Sygnatura akt I ACa 1516/22

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2023 roku

Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:              SSA Dariusz Janiszewski /spr./

SA Małgorzata Rybicka-Pakuła

SA Karolina Sarzyńska

protokolant: sekretarz sądowy [OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2023 roku w Gdańsku

na rozprawie

sprawy z powództwa Bank Millennium w Warszawie

przeciwko [OSOBA]

z udziałem [OSOBA] w Bydgoszczy

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2022 roku w sprawie I C 57/22

1. oddala apelację;
2. zasądza od powoda Bank Millennium kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy.

Sygnatura akt  I  ACa 1516/22

Uzasadnienie

Powód Bank Millennium S.A.   w Warszawie wniósł o zasądzenie od pozwanej [OSOBA] 6.324,87 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanej [OSOBA] mocy umowy kredytu hipotecznego nr KH/2177/03/2008 z dnia 17 września 2008 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 listopada 2021 r. do dnia zapłaty oraz  kwoty 280.500,21 zł tytułem należnego powodowi wynagrodzenia związanego z korzyścią majątkową uzyskaną przez pozwaną w związku z korzystaniem z kapitału udostępnionego przez bank na podstawie w/w umowy kredytu  wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty. Powód [OSOBA] o zasądzenie od pozwanej [OSOBA] kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu twierdził, że strony zawarły w dniu 17 września 2008 r. umowę kredytu hipotecznego nr KH/2177/03/2008 indeksowanego do CHF, który został przeznaczony na cel określony w § 2 umowy.    Powód Bank Millenium pieniężne w kwocie 452.052,99 zł. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. akt III C 1228/17, zasądzono kwoty żądane przez pozwaną oraz stwierdzono nieistnienie stosunku prawnego przedmiotowej umowy kredytu. Na skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt I ACa 466/21, Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego. Pismem z dnia 5 listopada 2021 r. powód [OSOBA] zapłaty kwoty 452.052,99 zł, jako kwoty udostępnionego jej kredytu. Następnie kwota ta została objęta oświadczeniami pozwanej o potrąceniu. Zgodnie z oświadczeniem strony pozwanej, po potrąceniach pozostało do zapłaty 6.324,87 zł. Pismem z dnia 9 grudnia 2021 r. wezwał pozwaną do zwrotu kwoty 280.500,21 zł, stanowiącej wynagrodzenie należne powodowi za udzielone pozwanej [OSOBA] z kapitału.  Wartość prawa do korzystania z kapitału ustalona została na podstawie kalkulacji wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w oparciu o metodę zaaprobowaną przez [OSOBA], tj. jako koszt kredytu zlotowego, oprocentowanego stawką WIBOR. 

W odpowiedzi na pozew  pozwana [OSOBA] wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda Bank Millennium zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pozwana zarzuciła, że umowa będąca przedmiotem niniejszego postępowania jest nieważna ex tunc, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu. Pozwana złożyła oświadczenia o potrąceniu przysługujących jej wierzytelności z wierzytelnością banku o zwrot kapitału. Na skutek dokonanych potrąceń, wierzytelności umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, a wierzytelność banku uległa pomniejszeniu do kwoty 6.324,87 zł. Bank zaakceptował dokonane potrącenia pismem z dnia 17 grudnia 2021 r. Pozostałą kwotę należną bankowi pozwana uiściła przelewem z dnia 5 grudnia 2021 r., tj. jeszcze przed wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie, a także jednocześnie poinformowała o dokonanej wpłacie powoda, przekazując drogą mailową potwierdzenie zapłaty.  W ocenie pozwanej, żądanie powoda o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i prowadzi do pokrzywdzenia konsumenta, jak również ma na celu zniesienie konsekwencji stosowania klauzul abuzywnych, czy też konstruowania umowy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, ewentualnie bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.   Zdaniem pozwanej [OSOBA] sposób wyliczeń jest nieprawidłowy.

Udział w sprawie zgłosił [OSOBA] w Bydgoszczy wnosząc o oddalenie powództwa.

 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy  w punkcie  1. oddalił powództwo, zaś w punkcie 2. zasądził od powoda [OSOBA] kwotę 10834 zł  tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 15 września 2008 r. strony zawarły umowę o kredyt hipoteczny nr KH/2177/03/2008, na mocy której bank udzielił pozwanej [OSOBA] CHF. Kwota kredytu udzielonego pozwanej [OSOBA] 492.600 zł, przy czym została poddana indeksacji do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych, obowiązującej u powoda w dniu uruchomienia kredytu lub transzy.  Pozwana w okresie od dnia 1 września 2008 r. do dnia 21 marca 2017 r. dokonała na rzecz powoda [OSOBA] 138.882,90 zł oraz 24.350,30 CHF. W okresie od dnia 22 marca 2017 r. do dnia 4 października 2021 r. strona pozwana spłaciła tytułem rat kapitałowo-odsetkowych na rzecz powoda [OSOBA] 61.818,15 CHF. Pismem z dnia 6 czerwca 2017 r. pozwana złożyła powodowi oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli złożonych pod wpływem błędu w dniach 13 listopada 2013 r. i 4 sierpnia 2014 r., tj. aneksu nr 3 i 4 do umowy o kredyt hipoteczny. Pozwem z dnia 28 sierpnia 2017 r., pozwana wniosła o zasądzenie od powoda [OSOBA] kwoty 48.274,10 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 27 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od powoda [OSOBA] kwoty 24.350,30 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 27 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. akt III C 1228/17 z dnia 29 grudnia 2020 r., zasądzono od powoda (w niniejszej sprawie) na rzecz pozwanej [OSOBA] 48.274,10 zł oraz kwotę 24.350,30 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 27 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty. Nadto zasądzono od powoda [OSOBA] kwotę 6.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. akt I ACa 466/21 z dnia 18 października 2021 r. oddalono apelację i zasądzono od powoda [OSOBA] kwotę 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Pismem z dnia 5 listopada 2021 r. powód [OSOBA] zapłaty kwoty 452.052,99 zł w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania. Dnia 16 listopada 2021 r. pozwana oświadczyła powodowi, że potrąca wierzytelność przysługującą jej wobec banku z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i kosztów procesu w kwocie: 154.399,83 zł - na którą składa się suma należności uiszczonych przez pozwaną w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 15 listopada 2013 r., tj. 138.882,90 zł oraz suma odsetek ustawowych za opóźnienie, tj. 13.800,57 i 1.716,36 zł, 61.818,15 CHF - na którą składa się suma należności uiszczonych przez pozwaną w okresie od dnia 16 grudnia 2013 r. do dnia 15 września 2021 r., tj. 54.674,95 CHF oraz suma odsetek ustawowych za opóźnienie, tj. 6.961,25 CHF i 181,95 CHF, z wierzytelnością, jaką bank posiada wobec pozwanej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwocie 452.052,99 zł (kwota wypłaconego kapitału). Pozwana oświadczyła powodowi, że potrąca wierzytelność przysługującą jej wobec banku z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i kosztów procesu w kwocie:

650 chf, stanowiącą należność uiszczoną przez nią w dniu 11 października 2021 r. tytułem spłaty kredytu, 6.417     zł stanowiącą należność z tytułu kosztów postępowania zasądzonych na jej rzecz przez Sąd I instancji, 8.100 zł stanowiącą należność z              tytułu kosztów postępowania zasądzonych na jej rzecz przez Sąd II instancji 120 zł stanowiącą należność z tytułu kosztów postępowania klauzulowego przyznaną na jej rzecz, z wierzytelnością, jaką bank posiada wobec pozwanej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwocie 23.891,48 zł. Pozwana dokonała przelewu na rzecz powoda w wysokości 6.324,87 zł tytułem rozliczeń po dokonanych potrąceniach. Powód w odpowiedzi na oświadczenia z dnia 16 listopada 2021 r. oraz z dnia 2 grudnia 2021 r. wskazał, iż przyjmuje do wiadomości zawarte w treści pism oświadczenia o potrąceniu. Jednocześnie bank wezwał pozwaną do zadeklarowanej wpłaty kwoty 6.324,87 zł. Powód [OSOBA] spełnienia świadczenia, poprzez zapłatę na rzecz banku kwoty 280.500,21 zł w terminie 3 dni kalendarzowych od dnia otrzymania wezwania.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie   dokumentów złożonych przez strony w toku postępowania, które   uznał za wiarygodne. 

Sąd Okręgowy na podstawie art. 235² § 1 pkt 3 k.p.c. pominął dowód z opinii biegłego, jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia z uwagi na fakt, iż powód, mimo zawartego w odpowiedzi na pozew zarzutu dotyczącego wysokości roszczenia oraz mimo rygoru nadanego przez Sąd replice odpowiedzi na pozew, nie przytoczył okoliczności ani dowodów, pozwalających na wnioskowanie, w jaki sposób wyliczył kwotę 280.500,21 zł. Dowód z opinii biegłego służy natomiast weryfikacji twierdzeń strony, a nie ustalaniu stanu faktycznego.

Na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd ten pominął dowód z przesłuchania pozwanej [OSOBA], na które miałaby zeznać pozwana, zostały wyjaśnione złożonymi w sprawie dokumentami.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.   Roszczenie powoda o zasądzenie od pozwanej [OSOBA] kwoty 6.324,87 zł okazało się bezzasadne. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że pozwana przed wszczęciem niniejszego postępowania, w dniu 5 grudnia 2021 r. dokonała przelewu kwoty w wysokości 6.324,87 zł na rzecz powodowego banku, tytułem wzajemnych potrąceń wierzytelności. Ta okoliczność była podnoszona przez pozwaną w odpowiedzi na pozew, jednakże w replice, powód w żaden sposób się do niej nie ustosunkował. Słuszny zatem okazał się podniesiony przez stronę pozwaną zarzut spełnienia świadczenia w tej części.

Odnosząc się do roszczenia o zasądzenie od pozwanej [OSOBA] wynagrodzenia za korzystanie z kapitału Sąd Okręgowy wskazał, że   o ile kwota uruchomienia kredytu wynosiła 452.052,99 zł, to jednak nie można wywnioskować z treści pozwu, czy była to kwota uiszczona jednorazowo, jak również jaka była dokładna data uruchomienia kredytu, a tym bardziej wysokości kwot i terminy rozliczeń po wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2020 r. Powód w treści pozwu wskazał, że zastosowany przez niego sposób kalkulacji polega na wyznaczeniu sposobu spłaty kwoty udostępnionej kredytobiorcy, tak jak gdyby był to kredyt złotowy, oprocentowany stawką WIBOR 3M z uwzględnieniem obowiązującej przez okres posiadania kapitału marży. Jednakże powód [OSOBA], jaka marża obowiązywała w danym okresie obowiązywania umowy. Ponadto powód [OSOBA] naliczanie wynagrodzenia do momentu rozliczenia przez kredytobiorcę wobec banku, tj. do momentu, w którym uiszczone kwoty były równe wartości otrzymanego kapitału oraz wynagrodzenia na rzecz banku. Z dokumentów załączonych do pozwu wynika, iż pozwana składała oświadczenia o potrąceniach wierzytelności, jednak powód [OSOBA], czy przy obliczaniu elementów wchodzących w skład żądanego przez niego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, m.in. odsetek oraz marży, momentem końcowym ma być złożenie zarzutu potrącenia, czy też jego realizacja, wreszcie, czy moment zapłaty reszty kwoty kapitału w dniu 5.12.2021r. Powód [OSOBA], nie zawarł potrzebnych informacji, kiedy miałby mieć miejsce wspomniany przez niego termin końcowy. Dowód z opinii biegłego,   niezależnie od prawidłowości tezy dowodowej, nie miałby oparcia w wykazanych przez powoda [OSOBA].

Powód [OSOBA] na treści art. 405 w zw. z art. 410 k.c., które to przepisy mówią o obowiązku zwrotu wartości korzyści majątkowej, którą uzyskano kosztem innej osoby bez podstawy prawnej, a także definiują pojęcie świadczenia nienależnego, zgodnie z którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Niewątpliwie pojęcie „świadczenia nienależnego”, a tym bardziej pojęcie „bezpodstawnego wzbogacenia” jest stosunkowo szerokie i umożliwia objęcie szerokiego spektrum przypadków, w tym potencjalnie również świadczenia z tytułu bezumownego korzystania z kapitału. W literaturze wskazuje się, że przesłankami roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia są: wzbogacenie jednej osoby, zubożenie drugiej osoby, związek pomiędzy tym wzbogaceniem a zubożeniem oraz brak podstawy prawnej dla wzbogacenia.

Pod pojęciem „wzbogacenia” rozumie się uzyskanie korzyści majątkowej, co oznacza tak rozmaite sytuacje jak zwiększenie aktywów, zaoszczędzenie kosztów, uniknięcie zmniejszenia majątku, zaoszczędzenie wydatku, uniknięcie straty, nieodpłatne skorzystanie z cudzej usługi. Z kolei przez „zubożenie” rozumie się nie tylko utratę części majątku, ale również nieuzyskanie korzyści, którą zubożony mógłby osiągnąć, umożliwiając odpłatnie innej osobie korzystanie ze swego dobra albo z usługi i to niezależnie od tego, czy in concrete korzyść taka zostałaby przezeń uzyskana. Ponadto w oparciu o art. 405 k.c. wzbogacony jest zobowiązany nie tylko do zwrotu korzyści głównej, ale również do zwrotu pożytków, którymi się wzbogacił. W ocenie Sądu Okręgowego, roszczenie powodowego banku nie znajduje oparcia w w/w przepisach. Nadto, gdyby roszczenie banku o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału ocenić na podstawie art. 224 k.c., który stanowi, że samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, to pozwana w momencie zawierania umowy kredytowej w 2008 r. nie mogła przypuszczać, że umowa ta jest nieważna, czyli uzyskała środki z kredytu w dobrej wierze, a wszelkie roszczenia powoda o wynagrodzenie nie mają uzasadnienia prawnego. Jednakże nawet gdyby uznać, iż przepisy art. 224 § 2 k.c. oraz art. 225 k.c. mogłyby znaleźć analogiczne zastosowanie do środków finansowych, to żądanie strony powodowej z tego tytułu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie stanowiłoby nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., bowiem przekazanie środków kredytowych stronie pozwanej [OSOBA] wyżej opisanego zachowania banku. Stan bezprawności został wywołany wyłącznie przez bank. W takiej sytuacji dalekim od zasad uczciwości było obciążanie strony powodowej kosztami bezprawnego zachowania banku ponad konieczność zwrotu przez kredytobiorcę tego, co w wykonaniu nieważnej umowy otrzymał od banku. Domaganie się przez bank wynagrodzenia za korzystanie z kredytu w przypadku ustalenia nieistnienia umowy kredytowej stoi w sprzeczności z charakterem zapisów dyrektywy 93/13/EWG. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta a umowa w pozostałej części będzie obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Z regulacji tej wynika, że to przedsiębiorca stosujący w umowach niedozwolone klauzule ponosi ryzyko związane z ich wyeliminowaniem i musi się wystrzegać takich zapisów. Sąd Okręgowy podzielił  pogląd prawny wyrażony w wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, sygn. akt I C 843/21 z dnia 24 listopada 2021 r., iż gdyby uznać, że bankowi należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału przez kredytobiorcę, choć nieważność zawartej umowy wynika z działania banku, z uwagi na to, że to właśnie bank był autorem wprowadzanych przez siebie wzorców umownych do obrotu, doszłoby do sytuacji, w której bankowi opłacałoby się zawierać umowy niezgodne z prawem. W takim ujęciu bank zarabiałby albo poprzez stosowanie klauzul niedozwolonych, albo otrzymałby wynagrodzenie, gdyby umowa została unieważniona, a kredytobiorca w żadnej z tych sytuacji nie byłby chroniony.

Wywodząc roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za udostępnienie kapitału i bezumowne korzystanie z niego de facto bank domaga się zapłaty odsetek od wypłaconej kwoty, liczonych wg stawki WIBOR, która to stawka nie była stosowana w kredytach frankowych. Tymczasem kredyt udzielony pozwanej [OSOBA], jak każdy kredyt frankowy stawką LIBOR CHF, co z resztą było działaniem świadomym ze strony banku, aby uczynić ten produkt finansowy bardziej atrakcyjnym. W związku z powyższym   powód [OSOBA] się od pozwanej [OSOBA] i to wyliczonego w oparciu o stawkę, która nie odnosiła się do łączącej strony umowy. W przeciwnym wypadku dochodziłoby po raz kolejny do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie pozwanego banku. Bank jako profesjonalista, wprowadził do obrotu prawnego wadliwy wzorzec umowny, który naruszał prawa konsumenta. Powodowy bank korzystał z pieniędzy otrzymywanych przez konsumenta, m.in. poprzez odsetki, które pobierał od kredytobiorcy, a następnie obracał nimi na rynku. W ocenie Sądu Okręgowego, po stronie banku nie występuje zubożenie. Ponadto nie ulega wątpliwości, że bank nie powinien czerpać korzyści z sytuacji, w której umowa była nieważna na skutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność jako przedsiębiorca oferujący produkt na wadliwym wzorcu umownym. Nieważność umowy jako konsekwencja wyeliminowania z niej niedozwolonych postanowień ma być sankcją dla banku, a nie źródłem dodatkowego wynagrodzenia.   Strona powodowa, pomimo zobowiązania jej do repliki na odpowiedź, na pozew, ze wskazaniem wszelkich twierdzeń i wniosków dowodowych, pod rygorem utraty ich powoływania w dalszym postępowaniu, nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne. Powód [OSOBA] o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny rachunkowości i finansów, celem wykazania wartości usługi powoda [OSOBA] z oddaniem kapitału do korzystania oraz wysokości roszczeń restytucyjnych przysługujących powodowi, nie przedstawił stanu faktycznego, na podstawie którego taka opinia miałaby zostać dopuszczona przez sąd. Oprócz powoływania się przez stronę powodową na kalkulację udzielonego pozwanej [OSOBA], tak jak gdyby otrzymała ona kredyt zlotowy, oprocentowany stawką WIBOR 3M z uwzględnieniem obowiązującej przez okres posiadania kapitału marży, powód [OSOBA] materiału dowodowego, na podstawie którego obliczenia miałyby zostać dokonane. Biegły sądowy nie ma wpływu na zbieranie materiału dowodowego czy ustalanie stanu faktycznego, a jedynie musi go ocenić pod kątem posiadanych wiadomości specjalnych oraz wyjaśnić tezę dowodową. Źródłem tego jest kontradyktoryjność procesu cywilnego płynąca z zasady onus probandi zawartej w art. 6 k.c. Bank poza ogólnikowym sformułowaniem, iż domaga się od pozwanej [OSOBA], jaki poniosłaby zawierając kredyt złotowy, oprocentowany według stawki WIBOR, a także powiększony o rynkową marżę banku, określając go na kwotę 280.500,21 zł, nie przedstawił szczegółowych twierdzeń, na podstawie których taką sumę wyliczył, tj. nie przedstawił m.in. marży i oprocentowania, które obowiązywały w czasie trwania umowy kredytu i na podstawie których biegły miałby te twierdzenia zweryfikować, mimo, że to właśnie powód [OSOBA] w posiadaniu tych dowodów oraz wiedzy o ustalonych przez siebie marżach i prowizjach. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd Okręgowy   oddalił powództwo (pkt 1. wyroku). O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2. wyroku z uwzględnieniem wyniku sprawy, którą powód [OSOBA] w całości. 

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód [OSOBA] w części oddalającej powództwo w zakresie roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w wysokości 280.500,21 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu zarzucając naruszenie:

-art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez rozpoznanie zgłoszonych w sprawie roszczeń bez zapoznania się (w świetle treści wyroku) z określoną w pozwie podstawą faktyczną żądania oraz przedstawionym na jej poparcie materiałem dowodowym, co w konsekwencji doprowadziło Sąd Okręgowy do błędnej konkluzji o ogólnikowym sformułowaniu roszczenia i oddalenia powództwa w całości; tymczasem rzetelne zapoznanie się ze stanowiskiem powoda [OSOBA] przez Sąd Okręgowy dokładnego uzasadnienia tego, w jaki sposób doszło do wyliczenia przez stronę powodową dochodzonego roszczenia;

-art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez brak rzetelnego zbadania materialnoprawnej podstawy zgłoszonego roszczenia (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.), albowiem w tym zakresie Sąd Okręgowy wskazał jedynie, że roszczenie powoda [OSOBA] w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, które to sformułowanie w żadnym stopniu nie pozwala odtworzyć procesu wykładni omawianych przepisów przez Sąd Okręgowy, uniemożliwiając kontrolę instancyjną wyroku;

-art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, czym Sąd I Instancji uniemożliwił wykazanie stronie powodowej wysokości dochodzonego roszczenia, co było uzasadnione w sytuacji, w której Sąd Okręgowy pominął bądź nie umiał wyprowadzić samodzielnie prawidłowych wniosków w oparciu o kalkulację przedstawioną przez powoda, co uzasadniało wsparcie Sądu przy ocenie przedstawionego stanu faktycznego oraz materiału dowodowego wiedzą specjalistyczną posiadaną przez biegłego sądowego;

-art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez naruszenie zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego, albowiem Sąd Okręgowy zaniechał jakiejkolwiek (bądź prawidłowej) oceny materiału w postaci dyspozycji wypłaty środków (pkt 4 lit. d petitum pozwu) oraz zaświadczenia o udzieleniu kredytu (pkt 4 lit. f petitum pozwu) w konsekwencji Sąd Okręgowy doszedł do błędnej konkluzji, że z treści pozwu nie można wywnioskować jaka była dokładna data uruchomienia kredytu , a tym bardziej wysokość kwot i terminy rozłiczeń po wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, tymczasem wysokość i data poszczególnych wypłaconych transz wynika wprost z dokumentów przedstawionych przez pozwanego, a problematyka rozliczenia po wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu;

-art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez naruszenie zasady wszechstronnej bądź logicznej oceny dowodów, co wyrażało się w ustaleniu, że powód [OSOBA], jaka marża obowiązywała w danym okresie obowiązywania umowy, podczas gdy strona powodowa przedstawiła dokument - kalkulację roszczeń wraz z zestawieniem sposobem kalkulacji (pkt 4 lit. k i 1 petitum pozwu), z której wprost wynika wysokość przyjętej na potrzeby wyliczenia kredytu marży oraz źródło wspomnianych danych; w konsekwencji Sąd Okręgowy błędnie uznał roszczenie zgłoszone w pozwie za niewykazane, pomimo posiadania miarodajnego materiału do jego merytorycznej oceny;

-art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu UE poprzez ich błędną wykładnię, co wyrażało się w przyjęciu, że cele Dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie zastosowaniu przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w odniesieniu do roszczeń strony powodowej; tymczasem Dyrektywa jako akt prawa pośredniego wyznacza jedynie państwom członkowskim konkretne cele do zrealizowania, którym w omawianej sytuacji jest skuteczny system ochrony konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi; nie jest tym samym możliwe odstąpienie od stosowania przepisów prawa krajowego w oparciu o zapisy Dyrektywy, a jedynym narzędziem, które mógł zastosować Sąd Okręgowy była realizacja wykładni w nurcie zgodnym z treścią Dyrektywy, co nie może wykluczyć zasądzenia na rzecz powoda [OSOBA], albowiem w takiej sytuacji wciąż aktualne byłoby osiągnięcie celów stawianych przez Dyrektywę;

-art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez ich błędną wykładnię, co wyrażało się w przyjęciu, że roszczenie powoda [OSOBA] w tych przepisach podczas gdy w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, należy uznać, że przez Bank wykonywana była ( od chwili przekazania kredytobiorcy kapitału) usługa o charakterze ciągłym i przy takim założeniu niewątpliwie po stronie nabywcy usługi(kredytobiorcy) zachodzi wzbogacenie w postaci zaoszczędzenia wydatku na nabycie analogicznej usługi u innego usługodawcy, co musi zostać rozliczone- skoro naczelną zasadą reżimu bezpodstawnego wzbogacenia jest przywrócenie zaburzonej równowagi majątkowej pomiędzy wzbogaconym i zubożonym;

-art. 5 k.c. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że roszczenie wywodzone przez powoda [OSOBA] z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy pozew dotyczy dążenia powoda [OSOBA] częściowego wynagrodzenia za usługę realizowaną przez blisko dwie dekady, a tym samym trudno uznać, aby było to działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

Na podstawie art. 380 k.p.c. powód [OSOBA] o   rozpoznanie i zmianę przez Sąd II Instancji postanowienia Sądu I Instancji z dnia 20 lipca 2022 roku w przedmiocie pominięcia wniosku dowodowego powoda o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie powyższego dowodu na fakty szczegółowo określone w pozwie.

Powołując się na powyższe zarzuty powód [OSOBA] o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oddalenia powództwa w zakresie roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w wysokości 280.500,21 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, w tym także w celu orzeczenia o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w wysokości 280.500,21 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu poprzez uwzględnienie powództwa w części dotyczącej roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w wysokości 280.500,21 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz stosowne do wyniku sprawy rozliczenie kosztów procesu za I instancję oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła  o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania  apelacyjnego.

[OSOBA] w Bydgoszczy wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja powoda [OSOBA] oddaleniu.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne dokonane przez  Sąd I instancji i czyni je podstawą  własnego rozstrzygnięcia, podziela też ocenę  prawną    tego Sądu.

Powód [OSOBA] w oparciu o art.  380 k.p.c. dokonania kontroli instancyjnej postanowienia Sądu Okręgowego pomijającego jego wniosek  o dopuszczenie  dowodu z opinii biegłego sądowego ds. rachunkowości i finansów.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego postanowienie Sądu Okręgowego z 20 lipca  2022 roku nie narusza art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c.

Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. celem dowodu z opinii biegłego  nie jest  ustalanie  faktów mających znaczenie w sprawie, lecz udzielenie sądowi wyjaśnień w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych. Do dokonywania wszelkich ustaleń w procesie powołany jest sąd, a nie biegły. Nie jest  też rolą biegłego  poszukiwanie za stronę  dowodów, których dopiero zgromadzenie  umożliwiłoby sporządzenie  opinii, zwłaszcza, gdy dowody te są w dyspozycji tej strony, a nawet gdy pochodzą od tej strony.   Powód [OSOBA] wynagrodzenia za korzystanie  z kapitału  przez pozwaną obliczając jego wysokość m.in. w oparciu o historyczne dane dotyczące  średniej rynkowej  marży przy kredytach złotowych. Wskazał wysokość marży    i ogólną informację o sposobie  jej ustalania, nie przedstawił  jednak danych źródłowych umożliwiających weryfikację sposobu jej obliczenia. Nadto, powództwo nie  było słuszne co do zasady. Ustalanie zatem  sposobu i prawidłowości obliczenia wysokości dochodzonego roszczenia było zbędne. Z powyższych przyczyn  nie było  podstaw do zmiany  tego postanowienia i uwzględnienia wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego. W konsekwencji nie jest  trafny zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 2 § 1 pkt 2  k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. Nie zachodziła bowiem potrzeba skorzystania z wiadomości specjalnych.

Niesłusznie zarzuca powód [OSOBA]. 327 1 § 1 pkt 1  k.p.c.

W judykaturze uznaje się, że nie każde uchybienie w zakresie konstrukcji uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji może stanowić podstawę do skutecznego podniesienia zarzutu apelacyjnego.  Z natury rzeczy sposób sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie ma bowiem wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie wyraża jedynie motywy wcześniej podjętego rozstrzygnięcia. Naruszenie wskazanego wyżej przepisu  może mieć wpływ na rozstrzygnięcie (a więc stanowić usprawiedliwioną podstawę apelacji) tylko w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej  instancji całkowicie uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, a tym samym wyłącza możliwość dokonania kontroli instancyjnej zapadłego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja nie zachodzi jednak  w okolicznościach niniejszej sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem ustalenia faktyczne będące podstawą orzekania, dowody   w oparciu, o które   Sąd Okręgowy poczynił swoje ustalenia  oraz ich ocenę,  a także  rozważania  dotyczące  podstawy  prawnej rozstrzygnięcia.   Jeżeli  redakcja uzasadnienia wyroku pozwala   na jego kontrolę instancyjną do naruszenia wskazanego przepisu nie dochodzi. Taka sytuacja ma zaś miejsce w tej sprawie.  Sąd Okręgowy wyjaśnił  dlaczego roszczenie powoda [OSOBA] w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wskazał na  brak zubożenia banku i wyjaśnił  podstawy tej oceny /str. 11 uzasadnienia wyroku/.

Niesłusznie  zarzuca powód [OSOBA]. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.

Skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia prawa procesowego, z wyjątkiem takiego naruszenia, które skutkuje nieważnością  postępowania, wymaga wykazania wpływu owego naruszenia  na wynik sprawy. W niniejszej  sprawie  Sąd Okręgowy oddalił  powództwo przede wszystkim uznając, że  dochodzenie   roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału jest sprzeczne z zasadami współżycia  społecznego, stanowi  nadużycie prawa  podmiotowego przez powoda w rozumieniu art. 5 k.c. i jest sprzeczne z Dyrektywą 93/13. Odwołanie się do braku wykazania  przez  powoda [OSOBA] dochodzonego roszczenia stanowiło zatem tylko dodatkowy argument do uzasadnienia wydanego przez  ten Sąd rozstrzygnięcia i w tym znaczeniu  nie miało decydującego wpływu na wynik sprawy.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 405 k.c., art. 410 k.c. i  art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz  art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu  UE.

Wskazać należy, że w judykaturze TSUE wyrażono pogląd, stosownie do którego art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że   stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (por. wyrok TSUE z dnia 15 czerwca 2023 r. C-520/21). Jak wynika z motywów tego rozstrzygnięcia przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13. Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez  w/w dyrektywę byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Skoro  uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy. Sąd Apelacyjny podziela  ten pogląd i uznaje, że wykładnia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. umożliwiająca  bankowi, w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu jako skutku stosowania przez  bank postanowień niedozwolonych, dochodzenie świadczenia przekraczającego kwotę wypłaconego konsumentowi kredytu z odsetkami za opóźnienie od chwili wezwania go do zwrotu tej kwoty, jest sprzeczna z celami Dyrektywy 93/13 (z przyczyn wyżej przywołanych), zatem roszczenie takie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle powyższego przywołana przez  powoda [OSOBA]  w/w zarzutu nie zasługuje na akceptację.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 5 k.c.

Zastosowanie zasad współżycia społecznego pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności każdej, indywidualnie ocenianej, konkretnej sprawy. W takim całościowym ujęciu wymienione zasady wyznaczają podstawy, granice i kierunek ich zastosowania w wyjątkowych sytuacjach rozstrzyganej sprawy.   Do sądu należy rozstrzygnięcie o potrzebie i sposobie zastosowania całościowo traktowanych zasad współżycia społecznego w okolicznościach danej sprawy, a nie konkretyzacja zastosowanych zasad. 

Sąd, stosując art. 5 k.c., nie ma zaś obowiązku konkretyzacji zasady współżycia społecznego. Zastosowanie tego przepisu może mieć miejsce   w tych sytuacjach, gdy uwzględnienie powództwa [OSOBA] z przyczyn aksjologicznych i powinno być sankcją wykonania przez stronę przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób naruszający fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo. Przedstawione przez skarżącego w niniejszej  sprawie argumenty nie przekonują, że dochodzenie przez powoda [OSOBA] o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału nie  narusza zasad  współżycia społecznego.   To na skutek działania powoda, który sformułował postanowienia umowne sprzeczne z dobrymi obyczajami, doszło do rażącego naruszenia równowagi kontraktowej, skutkującej tym, że umowa kredytu nie wiąże stron. Konsekwencją tego jest   uprawnienie stron do żądania zwrotu świadczeń, spełnionych  bez podstawy prawnej, a nie poszukiwanie przez powoda [OSOBA] od pozwanej [OSOBA], którego nie otrzymał jako  wynik sankcji za stosowanie klauzul niedozwolonych   w umowie kredytu.     Sankcją oddalenia powództwa [OSOBA]. 5 k.c.  jest  zatem objęte wykonanie przez stronę przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób naruszający fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo.  Taka sytuacja zaszła  zaś w okolicznościach tej sprawy.

W judykaturze wskazuje się też, że  zgodnie z ogólną zasadą prawa, wyrażającą się w łacińskiej paremii "nemo auditur propriam turpitudinem allegans", strona nie może czerpać korzyści z sytuacji, którą sama ukształtowała jako efekt własnego bezprawnego działania. W wypadku uznania za nieważną umowy kredytu zawierającej nieuczciwe postanowienia przedsiębiorca nie może żądać kompensacji niekorzystnych skutków jego bezprawnego zachowania. Zastosowanie art. 5 k.c.  w okolicznościach sprawy nie  naruszyło zatem tego przepisu.

Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił  apelację powoda [OSOBA]. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny  orzekł na podstawie art.  108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c.

Na oryginale właściwe podpisy.