Wyrok Bank Millenium S.A. Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 17.02.2023 r., o sygn. akt 2256/20, w którym Sąd, w związku z nieważnością umowy kredytu, przyznał na rzecz naszych Klientów od Banku Millenium S.A. niemal 14 tys. zł i po

Sygnatura akt I C 2256/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lutego 2023 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Grzegorz Buła

[OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 roku w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA] i [OSOBA]

przeciwko Bankowi Millennium Spółce Akcyjnej z siedzibą w Warszawie

o zapłatę z roszczeniem ewentualnym

zasądza od strony pozwanej Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA], łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwotę 13 775,81 zł (trzynaście tysięcy siedemset siedemdziesiąt pięć złotych osiemdziesiąt jeden groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty, a nadto zasądza od strony pozwanej Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA], łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwotę 25 559,24 CHF (dwadzieścia pięć tysięcy pięćset pięćdziesiąt dziewięć franków szwajcarskich dwadzieścia cztery centymy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty;
oddala powództwo główne w pozostałym zakresie;

zasądza od strony pozwanej Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA], łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwotę 9317 zł (dziewięć tysięcy trzysta siedemnaście złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu.

SSO Grzegorz Buła

Sygn. akt I C 2256/20

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 17 lutego 2023 roku

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w pozwie z dnia 24 września 2020 roku (data stempla pocztowego) przeciwko stronie pozwanej Bankowi Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie wnieśli o:

zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 13.775,81 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 8551,22 zł od dnia 30 kwietnia 2020 roku do dnia zapłaty, a od kwoty 5224,59 zł od dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej [OSOBA];
zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 25.559,24 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 kwietnia 2020 roku do dnia zapłaty, ewentualnie gdyby żądanie to nie zostało uwzględnione zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA] łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 45.330,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 kwietnia 2020 roku do dnia zapłaty.

Powodowie [OSOBA] o zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu swoich żądań powodowie [OSOBA], że zawarli w dniu 14 lipca 2008 roku ze stroną pozwaną jako konsumenci umowę kredytu na cele mieszkaniowe i inne na kwotę 113.900 zł. W ocenie powodów [OSOBA] postanowienia niedozwolone, w szczególności dotyczące waloryzacji kredytu, których wyeliminowanie winno skutkować nieważnością tej umowy. Powodowie [OSOBA], że z treści umowy kredytu i ogólnych warunków kredytowania nie wynikały zasady ustalania przez Bank kursów walut określonych w Tabelach. Bank przyznał sobie zatem prawo do jednostronnego, niczym nieograniczonego kształtowania wysokości kursów CHF, a powodowie [OSOBA] weryfikacji prawidłowości ustalenia tych kursów. Nadto powodowie [OSOBA], że strona pozwana w treści umowy zawarła dwa mierniki wartości tj. kurs kupna CHF i kurs sprzedaży CHF, co prowadziło do obowiązku powodów [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych i to nawet wówczas, gdyby kurs waluty, mający stanowić miernik wartości i podstawę waloryzacji świadczenia, nie uległ jakiejkolwiek zmianie na przestrzeni wykonywania umowy. Powyższe powoduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron umowy na niekorzyść powodów. Powodowie [OSOBA], że postanowienia umowy nałożyły na nich nieograniczone, jednostronne ryzyko walutowe bez mechanizmów zabezpieczających w umowie. W ocenie powodów [OSOBA] mechanizm indeksacji dotyczą głównych świadczeń stron i umowa nie może bez nich istnieć, a brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogły wejść w miejsce tych postanowień. Konsekwencją uznania wskazanych przez nich postanowień umowy za abuzywne jest więc nieważność całej umowy. Ponadto powodowie [OSOBA], że przedmiotowa umowa pozostaje w sprzeczności z właściwością umowy kredytu, a przez to jest niezgodna z definicją legalną zawartą w art. 69 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe. Nadto zaprzecza naturze stosunku obligacyjnego w rozumieniu art. 3531 k.c. Podnieśli także, że przed zawarciem umowy strona pozwana nie poinformowała ich o ryzyku walutowym związanym z tym rodzajem umowy kredytu. Uzasadniając dochodzoną wysokość świadczeń pieniężnych powodowie [OSOBA], że kwota w PLN stanowi sumę nadpłat dokonanych przez nich w zakresie uiszczanych rat kredytowych w okresie od zawarcia umowy do 23 stycznia 2012 roku, które ich zdaniem winny wynieść 23.708,26 zł (przy wyeliminowaniu mechanizmu indeksacji), a wpłacili na rzecz strony pozwanej [OSOBA] 37.484,07 zł. Z kolei kwota dochodzona w CHF stanowi sumę świadczeń uiszczonych przez powodów w okresie od 23 lutego 2012 roku do 23 stycznia 2020 roku. Kwota w PLN wskazana jako roszczenie ewentualne stanowi natomiast sumę nadpłat dokonywanych przez powodów w zakresie uiszczanych rat kredytowych we wskazanym okresie, przy uwzględnieniu, że wysokość ich świadczeń w PLN winna wynieść w tym czasie (bez mechanizmy indeksacji) 49.527,94 zł, a wpłacili na rzecz strony pozwanej [OSOBA] 94.858,24 zł, według kursu średniego NBP z dnia dokonywania poszczególnych płatności. Nadto powodowie [OSOBA], że w przypadku uznania umowy za nieważną w całości dochodzone przez nich kwoty stanowią jedynie część roszczeń przysługujących im wobec strony pozwanej. Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2023 roku pełnomocnik powodów [OSOBA], iż kwota żądania wyrażona w złotych, co do której wskazano, iż są to nadpłaty stanowi różnicę pomiędzy ratami uiszczonymi w tej walucie przez powodów [OSOBA] z umowy kredytu, a świadczeniami, które w ich ocenie byłyby należne, gdyby łącząca strony umowa została pozbawiona wskazywanych przez nich postanowień niedozwolonych, zaś w przypadku uznania przez Sąd umowy za nieważną kwota ta stanowi część świadczeń spełnionych przez powodów w okresie wskazanym w pozwie, stanowiąc fragment każdego ze świadczeń ratalnych zgodnie z zestawieniem dołączonym do pozwu (k. 74-79).

W odpowiedzi na pozew strona pozwana Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie wniosła o oddalenie powództwa w całości. W ocenie strony pozwanej [OSOBA] z 14 lipca 2008 roku nie jest nieważna ani z uwagi na jej sprzeczność z przepisami kodeksu cywilnego, ani z art. 69 prawa bankowego, ani z art. 3531 k.c. Zdaniem strony pozwanej [OSOBA] abuzywność postanowień umownych regulujących indeksację, a także podniosła ona, że powodowie [OSOBA] zostali poinformowani o ryzyku kursowym wiążącym się z tą umową. Strona pozwana zaprzeczyła, aby postanowienia umowy nie zostały indywidulanie uzgodnione z powodami, jak również aby stosowała ona dwa mierniki wartości świadczeń powodów, gdyż miernik jest jeden a stanowi go aktualna wartość waluty szwajcarskiej. W ocenie strony pozwanej [OSOBA] w niej ściśle określone, kwestionowane przez powodów [OSOBA] jednoznaczne, a umowa nie jest też sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Strona ta podniosła, że stosowane przez nią kursy walut wynikające z Tabel kursowych nie były określane w sposób jednostronny, arbitralny i dowolny. Zdaniem strony pozwanej [OSOBA] abuzywności wskazywanych przez powodów [OSOBA], ich eliminacja nie powoduje braku możliwości utrzymania jej w mocy, gdyż klauzule indeksacyjne przewidziane w umowie mogą zostać zastąpione postanowieniami wynikającymi z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, zgodnie z którymi zobowiązania stron przeliczane byłyby w oparciu o kursy rynkowe, ewentualnie w oparciu o art. 358 §2 k.c. według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego. Nadto strona pozwana stwierdziła, że nie jest możliwe utrzymanie w mocy przedmiotowej umowy jako kredytu w PLN oprocentowanego w oparciu o stawkę LIBOR 3M.

Ponadto strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powodów [OSOBA] trzy lata przed wytoczeniem niniejszego powództwa, a także roszczeń spełnionych ponad 10 lat przed wytoczeniem powództwa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 11 czerwca 2008 roku powodowie [OSOBA] i [OSOBA] podpisali wniosek o udzielenie kredytu w wysokości 115 400 zł, indeksowanego do waluty CHF, na okres 25 lat, z przeznaczeniem na zamianę lokalu mieszkalnego, jego remont oraz na dowolny cel. Powodowie [OSOBA] o wypłatę kredytu w transzach oraz jego spłatę w ratach równych. Jako zabezpieczenie kredytu wskazano hipotekę na innej nieruchomości niż kredytowana i cesję praw z polisy ubezpieczeniowej. Wniosek został złożony w Banku w dniu 24 czerwca 2008 roku. W chwili składania tego wniosku powodowie [OSOBA] gospodarczej i osiągali dochody w walucie polskiej. Wniosek był składany przy uwzględnieniu specjalnego programu promocyjnego „Promocja 0%”. Wniosek nie zawiera jakiegokolwiek postanowienia, czy opcji co do wnioskowanego wyboru waluty przy jego uruchomieniu, a także co do wyboru waluty w jakiej kredyt miałby być spłacany.

Dowód: wniosek kredytowy z dnia 11.06.2008 roku (k.237-239);

Powodowie [OSOBA] „Informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” z dnia 11 czerwca 2008 roku. W powyższej informacji wskazano, że Bank Millennium posiada w swojej ofercie zarówno kredyty w PLN, jak i indeksowane kursem waluty obcej CHF, USD i EUR, a także iż aktualnie oprocentowanie kredytów indeksowanych do w/w walut jest znacznie niższe niż kredytów w PLN. W informacji tej stwierdzono również, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych, które sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty, a ryzyko jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się kredytobiorca osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Wskazano w niej, że z tego powodu warto rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN jako korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. Formularz ten zawierał także informacje o ryzyku zmian stóp procentowych. Formularz zawierał zachętę dla klientów, aby zapoznali się z danymi historycznymi i sporządzanymi przez analityków prognozami dotyczącymi wahań kursu oraz wysokości stawek referencyjnych dla danej waluty (z zaznaczeniem, że wartości które w danym momencie mogą być korzystne dla klienta, w długim okresie mogą się okazać niekorzystne), a także zachętę do zapoznania się z przykładem zawartym w tym formularzu. W przykładzie tym określono wysokość:

raty kapitałowo-odsetkowej przy aktualnym poziomie kursu CHF i aktualnym poziomie stopy procentowej na kwotę 646,17 zł;
raty kapitałowo-odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa kredytu pożyczki w CHF jest równa stopie procentowej kredytu pożyczki w PLN, a kapitał jest większy o 20% na kwotę 1040,05 zł;
raty kapitałowo-odsetkowej przy założeniu, że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 14,22% na kwotę 738,04 zł;
raty kapitałowo-odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 400 pb na kwotę 937,76 zł;
raty kapitałowo-odsetkowej przy założeniu że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy referencyjnej z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 0,79 p.p. na kwotę 699,64 zł.

Przedmiotowy formularz zawierał także oświadczenie klientów, że zapoznali się z powyższą informacją oraz że w pierwszej kolejności przedstawiono im ofertę kredytu w PLN, z której rezygnują.

Pod powyższymi informacjami i oświadczeniami powodowie [OSOBA].

[OSOBA] dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” z dnia 11 czerwca 2008 roku (k. 274);

W dniu 3 lipca 2008 roku Bank Millennium S.A. podjął pozytywną dla powodów [OSOBA] o udzieleniu im wnioskowanego kredytu (jako głównego wnioskodawcę traktowano w niej powoda), uznając że posiadają zdolność kredytową do zaciągnięcia kredytu w wysokości 115.400 PLN, indeksowanego do CHF, na okres 25 lat, przy spłacie w ratach stałych, oprocentowaniu zmiennym, marży 1,2665 i prowizji 0%. Kredyt miał być przeznaczony na zakup gotowego mieszkania na rynku wtórnym (65.000 PLN), inne potrzeby konsumpcyjne (13.000 PLN), modernizację i remont domu lub mieszkania (37.000 PLN). W decyzji tej jako kwotę zaangażowania wobec Banku Millennium S.A. po udzieleniu kredytu wskazano 120.400 PLN. Jednym z warunków uruchomienia kredytu było założenie przez wszystkich kredytobiorców rachunku osobistego w Banku Millennium S.A. W tym samym dniu sporządzono symulację zdolności kredytowej powodów [OSOBA] kredytu udzielonego w PLN, CHF, EUR i USD. W każdym przypadku posiadali oni zdolność kredytową. W symulacji tej zawarto też wysokość rat kapitałowo-odsetkowych przy uwzględnieniu wariantów określonych we wcześniej opisanym formularzu „Informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, z tym że wskazana różnica pomiędzy maksymalnym i minimalnym kursem CHF z ostatnich 12 miesięcy wynosiła 14,55%, taka sama różnica co do stóp procentowych wyniosła 0,57 p.p. Powyższa symulacja nie zawiera podpisów powodów.

Dowód: wstępna ocena zdolności kredytowej (k.244), decyzja kredytowa z dnia 3.07.2008 roku (k.247-251), symulacja z 3.07.2008r. (k. 271);

W dniu 7 lipca 2008 roku powodowie [OSOBA] o korektę decyzji kredytowej przy uwzględnieniu kwoty kredytu 113.900 zł oraz zmiany przeznaczenia kredytu.

Dowód: prośba o korektę decyzji z dnia 7.07.2008r. (k. 246);

W dniu 11 lipca 2008 roku Bank Millennium S.A. podjął pozytywną dla powodów [OSOBA] o udzieleniu im wnioskowanego kredytu (jako głównego wnioskodawcę traktowano w niej powoda), uznając że posiadają zdolność kredytową do zaciągnięcia kredytu w wysokości 113.900 PLN, indeksowanego do CHF, na okres 25 lat, przy spłacie w ratach stałych, oprocentowaniu zmiennym, marży 2,8372 i prowizji 0%. Kredyt miał być przeznaczony na inne potrzeby konsumpcyjne (76.500 PLN), modernizację i remont domu lub mieszkania (37.000 PLN). Nadto do kredytu wliczono koszty 400 zł. W decyzji tej jako kwotę zaangażowania wobec Banku Millennium S.A. po udzieleniu kredytu wskazano 118.900 PLN. W tym samym dniu sporządzono symulację zdolności kredytowej powodów [OSOBA] kredytu udzielonego w PLN, CHF, EUR i USD. W każdym przypadku posiadali oni zdolność kredytową. W symulacji tej zawarto też wysokość rat kapitałowo-odsetkowych przy uwzględnieniu wariantów określonych we wcześniej opisanym formularzu „Informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, z tym że wskazana różnica pomiędzy maksymalnym i minimalnym kursie CHF z ostatnich 12 miesięcy wynosiła 14,55%, taka sama różnica co do stóp procentowych wyniosła 0,57 p.p. Powyższa symulacja nie zawiera podpisów powodów.

Dowód: wstępna ocena zdolności kredytowej (k.245), decyzja kredytowa z dnia 11.07.2008 roku (k.252-256), decyzja kredytowa z 14.07.2008r. (k. 257-258), symulacja z 11.07.2008r. (k. 272);

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w dniu 16 lipca 2008 roku zawarli z Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie umowę kredytu konsolidacyjnego nr KK/3126/06/2008, która była sporządzona w dniu 14 lipca 2008 roku. W umowie postanowiono m.in., że:

określenia użyte w umowie mają znaczenie nadane im w Regulaminie kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A., co do którego kredytobiorca oświadczył, że go otrzymał, zapoznał się z ich treścią i wyraża zgodę na ich stosowanie (§ 1 ust.1),
Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w tej umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§1 ust.2),
kwota kredytu wynosi 113.900 zł, a kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium S.A. w dniu uruchomienia kredytu lub transzy; po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank wysyła do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowe (§2 ust.1 i 2),

- kredyt przeznaczony jest na modernizację i remont domu lub mieszkania w wysokości 37.000 PLN, inne potrzeby konsumpcyjne 76.500 PLN i koszty wliczone w kredyt 400 PLN, a kredytobiorca ma obowiązek wykorzystania go wyłącznie zgodnie z tym celem (§2 ust. 3, §5 ust. 2 pkt 2),

- okres kredytowania wynosi 300 miesięcy (§2 ust.6),

uruchomienie kredytu nastąpi jednorazowo zgodnie z zasadami określonymi w Regulaminie, z uwzględnieniem jego wypłaty na rachunek bankowy wskazany przez kredytobiorców oraz innych warunków (§3),
prowizja od udzielonego kredytu wynosi 0% (§4 ust.1),
oprocentowanie kredytu jest według zmiennej stopy procentowej i w tym przypadku kredytobiorca ponosi ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej; oprocentowanie to ulega zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF), a jego wysokość stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz marży w wysokości 2,8372p.p.; w chwili zawierania umowy oprocentowanie to wynosiło 5,6272% w stosunku rocznym, zmiana oprocentowania następuje w cyklu kwartalnym (§6),
kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z §2 umowy w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium S.A. (§7 ust.1),
kredyt spłacany będzie w 300 ratach miesięcznych, w tym 1 rata obejmująca odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 299 równych rat miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej; spłata następować będzie poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy w Banku Millennium o numerze podanym w umowie (§7 ust. 2 i 3),
spłaty rat odsetkowych i kapitałowo-odsetkowych będą następować w tym samym dniu miesiąca, w jakim miała miejsce wypłata kredytu lub jego pierwszej transzy, począwszy od miesiąca następnego po pierwszej wypłacie środków z kredytu (§7 ust.4),
prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowi: 1) hipoteka kaucyjna do kwoty 193.630 PLN na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego przy ul. [ADRES] w [OSOBA]; [DZIAŁKA]) cesje na rzecz Banku praw z umów ubezpieczenia w/w prawa oraz ubezpieczenia na życie powodów (§ 9 ust. 1);
wszelkie zmiany do umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności z wyjątkami przewidzianymi w umowie (§11 ust.1),
całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wynosi 112.143,13 zł (§ 12 ust. 1 pkt 1);

Dowód: umowa o kredyt konsolidacyjny nr KK/3126/06/2008 z dnia 14.07.2008 r. (k.38-40), pełnomocnictwo z 14.07.2008r. (k. 236);

Znajdujące zastosowanie do umowy postanowienia „Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A.” z dnia 28 listopada 2005 roku (ze zmianami w dniu 30.12.2005r. i 20.02.2006r.) stanowiły m.in. że:

- stopa referencyjna stawka LIBOR 3M to stopa procentowa podawana przez Reuters, ustalana o godzinie 11.00 GMT w Londynie, na podstawie średniej arytmetycznej kwotowań 3-miesięcznych, po której banki gotowe są sprzedawać swoje nadwyżki finansowe na londyńskim rynku międzybankowym, w przypadku kredytów CHF (§2 pkt 8 ppkt f),

- kredyt w walucie obcej to kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg. Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (§2 pkt 19),

- kredyt udzielony jest w PLN; kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] (§3 ust.1),

- w przypadku kredytu w walucie obcej wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu; kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota kredytu jest określona w PLN (§5 ust. 16),

- kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, na podstawie stopy referencyjnej powiększonej o marżę zgodnie z umową kredytu (§6 ust.1),

- kredyt jest spłacany w terminie określonym w umowie kredytu poprzez obciążenie rachunku wskazanego w umowie kredytu. Obciążenie rachunku kwotą raty spłaty nie może powodować powstania debetowego salda w wysokości przekraczającej dopuszczalne zadłużenie na rachunku; w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] z dnia spłaty (§8 ust.1 i ust.3),

- w przypadku kredytu w walucie obcej kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, iż Bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie Banku (§8 ust.4)

- Bank może na wniosek kredytobiorcy przewalutować kredyt; przewalutowanie następuje według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą oraz według kursu sprzedaży z tej tabeli w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN (§11 ust.4).

Dowód: Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A. ( k.41-49, 214-223);

W dniu 21 lipca 2008 roku powodowie [OSOBA] im środków z kredytu w łącznej wysokości 113.900 PLN, w tym 37.000 PLN na remont mieszkania, 76.500 PLN na inne potrzeby i 400 PLN z tytułu wyceny nieruchomości. Środki te wypłacono w dniu 23 lipca 2008 roku.

Dowód: dyspozycja wypłaty środków z kredytu z 21.07.2008r. (k. 273),

W dniu 21 stycznia 2009 roku Bank Millennium wyraził zgodę na wydłużenie terminu przedstawienia dokumentacji potwierdzającej realizację celu kredytu w zakresie remontu mieszkania.

Dowód: pismo z 21.01.2009r. (k. 259),

W dniu 21 grudnia 2011 roku powodowie [OSOBA] pozwanej [OSOBA] o zmianę rachunku do spłaty kredytu z PLN na CHF. Po jego zaakceptowaniu przez Bank strony zawarły w dniu 25 stycznia 2012 roku aneks nr 1 do przedmiotowej umowy kredytu. W aneksie tym sporządzonym 5 stycznia 2012 roku w §2 umowy dodano postanowienie określające podstawy ustalania przez Bank kursów kupna i sprzedaży walut obcych, w szczególności jego podstawą jest kurs bazowy, stanowiący średnia arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu Reuters, przy czym wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z tabeli kursów mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%. W §2 aneksu postanowiono, że spłaty rat kredytu będą dokonywane w walucie obcej, do której kredyt jest indeksowany

Dowód: wniosek z dnia 21.12.2011r. (k. 240-242), Aneks nr 1 z dnia 5.01.2012 roku do umowy kredytu, (k.243, 50);

Powodowie [OSOBA] o uzyskanie kredytu w celu zmiany warunków mieszkaniowych, z mieszkania jednopokojowego na trzypokojowe i kredyt ten był w celu sfinansowania tej zmiany. Powodowie [OSOBA] na jak najlepszych warunkach. Po zapoznaniu się z ofertami kilku banków i ich przeanalizowaniu wybrali ofertę strony pozwanej [OSOBA] nich. W placówce banku przedstawiono powodom ofertę kredytu w złotych polskich oraz w złotych polskich indeksowaną do franka szwajcarskiego i do euro. Różnica między tymi ofertami polegała na wysokości raty. Najwyższą zdolność kredytową powodowie [OSOBA] odnoszącym się do waluty CHF. Przedstawiając powodom tę ofertę pracownik Banku poinformował ich o możliwości zmiany oprocentowania kredytu oraz możliwości zmiany kursu CHF, a także przedstawiono im różne symulacje wysokości raty przy zmianie kursu franka szwajcarskiego, w zakresie do poziomu 2,80 PLN za 1 CHF. Po tej prezentacji powodowie [OSOBA] prawdopodobne, aby kurs zmienił się do takiego poziomu, a nadto różnica w ratach kredytu złotówkowego i frankowego była na korzyść kredytu frankowego. Zawierając umowę powodowie [OSOBA], iż kursy walut obcych nie są stałe i się zmieniają. Podejmując decyzję o zawarciu kredytu indeksowanego do CHF powodowie [OSOBA] historyczny kurs CHF, który był stabilny, a nawet miał tendencję zniżkową. Powodom przedstawiono symulację spłaty kredytu zawartą w pisemnej informacji dla wnioskodawców z dnia 11 czerwca 2008 roku, nie przedstawiono im informacji o wpływie zmiany kursu CHF na saldo zadłużenia oraz nie przedstawiono im jakiejkolwiek symulacji, która tego rodzaju wpływ by obrazowała. Nikt z pracowników banku nie mówił im, że zawierając tę umowę ponoszą nieograniczone ryzyko zmian kursowych. Powodowie [OSOBA] informacji traktowali go jako jeden z dokumentów, którego podpisanie jest konieczne dla uzyskania kredytu i stanowi formalny element tej procedury. Powodowie [OSOBA], że kredyt będzie przeliczany według tabel kursowych banku, ale nie przekazano im jakichkolwiek informacji o zasadach tworzenia tych tabel oraz określania kursów w nich zawartych. Przed zawarciem umowy powodowie [OSOBA] o zasadach na jakich określana jest różnica pomiędzy kursem kupna i kursem sprzedaży walut stosowanym przez Bank. Postanowienia umowy nie były negocjowane przez powodów. Pracownik Banku poinformował ich, że jest to możliwe jedynie w zakresie marży oraz prowizji od kredytu. Kredyt miał być wypłacony powodom w złotówkach i mieli go spłacać również w walucie polskiej. Przed podpisaniem umowy powodowie [OSOBA] przeczytania w oddziale banku i przeczytali ją. Najwyższa wysokość rat kredytu jest aktualnie i wynosi ponad 1300 zł, natomiast początkowo było to około 600 zł. Powodowie w dalszym ciągu realizują obowiązki wynikające z tej umowy kredytu. Obecnie powodowie [OSOBA] frankach szwajcarskich. Zgodnie z aktualnym stanem, pomimo spłacania go przez 15 lat, ich zadłużenie w złotych wynosi ok. 137.000 PLN.

Dowód: częściowo zeznania powoda T. Pawelec – protokół rozprawy z dnia 31.01.2023r. od 17 min 47 sek do 50 min 18 sek (k. 458-459), zeznania powódki M. Pawelec – protokół rozprawy z dnia 31.01.2023r. od 50 min 18 sek do 1 godz. 18 min 12 sek (k. 459); częściowo zeznania św. K. Gubernat – protokół rozprawy z dnia 13.01.2023r. od 13 min 47 sek do 35 min 48 sek (k. 448),

W 2008 roku w Banku Millennium obowiązywały procedury, do których stosować się musieli pracownicy oddziału. Wynagrodzenie pracownika banku nie było uzależnione od waluty udzielonego kredytu. W sytuacji gdy dany doradca kredytowy sam nie mógł udzielić informacji na pytania klientów, mógł korzystać z informacji zawartych w dokumentach bankowych, procedurach, zwrócić się do innych osób, jak analitycy, rzeczoznawcy, można też było wystąpić o udzielenie pomocy za pośrednictwem elektronicznego dostępu do takiej pomocy. Klient mógł zabrać projekt umowy niepodpisanej poza siedzibę banku, żeby się z nią zapoznać, natomiast samo podpisanie umowy musiało być w obecności pracownika banku.

Tabele kursowe Banku Millennium S.A. tworzone były codziennie rano przez upoważnionego pracownika [OSOBA]. Ich podstawą był średni kurs USD/PLN na rynku międzybankowym na podstawie notowań systemu Reuters. W oparciu o ten kurs określane były kursy innych walut w stosunku do PLN przy pomocy przeznaczonej do tego aplikacji Banku. Aplikacja ta korzystała z danych systemu Reuters dotyczących pozostałych walut. Po ustaleniu w ten sposób kursu danej waluty aplikacja uwzględniała marże kursowe, dodając ja do wyliczonego kursu średniego w przypadku kursu sprzedaży, bądź odejmując ją od kursu średniego w przypadku kursu kupna. Kursy były ustalane odrębnie dla transakcji gotówkowych i odrębnie dla transakcji bezgotówkowych. Gdy w danym dniu następowały większe wahania kursu tworzona była kolejna tabela kursowa. Wysokość marży zależała od Banku. W ten sposób ustalone tabele kursowe stosowane były do 2015 roku do rozliczania wszystkich transakcji, a od 2015 roku do rozliczeń kredytów indeksowanych stosowany jest kurs preferencyjny o niższej marży, co wynikało ze znacznego wzrostu kursu CHF. Na prowadzenie akcji kredytowej przy kredytach indeksowanych bank musiał posiadać odpowiednią ilość danej waluty w swoich zasobach i posiada ją nadal dla tego portfela kredytowego. Bank ponosił przy tego rodzaju kredytach ryzyko niezrealizowanej różnicy kursowej i ryzyko stopy procentowej musiał je neutralizować dokonując transakcje SWAP i CIRS. Zmiany kursu CHF w stosunku do PLN były dla banku neutralne, gdyż bank przed tymi zmianami się zabezpieczał. Stawka LIBOR na potrzeby oprocentowania związana była z kredytami indeksowanymi z tego powodu, że określone stawki referencyjne są dostosowane do konkretnych walut. Do PLN był to WIBOR, do CHF LIBOR (obecnie SARON) a do EUR - [OSOBA] wynikały różnice w wysokości oprocentowania danego kredytu. Dla banku nie było i nie jest możliwe udzielanie kredytów w PLN z oprocentowaniem według stawki LIBOR, gdyż ekonomicznie nie miałoby to sensu. W sprawozdaniu finansowym Banku kredyty indeksowane traktowane są jak wszystkie inne kredyty walutowe. Ewidencja kredytu indeksowanego do CHF odbywa się na kontach w CHF. Taki sposób księgowania tych kredytów i ich ewidencjonowania nie wzbudzał zastrzeżeń ani nadzoru bankowego, ani biegłych rewidentów. Bank Millennium od początku stwarzał swoim klientom możliwość spłaty kredytu indeksowanego do CHF bezpośrednio w tej walucie. Bank Millennium nie miał w swojej ofercie kredytu walutowego przeznaczonego dla osób fizycznych, w którym wypłata następowałaby bezpośrednio w CHF. Przewalutowanie kredytu po kursie niższym niż wynikający z umowy działa negatywnie na wynik finansowy Banku.

Dowód: częściowo zeznania św. K. Gubernat – protokół rozprawy z dnia 13.01.2023r. od 13 min 47 sek do 35 min 48 sek (k. 448), częściowo pisemne zeznania świadka K. Mordes z dnia 17.11.2022 roku (k.422-425); ), częściowo pisemne zeznania świadka J. Camlet z dnia 28.11.2022 roku (k.427-433);

Pismem z dnia 10 kwietnia 2020 roku powodowie [OSOBA] zgłosili stronie pozwanej [OSOBA] twierdzeniach o zawarciu w umowie z 14 lipca 2008 roku postanowień niedozwolonych, co skutkuje jej nieważnością i koniecznością zwrotu wszelkich pobranych świadczeń wynikających z tej umowy. Powodowie [OSOBA], że nawet w przypadku uznania umowy za ważną, nie są dla nich wiążące postanowienia dotyczące klauzul indeksacyjnych, zatem nadpłacili oni swoje świadczenia w stosunku do tych jakie ich obciążały z pominięciem tej klauzuli. Reklamacja ta nie została uwzględniona przez stronę pozwaną.

Dowód: reklamacja z dnia 10.04.2020 roku z dowodem nadania (k.51, 51a, 51b), pismo Banku Millennium z 29.04.2020r. (k. 52-53);

W okresie objętym żądaniem pozwu czyli od dnia uruchomienia kredytu tj. 21 lipca 2008 roku do dnia 23 stycznia 2020 roku powodowie [OSOBA] pozwanego Banku w wykonaniu spornej umowy kwotę 37.484,34 PLN (od 23.08.2008r. do dnia 23.01.2012r.) oraz kwotę 25.559,24 CHF (od 24.01.2012r. do 23.01.2020r.).

Dowód: zaświadczenia Banku z dnia 19.02.2020 roku (k.54-73), zestawienie transakcji z 25.11.2020r. (k. 260-267);

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, wskazanych jako dowody, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony, a które odrębnymi postanowieniami nie zostały pominięte przez Sąd (art. 2432 k.p.c.). Sąd uwzględnił również zeznania powodów [OSOBA], logiczne i spójne z dowodami z dokumentów. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda [OSOBA] w zakresie w jakim zeznał, że w okresie procedowania tej umowy kurs CHF wynosił ok. 1,80 zł, gdyż tego rodzaju kurs w tym okresie nie występował, wynosząc wówczas ok. 2 zł (najniższy kurs po roku 1995 wynosił 1,95 zł i miało to miejsce właśnie w lipcu 2008 roku).

Częściowo Sąd oparł się także na zeznaniach świadków [OSOBA] i [OSOBA], a to w zakresie w jakim związane były one z procedurami obowiązującym w Banku Millennium S.A. w okresie, w którym zawarta była przedmiotowa umowa kredytu, a także z ogólnymi zagadnieniami związanymi z zasadami tworzenia tabel kursowych Banku, sposobami księgowania powyższych kredytów, sposobami zabezpieczania się przez bank przed ryzykami z nimi związanymi. Świadkowie ci nie mieli jednak jakichkolwiek informacji związanych z okolicznościami zawarcia umowy przez powodów, bowiem nie brali udziału przy zawieraniu tej umowy, a w przypadku świadków J. Camleta i K. Mordesa nawet nigdy nie zajmowali się obsługą klientów ubiegających się o kredyt w Banku Millennium. Zatem zeznania te nie mogą służyć do dokonania ustaleń co do zakresu informacji przekazanych powodom na etapie zawierania przedmiotowej umowy, w szczególności nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, czy pracownik obsługujący powodów [OSOBA] czynności bankowej ściśle stosował się do obowiązujących wewnętrznych procedur banku. Podnieść też należy, iż świadek J. Camlet w swoich zeznaniach udzielał odpowiedzi na pytania dotyczące tych aspektów działalności strony pozwanej, którymi nigdy się nie zajmował, co wyraźnie kilkukrotnie zaznaczył. Zatem nawet w zakresie tych ogólnych zagadnień jego zeznania nie mogą w znacznej części być uznane za wiarygodne.

Sąd pominął na zasadzie art. 2352 §1 pkt 2 i 3 k.p.c. dowody z: zestawienia wpłat w PLN i zestawienia wpłat w CHF oraz zestawienia należnych rat sporządzonych przez powodów, Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millenium S.A. w wersji oznaczonej jako R99, symulacji kosztów na podstawie danych z kredytu KK/3126/06/2008 na dzień 31.10.2020, zanonimizowanych umów o kredyt hipoteczny znajdujących się na k. 278-283 akt, oględzin płyty CD załączonej do odpowiedzi na pozew oraz z zawartych na niej plików obejmujących dokumenty wskazane w punkcie 5 a-m oraz w punktach 7-11 odpowiedzi na pozew, opinii prawnej prof. dr hab. [OSOBA] z 25.05.2021 r. W ocenie Sądu powyższe dowody nie miały istotnego znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego mającego znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w której istotnymi okolicznościami były zdarzenia mające miejsce w chwili zawarcia przedmiotowej umowy oraz w okresie bezpośrednio ją poprzedzającym, a także ściśle związane z tą właśnie umową. Zatem wszelkie opinie, analizy, opracowania sporządzone w okresie późniejszym i dotyczące ogólnych zagadnień związanych z sytuacją banków na tle udzielonych przez nie kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF nie były przydatne dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Nadto wszelkie opinie i ekspertyzy prawne, jakkolwiek w ocenie Sądu mogły stanowić przedłużenie i wzmocnienie argumentacji strony pozwanej, to jednak nie były przydatne dla ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zważywszy iż sąd orzekający jest zobowiązany i uprawniony do dokonania we własnym zakresie samodzielnej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Z kolei własne wyliczenie powodów [OSOBA] rat kapitałowo-odsetkowych nie może stanowić dowodu na faktyczną wysokość tego rodzaju świadczeń, lecz jest jedynie uszczegółowionym przedstawieniem żądania tej strony, co może stanowić element jej twierdzeń, ale nie dowód na wykazanie wysokości tego roszczenia i jego zasadność. Podobnie należy ocenić symulację kosztów na podstawie danych kredytu zaciągniętego przez powodów, a sporządzoną przez stronę pozwaną w dniu 31 października 2020 roku. W ocenie Sądu znaczenia dla stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają także przedłożone przez stronę pozwaną zanonimizowane kopie innych umów kredytowych, co do których nie ma jakichkolwiek danych o okolicznościach w jakich były zawierane.

Sąd pominął także dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i bankowości zgłoszony przez stronę pozwaną, albowiem okoliczności, na które miał być powołany biegły po pierwsze częściowo nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec braku znaczenia okoliczności dotyczących wyłącznie wykonywania przedmiotowej umowy, a nadto powołania tego dowodu częściowo na tożsame okoliczności na jakie został wnioskowany dowód z zeznań świadków K. Mordesa i J. Camleta, który to dowód został przez Sąd dopuszczony.

Nadto Sąd pominął wniosek dowodowy powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości, gdyż dotyczyć miał on wyłącznie zgłoszonych przez nich roszczeń ewentualnych, o których Sąd ostatecznie nie orzekał w tej sprawie, uwzględniając co do zasady roszczenia główne, oparte na nieważności umowy kredytowej.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo główne o świadczenie pieniężne zasługiwało na uwzględnienie z wyjątkiem części żądania dotyczącego odsetek za opóźnienie. Z kolei wobec uwzględnienia powództwa [OSOBA] w tym zakresie Sąd nie orzekał o roszczeniach ewentualnych zgłoszonych przez powodów.

Na wstępie niniejszych rozważań należy wskazać, że przepis art. 358¹ § 2 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca. Zasady wypłaty kredytu w złotych i spłaty również w złotych nie pozostawiają wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie, przeliczenie tej kwoty na walutę szwajcarską stanowiło klauzulę waloryzacyjną. W ocenie Sądu dopuszczalność prawna kredytów indeksowanych walutą obcą wynika z wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (tj. Dz.U. z 2022 poz. 2324 ze zm.) oraz z wprowadzenia do tej ustawy art. 75b, na podstawie nowelizacji, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 roku. Jakkolwiek powyższe zmiany nastąpiły już po zawarciu umowy, to jednak trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej była sprzeczna z prawem w chwili zawarcia przedmiotowej umowy (zwłaszcza, że art. 69 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro co do zasady ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony.

Z przepisu art. 353¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego) stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby indeksacja była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę (co prawda później niż strony zawarły umowę kwestionowaną w sprawie niniejszej) w przepisach Prawa bankowego jako jeden z rodzajów umów kredytowych. Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.

Zupełnie inną kwestią jest to, czy w związku z konsumenckim charakterem umowy zachodzi bezskuteczność postanowień umownych na zasadzie art. 385¹ § 1 k.c. – z dalszymi tego konsekwencjami. Zdaniem Sądu istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanych w złotówkach kwot rat na CHF według kursu z tabeli Banku – są klauzulami abuzywnymi (w szczególności §2 ust.2, §4 ust.6 (nie dotyczy świadczenia głównego), §7 ust.1 umowy w zw. z §3 ust.2 i §8 ust.3, §11 ust.4 (nie dotyczy świadczenia głównego) regulaminu). Dodać też trzeba, że zapisy umowy we wskazanej części przerzucają całe ryzyko zmiany kursu waluty na konsumenta, będącego jedną ze stron umowy, czyniąc świadczenia obu stron umowy nieadekwatnymi.

Zgodnie z art. 385¹ k.c.: § 1 Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Aby ocenić czy kwestionowane przez powodów [OSOBA] postanowieniami niedozwolonymi należy w pierwszej kolejności ustalić, czy powodom przysługiwał status konsumentów. Jak wskazuje art. 221 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powodowie [OSOBA] w związku z zamiarem uzyskania większego mieszkania dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Pozwany [OSOBA] w tej sprawie, aby powodowie [OSOBA] jako konsumenci. Odmienny fakt nie wynika też z treści umowy zawartej w dniu 16 lipca 2008 roku (sporządzonej 14.07.2008r.), jak również z jakiegokolwiek innego dowodu zgromadzonego w tej sprawie. Zatem należy przyjąć, iż powodowie [OSOBA] umowy działali jako konsumenci.

Kolejno należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że powodowie [OSOBA] zasady poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Kluczowe znaczenie ma zaś to, że kwestionowane postanowienia umowy zostały przejęte ze stosowanego u strony pozwanej [OSOBA]. Postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej i sposobu przeliczania rat, nie podlegały negocjacjom. Z artykułu 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona powodom przez Bank, a powodowie [OSOBA] nie żadnego realnego wpływu. Nie sposób więc przyjąć, że postanowienia umowy zostały indywidualnie uzgodnione między stronami, z wyjątkiem oczywiście kwoty kredytu w PLN o jaki powodowie [OSOBA], wyboru przez nich waluty do jakiej kredyt miał być indeksowany, a także okresu spłaty tego kredytu, marży oraz sposobu zabezpieczenia jego spłaty. Na tylko taki zakres indywidualnych uzgodnień postanowień umowy wskazują ustalenia faktyczne dokonane także w oparciu o zeznania świadków, będących pracownikami strony pozwanej.

Jakkolwiek strona pozwana twierdziła, że obowiązująca procedura umożliwiała spłatę kredytu bezpośrednio w CHF, jak również jego spłatę w PLN, a wybór należał do kredytobiorcy, to z materiału dowodowego nie wynika, aby taka możliwość była przedstawiona powodom i aby to oni wybrali określony sposób jego spłaty. Zauważyć po pierwsze należy, że zeznania powodów [OSOBA], że nie mogli negocjować i nie negocjowali jakichkolwiek postanowień umownych. Nadto wniosek o udzielenie kredytu nie zawierał w ogóle pozycji określającej wybór przez klienta waluty spłaty kredytu. Zatem nie wiadomo na jakim etapie procedury kredytowej i w jakiej formie klient miałby wyrazić wolę zawarcia w umowie postanowień o wyborze formy spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. W tym miejscu należy wskazać, że jakkolwiek w treści regulaminu dotyczącego tego rodzaju umów (§8 ust. 4) znajduje się zapis przewidujący możliwość zastrzeżenia w umowie przez klienta spłaty kredytu bezpośrednio w walucie do jakiej jest on indeksowany, jeśli Bank prowadzi rachunek dla tej waluty, jednak z materiału dowodowego nie wynika, aby powodom na etapie składania wniosku kredytowego oraz podejmowania decyzji kredytowej udzielono informacji o tego rodzaju możliwości, a w żadnym z dokumentów poprzedzających podpisanie umowy nie ma postanowienia określającego wybór waluty kredytu w jakiej będzie on spłacany. Co prawda w treści wniosku o udzielenie kredytu znajduje się informacja, że warunki udzielenia kredytu znajdują się w regulaminie, ale brak oświadczenia powodów, że jego treść była im znana, w momencie składania wniosku, zaś w momencie zawierania umowy jej treść była już uprzednio przygotowana w oparciu dane pochodzące z wniosku i warunki przewidziana w decyzji kredytowej (numer rachunku bankowego przeznaczonego do spłaty kredytu był już wpisany do treści tej umowy). Nie było więc możliwości dokonania jakichkolwiek zastrzeżeń w jej treści o wyborze waluty CHF do spłaty kredytu. Podnieść też trzeba, że jednym z warunków uruchomienia kredytu, zgodnie z decyzją kredytową było założenie przez wszystkich kredytobiorców rachunku osobistego, a za taki rachunek trudno uznać rachunek walutowy prowadzony w CHF. Na koniec rozważań w tym przedmiocie podnieść jeszcze trzeba, że z materiału zgromadzonego w tej sprawie nie wynika, aby w chwili zawierania przedmiotowej umowy Bank Millennium oferował swoim klientom, będącym konsumentami, możliwość prowadzenia rachunków walutowych w CHF, a był to warunek umożliwiający spłatę kredytu bezpośrednio w tej walucie.

W dalszej kolejności należy ustalić, czy kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że: „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385¹ § 1 k.c., może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy”. Powyższy pogląd jest zbieżny za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - według TSUE ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie Kasler, sygn. C-26/13, ZOTSiS 2014/4/I-282). Tut. Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przychylając się do twierdzenia, że zakres pojęcia „postanowienia określające główne świadczenia stron” z art. 385¹ § 1 k.c. nie jest zbieżny z zakresem pojęcia „essentialiae negotii umowy” i na gruncie konkretnej umowy możliwe jest uznanie postanowień niebędących jej essentialiae negotii za „postanowienia określające główne świadczenia stron”.

Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. Dziubak, J. Dziubak v Raiffeisen Bank International AG, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wprost wypowiedział się na temat oceny zapisów umowy kształtujących mechanizm waloryzacji kwoty kredytu według kursu waluty obcej jako postanowień kształtujących główne świadczenia stron: 44. (…) w okolicznościach w postępowaniu głównym – gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Dunai, C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela przedstawione wyżej poglądy i również uważa, że kwestionowane przez powodów [OSOBA] §2 ust.2, §7 ust.1 umowy w zw. z §3 ust.2 i §8 ust.3 regulaminu określają główne świadczenia stron. Wobec powyższego konieczne stało się ustalenie czy postanowienia zawarte w tych punktach umowy dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania, a także samej indeksacji (waloryzacji) do CHF były określone w sposób jednoznaczny.

Pojęcie „jednoznacznie” zastosowane w art. 3851 § 1 k.c. należy interpretować w odniesieniu do treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. „Jednoznacznie” w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oznacza więc „prostym i zrozumiałym językiem”. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadłym na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ugruntowany jest pogląd, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że instytucje finansowe muszą zapewnić pożyczkobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której pożyczka została zaciągnięta, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, Otp Bank Nyrt. i [OSOBA] Követeléskezelő Zrt v. Teréz Ilyés i [OSOBA]., ZOTSiS 2018, nr 9, poz. I-750; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, [OSOBA] i in. v. [OSOBA]ânească SA, LEX nr 2355193).

Należy wskazać, że w orzecznictwie TSUE wyrażono stanowisko, iż zasada informowania konsumenta w sposób jasny i zrozumiały nie ogranicza się do względów formalnych i gramatycznych, ale mają umożliwić przeciętnemu konsumentowi właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu zrozumienie i oszacowanie konsekwencji ekonomicznych postanowień zawartych w umowie z przedsiębiorcą, przy czym przy ocenie przejrzystości należy uwzględnić wszystkie informacje (reklamy, informacje dostarczone w trakcie negocjacji przez każdą osobę uczestniczącą w negocjacjach), a szczególne znaczenie przy kredytach denominowanych, czy też indeksowanych mają informacje dotyczące ryzyka dla konsumenta związanego z silną deprecjacją środka płatniczego kraju, w którym konsument ma miejsce zamieszkania oraz wzrostem zagranicznej stopy procentowej. Obowiązkiem przedsiębiorcy w tym zakresie jest przedstawienie możliwych zmian kursów wymiany walut i ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytowej w takiej walucie. Informacje te mają pozwolić konsumentowi zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które jest narażony z przypadku znacznej deprecjacji waluty (por. m.in. wyroki TSUE z 20.09.2018 C-51/17 i z dnia 10.06.2021r. C-776/19 do C 782/19). Podnieść należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie informacji nawet licznych, jeżeli opierają się one za założeniu że parytet rozliczeniowy między walutami pozostanie stabilny przez cały okres umowy.

W ocenie Sądu nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) zawarte w przedmiotowej były wystarczająco jednoznaczne, a także aby powodowie [OSOBA] poinformowani o ryzyku kursowym związanym z tą umową w sposób wskazany w orzecznictwie TSUE. Ani z treści zeznań powodów, ani z treści dołączonych do akt dokumentów, nie wynika aby powodom przedsiębiorca jakim był Bank Millennium S.A. przekazał jasną i zrozumiałą dla nich informację, jak się będzie mogła kształtować ich sytuacja w związku z oferowaną im umową kredytu w przypadku silnego spadku wartości złotego w stosunku do waluty szwajcarskiej. Za wypełnienie takiego obowiązku informacyjnego wobec powodów [OSOBA], w ocenie Sądu, uznać podpisania przez nich formalnej deklaracji o świadomości istniejącego ryzyka kursowego wiążącego się z umową kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do CHF, w szczególności że informacje o potencjalnym ryzyku kursowym nie były poprzedzone o udzieleniem im właściwych informacji o ryzyku kursowym. Zauważyć należy, że załączone do tego formularza informacyjnego symulacje opierały się na założeniu wzrostu kursu CHF jedynie o 14,22% z okresu ostatnich 12 m-cy. Nadto nawet przy dokonaniu ustalenia, że powodowi przedstawiono przy zawieraniu umowy symulację spłaty kredytu przy kursie wynoszącym 2,80 zł , nie można uznać aby była to pełna informacja o ryzyku kursowym skoro obejmowała jedynie możliwość wzrostu kursu o ok. 30%, a udzielana była w momencie gdy kurs tej waluty był najniższy na przestrzeni wielu lat, a także biorąc pod uwagę , że informacja ta dotyczyła jedynie wysokości raty do spłaty, a nie wysokości zadłużenia z tytułu salda kredytu. Bez wątpienia strona pozwana od momentu rozpoczęcia swojej profesjonalnej działalności na rynku usług bankowych i finansowych musiała posiadać informacje o zmianach kursowych waluty szwajcarskiej przynajmniej od momentu jego powstania, a w konsekwencji oferując klientom produkt kredytowy na okres kilkudziesięciu lat mógł i powinna dysponować informacjami o tym, jak kształtował się ten kurs nie tylko w okresie ostatnich 12 miesięcy, ale także w znacznie dłuższej perspektywie czasowej, o czym powinna poinformować potencjalnych kredytobiorców, będących konsumentami.

Zdaniem Sądu podnoszenie przez stronę pozwaną, że obowiązujące w 2008 roku przepisy prawa, a także zalecenia organów nadzoru finansowego z tego okresu, nie nakładały na banki tego rodzaju obowiązków nie może prowadzić do wniosku, że Bank w sposób właściwy poinformował powodów, jako konsumentów o potencjalnych ryzykach kursowych związanych z tym kredytem. Należy wskazać, że w 2008 roku obowiązywały już wprowadzone do polskiego porządku prawnego przepisy o ochronie konsumentów (art. 385¹ k.c. i następne), które stanowiły implementację Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. W tej sytuacji sąd krajowy orzekający w sprawie dotyczącej stanu faktycznego zaistniałego w okresie obowiązywania powyższej ochrony nie może pomijać wykładni dokonywanej przez TSUE odnoszącej do interpretacji przedmiotowej Dyrektywy, której celem było ujednolicenie ochrony praw konsumentów na całym obszarze Unii Europejskiej, a osiągnięcie których to celów zapewniać miało ustawodawstwo krajowe poszczególnych państw.

Powyższe okoliczności, a także przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że wskazane wyżej postanowienia były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., oceniając ich treść na datę zawarcia umowy. Dokonując oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę indeksacyjną pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w Tabeli wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powodów z tytułu umowy kredytu. Na podstawie kursu kupna CHF przeliczano bowiem wypłaconą powodom kwotę kredytu na kwotę w walucie CHF, która służyła następnie do określenia wysokości rat kapitałowych kredytu w walucie CHF. Na podstawie kursu sprzedaży CHF przeliczano zaś spłacane przez powodów [OSOBA] z waluty złoty polski na walutę CHF. Kolejno należy zauważyć, że Tabela Kursów Walut Obcych była opracowywana przez Bank, który udzielił powodom kredytu. W braku określenia jakichkolwiek zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży CHF wskazany w Tabeli należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Postanowienia umowy kredytu oraz Regulaminu dotyczące Tabeli były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać zawierane w Tabeli kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsument nie mógł w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. W umowie nie określono przecież żadnych kryteriów, według których mógłby tę prawidłowość oceniać. W tej sprawie strona pozwana nie wykazała, aby zasady kształtowania wysokości kursów walut w tabelach kursowych Banku, a także wielkość stosowanego spreadu regulował jakikolwiek akt wewnętrzny. Zatem skoro nawet wewnętrzne akty obowiązujące w Banku Millennium S.A. tego nie regulowały, to tym bardziej zasadnym jest stanowisko, że kursy te ustalane mogły być w sposób dowolny, uzależniony jedynie od bieżących potrzeb i interesów przedsiębiorcy, jakim była i jest strona pozwana.

Takie ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej z pewnością naruszało w sposób rażący interesy powodów [OSOBA]. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem powodom na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiał im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumentów. Następnie należy zaznaczyć, że dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Sąd nie widzi żadnego racjonalnego i sprawiedliwego uzasadnienia dla pozostawienia decyzji o wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF wyłącznie w rękach Banku, na podstawie nieokreślonych kryteriów, bez żadnych mechanizmów, które pozwalałyby na weryfikację wysokości tych kursów przez konsumenta. Kwestionowane zapisy umowy bez wątpienia należy więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Stwierdzić należy, iż aby kredytobiorca mógł ocenić wysokość kursów waluty CHF stosowanych do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy oraz zakres wahań tych kursów, należałoby zawrzeć w umowie informacje, które wskazywałyby: jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna dewiz dla CHF w „Tabeli kursów” Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; czy wysokość tych kursów jest w jakikolwiek sposób limitowana (czy kurs nie może wzrosnąć powyżej określonego poziomu lub spaść poniżej określonego poziomu).

Tymczasem w umowie kredytu zawartej 16 lipca 2008 roku (sporządzonej 14.07.2008r.), nie ma żadnego postanowienia, które definiowałoby, czym jest „Tabela Kursów Walut Obcych” lub odnosiło się do sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna dewiz dla CHF w tej „Tabeli kursów”. Nadto takie informacje nie zostały przedstawione powodom przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu. Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcom przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny.

Podnieść w tym miejscu należy, że dla przedstawionej oceny klauzul indeksacyjnych bez znaczenia pozostaje fakt, że w rzeczywistości „Tabela kursów” Banku stosowana była do przeliczania wszystkich zobowiązań związanych z walutą obcą, nie tylko do zobowiązań z tytułu kredytu zaciągniętego przez powodów, a kursy w niej określone nie odbiegały od kursów rynkowych. Postanowienia umowy kredytu dotyczące „Tabeli kursów” Banku były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł opracować osobną „Tabelę kursów” dla umowy kredytu zawartej przez powodów (wszak samo pojęcie „Tabeli kursów” nie zostało w umowie zdefiniowane) oraz oznaczyć w niej kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów (np. kursów rynkowych), kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. To że taka sytuacja była możliwa wskazują nawet zeznania świadka K. Mordesa, który zeznał, że od 2015 roku tworzone są odrębne tabele kursowe do rozliczania kredytów indeksowanych, co tylko potwierdza, że decyzja w tym przedmiocie pozostawiona była tylko Bankowi, jako przedsiębiorcy. Zauważyć trzeba, że z uwagi na art. 385² k.c. oceny istnienia w umowie postanowień niedozwolonych należy dokonywać przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawierania, biorąc pod uwagę jej treść i okoliczności zawarcia. Zatem zdarzenia późniejsze związane z jej wykonywaniem nie mają dla tej oceny jakiegokolwiek znaczenia. Z tej samej przyczyny dla powyższej oceny nie ma znaczenia aneks z dnia 5 stycznia 2012 roku precyzujący zasady określania kursów walut w tabelach kursowych Banku Millennium.

Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcy przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne pozwalające na chociażby orientacyjne określenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży CHF oraz wysokości spreadu, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny, co oznacza, iż miały one charakter abuzywny, pomimo tego, że dotyczą one głównych świadczeń stron.

Dodać należy, iż wobec treści art. 385² k.c. bez znaczenia dla oceny istnienia postanowień niedozwolonych są możliwości jakie powodowie [OSOBA] w zakresie ewentualnej zmiany warunków wykonywania przedmiotowej umowy. Postanowienia umowy zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów, co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej na potrzeby dokonywania waloryzacji (indeksacji) kwoty z PLN do CHF i odwrotnie. Wyeliminowanie ich i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu, oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę CHF a powodowie w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Zdaniem Sądu w niniejszym przypadku nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią ww. dyrektywy dokonaną przez TSUE w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r.:

a) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 385¹ i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje;
b) w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisu, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...));
c) nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...));
d) w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...);
e) nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Według Sądu nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały w PLN, a CHF był tylko walutą indeksacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie wskazanych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie w ich miejsce przepisu, który w chwili zawarcia umowy jeszcze nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokość zadłużenia w CHF po wypłacie kredytu. Zbędne więc było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jaka byłaby wysokość zobowiązań z umowy przy przyjęciu innych wskaźników waloryzacji. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy – konsumenta. Dodatkowo stwierdzić należy, iż przy powyższej ocenie nie ma znaczenia treść art. 316 §1 k.p.c., gdyż z treści art. 358 §2 k.c. nie wynika, aby miał on charakter dyspozytywny w przypadku wyeliminowania z treści umowy zawartej przed jego wejściem w życie, a łączącej przedsiębiorcę z konsumentem wskazanej wcześniej klauzuli indeksacyjnej.

Nadto wskazać trzeba, iż wprowadzenie do treści umowy innych zasad indeksacji świadczenia konsumenta musi być także oceniane pod kątem podstawowych zasad i celów ukształtowania w prawie europejskim przepisów o ochronie praw konsumenta. Jednym z tych celów jest odstraszanie przedsiębiorców od stosowania w stosunkach umownych z konsumentami korzystającymi z ich usług postanowień nieuczciwych, czyli sprzecznych z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającymi interes konsumenta. Jak stwierdził w swoim orzecznictwie TSUE w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem sąd ten nie może uzupełnić tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku (wyrok z 25.11.2020 r. C-269/19, wyrok z 3.03.2020 r., Gómez del Moral Guasch, C-125/18, EU:C:2020:138, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo), bowiem gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób uwzględnienie interesu rzeczonych przedsiębiorców (wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r., [OSOBA]ñol de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, pkt 69; z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 79; z dnia 26 marca 2019 r., [OSOBA] i [OSOBA]70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 54; z dnia 3 marca 2020 r., Gómez del Moral Guasch, C-125/18, EU:C:2020:138, pkt 60).

Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, a także brak byłoby postanowień regulujących świadczenia główne w tego rodzaju umowie, umowę tę należy uznać za nieważną w całości, a w konsekwencji stosunek prawny jaki miał powstać w wyniku tej umowy należy uznać za nieistniejący. Podnieść należy, iż oczywistym w tej sprawie jest to, że strona pozwana nigdy nie zgodziłaby się na zawarcie umowy kredytowej na kwotę wyrażoną w walucie polskiej przy zastosowaniu do niej oprocentowania opartego na stawce LIBOR dla CHF, albowiem oprocentowanie kredytu stanowi właśnie formę wynagrodzenia uzyskiwanego przez bank, jako instytucję finansową, za udostępnienie kredytobiorcy określonej sumy pieniężnej z przeznaczeniem na jego cele określone w umowie.

Podkreślenia wymaga przy tym, że na rozprawie w dniu 31 stycznia 2023 roku, powodowie [OSOBA], że godzą się na ewentualne stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których powodowie [OSOBA] sprawy i których nie akceptują, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy i nieistnienia stosunku prawnego z niej wynikającego (por. cytowany już poprzednio wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, LEX nr 2723333).

Podnieść należy, iż zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2022 roku II CSKP 314/22 (por. też wyrok z 13.05.2022r. II CSKP 464/22), w art. 3851 i nast. k.c. wprowadzone zostały instrumenty wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym wynikających z art. 3531 k.c., kontroli postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, uzupełnione szczególną sankcją mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych, a w konsekwencji z tych powodów [OSOBA], w zakresie swego zastosowania, mają pierwszeństwo względem przepisów regulujących naruszenia ograniczeń swobody umów wynikające z zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) i właściwości (natury) stosunku prawnego (art. 3531 k.c.), oraz konsekwencje tych naruszeń, co nie oznacza, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego nie może być nieważność obejmującej je umowy. Ma to miejsce zwłaszcza wówczas, gdy w związku z bezskutecznością tego rodzaju postanowień obowiązywanie umowy jest prawnie niemożliwe w świetle prawa krajowego, nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień tych nie potwierdził. Zdaniem Sądu właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie. Wyeliminowanie bowiem z treści tej umowy jej zasadniczych postanowień określających jej istotę prawną prowadzi do wniosku, że nie może ona dalej prawnie istnieć, a w konsekwencji jest nieważna.

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to świadczenia spełnione przez powodów [OSOBA] umowy w okresie objętym żądaniem pozwu uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. W ocenie Sądu nie ulega przy tym wątpliwości, że strona pozwana jako przedsiębiorca na rynku usług bankowych uzyskał bezpodstawną korzyść w wysokości środków wpłaconych przez powodów. W tej sprawie strona pozwana nie wykazała, iż w tym przypadku wystąpiły przesłanki określone w art. 409 k.c., co zresztą co do zasady jest trudne do wyobrażenia, gdyż banki są podmiotami, które pozyskiwane środki pieniężne nieustanie inwestują, wykorzystują do spłaty swoich wcześniejszych zobowiązań, bądź udostępniają kolejnym podmiotom w celu wykorzystania ich za wynagrodzeniem płaconym bankowi.

Dodać w tym miejscu należy, iż rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił stanowisko wyrażone w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56 (której nadano moc zasady prawnej), w zakresie koncepcji dwóch kondykcji co do roszczeń przysługujących stronom stosunku prawnego, który okazał się nieważny (nieistniejący) z tytułu świadczeń dokonywanych w jego wykonaniu. Zgodnie z tym poglądem jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.).

Powodowie w przedmiotowej sprawie dochodzili części kwot wpłaconych na rzecz strony pozwanej w okresie od dnia uruchomienia kredytu do dnia 23 stycznia 2020 roku tj. kwoty 13.775,81 zł oraz 25.559,24 CHF. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w szczególności z zaświadczeń Banku z dnia 19 lutego 2020 roku wynika, że takie kwoty zostały wpłacone przez powodów w tym okresie w związku z przedmiotową umową i taką też kwotę Sąd zasądził od strony pozwanej [OSOBA]. Dodać w tym miejscu trzeba, że zasądzona kwota w PLN odpowiada części świadczeń powodów [OSOBA] z wykonywania w/w umowy w okresie od dnia zawarcia umowy do 23 stycznia 2012 roku, przy czym stanowi ona sumę części miesięcznych wpłat we wskazanym okresie szczegółowo opisanych w pozwie i jego załączniku. Z kolei kwota zasądzona w CHF stanowi sumę wszystkich świadczeń powodów [OSOBA] 23 lutego 2012 roku do 23 stycznia 2020 roku.

Odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd zasądził od dnia 31 stycznia 2023 roku tj. od dnia złożenia przez powodów [OSOBA] o braku wyrażenia zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi, po wcześniejszym ich pouczeniu przez Sąd o skutkach nieważności umowy. Od tego momentu ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony. Od tej pory można więc mówić o wymagalności roszczenia. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21 do chwili, w której należycie poinformowany konsument wyrazi zgodę na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo zgody tej odmówi (ew. upłynie rozsądny czas do jej wyrażenia), umowa kredytu, która bez tego postanowienia nie może wiązać, znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej, tj. nie wywołuje skutków prawnych, choć skutki te może nadal wywołać w razie wyrażenia zgody na postanowienie albo - jeżeli są spełnione stosowne przesłanki - w razie jego zastąpienia regulacją zastępczą. Nadto Sąd ten wskazał, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. W związku z tym, że strona pozwana jako przedsiębiorca nie ma możliwości uzyskania wiadomości jakie informacje otrzymali powodowie-konsumenci pozasądowo i oceny ich wyczerpującego charakteru, nie można - zdaniem Sądu - uznać aby do czasu otrzymania takich informacji przez powódkę w toku procesu strona pozwana pozostawała w opóźnieniu w spełnieniu żądanego od niej świadczenia. W konsekwencji brak podstaw, aby na podstawie art. 481 §1 k.c. zasądzić od niej odsetki z tego tytułu za okres wcześniejszy niż data wskazana w sentencji wyroku. W związku z tym dalej idące roszczenie powodów w zakresie odsetek podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w pkt III sentencji.

W ocenie Sądu mając na uwadze przedstawioną wcześniej argumentację za bezskuteczny należało uznać zarzut przedawnienia zgłoszony przez stronę pozwaną. Sąd Okręgowy podziela bowiem w tym zakresie stanowisko wyrażane w orzecznictwie TSUE, iż bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (por. art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. (por. wyroki TSUE z 10.06.2021r. C-776/19 do C 782/19 V.B. i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance, z 16.07.2020 C-224/19, C-259/19 C-224/19 CY przeciwko CAIXABANK SA). Jeśli przyjąć, iż pierwszym momentem, w którym powodowie [OSOBA] istnienia w ich umowie postanowień niedozwolonych było wniesienie reklamacji do strony pozwanej, co nastąpiło 10 kwietnia 2020 roku, to nie można uznać, aby do chwili wytoczenia powództwa [OSOBA]. do 24 września 2020 roku upłynęły terminy określone w art. 118 k.c.

Dodatkowo podnieść należy, iż roszczenia dochodzone przez powodów w tej sprawie nie dotyczą świadczeń okresowych ani związanych z ich działalnością gospodarczą, do których zastosowanie miałby [DZIAŁKA] letni termin przedawnienia. Nawet przy przyjęciu odmiennej koncepcji za przedawnione mogłoby zostać uznane roszczenia powodów [OSOBA] za okres poprzedzający 10 lat przed wytoczeniem powództwa, a więc jedynie świadczenia za okres od 21.07.2008 r. do 23.09.2010r., zaś w pozostałej części nie byłyby przedawnione. Podnieść należy, iż w zakresie świadczeń spełnionych przez powodów [OSOBA] 8 czerwca 2018 roku zastosowanie znajduje art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018r. poz. 1104), a to w związku z art. 5 ust.3 tej ustawy, zatem termin przedawnienia tych roszczeń wynosi 10 lat, zaś do świadczeń spełnionych po tej dacie termin ten wynosi lat 6, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 118 k.c.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd.2 k.p.c. w zw. z art. 98 §1, §11 i §3 k.p.c., uwzględniając że powództwo zostało oddalone jedynie w niewielkim zakresie. Na zasądzoną od strony pozwanej [OSOBA] 9317 zł złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 1000 zł, wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powodów w osobie radcy prawnego 5400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.), 200 zł z tytułu opłaty sądowej od zażalenia, 2700 zł z tytułu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym (§2 pkt 6 w zw. z §10 ust.2 pkt 2 w/w rozporządzenia [OSOBA] oraz 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

SSO Grzegorz Buła

Nasze wyroki frankowe Bank Millennium

Wyrok Bank Millenium S.A. Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 17.02.2023 r., o sygn. akt 2256/20, w którym Sąd, w związku z nieważnością umowy kredytu, przyznał na rzecz naszych Klientów od Banku Millenium S.A. niemal 14 tys. zł i po

Pozywane banki

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach