnych postanowień umowy przez sąd poprzez zmianę treści tych postanowień, gdyż mogłoby
to zagrażać realizacji długoterminowych celów stawianych przez Dyrektywę (wyrok TSUE
C-19/20 pkt 67 i 68). Jeśli umowa po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie może obowiązywać, sąd może - jedynie w celu uniknięcia penalizujących konsumenta konsekwencji - uzupełnić umowę przepisami dyspozytywnymi (wyrok C-26/13 Kasler pkt. 82-85). Niezależnie od wątpliwości co do możliwości zastąpienia kursu z tabeli banku kursem średnim NBP należy zauważyć, że tego rodzaju zabieg nie usuwa znaczącej nierównowagi między stronami, jaka powstała  ze szkodą dla konsumenta na skutek włączenia do umowy warunku ryzyka kursowego. Sformułowanie tego warunku tak, że nie można mówić o niedozwolonym charakterze postanowień określających kursy walut (jak w sprawie węgierskiej C-118/17 Dunai), nie oznacza jednak, że ten warunek zostaje wyłączony od dalszej kontroli (pkt 46 i 48 tego wyroku). Ponieważ warunek ryzyka walutowego określa główny przedmiot umowy
to niewątpliwie musi być sformułowany w sposób jasny i zrozumiały.

Przejrzystość warunku ryzyka kursowego była już wielokrotnie przedmiotem rozważań trybunału Sprawiedliwości, toteż warto przytoczyć jedynie postanowienie w sprawie C-670/20, zawierające przegląd wcześniejszego orzecznictwa - z wyrokiem C-186/16 na czele. TSUE stwierdza w tym postanowieniu, że wymóg przejrzystości warunków umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, które narażają kredytobiorcę na ryzyko kursowe, jest spełniony wyłącznie w sytuacji, gdy przedsiębiorca dostarczył temu kredytobiorcy dokładne i wystarczające informacje odnośnie do ryzyka kursowego pozwalające właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu przeciętnemu konsumentowi na dokonanie oceny ryzyka potencjalnie znaczących skutków gospodarczych takich warunków umownych dla jego zobowiązań finansowych w trakcie całego okresu obowiązywania tej umowy. Dlatego okoliczność, że konsument oświadcza, iż jest w pełni świadomy potencjalnych ryzyk wynikających z zawarcia umowy nie ma sama w sobie znaczenia dla oceny czy przedsiębiorca spełnił wymóg przejrzystości. Przedsiębiorca nie spełnia tego wymogu wówczas gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument
nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej (pkt. 31 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo).

Ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej dla kredytobiorcy ma dwa zasadnicze skutki. Po pierwsze zmieniający się kurs waluty skutkuje zmianą wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. Ponieważ wyliczenie poszczególnych rat z rozbiciem ich na część kapitałową i odsetkową (tzw. harmonogram spłaty) następuje w walucie spłaty w złotówkach stanowiąc iloczyn kwoty w CHF i kursu zmienia się razem z tym kursem. W analogiczny sposób wysokość raty może się również zmniejszyć. Z punktu widzenia interesów kredytobiorcy może to oznaczać, że na skutek zwiększenia się wysokości raty nie będzie on jej w stanie zapłacić. Wskazana tu zmiana wysokości raty może na przykład oznaczać, że kredytobiorca będzie musiał wydać nie 1/3, ale połowę swoich miesięcznych dochodów.  Drugą konsekwencją powiązania kredytu z kursem waluty obcej jest zmiana wysokości zadłużenia pozostającego do spłaty. Przy wzroście kursu pomimo uiszczania rat przez rok okazuje się, że wysokość kredytu pozostałego do spłaty nie zmalała (nawet minimalnie) ale wzrosła. Nierzadko okazuje się, że pomimo kilkuletniej spłaty kredytu nadal do spłacenia pozostaje dwukrotność udzielonej kwoty. Ta właściwość kredytu walutowego nie jest intuicyjna i odbiega od standardowego kredytu w złotówkach, w którym kwota do pozostała zapłaty praktycznie zawsze zmniejsza się z upływem czasu i płaceniem kolejnych rat. Ta cecha kredytu walutowego stanowiła dla wielu największe zaskoczenie.  Zdaniem Sądu, te dwa elementy mają kluczowe znaczenie dla konsumenta i ewentualnego naruszenia jego interesów. Zwiększenie raty kredytu i jego salda w oczywisty sposób wpływa na stan majątkowy kredytobiorcy. Jeśli kurs waluty przekroczy określony poziom to kredyt stanie się nieopłacalny (w porównaniu do kredytu w walucie krajowej), zaś w wypadkach skrajnych doprowadzi kredytobiorcę do katastrofy finansowej. Dlatego też tak ważnym było wypełnienie przez banki oferujące kredyty indeksowane do waluty obcej obowiązku informacyjnego polegającego na przekazaniu klientom możliwej do uzyskania w dacie zawarcia umowy pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty jak i kapitału pozostałego do spłaty. Ponieważ przekaz kierowany do konsumenta musi być jasny i zrozumiały, podanie informacji powinno nastąpić w postaci podwójnej: poprzez wskazanie nieograniczonego charakteru ryzyka walutowego (z naciskiem na słowo „nieograniczone”) oraz konkretnych przykładowych kwot - wskazanych wyżej wartości raty i salda charakteryzujących dany kredyt. Skoro zaś obie wartości są uzależnione od kursu waluty – należało również wskazać możliwy do określenia poziom kursu tej waluty w okresie trwania umowy.

W niniejszej sprawie strona pozwana przedstawiła powodom wyłącznie wzór informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej oparte na zmiennej stopie procentowej (k. 176). Podpisany przez powodów [OSOBA] uzupełnionych informacji o przykładach wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty kredytu. Podpisany dokument nie zawiera także informacji o stawkach referencyjnych dla kredytów w innych walutach. Jak wynika
z podpisanego przez powodów [OSOBA], strona pozwana w oświadczeniu przedkładanym kredytobiorcom ograniczała się do wzmianki o istnieniu ryzyka kursowego, nie wskazując bliższych informacji w tym zakresie. Bank zaniechał podania niewątpliwie posiadanych przez siebie informacji o wieloletnich zmianach kursu CHF do innych walut, w szczególności
o wcześniej zanotowanym maksimach kursowych i zmienności. Nie podawano również jak przy takim kursie będą kształtowały się zobowiązania kredytobiorcy rozumiane jako wysokość miesięcznej raty i salda kredytu przy takim poziomie kursu. Zdaniem Sądu, posiadanie tych informacji przez przeciętnego konsumenta korzystającego z umowy kredytowej powinno być wystarczające do podjęcia decyzji. Przeciętny konsument powinien być uważny i ostrożny.
W odniesieniu do kredytu w CHF musi to oznaczać wzięcie pod uwagę zjawiska ryzyka kursowego. Nawet rozważny konsument nie jest jednak profesjonalistą, nie posiada on ani wiedzy, ani umiejętności jej profesjonalnego zastosowania. Przy ocenie ryzyka kursowego opiera się na informacji z banku. Dlatego ma właśnie prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie go wprowadzać w błąd (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2015 r. w sprawie V ACa 567/14). W braku takiej informacji należy uznać, że postanowienia obciążające kredytobiorcę ryzykiem kursowym nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co pozwala na ich kontrolę pod kątem abuzywności.

W ocenie Sądu za stwierdzeniem abuzywności klauzuli indeksacyjnej w całości   przemawiają wystarczająco już przytoczone argumenty związane z brakiem jednoznaczności tego warunku (na co wskazuje TSUE w wyroku C-776/19 do C-782/19 pkt 94). Pozwany [OSOBA] w umowie ani dokumentach związanych z jej zawarciem informacji o rzeczywistym zakresie możliwego do przewidzenia ryzyka kursowego, w tym pomimo obowiązku wynikającego z tzw. Rekomendacji S wydanej przez KNF w 2006 r. W realiach sprawy niedostateczna informacja o ryzyku kursowym praktycznie uniemożliwiała podjęcie racjonalnej decyzji związanej z zawarciem umowy. W ten sposób klauzula indeksacyjna zawierająca niejednoznacznie określony warunek ryzyka walutowego ewidentnie godzi w równowagę kontraktową stron stosunku prawnego na poziomie informacyjnym, co stanowi o naruszeniu przez tę klauzulę dobrych obyczajów. Należy podkreślić, że zdaniem Sądu abuzywność tego postanowienia nie polega na samym włączeniu do umowy ryzyka kursowego – które jak już wskazano jest immanentną cechą obrotu walutowego – ale nieprawidłowe pouczenie
o zakresie tego ryzyka. Jeżeli na ryzyko walutowe godzi się konsument należycie poinformowany, to równowaga kontraktowa jest w pełni zachowana i zawierania umów odwołujących się do tego ryzyka nie można czynić zarzutu przedsiębiorcy.

Klauzula indeksacyjna oceniana w sprawie skutkuje asymetrycznym rozkładem ryzyka związanego z zawarciem umowy – w szczególności ryzyka kursowego (na co wskazuje TSUE w wyroku C-776/19 do C-782/19 pkt 95). Umowa przenosi ryzyko kursowe na konsumenta nie tylko mocą poszczególnych postanowień umowy ale samą jej konstrukcją.
Po wypłacie kredytu bank otrzymuje jego zwrot w ratach z umówionymi odsetkami stosownie do harmonogramu spłat wyrażonego w walucie obcej. Ewentualny wzrost kursu waluty nie wpływa na zwiększenie się świadczenia należnego bankowi obliczonego w tej walucie. Bank zatem zarabia na kredycie nawet w sytuacji spadku kursu. Tymczasem w sytuacji wzrostu kursu waluty, aby spełnić świadczenie o tej samej wysokości w walucie obcej, konsument musi wydatkować coraz większe kwoty w PLN. Niezależnie od aktualnego kursu bank jest
w stanie uzyskać świadczenie zastrzeżone dla siebie w umowie, tymczasem ciężar spełnienia świadczenia spoczywa wyłącznie na konsumencie. To stanowi nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków konsumenta na jego niekorzyść, a zatem stanowi
o naruszeniu jego interesów. Znaczące – niekiedy nawet dwukrotne – zwiększenie salda zadłużenia w PLN i związane z tym proporcjonalne powiększenie należności odsetkowych nakazują określić to naruszenie jako rażące. Tym samym obie przesłanki uznania klauzuli za abuzywną zostały spełnione (por. wyrok SN z 13 lipca 2005 r. w sprawie I CSK 832/04).

Za uznaniem klauzuli indeksacyjnej za niedozwolone postanowienie umowne przemawiają także powołane argumenty dotyczące samej klauzuli spreadu walutowego. Zdaniem Sądu nie można stwierdzić, że przedsiębiorca postępując w sposób przejrzysty mógł racjonalnie oczekiwać, iż konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (teza 5 powołanego wyroku C-776/19). W tym stanie rzeczy klauzule indeksacyjne należało uznać za niedozwolone postanowienia umowne niezależnie od zarzutów dotyczących samego odesłania do kursów kupna i sprzedaży z tabeli banku. Brak związania tymi postanowieniami konsumenta prowadzi zaś do stwierdzenia nieważności całej umowy.

Zawarcie aneksu o spłacie kredytu w walucie indeksacji nie przekreśla wcześniejszego wywodu. Skuteczne usunięcie klauzul abuzywnych w drodze czynności prawnej pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą wymaga wyraźnego wskazania, że jej zawarcie ma na celu wyeliminowanie tego rodzaju postanowień z umowy, z podkreśleniem niedozwolonego charakteru tych postanowień. W treści aneksu brak jest tego rodzaju oświadczeń. Zatem aneks należy uznać za bezskuteczny. 

W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r.
w sprawie III CZP 29/17 trafnie wskazano, powołując się na orzecznictwo TSUE (wyrok z 21 lutego 2013 r., C-472/11, pkt 31 i 35), że warunkiem sanowania niedozwolonych postanowień umownych wskutek późniejszego zdarzenia, niezależnie czy zdarzeniem tym jest jednostronna czynność konsumenta, czy aneks do umowy, jest "świadoma, wyraźna i wolna" zgoda konsumenta, która musi być jednoznacznie, wyraźnie i stanowczo ukierunkowana
na sanowanie wadliwego postanowienia. Wyrażenie zgody na zmianę umowy przez wyeliminowanie niedozwolonego postanowienia (zastąpienie go innym, uzupełnienie itp.) - choćby zmiana ta była indywidualnie uzgodniona - nie może być traktowane samo przez się jako wyraz woli sanowania wadliwego postanowienia.

Podkreślić należy, że kontrola incydentalna wzorca umownego obejmuje stan rzeczy obowiązujący w momencie zawierania danej umowy (art. 385² k.c.). Podobnie skutek „niezwiązania konsumenta” abuzywną klauzulą obowiązuje ex tunc, od początku trwania stosunku prawnego. Zastosowanie przez przedsiębiorcę niedozwolonego postanowienia umownego sprawia, że konsument uzyskuje ochronę, która może być dla niego niezwykle korzystna a przedsiębiorcę dotyka sankcja która niejednokrotnie może być dla niego niezwykle dotkliwa i oznaczać związanie umową w kształcie, w którym nigdy by jej dobrowolnie nie zawarł. Innymi słowy, użycie przez przedsiębiorcę abuzywnej klauzuli, rażąco naruszającej interesy konsumenta przez zachwianie na jego niekorzyść równowagi kontraktowej, niejednokrotnie prowadzi do zachwiania tej równowagi w przeciwnym kierunku. Tym niemniej skutki te są w pełni zgodne z prewencyjnymi celami dyrektywy 93/13, zniechęcając w ten sposób przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych postanowień umownych w obrocie konsumenckim i tym samym realizując interes publiczny (tak TSUE w wyroku z 26 marca
2019 r., C-70/17 i C-179/17, pkt 54). Zasada autonomii woli pozwala konsumentowi na rezygnację z dobrodziejstw, które wiążą się dla niego z dotykającą przedsiębiorcę sankcją
z art. 385¹ § 1 k.c. Tym niemniej wykluczone jest pozbawienie konsumenta nabytej ochrony wyrażającej się w korzystnym dla niego ukształtowaniu stosunku prawnego łączącego go
z przedsiębiorcą wskutek wyeliminowania klauzul abuzywnych - bez jego wyraźnej
i świadomej zgody, w szczególności w ten sposób, że pod pozorem zaoferowania mu podpisania „korzystnego” aneksu, eliminującego abuzywną klauzulę, która zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. nigdy go nie wiązała, przedsiębiorca doprowadziłby do korzystnego dla siebie skutku – ustanowienia klauzuli już nie abuzywnej, kształtującej jego prawa i obowiązki korzystniej względem stanu prawnego wywołanego zastosowaniem sankcji z art. 385¹ § 1 k.c..

Treść zawartego przez strony w dniu 12 lutego 2019 r. aneksu nie wskazuje na świadomą, wolną i wyraźną zgodę powodów [OSOBA] skutków zastosowania wobec strony pozwanej [OSOBA] z dyrektywy 93/13. Tym samym aneksowanie umowy nie wywarło skutku w postaci sanowania mechanizmu indeksacji. Powyższa ocena jest też zgodna z zasadą quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere. Niezależnie od powyższego, dostrzec należy, że aneks tylko częściowo wyeliminował abuzywne klauzule indeksacyjne, bowiem, regulując stosunek prawny ex nunc, w ogóle nie odnosił się do arbitralnie ustalonego przez bank kursu stosowanego do przeliczenia wypłacanych w złotych polskich transz kredytu na franki szwajcarskie (I etap ustalania wysokości zobowiązania powodów), ograniczając się do możliwości spłaty należności
w walucie indeksacji należnych po zawarciu aneksu.

Żądanie zapłaty sformułowane przez powodów w pozwie świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej (trwale bezskutecznej umowy) jest uzasadnione. Jako podstawę prawną uwzględnienia powództwa [OSOBA]. 410 § 2 k.c. Przepis ten stanowi,
że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W sprawie niniejszej spełniona została dyspozycja zawarta w art. 410 § 2 k.c. Świadczenie powodów
w związku z nieistnieniem zobowiązania (na skutek nieważności umowy) podlega zwrotowi. Pogląd ten jest zbieżny z uchwałą SN z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. III CZP 11/20.

Na rzecz powodów [OSOBA] kwoty zgodnie z żądaniem zawartym
w pkt. 1 i 2 pozwu, doprecyzowanym pismem oznaczonym datą 27 września 2022 r.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 kc. Jeśli dłużnik świadczenia pieniężnego spełnia je z opóźnieniem wierzyciel ma prawo domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie. Zgodnie z art. 455 k.c. roszczenie bezterminowe staje się wymagalne z chwilą wezwania dłużnika do zapłaty. Zgodnie z uchwałą III CZP 6/21 oświadczenie konsumenta-kredytobiorcy powinno nastąpić ze świadomością skutków skorzystania z ochrony konsumenckiej oraz upadku umowy. Zdaniem Sądu tego rodzaju informacje może przekazać kredytobiorcom również zawodowy pełnomocnik. Oświadczenie będzie zatem skuteczne wobec banku, jeśli ten nie będzie miał wątpliwości co do uzyskania przez konsumenta pełnego pouczenia. W ocenie Sądu, strona pozwana po otrzymaniu pisma pełnomocnika powodów [OSOBA] 4 listopada 2020 r. (k. 44-45) w którym pełnomocnik powodów [OSOBA] zlecenie powoływał się na nieważność umowy powinna spełnić żądanie powodów
w zakreślonym w tym piśmie terminie.  Roszczenie powodów [OSOBA] wezwania w dniu 10 listopada 2020 r. stało się wymagalne od dnia 25 listopada 2020 r.

Roszczenia strony powodowej nie sposób uznać za przedawnione. Jak wynika
z uchwały w sprawie III CZP 11/20 termin przedawnienia należy liczyć od momentu złożenia przez powoda – konsumenta oświadczenia o skorzystaniu ze swych uprawnień konsumenckich, co w sprawie niniejszej nastąpiło na rozprawie w piśmie oznaczonym datą
4 listopada 2020 r. (art. 118 k.c). Niejako z ostrożności wynikającej z braku utrwalonej praktyki w zakresie składania pouczeń i oświadczeń opisanych w uchwale III CZP 6/21 Sąd przekazał pouczenia i odebrał oświadczenia na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. (k. 349).

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., który statuuje odpowiedzialność strony przegrywającej za wynik procesu. Powództwo zostało uwzględnione w całości, więc powodom należał się zwrot całych poniesionych przez nich kosztów.
Na zasądzoną kwotę złożyła się suma opłaty sądowej w kwocie 1.000,00 zł (art. 13a ustawy
z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Dz. U. z 2020 r., poz. 750 ze zm.); wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem ustalone na podstawie
§ 2 pkt 6 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r. poz. 1800 z późniejszymi zmianami)
w wysokości 5.400 zł oraz kwota 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ustalona na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z cz. IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity Dz.U. 2020 r., poz. 1546 z późniejszymi zmianami). O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 11 k.p.c. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Sygnatura akt I C 1668/20/P

ZARZĄDZENIE:

• odnotować uzasadnienie;
• zakreślić wniosek w kontrolce uzasadnień;
• doręczyć przez portal informacyjny pełnomocnikom powodów [OSOBA]. [OSOBA] oraz pełnomocnikowi strony pozwanej [OSOBA]. [OSOBA]:
  1. odpis wyroku z dnia 10 lutego 2023 r. wraz z uzasadnieniem;
  2. informację, że termin do sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 10 lutego 2023 r. został przedłużony przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [OSOBA] w Krakowie do dnia 14 kwietnia 2023 r. na podstawie art. 329 § 4 k.p.c.
• dokumenty z okładki zgodnie z kolejnością wszyć do akt;
• 30 dni lub wraz z wpływem.

Kraków, dnia 13 kwietnia 2023 roku

Asesor sądowy [OSOBA]