Sygn. akt I C 1827/22

                             WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:        sędzia Krzysztof Dyl

[OSOBA]

po rozpoznaniu w Krakowie w dniu datowania wyroku na rozprawie

sprawy o ustalenie i zapłatę

z powództwa [OSOBA] i [OSOBA]

przeciwko Bank Millennium S.A. w Warszawie

1. ustala, że umowa z 16 lipca 2008 r. nr KH/3046/06/2008 jest nieważna w całości,

1. zasądza od Banku Millennium S.A. w Warszawie (KRS 0000010186) solidarnie na rzecz [OSOBA] (PESEL [PESEL]) oraz [OSOBA] (PESEL [PESEL]) kwotę 319 905,52 zł (trzysta dziewiętnaście tysięcy dziewięćset pięć 52/100 złotego) oraz odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty liczone od 25 maja 2022 r. do dnia zapłaty,

• rozstrzyga, że co do zasady wszelkie koszty procesu ponosi strona pozwana, a szczegółowe ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.

dr [OSOBA]

sędzia sądu okręgowego

Sygn. akt I C 1827/22

Kraków, 11 maja 2023 r.

UZASADNIENIE WYROKU

Sądu Okręgowego w Krakowie z 27 kwietnia 2023 r.

A.          Żądanie powodów [OSOBA] i [OSOBA]

1. Powodowie [OSOBA] o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr KH/3046/06/2008 z dnia 16 lipca 2008 r. jest nieważna;
2. Powodowie [OSOBA] o zasądzenie od pozwanego łącznie (do ich niepodzielnej ręki) na ich rzecz kwoty w wysokości 319.905,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 25 maja 2022 r. do dnia zapłaty.
3. Uzasadniając żądanie powodowie [OSOBA], że zawarta umowa jest nieważna, więc to co świadczyli na rzecz banku powinno być im zwrócone. Z uwagi na to, że powodowie [OSOBA] i nie mają rozdzielności majątkowej to zasądzenie wskazanej kwoty winno nastąpić do ich niepodzielnej ręki.

B.          Stanowisko Banku Millennium Spółki Akcyjnej w Warszawie (k. 83)

4. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.
5. Strona pozwana przedstawiła obszerną argumentację zmierzającą do wykazania, że umowa jest ważna, a jeśli niektóre jej postanowienia są nieważne to można je zastąpić innymi – wskazanymi przez stronę pozwaną.
6. Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powodów.

C.          Ustalenia faktyczne

7. 16 lipca 2008 r. podpisano dokument umowy o kredyt w wysokości 230 400.00 zł (§ 2 ust.1 umowy)
8. Kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach bank wysyła do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku Millenium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej (§ 2 ust. 2).
9. Celem finansowania jest nabycie nieruchomości tj. mieszkania o pow.71,61 mkw zlokalizowanego przy ulicy [ADRES] Krakowie (§ 2 ust. 4 umowy)
10. Kredytobiorca oświadczył, że wraz z wnioskiem kredytowym otrzymał pismo „informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” i zapoznał się z nim (§ 5 ust. 3 umowy).
11. Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. W przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej kredytobiorca ponosi ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej. Oprocentowanie kredytu wynosiło 3.7400% w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marzy w wysokości 0.9500 p.p. stałej w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) (§ 6 ust.1-5 umowy).
12. Kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych Banku Millenium S.A. Kredyt będzie spłacany w 192 ratach miesięcznych (…). Spłata kredytu następować będzie poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy w banku nr (…) (§ 7 ust.1-3 umowy).
13. Integralną częścią umowy był Regulamin (§ 11 ust.2 pkt. 1 umowy)
14. Kredyt został udzielony w PLN. Kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] (§ 3 ust.1-2 regulaminu)
15. Dowód: umowa k. 39-41v, regulamin k. 42-51.

16. Powodowie w okresie od 28 sierpnia 2008 r. r. wpłacili na rzecz strony pozwanej [OSOBA] 319 905,52 zł.
17. Dowód: zaświadczenie k. 57-71, zestawienie dokonanych wpłat k.72-73v, zestawienie należnych rat k.74-76v.

18. Powodowie 4 maja 2022 r. skierowali do strony pozwanej [OSOBA] – reklamację z żądaniem zapłaty kwoty 319.905,52 zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma. Bank pismem datowanym na 30 maja 2022 r., które wpłynęło do powodów w dniu 7 czerwca 2022 r. odmówił spełnienia świadczenia.
19. Dowód: list adwokacki k. 52, odpowiedź banku k. 55.

20. Powodowie [OSOBA] zakup mieszkania, w którym obecnie mieszka ich córka. Powód [OSOBA] nie prowadził działalności gospodarczej, z zawodu jest pielęgniarzem. [OSOBA] z zawodu jest nauczycielką. W trakcie podpisywania umowy powodom przedstawiono gotowy formularz umowy kredytowej. Powód [OSOBA], ze nie był świadomy tego, ze bank stosuje swoje tabele kursowe. Podał, ze był zapewniany przez pracowników banku o tym, ze kredyt we frankach jest korzystniejszy niż kredyt w złotówkach. Zapewniano go o stabilności waluty CHF. Powodowie [OSOBA], pozostało do spłaty 10.392,36 CHF.
21. Dowód: zeznania powoda [OSOBA] piśmie k. 237, zeznania powódki [OSOBA] na piśmie k. 238, zeznania powoda [OSOBA] rozprawie w dniu 27 kwietnia 2023 r. k. 254-254v, zeznana powódki [OSOBA] na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2023 r. k. 254v.

D.          Ocena dowodów

22. Sąd oparł się na dowodach z dokumentów, które nie budziły wątpliwości co do wiarygodności.
23. Sąd ustalając okoliczności udzielenia kredytu oparł się na zeznaniach powodów.
24. Sąd ustalając stan faktyczny pominął dowód z zeznań [OSOBA] z uwagi na to, że świadek będący pracownikiem banku zasłonił się niepamięcią co czyni tenże dowód nieprzydatnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
25. Sąd pominął dowód z protokołu przesłuchania świadka [OSOBA] przed Sądem Rejonowym dla [OSOBA] w Warszawie w sprawie XVI CPs 23/20 – będącego pracownikiem banku jako nieprzydatnego do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
26. Sąd uznał, że przeprowadzenie dowodów z wnioskowanych opinii biegłego jest zbędne, ponieważ Sąd nie jest uprawniony stosownie do przepisów prawa do zmodyfikowania postanowień umownych poprzez zastąpienie ich głównych postanowień innymi oczekiwanymi przez strony, tym bardziej, że pomiędzy stronami nie ma co do tego zgody.

E.          Uzasadnienie prawne

27. Powodowie w niniejszej sprawie mają status konsumentów w rozumieniu art. 221 k.c. środki z kredytu bankowego były przeznaczone na zakup mieszkania od [OSOBA]”, który nie był związany z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Nieważność całej umowy

28. Sąd ocenił, że zawarta umowa jest nieważna z uwagi na sprzeczność z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego – art. 58 § 1 i 2 k.c.
29. Rodzaj stwierdzonych naruszeń uniemożliwiał Sądowi stwierdzenie nieważności umowy jedynie w części, a to dlatego, że nieważne postanowienia są elementami istotnymi umowy, a nie istnieje przepis ustawy, który na ich miejsce wprowadza wiążące strony zasady. Ewentualne stwierdzenie nieważności jedynie niektórych postanowień czyni umowę niepełną, niewykonalną i wewnętrznie sprzeczną.
30. W opisanym zakresie wzięto pod uwagę orzeczenia: wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019r., C-260/18 (punkt 44), wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z14 marca 2019r., C-118/17 (punkt 48 i 52).

Sprzeczność z przepisami prawa

31. W analizowanej umowie nie została określona kwota kredytu.
32. Co prawda w § 1 ust 1 Umowy kwota kredytu została określona na 230.400.00 zł, jednakże z uwagi na dalszą część przepisu jest to kwota jedynie informacyjna, bowiem w dniu wypłaty saldo jest wyrażane w walucie do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, podanego w Tabeli Kursów Walu Obcych obowiązującej w Banku w dniu uruchomienia środków, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej. Oznacza to, że faktycznie powodom będzie wydane w PLN tyle ile bank ustali na podstawie swojego kursu w dniu uruchomienia danej transzy kredytu.
33. Przy takich postanowieniach powodowie [OSOBA] wysokości kredytu i wartość ta nie została określona precyzyjnie w umowie, lecz jedynie w przybliżeniu. W dniu wypłaty kwota wierzytelności banku powstawała na podstawie Tabeli kursów, którą sam bank mógł swobodnie kształtować. Okoliczność ta powoduje niezgodność zapisu z wymogiem ustawy.
34. Zgodnie z art. 69 Prawa bankowego (w brzmieniu na dzień podpisania umowy), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
35. Stosownie do wskazanego przepisu umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać między innymi: kwotę i walutę kredytu, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji.
36. Opisane postanowienie dotyczące ustalenie kwoty kredytu jest w ocenie Sądu sprzeczne ze wskazanym przepisem ustawy.
37. Podobnie w umowie nie określono wysokości rat kredytu w formie kwotowej.
38. Wysokość poszczególnych rat uzależniono od zastosowania kursu sprzedaży walut obowiązującego w banku w chwili spłaty (§ 7 ust. 1-6 umowy). Powodowie w dniu zawarcia umowy nie znali kwot poszczególnych rat, bo nie znała tego kursu i nie miała na niego żadnego wpływu.
39. Bez znaczenia w opisanym zakresie jest ewentualna polityka banku w zakresie ustalenia opisanych kursów, a to dlatego, że jest niezależna od powodów i nieznana im w dniu zawarcia umowy.
40. Do umowy wprowadzono klauzulę (§ 7 ust. 1-6 umowy), która daje stronie pozwanej [OSOBA] w ustaleniu wysokości zobowiązania powodów w zakresie poszczególnych rat jak i w zakresie całej kwoty jaką mają zwrócić.
41. Wskazane postanowienie jest sprzeczne z ustawą.

Sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego

42. Sąd by ocenić zgodność analizowanej umowy z zasadami współżycia społecznego podjął się próby rekonstrukcji ich mając na uwadze charakter umowy, a także jej strony.
43. Po pierwsze dostrzeżono rzecz oczywistą, że w niniejszej sprawie nie zachodzi jakakolwiek równość stron z ekonomicznego punktu widzenia, konsument w zestawieniu z instytucją bankową jest podmiotem ewidentnie słabszym.
44. Okoliczność ta rzutuje częściowo na ocenę ryzyka gospodarczego każdej ze stron dla jej bytu, z pewnością w tym zestawieniu bank ryzykuje mniejszy procent swoich aktywów aniżeli konsument.
45. Po drugie dostrzeżono różnicę w poziomie zakresu wiedzy o ryzyku ekonomicznym w tym makroekonomicznym w zawarciu i realizacji danej umowy. Można w opisanym zakresie zdecydowanie przyjąć, że zakres wiedzy instytucji zajmującej się zawodowo udzielaniem kredytów o rozbudowanej, profesjonalnej strukturze jest większy niż konsumenta.
46. Po trzecie Sąd zważył pożądany społecznie i gospodarczo zakres ryzyka zawarcia i realizacji umowy takiej, a nie innej treści. Dostrzeżono, że to po stronie banku leży obowiązek takiego skonstruowania umowy, aby zabezpieczył on swój byt, w tym zwłaszcza godziwy zysk jako instytucji szczególnie ważnej dla gospodarki rynkowej, przy czym jednocześnie tak ustalił swoje uprawnienia umowne by pozostawić konkretny obszar uprawnień i odpowiedzialności dla konsumenta.
47. Obszar ten powinien w ocenie Sądu być wyraźny – łatwy do zrozumienia przez konsumenta bez konieczności poszukiwania wiedzy specjalistycznej. Ponadto powinien on być konkretny – to jest obejmować przynajmniej główne postanowienia umowne.
48. Przechodząc do oceny zgodności z tak zarysowanych zasad współżycia społecznego Sąd uznał, że zawarta umowa prowadzi do bezwzględnego uprzywilejowania banku w zakresie ustalenia wysokości zobowiązania konsumenta, a tym samym konsument pozbawiony jest już w momencie zawarcia umowy wiedzy o wyraźnej granicy swojego zobowiązania, które jest głównym postanowieniem umownym.
49. Brak zgodności z zasadami współżycia społecznego dostrzegalny jest także w tym, że opisane postanowienie umowne nie mogło być przedmiotem negocjacji, stanowiło element umowy, który nie był pozostawiony do decyzji konsumentowi.
50. W ocenie Sądu bank przyznał sobie w ramach zawartej umowy uprawnienie zbyt daleko idące w zakresie możliwości kształtowania swojej wierzytelności wobec klienta, a jednocześnie tego uprawnienia nie przyznał w odniesieniu do wierzytelności klienta wobec banku. Klient nie mógł na podstawie jedynie swojego oświadczenia zdecydować, że bank ma mu zapłacić więcej, przy zachowaniu obowiązku zwrotu należności jak w pierwotnej umowie.
51. Z zawarciem każdej umowy wiąże się część ryzyka ekonomicznego, która nie jest możliwa do zabezpieczenia nawet przy zachowaniu zasady swobody umów. Bank w analizowanej sprawie za pomocą opisanego mechanizmu swobodnego kształtowania wierzytelności klienta takie uprawnienie sobie jednak przyznał, co Sąd uznał za brak zgodności z zasadami współżycia społecznego.
52. Paradoksalnie w rachunku ogólnym mogło być tak, że pozbawienie się przez bank ryzyka opisanego w poprzednim punkcie mogło prowadzić do łatwiejszej dostępności kredytu, niższych rat, a zwłaszcza konkurencyjności banku wobec innych banków itp. jednakże Sąd uznaje, że w przypadku umowy kredytu konsument musi ponosić koszt ryzyka jakie ponosi bank udzielając mu kredytu na zasadach zgodnych z przepisami prawa, to jest zwłaszcza w granicach ściśle określonej wysokości zobowiązania konsumenta. Jest to koszt jaki musi ponieść konsument by zabezpieczyć swoje prawa oraz wynagrodzenie jakie musi uzyskać bank by prawa konsumenta zachować.
53. Sąd odrzucił jako ważki argument wskazanie, że klient mógł zdecydować się o wyborze kredytu w PLN. Sąd nie dostrzega niczego nagannego w poszukiwaniu przez konsumentów rozwiązań najbardziej ekonomicznie korzystnych – także w krótkim horyzoncie czasu.
54. Trudno oczekiwać, by konsument miał obowiązek w momencie brania kredytu by przewidywać zmiany kursów walut na rynkach światowych, w tym zwłaszcza zmiany walut, kraju którego nie jest obywatelem, nie ma wpływu w najmniejszym stopniu nawet na politykę fiskalną rządu tego kraju, czy też banku tego kraju.
55. Dostrzec także należy, że przyczyna dużej podaży kredytów w CHF oraz ich atrakcyjność w zakresie wysokości rat mogła też wynikać z makroekonomicznych celów poszczególnych rządów Unii Europejskiej ze strefy EURO, które zamierzały w ten sposób stworzyć społeczne warunki do akceptacji wprowadzenia tej waluty w [OSOBA] rodzaju zamierzenia pozostają całkowicie poza zakresem przewidywania przeciętnego konsumenta, który w ocenie Sądu powinien być chroniony przed faktami dokonanymi by wymóc na nim określoną postawę o charakterze politycznym.
56. Ponadto Sąd ocenił, że powodowie [OSOBA] początku zawarcia umowy informacji wprost, że mogą kredyt spłacać bezpośrednio w CHF, a nie w PLN za pośrednictwem banku i jego kursu przeliczeniowego.
57. Czyniąc rozważania i oceny dotyczące zasad współżycia społecznego Sąd miał na uwadze także: wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I CSK 736/17, zwłaszcza w zakresie oceny braku pełnej świadomości konsumenta o ryzykach wynikających z umowy, wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2015 r., sygn. akt IV CSK 804/14, w zakresie negatywnej moralnej oceny umowy, która dla jednej ze stron jest krzywdząca.

Przesłanki nieważności z art. 385¹ k.c.

58. Sąd ocenił, że nieważność umowy może być także przyjęta z uwzględnieniem zasad z art. 385¹c. i podzielił w całości w tym zakresie argumentację powodów.
59. Czyniąc tę ocenę Sąd miał na uwadze wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18, który wskazał między innymi, że: niedozwolone (nieuczciwe) w rozumieniu art. 385¹ 1 k.c. są postanowienia umowy kredytu bankowego (art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2187 z późn. zm.), denominowanego w obcej walucie, kształtujące prawa i obowiązku konsumenta-kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez uzależnienie warunków waloryzacji świadczenia pieniężnego (art. 358 k.c.) od woli banku udzielającego kredytu. Dotyczy to w szczególności odwołania się w klauzuli umownej do kursów walut zawartych w tabeli tego banku, ogłaszanej w jego siedzibie, bez wskazania ograniczeń umownych w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych.

Postanowienia główne umowy

60. W ocenie Sądu kwestionowane przez powodów [OSOBA] główne świadczenia stron. Mechanizm waloryzacji świadczeń z umowy kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez powodów, a rata kredytu i jego wysokość jest głównym postanowieniem umowy.
61. Po pierwsze, poprzez przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej powodom w PLN na CHF po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia salda kredytu w walucie CHF, jakie ma zostać przez powodów [OSOBA], stanowiącego podstawę do ustalenia wysokości poszczególnych rat kapitałowych w walucie CHF.
62. Po drugie, poprzez przeliczanie kwoty poszczególnych rat wyrażonych w CHF na PLN po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia wysokości rat spłacanych ostatecznie przez powodów w PLN.
63. Po trzecie, w przypadku przewalutowania kredytu na inną walutę według kursów wskazanych w umowie dochodzi do ponownego ustalenia zarówno wysokości pozostałego do spłaty kapitału kredytu, jak i wysokości rat kredytu.

Brak indywidualnego uzgodnienia postanowień

64. Postanowienia umowy w zakresie ustalenia kursu walut przyjmowanych do ustalenia wysokości długu i zobowiązania nie były indywidualnie uzgodnione.
65. Umowę zawierano w ten sposób, że wzór umowy nie podlegał negocjacji, a przedmiotem zmian mogła być wysokość zobowiązania, okres kredytowania, czy też zabezpieczenia i inne kwestie poboczne. Przedmiotem negocjacji nie były zasady ustalania kursu CHF do PLN i odwrotnie ustalone w umowie. Postanowienia te nie były nawet przedmiotem należytego wyjaśnienia ze strony banku, a dokonywane przez bank pouczenia dotyczące zmiany kursu waluty były nieprawdziwe, ponieważ nie dotyczyły postanowienia umownego ale kursu rynkowego lub kursu NBP, a te nie były elementem umowy.
66. Brak jednoznaczności postanowień
67. Postanowienia umowne dotyczące zasad ustalenia kursu przez bank w niej nie istnieją w ogóle, ponieważ je przemilczano, a zatem są niejednoznaczne. Argumentacja banku odwołująca się do istnienia wewnętrznych regulacji w tym zakresie jest bezprzedmiotowa – bo regulacje wewnętrzne banku nie są elementem umowy.
68. Pouczenie, którego bank udzielił konsumentowi dotyczy zmiany kursów walut w rozumieniu ogólnym lub w znaczeniu kursu NBP. Nie dotyczy ono pouczenia o tym, że kurs ten jest swobodnie ukształtowany przez bank, a stosownie do postanowień umowy konsument nie ma żadnego wpływu na ustalenie banku w tym zakresie. Pouczenie było w tym znaczeniu mylące i nieprawdziwe bo nie dotyczyło postanowień umowy.
69. Bez znaczenia dla oceny jednoznaczności postanowień jest prezentowanie przez bank kursów historycznych CHF, nawet w zakresie tych stosownych przez bank, a nie tylko przez NBP. Konsument nie był pouczony o tym, że kurs ten można dowolnie zmienić po stronie banku.

Brak zgodności z dobrymi obyczajami

70. Przyznanie sobie przez bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.
71. W umowie wskazano wyłącznie, że kurs zostanie ustalony w oparciu o tabele ustalane przez bank, przy czym kurs miał być ustalony w oparciu o kurs średni NBP modyfikowany arbitralnie ustalaną przez bank marżą. W konsekwencji, skoro bank nie był w żaden sposób ograniczony umownie w ustalaniu marży, mimo iż kurs NBP był ustalany niezależnie od decyzji banku, końcowo należy uznać, że kurs waluty był arbitralnie ustalany przez bank.
72. Nie określono żadnych wytycznych, ani ograniczeń związanych z powyższymi czynnościami banku. Zarząd banku, na podstawie tak sformułowanych przepisów, w każdej chwili mógł podjąć dowolną decyzję co do wyznaczenia kursu waluty i tym samym określenia wysokości zobowiązania kredytobiorców. To, czy ta decyzja w świetle warunków rynkowych byłaby racjonalna nie ma znaczenia. Istotnym jest wyłącznie to, że od decyzji banku zależy kurs waluty i wysokość zobowiązania kredytobiorcy.
73. Nie ma znaczenia również to, że w danej chwili bank, na podstawie wewnętrznych zarządzeń stosuje mechanizmy zapewniające kursy rynkowe. Te zarządzenia z dnia na dzień się mogą zmienić, a nawet mogły nie być stosowane, bo ich naruszenie powoduje jedynie naruszenie zasad wewnętrznych pracodawcy, a nie prawnych.
74. Bank w ocenie Sądu wykorzystał słabszą pozycję konsumenta przy zawieraniu umowy celowo milcząc na temat tego, że sam swobodnie będzie kształtował wysokość zobowiązania klienta bez żadnego ograniczenia, a postanowienie takie jest oczywiście sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Rażące naruszenie interesu konsumenta

75. Sąd uznał, że przytoczone mechanizmy dotyczące ustalenia kursu waluty na potrzeby umowy rażąco naruszają interes konsumenta.
76. Rażące naruszenie interesu przejawia się we wprowadzeniu do umowy postanowień, które umożliwiają wzrost zobowiązania konsumenta bez żadnego ograniczenia w oparciu o uprawnienie, które ma bank. Konsument nie ma odwrotnego uprawnienia w umowie, tak aby mógł zdecydować, że jego zobowiązanie będzie maleć.
77. Bank naruszył w konsekwencji w sposób rażący interes konsumenta kształtując jego zobowiązanie w sposób całkowicie niedookreślony. Bank doprowadził do zawarcia tego rodzaju umowy wykorzystując przewagę kontraktową wynikającą ze swojej pozycji rynkowej oraz nie dochowując ciążących na nim obowiązków wynikających z przepisów prawa co wyżej już oceniono.

Możliwość utrzymania umowy w części

78. Sąd odrzucił możliwość modyfikacji uznanego za abuzywne postanowienia umowy, ponieważ skutkiem zastosowania art. 385¹p.c. jest brak związania postanowieniem umownym, a nie jego modyfikacja do innej postaci.
79. Kurs waluty w tym przypadku jest wynikiem dowolnej modyfikacji kursu średniego przez bank. Integralność tego postanowienia, wyrażająca się w tym, że poszczególne części składają się na wynik, który stanowi dopiero kurs waluty, zdaniem Sądu uniemożliwia ingerencję w powyższe równanie w sposób umożliwiający eliminację z równania wyłącznie części odnoszącej się do arbitralnie ustalanej marży.
80. Wskazać należy, że jakkolwiek w orzecznictwie TSUE dopuszcza się pod pewnymi warunkami zastąpienie eliminowanych postanowień umowy, dyspozytywnymi przepisami prawa krajowego, modyfikacja abuzywnych postanowień jest jednak niedopuszczalna (tak w wyroku Trybunał Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2021 r. C-19/20).

Niezasadność zarzutu przedawnienia

81. Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę. Odnosząc się do tego zarzutu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 118 k.c. roszczenie powodów o zwrot kwot wpłaconych stronie pozwanej [OSOBA] 6-letniemu terminowi przedawnienia. Jako że zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność zależy od wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia, bieg terminu przedawnienia roszczenia należy liczyć od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. W ocenie Sądu najwcześniejszy możliwy termin, w którym powodowie [OSOBA] od strony pozwanej [OSOBA], nastąpił 25 maja 2022 r. Dopiero bowiem wtedy powodowie [OSOBA] do tego, czy akceptują niedozwolone klauzule w celu uniknięcia niekorzystnych dla nich skutków nieważności umowy czy też powołują się na całkowitą nieważność umowy w celu uniknięcia niekorzystnych dla nich skutków wykonywania umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40) Bieg 6-cio letniego terminu przedawnienia roszczenia powodów o zwrot kwot rat wpłaconych stronie pozwanej [OSOBA] więc rozpocząć wcześniej niż w maju 2022 r.

Rozstrzygnięcie Sądu w pkt I i w pkt. II wyroku

82. Sąd uznał, że powodowie [OSOBA] w żądaniu ustalenia nieważności umowy w rozumieniu art. 189 k.p.c. Na chwilę obecną są bowiem zobowiązani do spłacania rat kredytu (umowa formalnie obowiązuje), stąd istnieje niepewność co do ważności umowy i w konsekwencji wysokości ich zobowiązania oraz wymagalności. Sąd uznał, że w związku z przesłankowym ustaleniem nieważności umowy w rozumieniu art. 189 k.p.c., należy uwzględnić roszczenie powoda [OSOBA]. 405 w zw. z 410 k.c. Zasądzono to co powodowie [OSOBA] umowy nieważnej w walucie PLN. Z uwagi na to, że powodowie [OSOBA] w związku  małżeńskim to od 2018 r. mają rozdzielność majątkową to każdy z małżonków  powinien otrzymać od strony pozwanej [OSOBA] 222.520,97 zł. Sąd uznał, że w związku z  przesłankowym ustaleniem nieważności umowy w rozumieniu art. 189 k.p.c., należy  uwzględnić roszczenie powodów [OSOBA]. 405 w zw. z 410 k.c. Zasądzono to co powodowie [OSOBA] umowy nieważnej.

Odsetki

83. Sąd zasądził odsetki zgodnie z żądaniem pozwu na podstawie art. 481 § 1 k.c.

F.          Koszty procesu

84. Strona pozwana przegrała proces w całości zatem w ocenie Sądu to ją obciążają koszty procesu stosownie do art. 98 k.p.c., a ich szczegółowym obliczeniem zajmie się Referendarz sądowy.

dr [OSOBA]

sędzia sądu okręgowego

Sygn. akt I C 1827/22

Kraków, 11 maja 2023 r.

Sekretariat uprzejmie proszę:

1. odnotować uzasadnienie,
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanego,
3. 14 dni.

[OSOBA]

sędzia sądu okręgowego