Sygnatura akt II Ca 1512/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2024 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący Sędzia Joanna Czernecka

[OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2024 roku w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA] i [OSOBA]

przeciwko Bank Millennium Spółce Akcyjnej w Warszawie

o zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej [OSOBA] dla [OSOBA] w Krakowie z dnia 10 lutego 2023 roku, sygnatura akt I C 1668/20/P

1. oddala apelację;
2. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sędzia Joanna Czernecka

Sygnatura akt II Ca 1512/23

UZASADNIENIE

Wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2024 roku

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2023 roku Sąd Rejonowy zasądził od strony pozwanej Bank Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] łącznie kwotę 47.522,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 25 listopada 2020 roku do dnia zapłaty; oraz kwotę 5.191,92 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 25 listopada 2020 roku do dnia zapłaty (pkt I) oraz zasądził od strony pozwanej [OSOBA] łącznie kwotę 6.417,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).

Orzeczenie to zapadło w następującym stanie faktycznym:

Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze bankowości.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] poszukiwali możliwości sfinansowania wykończenia domu położonego pod adresem ul. [ADRES] [OSOBA] zawarciem przez powodów [OSOBA] z dnia 19 lutego 2008 r. ze stroną pozwaną umowę kredytu indeksowanego do CHF zawarła siostra powoda. Pracownicy strony pozwanej [OSOBA] kredytu hipotecznego indeksowanego kursem do franka szwajcarskiego (CHF) jako najbardziej korzystną ofertę, wskazywali że raty kredytu
w złotówkach, EUR i USD będą wyższe. Powodowie [OSOBA] o możliwości zmiany kursu walut jednak franka szwajcarskiego przedstawiano jako historycznie najbardziej stabilną walutę. Strony nie rozmawiały w jaki sposób jest tworzona tabela kursów walut obowiązująca u strony pozwanej [OSOBA] mechanizm indeksacji opisany w umowie. Powodowie [OSOBA] w zaufaniu do strony pozwanej, bazując na przekazywanych informacjach przez pracowników banku, a także tych uzyskanych od siostry i szwagra który wcześniej zawarli umowę kredytu indeksowanego do CHF. W chwili zawarcia umowy powód [OSOBA] o profilu zastosowanie informatyki w budowie maszyn zaś powódka legitymowała się wykształceniem niepełnym wyższym o profilu inżynieria środowiska.

W celu uzyskania kredytu w Banku Millennium Spółce Akcyjnej powodowie [OSOBA], będący wnioskiem o udzielenie kredytu nr 0583/01/08. Pięciostronicowy dokument składał się z pól wyboru oraz miejsc na wpisanie oczekiwanych danych. We wniosku kredytowym powodowie [OSOBA], że są zainteresowani uzyskaniem kredytu hipotecznego
na wykończenie lokalu mieszkalnego w kwocie [DZIAŁKA].[DZIAŁKA],[DZIAŁKA] PLN, w walucie CHF (frank szwajcarski) - z okresem kredytowania 300 miesięcy.

Powodowie [OSOBA] kredytowego byli informowani pisemnie
o ryzyku walutowym oraz o ryzyku zmiany stóp procentowych, co miało dotyczyć zarówno kredytów złotówkowych jak i walutowych. Przedstawiony powodom do podpisu egzemplarz informacji nie został uzupełniony o dane stawek referencyjnych dla kredytów złotowych oraz kredytów indeksowanych kursem franka szwajcarskiego, euro, dolara amerykańskiego. Przedstawiony do podpisu egzemplarz nie zawierał szacowanych wysokości rat.

Powodowie w dniu 19 lutego 2008 r. otrzymali pozytywną decyzję kredytową. Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, reprezentowana przez pełnomocników [OSOBA] oraz [OSOBA] (dalej jak Kredytodawca) i małżonkowie [OSOBA] i [OSOBA] (dalej jako Kredytobiorca) zawarli w dniu 19 lutego 2008 r.
w formie pisemnej umowę zatytułowaną „Umowa o kredyt hipoteczny nr KH/0583/01/2008” (dalej także jako umowa), na mocy której Kredytodawca udzielił Kredytobiorcy kredytu
w kwocie 202.000,00 zł który miał być przeznaczony na wykończeniu domu lub mieszkania (200.000,00 zł) oraz na sfinansowanie kosztów własnych kredytu (2.000,00 zł) na okres 360 miesięcy, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy. Umowa przewidywała okres 8 miesięcy karencji. Zgodnie z § 2 ust. 2 kredyt był indeksowany do franka szwajcarskiego (CHF), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązujących w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank miał wysyłać do Kredytobiorców pismo informujące
o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut [OSOBA] w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały wpływ na wysokość zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej. Do umowy znalazł zastosowanie Regulamin kredytowania osób fizycznych
w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A. (§11 ust. 2 pkt 1 umowy). W czasie zawierania umowy kredytowej przez strony obowiązywał Regulamin kredytowania
w wersji R.21. Po wejściu w życie tzw. ustawy antyspreadowej [Ustawa z dnia 29.07.2011 r.
o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984.)], doszło do zmiany Regulaminu znajdującego zastosowanie do Umowy stron i od 1 października 2011 r. strony obowiązywał Regulamin w wersji R 31.8. Do umowy kredytowej zastosowanie miał Cennik obowiązujący od 1 stycznia 2008 r. oraz od 1 czerwca 2009 r.
W związku z zawarciem umowy przez strony, strona pozwana otworzyła dla powodów [OSOBA] w walucie CHF oraz rachunek bieżący w walucie PLN.

Kredyt miał zostać wypłacony w dwóch transzach na konto kredytobiorcy. Na podstawie § 3 ust. 4 umowy uruchomienie transzy następowało w terminie wskazanym przez kredytobiorcę w dyspozycji wypłaty, o ile dyspozycja wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków koniecznych do uruchomienia środków z kredytu, określonych w umowie i Regulaminie, zostanie złożona na 3 dni robocze, a w przypadku konieczności zlecenia przez bank kontroli inwestycji na 10 dni roboczych przed planowaną datą uruchomienia środków. Od kwoty udzielanego kredytu przed uruchomieniem pierwszej transzy była pobierana przez stronę powodową jednorazowa bezzwrotna prowizja w kwocie 2.000,00 zł (§ 4 ust. 1 Umowy) a także kwota 300,00 zł za opinię dotyczącą zabezpieczenia kredytu (§ 4 ust. 3 umowy).

Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej (§ 6 ust. 1 umowy),
a oprocentowanie kredytu wynosiło 3,2567 % w stosunku rocznym, co stanowiło sumę kwoty referencyjnej LIBOR 3M obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,5 punktu procesowego, stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 3 umowy). Zgodnie
z § 6 ust. 5 umowy oprocentowanie kredytu ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF().

Kredytobiorcy zobowiązali się do spłacania kwoty kredytu w CHF ustaloną zgodnie
z § 2 umowy w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego
w dniu płatności raty kredytu zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium S.A. (§ 7 ust. 1 Umowy). Kredyt miał być spłacany w 360 ratach miesięcznych, w tym 8 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 352 równych ratach miesięcznych, które zawierały malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej
(§ 7 ust. 2 umowy). Spłata kredytu miała następować przez automatyczne bezpośrednie potrącanie przez bank należnych mu kwot  z rachunku kredytobiorcy (§ 7 ust. 3 umowy).

Kredytobiorcy oświadczyli, że wraz z wnioskiem kredytowym otrzymali pismo „informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmienne stopie procentowej” i zapoznali się z nim (§ 5 ust. 3 umowy).

Przedmiotem zabezpieczenia umowy była zgodnie z § 9 umowy: hipoteka kaucyjna do sumy 343.400,00 zł na nieruchomości przy ul. [ADRES] 2 w Krakowie; cesja na stronę pozwaną praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych; cesja na stronę pozwaną praw z polis ubezpieczeniowych na życie powodów.

Zgodnie z obowiązującym w czasie zawierania umowy kredytowej przez strony Regulaminem kredytowania w wersji R.21: kredyt w walucie obcej to był kredyt udzielony
w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej
w Banku (§ 2 pkt 19 Regulaminu); kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] (§ 3 ust. 2 Regulaminu); 
w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] z dnia spłaty (§ 8 ust. 3 Regulaminu).

Kredyt wypłacono w 2 transzach: 26 lutego 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł (47.377,80 CHF) a następnie 18 lipca 2008 r. w kwocie 101.000,00 zł (51.928,02 CHF). 

W dniu 12 lutego 2019 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu z 19 lutego 2008 r., na mocy którego powodowie [OSOBA] kredytu bezpośrednio w CHF.

  Powodowie w okresie od 26 lutego 2008 r. do dnia 18 września 2020 r. uiszczali składki na sfinansowanie ich ubezpieczeń na życie zgodnie z zestawieniem z zaświadczenia
z dnia 21 września 2020 r., opłacili opłatę z tytułu kosztów refinansowania ubezpieczenia pomostowego w kwocie 1.573,00 zł a także ponieśli koszt prowizji w kwocie 2.000,00 zł.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w okresie od 26 marca 2008 r. do 26 lutego 2019 r. spłacili na rzecz Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie tytułem rat kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy kredytu kwotę 138.253,32 zł.
W tej kwocie mieści się kwota 47.522,98 zł uiszczona przez powodów w okresie od 27 października 2008 r. do 26 maja 2017 r. jako część rat zgodnie z zestawieniem zawartym
w piśmie procesowym oznaczonym datą 27 września 2022 r. W okresie od 26 marca 2019 r. do 26 sierpnia 2020 r. powodowie [OSOBA] banku łącznie kwotę 5.191,92 CHF.

Pełnomocnik powodów [OSOBA] 4 listopada 2020 r. wezwał stronę pozwaną Bank Millennium Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie do zapłaty kwoty 138.253,32 zł oraz 5.191,92 zł CHF w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma powołując się na nieważność umowy kredytu z dnia 19 lutego 2008 r. Wezwanie doręczono w dniu 10 listopada 2020 r. W odpowiedzi strona pozwana pismem z dnia 16 listopada 2020 r. nie uwzględniła żądania powodów [OSOBA] lub wcześniejszą spłatę po przeprowadzeniu indywidualnych negocjacji co do kursu spłaty.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z niekwestionowanych dokumentów prywatnych. W opinii Sądu kwestia faktycznego sposobu ustalania tabeli kursów wobec umownej możliwości dowolnego kształtowania tego kursu nie miała znaczenia, zaś finansowanie kredytów indeksowanych przez bank nie stanowiło przedmiotu postępowania. Osoby mające zostać przesłuchane jako świadkowie nie brali udziału w procesie zawarcia umowy z dnia 19 lutego 2008 r. Dlatego też Sąd pominął wnioskowane przez pozwanego dowody z zeznań świadków. Sąd pominął wnioskowany przez strony dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości, uznając, że dowód ten jest nieprzydatny dla rozstrzygnięcia.

Sąd przywołał treść art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawa bankowego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2324) oraz 3531 k.c. i art. 3851 § 1 k.c., wskazując, że status konsumencki powodów [OSOBA] i [OSOBA] nie budził wątpliwości. Żadne z dowodów przeprowadzonych w toku postępowania nie wskazywały, aby umowa kredytu zawarta w sprawie była związana z działalnością gospodarczą powodów. Natomiast brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych w sprawie postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika już z samego sposobu zawarcia rozważanej umowy – opartego o treść stosowanego przez bank wzorca umowy opartego na samodzielnie opracowanym regulaminie i gotowego oświadczenia o ryzyku. Zdaniem Sądu taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne oprocentowanie czy pobranej prowizji. Sąd podkreślił, że wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, rzeczywiście zostać mu zaoferowany, a nie polegać na teoretycznej możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy. Nie stanowi indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z rodzaju umowy przedstawionej przez przedsiębiorcę. Wreszcie – zdaniem Sądu - strona pozwana nie wykazała, aby powodowie [OSOBA] na postanowienia dotyczące indeksacji. Sama decyzja co do zawarcia umowy zawierającej klauzule indeksacyjne (którą niewątpliwie podejmowali kredytobiorcy) nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały z nimi indywidualnie uzgodnione. Wybór waluty CHF (już na etapie składania wniosku) jako stanowiącej podstawę przeliczeń indeksacyjnych nie stanowi indywidualnego uzgodnienia umowy w zakresie klauzuli indeksacyjnej. Zgodnie z art. 3 ust. 2 zd. 2 Dyrektywy 93/13 fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Taka sytuacja występuje w sprawie. Klauzula indeksacyjna jako wcześniej przygotowany element wzorca umownego nie mogła zostać indywidualnie uzgodniona, natomiast kredytobiorca mógł wybrać jedynie walutę, do której kredyt był indeksowany a zarazem wskaźnik określający stopę procentową.

Dalej Sąd zauważył, że na gruncie przedmiotowej sprawy strona pozwana przedstawiła powodom wyłącznie wzór informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej oparte na zmiennej stopie procentowej. Podpisany przez powodów [OSOBA] uzupełnionych informacji o przykładach wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty kredytu. Podpisany dokument nie zawiera także informacji o stawkach referencyjnych dla kredytów w innych walutach. Jak wynika z podpisanego przez powodów [OSOBA], strona pozwana w oświadczeniu przedkładanym kredytobiorcom ograniczała się do wzmianki o istnieniu ryzyka kursowego, nie wskazując bliższych informacji w tym zakresie. Bank zaniechał podania niewątpliwie posiadanych przez siebie informacji o wieloletnich zmianach kursu CHF do innych walut, w szczególności o wcześniej zanotowanym maksimach kursowych i zmienności. Nie podawano również jak przy takim kursie będą kształtowały się zobowiązania kredytobiorcy rozumiane jako wysokość miesięcznej raty i salda kredytu przy takim poziomie kursu. Zdaniem Sądu, posiadanie tych informacji przez przeciętnego konsumenta korzystającego z umowy kredytowej powinno być wystarczające do podjęcia decyzji. Przeciętny konsument powinien być uważny i ostrożny. W odniesieniu do kredytu w CHF musi to oznaczać wzięcie pod uwagę zjawiska ryzyka kursowego. Nawet rozważny konsument nie jest jednak profesjonalistą, nie posiada on ani wiedzy, ani umiejętności jej profesjonalnego zastosowania. Przy ocenie ryzyka kursowego opiera się na informacji z banku. Dlatego ma właśnie prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie go wprowadzać w błąd (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2015 r. w sprawie V ACa 567/14). W braku takiej informacji należy uznać, że postanowienia obciążające kredytobiorcę ryzykiem kursowym nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co pozwala na ich kontrolę pod kątem abuzywności.

W ocenie Sądu za stwierdzeniem abuzywności klauzuli indeksacyjnej w całości   przemawiają argumenty związane z brakiem jednoznaczności tego warunku (na co wskazuje TSUE w wyroku C-776/19 do C-782/19 pkt 94). Pozwany [OSOBA] w umowie ani dokumentach związanych z jej zawarciem informacji o rzeczywistym zakresie możliwego do przewidzenia ryzyka kursowego, w tym pomimo obowiązku wynikającego z tzw. Rekomendacji S wydanej przez KNF w 2006 r. W realiach sprawy niedostateczna informacja o ryzyku kursowym praktycznie uniemożliwiała podjęcie racjonalnej decyzji związanej z zawarciem umowy. W ten sposób klauzula indeksacyjna zawierająca niejednoznacznie określony warunek ryzyka walutowego ewidentnie godzi w równowagę kontraktową stron stosunku prawnego na poziomie informacyjnym, co stanowi o naruszeniu przez tę klauzulę dobrych obyczajów. Zdaniem Sądu abuzywność tego postanowienia nie polega na samym włączeniu do umowy ryzyka kursowego – które jest immanentną cechą obrotu walutowego – ale nieprawidłowe pouczenie o zakresie tego ryzyka. Jeżeli na ryzyko walutowe godzi się konsument należycie poinformowany, to równowaga kontraktowa jest w pełni zachowana i zawierania umów odwołujących się do tego ryzyka nie można czynić zarzutu przedsiębiorcy. Klauzula indeksacyjna oceniana w sprawie skutkuje asymetrycznym rozkładem ryzyka związanego z zawarciem umowy – w szczególności ryzyka kursowego (na co wskazuje TSUE w wyroku C-776/19 do C-782/19 pkt 95). Umowa przenosi ryzyko kursowe na konsumenta nie tylko mocą poszczególnych postanowień umowy ale samą jej konstrukcją. Po wypłacie kredytu bank otrzymuje jego zwrot w ratach z umówionymi odsetkami stosownie do harmonogramu spłat wyrażonego w walucie obcej. Ewentualny wzrost kursu waluty nie wpływa na zwiększenie się świadczenia należnego bankowi obliczonego w tej walucie. Bank zatem zarabia na kredycie nawet w sytuacji spadku kursu. Tymczasem w sytuacji wzrostu kursu waluty, aby spełnić świadczenie o tej samej wysokości w walucie obcej, konsument musi wydatkować coraz większe kwoty w PLN. Niezależnie od aktualnego kursu bank jest
w stanie uzyskać świadczenie zastrzeżone dla siebie w umowie, tymczasem ciężar spełnienia świadczenia spoczywa wyłącznie na konsumencie. To stanowi nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków konsumenta na jego niekorzyść, a zatem stanowi
o naruszeniu jego interesów. Znaczące – niekiedy nawet dwukrotne – zwiększenie salda zadłużenia w PLN i związane z tym proporcjonalne powiększenie należności odsetkowych nakazują określić to naruszenie jako rażące. Tym samym obie przesłanki uznania klauzuli za abuzywną zostały spełnione (por. wyrok SN z 13 lipca 2005 r. w sprawie I CSK 832/04).

Za uznaniem klauzuli indeksacyjnej za niedozwolone postanowienie umowne przemawiały także – zdaniem Sądu – argumenty dotyczące samej klauzuli spreadu walutowego. Zdaniem Sądu nie można stwierdzić, że przedsiębiorca postępując w sposób przejrzysty mógł racjonalnie oczekiwać, iż konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (teza 5 powołanego wyroku C-776/19).

W tym stanie rzeczy Sąd uznał klauzule indeksacyjne za niedozwolone postanowienia umowne niezależnie od zarzutów dotyczących samego odesłania do kursów kupna i sprzedaży z tabeli banku. Sąd podkreślił, że zawarcie aneksu o spłacie kredytu w walucie indeksacji nie przekreśla wcześniejszego wywodu. Skuteczne usunięcie klauzul abuzywnych w drodze czynności prawnej pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą wymaga wyraźnego wskazania, że jej zawarcie ma na celu wyeliminowanie tego rodzaju postanowień z umowy, z podkreśleniem niedozwolonego charakteru tych postanowień. W treści aneksu brak jest tego rodzaju oświadczeń. Zatem aneks Sąd uznał za bezskuteczny, podkreślając, że kontrola incydentalna wzorca umownego obejmuje stan rzeczy obowiązujący w momencie zawierania danej umowy (art. 385² k.c.). Podobnie skutek „niezwiązania konsumenta” abuzywną klauzulą obowiązuje ex tunc, od początku trwania stosunku prawnego. Zastosowanie przez przedsiębiorcę niedozwolonego postanowienia umownego sprawia, że konsument uzyskuje ochronę, która może być dla niego niezwykle korzystna a przedsiębiorcę dotyka sankcja która niejednokrotnie może być dla niego niezwykle dotkliwa i oznaczać związanie umową w kształcie, w którym nigdy by jej dobrowolnie nie zawarł. Innymi słowy, użycie przez przedsiębiorcę abuzywnej klauzuli, rażąco naruszającej interesy konsumenta przez zachwianie na jego niekorzyść równowagi kontraktowej, niejednokrotnie prowadzi do zachwiania tej równowagi w przeciwnym kierunku. Tym niemniej skutki te są w pełni zgodne z prewencyjnymi celami dyrektywy 93/13, zniechęcając w ten sposób przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych postanowień umownych w obrocie konsumenckim i tym samym realizując interes publiczny (tak TSUE w wyroku z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17, pkt 54). Zasada autonomii woli pozwala konsumentowi na rezygnację z dobrodziejstw, które wiążą się dla niego z dotykającą przedsiębiorcę sankcją z art. 385¹ § 1 k.c. Tym niemniej wykluczone jest pozbawienie konsumenta nabytej ochrony wyrażającej się w korzystnym dla niego ukształtowaniu stosunku prawnego łączącego go z przedsiębiorcą wskutek wyeliminowania klauzul abuzywnych - bez jego wyraźnej i świadomej zgody, w szczególności w ten sposób, że pod pozorem zaoferowania mu podpisania „korzystnego” aneksu, eliminującego abuzywną klauzulę, która zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. nigdy go nie wiązała, przedsiębiorca doprowadziłby do korzystnego dla siebie skutku – ustanowienia klauzuli już nie abuzywnej, kształtującej jego prawa i obowiązki korzystniej względem stanu prawnego wywołanego zastosowaniem sankcji z art. 385¹ § 1 k.c..

W opinii Sądu treść zawartego przez strony w dniu 12 lutego 2019 r. aneksu nie wskazuje na świadomą, wolną i wyraźną zgodę powodów [OSOBA] skutków zastosowania wobec strony pozwanej [OSOBA] z dyrektywy 93/13. Tym samym aneksowanie umowy nie wywarło skutku w postaci sanowania mechanizmu indeksacji. Powyższa ocena jest też zgodna z zasadą quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere. Niezależnie od powyższego, dostrzec należy, że aneks tylko częściowo wyeliminował abuzywne klauzule indeksacyjne, bowiem, regulując stosunek prawny ex nunc, w ogóle nie odnosił się do arbitralnie ustalonego przez bank kursu stosowanego do przeliczenia wypłacanych w złotych polskich transz kredytu na franki szwajcarskie (I etap ustalania wysokości zobowiązania powodów), ograniczając się do możliwości spłaty należności
w walucie indeksacji należnych po zawarciu aneksu.

Dlatego też Sąd uznał, że żądanie zapłaty sformułowane przez powodów w pozwie świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej (trwale bezskutecznej umowy) jest uzasadnione, stąd też na rzecz powodów [OSOBA] kwoty zgodnie z żądaniem zawartym w pkt. 1 i 2 pozwu, doprecyzowanym pismem oznaczonym datą 27 września 2022 r. na podstawie art. 410 § 2 k.c.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 kc.

Końcowo, Sąd wskazał również, że roszczenia strony powodowej nie sposób uznać za przedawnione. Jak wynika z uchwały w sprawie III CZP 11/20 termin przedawnienia należy liczyć od momentu złożenia przez powoda – konsumenta oświadczenia o skorzystaniu ze swych uprawnień konsumenckich, co w sprawie niniejszej nastąpiło na rozprawie w piśmie oznaczonym datą 4 listopada 2020 r. (art. 118 k.c).

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżył go w całości, zarzucając:

1. naruszenie art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie postanowieniem z dnia 13 września 2022 roku dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny bankowości oraz rachunkowości na okoliczności wskazane w petitum odpowiedzi na pozew, bowiem dowód ten okazał się nieprzydatny dla rozstrzygnięcia z przyczyn prawnych, podczas gdy dowód ten został powołany celem dostarczenia wiadomości specjalnych niezbędnych dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. m.in. ustalenia, że kursy ogłaszane przez pozwanego w Tabeli Kursów Walut Obcych w okresie wykonywania Umowy Kredytu miały charakter rynkowy oraz ustalenia wysokości kredytu i poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych z zastosowaniem kursu średniego NBP, jako oficjalnego kursu wymiany waluty, do czego sąd I instancji był zobowiązany zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 2 września 2021 roku, wydanego w sprawie o sygn. akt C-932/19, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez sąd I instancji, że (i) pozwany [OSOBA] dowolnego kształtowania kursu kupna/sprzedaży CHF, (ii) Pozwany [OSOBA] i nieograniczonej żadnymi postanowieniami umownymi zmiany wysokości świadczenia powoda (iii) doszło do naruszenia interesów ekonomicznych powoda;
2. naruszenie art. 2352 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 271 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadka [OSOBA] i [OSOBA] niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy dowód ten został powołany celem ustalenia stanu faktycznego w zakresie okoliczności, a to m.in., sposobu ustalania Tabeli Kursów Walut Obcych w pozwanym [OSOBA] ryzyka Stron Umowy Kredytu, a także informacji przekazywanych klientom przy prezentowaniu oferty kredytowej;
3. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że kwestionowane przez powoda [OSOBA] zostały z nim indywidualnie uzgodnione, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób oczywisty wynika okoliczność przeciwna, a mianowicie, iż indeksacja kredytu do CHF i sposób jego spłaty zostały indywidualnie uzgodnione: powód [OSOBA] o kredyt, określił walutę kredytu, jako CHF (a zatem to powód [OSOBA] w PLN - doszło do indywidualnego uzgodnienia waluty kredytu, jako CHF); Z kolei pozwany [OSOBA], że w okresie tożsamym do tego, w którym powód [OSOBA], dostępnym dla wszystkich kredytobiorców wariantem była spłata kredytu indeksowanego bezpośrednio w walucie indeksacji i mógł to uczynić również powód [OSOBA];
4. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że powód [OSOBA] o ryzyku związanym z zwarciem umowy kredytu indeksowanego, bowiem w ocenie Sądu Bank zaniechał podania niewątpliwie posiadanych przez siebie informacji o wieloletnich zmianach kursu CHF do innych walut, w szczególności o wcześniej zanotowanym maksimach kursowych i zmienności podczas gdy: w Informacji dla Wnioskodawców literalnie znalazła się informacja o ryzyku zmian kursów walutowych, wpływie tego ryzyka na wysokość raty spłaty, jak i salda zadłużenia oraz przykłady wpływu zmiany kursu waluty na wysokość raty kredytu, z której wynika, że występowanie ryzyka kursowe sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty, [przez co] ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się Kredytobiorca, osiągający dochody w tej samej walucie obcej [i tym samym kredyty walutowe] w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych; w § 2 ust. 2 zd. drugie Umowy znalazła się informacja, że (...) zmiany kursów walu w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo - odsetkowej; w Informacja dla Wnioskodawców zostały przedstawione historyczne wykresu kursu CHF/PLN oraz zmienności stawki referencyjnej LIBOR - co w konsekwencji doprowadziło Sąd do błędnego przekonania, że z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, że powodowie [OSOBA] w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformowani o skutkach, jakie wiążą się z zastosowaniem mechanizmu indeksacji, a tym samym, że równowaga kontraktowa [nie została] w pełni zachowana i nie można czynić zarzutu przedsiębiorcy [z tyj przyczyny];
5. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że Bank miał możliwość ustalania w sposób jednostronny i dowolny wysokości zobowiązania powoda, w sytuacji, w której powód [OSOBA] treść § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 Umowy kredytu, co oznacza, że brak jest dowolności i arbitralności w działaniach Banku, a powód [OSOBA] mechanizm działania Umowy kredytu, zaś opinia biegłego bezsprzecznie potwierdziłaby zbieżność rynkową kursów;
6. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. poprzez nieprawidłowe przypisanie wiarygodności dowodowi z przesłuchania powoda w charakterze strony i uznanie, że ich zeznania były logiczne, spójne i rzeczowe w sytuacji gdy charakter zeznań strony powodowej jest subiektywny, jako strony postępowania, nadto dowód ten jest sprzeczny z dowodami z dokumentów, tj. Wnioskiem kredytowym, Umową kredytu, Informacją dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej, Regulaminem kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium S.A., co skutkowało błędnym ustaleniem przez Sąd, że: pozwany [OSOBA] w sposób wyczerpujący powoda o ryzyku związanym z zwarciem umowy kredytu indeksowanego; kredytobiorca nie został jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia; powód [OSOBA] negocjacji postanowień Umowy;
7. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. poprzez przypisanie wiarygodności sprzecznym zeznaniom powoda, iż mówiono nam o zmianach kursu, ale przedstawiano franka jako historycznie najbardziej stabilną walutę (por. protokół z 13.09.2022, 00:30:13) i pokazywano mi poprzednie kursy franka i jego stabilność (por. protokół z 13.09.2022, 00:30:13) w sytuacji, w której do podpisanej przez kredytobiorców Informacji dla Wnioskodawców (...) załączone były wykresy obrazujące zmienność zarówno kursu CHF/PLN, jak i stawki referencyjnej LIBOR 3M w okresie od 2000 roku do czasu przedstawienia oferty kredytowej przez Bank i z których wynika, że okresie przed zawarciem Umowy kredytu kurs CHF/PLN notował zarówno aprecjacyjne i deprecjacyjne okresy notowań z wahaniami co najmniej 0,70 PLN, jak również brak jest możliwości przypisania prawdziwości stwierdzeniom, że frank szwajcarski jest walutą stabilną wobec czego nie sposób przyznać wiarygodności zeznaniom powoda w zakresie stabilności kursu oraz w zakresie przedstawionych informacji o ryzyku na etapie przedkontraktowym.
8. naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. i art. 69 ust. 1 [OSOBA] poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Umowa jest w całości nieważna, z uwagi na to, że kwestionowane postanowienia Umowy są sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego, bowiem przyznają pozwanemu możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania pieniężnego wynikającego z Umowy kredytu oraz zasad jego spłaty, podczas gdy powód [OSOBA] się na mechanizm indeksacji zawarty w Umowie, ponadto kursy z Tabeli Kursów, do której odsyłała Umowa, miały charakter rynkowy, gdyż Bank występował na rynku regulowanym podlegającym stałej kontroli [OSOBA], ergo w okolicznościach niniejszej sprawy powód [OSOBA] dowolnym decyzjom Banku w zakresie wysokości swoich świadczenia;
9. naruszenie art. 3531 k.c. k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Umowa kredytu narusza zasady współżycia społecznego takie jak zasada uczciwości i rzetelności w obrocie gospodarczym, gdyż Bank nie przedstawił powodom należytej informacji o nieograniczonym ryzyku kursowym, podczas gdy powód [OSOBA] w sposób wystarczający pouczony o ryzyku towarzyszącym zaciągnięciu zobowiązania odnoszącego się do kursu waluty obcej w dokumencie Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej, który zawierał zarówno część opisową w sposób wyraźny wskazującą na aspekt ryzyka związanego z zaciągnięciem zobowiązania powiązanego z kursem waluty obcej, jak i graficzny załącznik obrazujący wysokość kursu CHF/PLN z ostatnich kilku lat;
10. naruszenie art. 385¹ 1 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że klauzula przeliczeniowa zawarta w § 2 ust. 1 i 2 oraz § 7 ust. 1 Umowy Kredytu stanową niedozwolone postanowienia umowne podczas gdy ww. postanowienia Umowy Kredytu: zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, są wynikiem indywidualnych uzgodnień z powodem, nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami, nie naruszają interesów powoda w sposób rażący, główne świadczenie stron stanowi jedynie część postanowienia odnosząca się do indeksacji (tzw. klauzula ryzyka walutowego), która została sformułowana w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości;
11. naruszenie art. 4 w zw. z art. 1 ust 1 lit a) i b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i nie uwzględnienie przy rozstrzyganiu zarzutu abuzywności spornych postanowień Umowy kredytu obowiązującego na dzień zamknięcia rozprawy stanu prawnego wprowadzonego Ustawą antyspreadową, a w konsekwencji błędnym nieuwzględnieniu, że wejście wżycie tej Ustawy pozwala wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia, a zatem abuzywność postanowień podnoszona przez powoda [OSOBA] w powyższym zakresie usunięta;
12. naruszenie art. 385¹ 2 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c., w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego (w obecnym brzmieniu) oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich niezastosowanie i nieuzupełnienie luki powstałej w Umowie wskutek uznania postanowień Umowy kredytu za abuzywne za pomocą: przepisów dyspozytywnych, mimo że kurs wymiany waluty PLN/CHF może zostać ustalony również w oparciu o przepis dyspozytywny obowiązujący w dniu orzekania, tj. art. 358 § 2 k.c.; wskaźnika o charakterze dyspozytywnym, jakim jest kurs średni NPB, - mimo że w świetle orzecznictwa TSUE może on pełnić funkcję przepisu dyspozytywnego i obowiązywał w dacie zawarcia Umowy kredytu, jako norma zwyczajowa, (iii) art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, który stanowi, że spłata kredytu może odbywać się w walucie obcej, podczas gdy proces taki jest odpowiedni dla przywrócenia równowagi kontraktowej stron przy jednoczesnym zachowaniu ważności Umowy i służy realizacji celów Dyrektywy oraz jest zgodny z przepisami prawa krajowego oraz orzecznictwem TSUE;
13. naruszenie art. 410 w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie świadczeń spełnionych przez powoda [OSOBA], pomimo tego, iż podstawą świadczenia powoda [OSOBA] kredytu;
14. naruszenie art. 481 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powodowi należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonych w Wyroku kwot od wskazanych w Wyroku dat w sytuacji, gdy termin liczenia odsetek za opóźnienie w realizacji roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń, wynikających z ustalenia nieważności Umowy kredytu, może rozpocząć się w niniejszej sprawie dopiero w momencie powstania stanu trwałej bezskuteczności Umowy, który to stan powstanie dopiero po uprawomocnieniu się wyroku w przedmiotowej sprawie, bowiem aż do tego momentu powód [OSOBA] dowołania oświadczenia o skorzystaniu z systemu ochrony konsumentów przewidzianego przez Dyrektywę 93/12 oraz przepisy art. 385 i nast. k.c.

                 W konkluzji skarżący wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji w przedmiocie pominięcia dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości oraz rachunkowości i w dalszej kolejności o zmianę zaskarżonego Wyroku poprzez oddalenie powództwa [OSOBA] o zasądzenie od powodów [OSOBA] zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

                 W odpowiedzi na apelację pozwanego, powodowie [OSOBA] o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

                 Pismem z dnia 23 października 2023 roku pozwany [OSOBA], że na wypadek przyjęcia przez Sąd, że: Umowa o Kredyt nr KH/0583/01/2008 zawarta w dniu 20 lutego 2008 r. pomiędzy Mariuszem Mleczko i Katarzyną Mleczko a Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie jest nieważna, a w konsekwencji, że roszczenie powoda [OSOBA], pozwany [OSOBA] z prawa zatrzymania świadczeń spełnionych przez powodów [OSOBA], które miałyby podlegać zwrotowi na wypadek ustalenia przez Sąd, że Umowa kredytu jest nieważna (trwale bezskuteczna) - do czasu zaofiarowania przez powoda [OSOBA] 202.000,00 zł, tj. wartości kapitału udostępnionego powodowi na podstawie Umowy Kredytu. Dołączył oświadczenie z dnia 21 września 2023 r. o skorzystaniu z prawa zatrzymania (k. 442).

                 Powodowie [OSOBA] o nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania. Podnieśli, że pismem z dnia 17 lipca 2023 r. złożyli Bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej im względem Banku wierzytelności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwotach 127 404,62 zł i 10 005,17 CHF z wierzytelnością Banku o zwrot kwoty wypłaconego kapitału tj. 201 999,99 zł, wskutek czego wierzytelność Banku umorzyła się do kwoty 28 378,49 zł. Potrąceniem nie zostały objęte wierzytelności dochodzone w niniejszym postępowaniu. Do pisma dołączyli oświadczenie o potrąceniu.

              Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała  oddaleniu.

Sąd rozpoznający apelację powinien odnieść się do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialnoprawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2018 r., V CSK 292/17, LEX 2641043). W konsekwencji nie jest bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika bowiem konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 marca 2018 r., II PK 120/17, Lex nr 2488061). Sytuacja taka zachodziła w rozpoznawanej sprawie zważywszy na wzajemnie powiązanie poszczególnych zarzutów obszernej apelacji strony pozwanej.

Za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, gdyż znajdują one oparcie w przeprowadzonych dowodach, ocenionych z uwzględnieniem wymogów wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd odwoławczy uwzględnił także fakt złożenia przez powodów [OSOBA] o potrąceniu oraz fakt złożenia przez stronę pozwaną oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania, które to fakty były niesporne pomiędzy stronami.

Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny, albo że nie ma mocy dowodowej lub nie jest wiarygodny. Prawidłowe postawienie takiego zarzutu wymaga oczywiście wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym apelujący upatruje wadliwej jego oceny. Zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału nie stanowi przy tym o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Także obrazą tego przepisu nie jest pominięcie przez sąd przy wyrokowaniu określonej okoliczności faktycznej, nawet jeżeli strona uważa ją za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy (por. SN w wyroku z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/02, Lex nr 151622). Strona pozwana, wbrew powyższym zaleceniom, nie wskazała wprost, których dowodów, omówionych przez Sąd Rejonowy, dotyczą jej obiekcje i czym miałaby przejawiać się wadliwość rozumowania i oceny tego Sądu. Wymaga też zaakcentowania, że strona pozwana nie kwestionowała ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy, a w drodze zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. zmierzała raczej do podważenia wniosków prawnych Sądu, co nie jest zabiegiem właściwym. Przy pomocy zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie sposób podważać konsekwencji prawnych płynących z określonych faktów. Czym innym jest bowiem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a czym innym materialnoprawna ocena ustalonych faktów.  W ocenie Sądu Okręgowego zaskarżony wyrok nie jest dotknięty ani wadliwością dokonania błędnych ustaleń ani wadliwością polegającą na wyprowadzeniu z ustalonych faktów błędnych wniosków prawnych.

Co do zarzutu naruszenia art. 299 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez oparcie ustaleń na zeznaniach powoda, po przeprowadzeniu wybiórczej oceny tego dowodu, zauważyć trzeba, że apelacja nie zawiera żadnych argumentów, w świetle których przeprowadzona przez Sąd Rejonowy ocena tego dowodu mogłaby zostać uznana za wadliwą. Wymaga zaakcentowania, że powód [OSOBA] zawarcie umowy kredytu oraz informacje uzyskane od przedstawiciela Banku. Okoliczność, że powód [OSOBA] w dokumencie zatytułowanym „Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, wiarygodności powoda [OSOBA].  Nadto, strona pozwana kwestionuje moc dowodową w postaci przesłuchania powoda [OSOBA] z tego względu, że powód [OSOBA] wynikiem postępowania.  Skoro zaś nie podniesiono tych pozostałych zarzutów ściśle powiązanych z podstawami badania zarzutu naruszenia swobody sędziowskiej oceny dowodów, oznacza to, że ograniczono tym samym spektrum badania naruszeń procedury cywilnej (por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 3 stycznia 2008 r., III CZP 49/07) do podstawowych kategorii wyznaczających granicę oddzielającą swobodę sędziowską od dowolności w ocenie dowodów, w postaci podstawowych zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego. Naruszenia tych zasad Sąd Okręgowy nie stwierdził.

Co się tyczy zaś zarzutu naruszenia art. 235² § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.c. w zw. z art.  278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. warto wyjaśnić, że zgodnie z art. 278 §  1 k.p.c. dowód z opinii biegłego sąd przeprowadza w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Z kolei przepis art. 227 k.p.c. określa jedynie, jakie fakty są przedmiotem dowodu, stanowiąc, iż są to fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie, że przepis ten został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę, ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, iż sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one takiego charakteru. Natomiast o tym, jakie fakty są istotne, decyduje przytoczona w pozwie podstawa faktyczna zgłoszonego żądania w powiązaniu z normą prawa materialnego, stanowiącą podstawę prawną orzekania o tym żądaniu. Istotne znaczenie mają tylko te fakty, które odpowiadają hipotezom tych przepisów prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie. Fakty, które składały się na hipotezy norm prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną powództwa, nie wymagały dowodzenia przy zastosowaniu wiadomości specjalnych.

Niezasadnie też wytknięto naruszenie art. 235² § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.c. w zw. z art.  271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków.  Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji kwestia faktycznego sposobu ustalania tabeli kursów wobec umownej możliwości dowolnego kształtowania tego kursu nie miała znaczenia, zaś finansowanie kredytów indeksowanych przez bank nie stanowiło przedmiotu postępowania. Osoby mające zostać przesłuchane jako świadkowie nie brali udziału w procesie zawarcia umowy z dnia 19 lutego 2008 r.

W kwestii naruszenia obowiązku informacyjnego przez stronę pozwaną:

Naruszenie obowiązku informacyjnego na etapie przedkontraktowym przybrać może formę zarówno niepodania wymaganej i precyzyjnie wskazanej ustawowo informacji, jak i na podaniu informacji w sposób niepełny. W celu uznania realizacji przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie ryzyka kursowego nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, oraz odebranie od klienta oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, iż został on poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat (Wyrok SN z 27.11.2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159). W tym kontekście Sąd Okręgowy zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na etapie zawierania umowy powodowie [OSOBA] poinformowani o ryzyku związanym ze zmianą kursu walut, gdyż udzielona im informacja nie wskazywała rzeczywistej skali ryzyka kursowego, jakie wiązało się dla nich z zawarciem spornej umowy i ekonomicznych konsekwencjach silnej deprecjacji złotego do waluty indeksacji, w tym wpływu tej zmiany na wysokość salda kredytu i miesięcznej raty. Udzielona informacja była niewystarczająca, by uświadomić powodom rzeczywistą skalę ryzyka kursowego, które było nieograniczone, zaś w przypadku silnej deprecjacji waluty krajowej mogło się ono przełożyć na nawet kilkukrotny wzrost wysokości raty kredytu i zadłużenia i to pomimo regularnej spłaty kredytu, zgodnie z harmonogramem. 

W odniesieniu do zarzutów naruszenia materialnego: art. 385¹ § 1 k.c., art. k.c., 385¹ § 2 k.c., w zw. z art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz art. 4 w zw. z art. 1 ust 1 lit a) i b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe w zw. z art. 316 § 1 k.p.c.:

Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z art. 385² k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego uznaje się, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 (nie publ.), z dnia 19 września 2018 r., I CNP 39/17, nie publ., z dnia 24 października 2018 r., II CSK 632/17, nie publ., z dnia 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, nie publ., z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, nie publ., z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ., z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, nie publ.).

Zgodnie z treścią umowy wysokość zobowiązania powodów (konsumentów) była przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej – kredyt wg kursu kupna, zaś rata wg kursu sprzedaży. W obydwu przypadkach był to kurs ustalany przez pozwany [OSOBA]. Zgodnie z § 2 ust. 1 i ust. 2 umowy Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 202 000 zł indeksowanego do waluty CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2 ust. 1 i ust. 2 umowy). Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walu Obcych Banku Millennium SA.

Bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej w przypadku kursu kupna, jak również w przypadku kursu sprzedaży. Ani w umowie, ani też w regulaminie uzupełniającym jej postanowienia, nie zostały zamieszczone żadne zapisy wyjaśniające sposób ustalenia kursów waluty, brane w tym zakresie pod uwagę parametry, czy też wskaźniki. Umowa została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez bank. Powodowie [OSOBA] kredytu, który najbardziej im odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, czy marżę i wysokość prowizji, natomiast nie mieli możliwości uzgadniania z bankiem pozostałych postanowień.

Postanowienia umowy, podobnie jak postanowienia ogólnych warunków zawarte w Regulaminie, nie były uzgodnione indywidualnie z powodami w rozumieniu art. 385¹ § 1 i 3 k.c., a w każdym razie strona pozwana tego nie wykazała. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącej narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającej wysokość zobowiązania powoda [OSOBA], zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.

Dalej należało rozważyć, czy – skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powoda [OSOBA]. Obowiązkiem przedsiębiorcy (banku) dokonującego czynności z konsumentem było podjąć takie działania, aby w sposób jasny, przystępny, zrozumiały i wszechstronny wyjaśnić wszelkie niezbędne kwestie oraz przekazać informacje mające istotne znaczenie dla przyszłej umowy. Rolą strony pozwanej [OSOBA] zasad, na jakich będzie ustalany kurs waluty obcej, w szczególności zaś poinformowanie o tym, że kursy te będą ustalane przez bank, w jaki sposób i na jakich zasadach. Zauważyć należy, iż w umowie nie wskazano, w jaki konkretnie sposób kurs kupna dla kredytów hipotecznych zaciągniętych w pozwanym [OSOBA]. Umowa nie określała ani kursu CHF wobec złotego, ani też, sposobu jego ustalania na potrzeby wyliczenia zobowiązania powodów [OSOBA] zawarcia, następnie jego uruchomienia. Wykonywanie umowy mogło się opierać na wcześniejszej praktyce ustalania tabeli kursowej ze strony banku, w tym określania kursu kupna oraz sprzedaży. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursu przyjmowanego do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy.

Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Zgodnie z art. 385² k.c. ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem. Bez znaczenia jest więc, jakie możliwości mieli powodowie w zakresie ewentualnej zmiany warunków spłaty określonych w umowie. Bezzasadne było zatem prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jak umowa była wykonywana, czy też w jaki sposób bank ustalał swoje kursy i czy miały one charakter rynkowy, względnie ustalania, jaki byłby kurs rynkowy, w jaki sposób bank pozyskiwał środki na udzielenie kredytu, w jaki sposób je księgował i jak funkcjonował oraz funkcjonuje na rynku, a nadto jaka byłaby sytuacja, gdyby powodowie [OSOBA] kredytu. W świetle chwili, na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma też znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej  z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany regulaminów po dacie zawarcia umowy kredytu. Powyższe prowadzi do uznania, że postanowienia umowy umożliwiały bankowi arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powodów.

                 Skuteczne usunięcie klauzul abuzywnych w drodze czynności prawnej pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą wymaga wyraźnego wskazania, że jej zawarcie ma na celu wyeliminowanie tego rodzaju postanowień z umowy, z podkreśleniem niedozwolonego charakteru tych postanowień. W treści aneksu, zawartego przez strony, brak jest tego rodzaju oświadczeń. Zasada autonomii woli pozwala konsumentowi na rezygnację z dobrodziejstw, które wiążą się dla niego z dotykającą przedsiębiorcę sankcją z art. 3851 § 1 k.c. Tym niemniej wykluczone jest pozbawienie konsumenta nabytej ochrony wyrażającej się w korzystnym dla niego ukształtowaniu stosunku prawnego łączącego go z przedsiębiorcą wskutek wyeliminowania klauzul abuzywnych - bez jego wyraźnej i świadomej zgody, w szczególności w ten sposób, że pod pozorem zaoferowania mu podpisania „korzystnego” aneksu, eliminującego abuzywną klauzulę, która zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. nigdy go nie wiązała, przedsiębiorca doprowadziłby do korzystnego dla siebie skutku – ustanowienia klauzuli już nie abuzywnej, kształtującej jego prawa i obowiązki korzystniej względem stanu prawnego wywołanego zastosowaniem sankcji z art. 3851 § 1 k.c. Treść zawartego przez strony w dniu 12 lutego 2019 r. aneksu nie wskazuje na świadomą, wolną i wyraźną zgodę powodów [OSOBA] skutków zastosowania wobec strony pozwanej [OSOBA] z dyrektywy 93/13. Tym samym aneksowanie umowy nie wywarło skutku w postaci sanowania mechanizmu indeksacji.

Co do możliwości spłaty kredytu w walucie waloryzacji:

Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walu Obcych Banku Millennium SA. § 8 ust. 4 Regulaminu, na który powołuje się strona pozwana, dotyczy kredytu w walucie obcej, a nadto nie tyle sposobu spłaty ile możliwości wprowadzenia do umowy określonych rozwiązań w tym przedmiocie. Nawet jednak akceptacja stanowiska strony pozwanej [OSOBA] odmiennych wniosków w aspekcie stosowania art. 3851 k.c. Jest tak dlatego, że kurs kupna waluty, do którego odwołano się w § 2 umowy służył do wyliczenia wysokości zobowiązania powodów. Eliminacja tej części umowy z powodu abuzywności wpływa na zmianę głównego przedmiotu umowy z tej prostej przyczyny, że zastosowana klauzula dotyczyła głównego zobowiązania kredytobiorców, związanego z spłacaniem rat w ich kapitałowej części. Eliminacja mechanizmu indeksacyjnego obejmuje wszystkie postanowienia umowy, które się na nią składają, albowiem mogą one funkcjonować tylko łącznie. Skoro do samej indeksacji kwoty kredytu nie doszło, to bezprzedmiotowe stały się wszelkie postanowienia, które odnoszą się do przeliczeń dokonywanych w PLN spłat na saldo wyrażone w walucie CHF

Wobec powyższego, postanowienia przedmiotowej umowy miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385¹ k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów, co dotyczy w szczególności § 2 ust. 1, ust. 2,  § 7 ust.  1, ust. 2, a więc zapisów dotyczących stosowania kursów kupna i kursów sprzedaży waluty CHF.

Bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia "przeliczeniowe" - wywrzeć skutku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115). Ogólnie rzecz biorąc, z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa powinna "w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego" (zob. wyroki z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie C-618/10, [OSOBA]ñol de Crédito SA przeciwko Joaquín [OSOBA], pkt 66 - 69, z dnia 30 maja 2013 r., w sprawie C-488/11, [OSOBA] [OSOBA] de [OSOBA] przeciwko Jahani BV, pkt 57, 60, z dnia 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, [OSOBA] i Caixabank, pkt 28, z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C-377/14, [OSOBA], [OSOBA]á przeciwko Finway a.s., ECLI:EU:C:2016:283, pkt 97, z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie C- 421/14, [OSOBA] SA przeciwko Jesús Gutiérrez García, ECLI:EU:C:2017:60, pkt 71, z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 39-40). O tym, czy umowa może być utrzymana, decyduje zatem prawo krajowe, i musi to być zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia, zgodnie z którym niedopuszczalne jest uznanie sytuacji jednej ze stron umowy, zgodnie z prawem krajowym, za decydujące kryterium rozstrzygające o dalszym losie umowy (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie C-453/10, [OSOBA]čova i [OSOBA]č przeciwko SOS financ spol. sr.o., pkt 33-34, z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, [OSOBA] przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., pkt 40, 51, z dnia 26 marca 2019 r., w połączonych sprawach C-70/17 i C-179, [OSOBA] i Bankia, pkt 57 i z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 41).

Stanowisko takie, odpowiadające art. 385¹ § 2 k.c., jest co do zasady uznawane również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, 7-8, poz. 79, z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115). W nawiązaniu do niego, określając skutki abuzywności postanowień kształtujących mechanizm indeksacji walutowej, w orzecznictwie tym przyjmowano wcześniej, że nie pociąga ona za sobą nieważności całej umowy, gdyż umowa ta może istnieć również po wyeliminowaniu z niej klauzuli indeksacyjnej, jako kredyt złotowy niezawierający takiej klauzuli (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ. i z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, nie publ.). Dostrzegano wprawdzie, że eliminacja klauzuli umownej uznanej za bezskuteczną nie może prowadzić do zmiany charakteru stosunku prawnego łączącego strony, tj. granicą, której przekroczenie uzasadnia interwencję sądu, jest sprzeczne z naturą stosunku (art. 353¹ k.c.) ukształtowanie umowy, jednakże uznawano, iż wyeliminowanie klauzuli indeksacyjnej nie stanowi przeszkody do utrzymania oprocentowania według stawek LIBOR, mimo wyeliminowania wszelkich powiązań wysokości świadczeń z walutą obcą i mimo że strony najprawdopodobniej nie ustaliłyby wysokości oprocentowania kredytu złotowego według stawki LIBOR, gdyby były świadome abuzywności klauzuli indeksacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115 i z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ.). Kryterium hipotetycznej woli stron bowiem mogłoby mieć znaczenie na tle art. 58 § 3 k.c., którego nie można stosować w odniesieniu do skutków eliminacji niedozwolonych postanowień umownych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ.). Z odwołaniem do art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wskazywano, że umowa nie może być utrzymana w mocy tylko wtedy, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ.). Wyjaśniano przy tym, że z punktu widzenia banku pozostawienie oprocentowania powiązanego z LIBOR pełni funkcję tzw. penalty default, a zatem klauzuli odstraszającej kredytodawcę od stosowania w przyszłości niedozwolonych postanowień umownych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115). Sankcji tej - prowadzącej do oprocentowania kredytu według stawki niższej niż byłby najprawdopodobniej oprocentowany kredyt udzielony w złotych i niezawierający klauzul walutowych - nie uznawano za zbyt surową, kontrastując ją z sankcją kredytu darmowego przewidzianą w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, stanowiącą "rozwiązanie referencyjne w dziedzinie konsumenckich stosunków kredytowych" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115). Wyrażono też pogląd, że takie rozwiązanie uwzględnia interesy obu stron umowy, waży je i odpowiada poczuciu sprawiedliwości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, nie publ.).

Stanowisko co do możliwości utrzymania skuteczności umowy kredytu złotowego, indeksowanego do waluty obcej, mimo wyeliminowania klauzuli indeksacyjnej, wywołuje jednak zastrzeżenia, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, LEX 2771344. Przede wszystkim zwrócił uwagę na konieczność weryfikacji dominującego dotychczas w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, że postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę nie określają głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c., lecz kształtują jedynie dodatkowy mechanizm indeksacyjny (waloryzacyjny) tych świadczeń, tj. sposób określania rynkowej wartości wydanej i wykorzystywanej sumy kredytu w złotych w relacji do walut obcych, co ma na celu zachowanie wartości pieniądza w długim okresie spłaty pożyczki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, nr 7-8, poz. 79, z dnia 24 października 2018 r., II CSK 632/17, nie publ., z dnia 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, nie publ., z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, nie publ., z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, nie publ.). Jego punktem wyjścia jest niezmiennie stwierdzenie, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu "głównego przedmiotu umowy" w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, pkt 49-50, z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko S.C. Volk sbank România SA, pkt 54, z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, [OSOBA] przeciwko CNP Assurances SA, pkt 33, dnia 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko [OSOBA]ânească SA, pkt 35; podobnie co do pojęcia postanowienia określającego świadczenie główne w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., I CK 635/03, nie publ., z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, OSNC 2016, Nr 9, poz. 105 i z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, nr 7-8, poz. 79). Za takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako "klauzule ryzyka walutowego"), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko [OSOBA]ânească SA, pkt 37, z dnia 20 września 2018 r., w sprawie C-51/17, OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. przeciwko Teréz Ilyés i [OSOBA], pkt 68, z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, [OSOBA] przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., pkt 48, z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44.).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18 nie powinno budzić wątpliwości, że o zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) - wyrok z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, LEX 2771344.

Kurs kupna waluty, do którego odwołano się w § 2 umowy służył do wyliczenia wysokości zobowiązania powodów. Eliminacja tej części umowy z powodu abuzywności wpływa na zmianę głównego przedmiotu umowy z tej prostej przyczyny, że zastosowana klauzula dotyczyła głównego zobowiązania kredytobiorcy, związanego z spłacaniem rat w ich kapitałowej części. Eliminacja mechanizmu indeksacyjnego obejmuje wszystkie postanowienia umowy, które się na nią składają, albowiem mogą one funkcjonować tylko łącznie. Ewentualne wyeliminowanie wskazanej klauzuli z podanego powodu nie może pozwalać na utrzymanie umowy nie tylko dlatego, że chodzi o główne świadczenia powoda, bez których charakter umowy nie mógłby zostać zachowany, lecz również z tego przyczyny, że bez tej klauzuli jej wykonywanie w pozostałym zakresie, w ogóle nie byłoby możliwe bez zasadniczej zmiany jej charakteru prawnego, który oddawał prawną i gospodarczą przyczynę jej podpisania przez obie strony, w tym nie tylko przez bank, lecz również przez powoda.  W umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej przeliczenie wypłaconej kwoty kredytu na walutę obcą przy wypłacie kredytu służy temu, by można było ustalić wysokość zadłużenia i w konsekwencji wysokość pozostających do spłaty rat kredytu. Na gruncie prawa polskiego, wyznaczanym normą ar. 58 k.c. w z 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, nie jest w takim wypadku po prostu możliwe wyliczenie tych rat już w zakresie odnoszącym się do ich kapitałowej części, pośrednio zaś także oprocentowania. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Po myśli art. 69 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy umowa kredytu powinna określać kwotę i walutę kredytu.

W wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2021 r. C-19/20, Trybunał stwierdził, że: "Wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu krajowego. Jednakże z przepisu tego nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru pierwotnego warunku umownego miałoby co do zasady skutek w postaci unieważnienia umowy, jeśli zmiana tego warunku pozwala na przywrócenie równowagi między obowiązkami i prawami tych stron wynikającymi z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten warunek. 2) Wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy zniechęcający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony, przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu. 3) Wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że skutki stwierdzenia przez sąd istnienia nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem podlegają przepisom prawa krajowego, przy czym kwestia utrzymywania się w mocy takiej umowy powinna być oceniana z urzędu przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów. 4) Wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy dokonywać w ten sposób, że do sądu krajowego, który stwierdza nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, należy poinformowanie konsumenta, w ramach krajowych norm proceduralnych i w następstwie kontradyktoryjnej debaty, o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą stwierdzenie nieważności takiej umowy, niezależnie od tego, czy konsument jest reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 2 września 2021 r. C-932/19 Trybunał wskazał, że: "Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które, w odniesieniu do umów kredytu zawartych z konsumentem, prowadzą do stwierdzenia nieważności warunku dotyczącego różnicy kursowej uznawanego za nieuczciwy i zobowiązują właściwy sąd krajowy do zastąpienia go przepisem prawa krajowego nakazującym stosowanie oficjalnego kursu wymiany, nie przewidując dla tego sądu możliwości uwzględnienia żądania zainteresowanego konsumenta, zmierzającego do unieważnienia umowy kredytu w całości, nawet jeśli ten sąd uznałby, że utrzymanie w mocy tej umowy byłoby sprzeczne z interesami konsumenta, zwłaszcza w świetle ryzyka kursowego, które konsument nadal ponosiłby na podstawie innego warunku rzeczonej umowy, pod warunkiem że ten sam sąd jest jednak w stanie dokonać odpowiednich ustaleń w ramach wykonywania przysługujących mu suwerennych uprawnień w zakresie oceny dowodów a wola wyrażona przez tego konsumenta nie może nad nimi przeważać, że zastosowanie środków przewidzianych przez te przepisy krajowe pozwala na przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej tego konsumenta, jaka istniałaby w braku tego nieuczciwego warunku." Z powyższego wynika, że rozważając kwestie skutku wyeliminowania abuzywnych postanowień umowy (w kontekście upadku umowy) należy: rozważyć możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym kwestia utrzymywania się w mocy takiej umowy powinna być oceniana z urzędu przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów; uwzględnić sytuację konsumenta związaną ze szkodliwymi konsekwencjami unieważnienia umowy, przy czym w powyższym zakresie konsument poinformowany o skutkach upadku umowy może wiążąco wyrazić na powyższe skutki zgodę; rozważyć postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, jaka istniałaby w braku nieuczciwego warunku; uwzględnić interesy drugiej strony umowy.

Do umowy zawartej przez strony nie można było zastosować uregulowania, które już po jej zawarciu zostało wprowadzone w art. 358 k.c., w szczególności w § 2 tego przepisu, pozwalającym na to, aby na potrzeby obliczenia wysokości zobowiązania pieniężnego wyrażonego tylko w walucie obcej, przy braku skutecznych zapisów umowy albo orzeczenia sądu, można było stosować średni kurs danej waluty, w tym CHF, ogłaszanego przez NBP. Przede wszystkim tego rodzaju uregulowanie zostało wprowadzone z dniem 24 stycznia 2009 r. Nie mogło więc dotyczyć umowy zawartej wcześniej, od początku jednak nieważnej. Wprowadzenie regulacji prawnej o charakterze powszechnie obowiązującym nie może bowiem sanować nieważności zawartych wcześniej umów. Po drugie, w wypadu kredytów indeksowanych do CHF nie sposób też uznać, aby spełniona była podstawowa przesłanka zastosowania tego przepisu, czyli by zobowiązanie dotyczący spłaty kredytu było wyrażone w walucie obcej. Zdaniem Sądu Okręgowego możliwości zastąpienia postanowienia umownego nie można również wywieść w drodze analogii do art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, jak również z prawa zwyczajowego - art. 56 k.c.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby zresztą zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne. Efektem przyjęcia tej tezy musi więc być uznanie nieważności umowy ze skutkiem ex tunc, nie tylko dlatego, że abuzywne postanowienie podlega eliminacji bez możliwości wprowadzenia w jego miejsce podobnego mechanizmu, tyle że dozwolonego, a więc zgodnego ponadto z naturą (istotą) takich stosunków umownych, lecz również dlatego, że zachodzi niemożność wykonywania, a tym samym rozliczenia umowy, wywołana wyeliminowaniem klauzuli niezbędnej do określenia wysokości głównego zobowiązania powodów [OSOBA], czyli także wysokości rat kredytowych. Prowadzi to do tego, że umowa bez niedozwolonego postanowienia nie określa w istocie essentialia negotii umowy kredytu wynikających z art. 69 prawa bankowego. Nie jest bowiem możliwe ustalenie wysokości głównych świadczeń stron, tj. kwoty kredytu podlegającej zwrotowi.

Konkludując, Sąd Rejonowy miał podstawy ku temu, by przyjąć, że kwestionowane przez powodów [OSOBA] charakter abuzywny. Miał też podstawy, by przyjąć, że po usunięciu tych klauzul utrzymanie umowy będzie niemożliwe. Eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego sprawia, że łącząca strony umowa kredytu jest dotknięta nie dającym się usunąć brakiem, skutkującym jej nieważnością (art. 3851 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe.). Powodowie w toku całego procesu reprezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika, mieli świadomość konsekwencji ustalenia nieważności umowy, a nawet na tę nieważność sami się powoływali.

Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu spełnionych przez strony świadczeń zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Podniesiony w apelacji zarzut naruszenia tych przepisów okazał się niezasadny.  Świadczenie spełnione na podstawie niedozwolonego postanowienia umowy musi być bowiem postrzegane jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.).

W przedmiocie zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.c.:

Ochrona przyznana przez dyrektywę 93/13 nie może być ograniczona jedynie do okresu wykonania umowy zawartej z konsumentem przez przedsiębiorcę, ale obowiązuje również po wykonaniu tej umowy. Tak więc o ile w przypadku stwierdzenia nieważności zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą umowy z powodu nieuczciwego charakteru jednego z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego, o tyle musi się to odbyć z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności przez zapewnienie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby w braku zaistnienia takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B. i in., pkt 21-22). Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby konsumenci ci, powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone ze względu na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu nałożonego na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot (wyrok TSUE z dnia z dnia 14 grudnia 2023 r. C-28/22 www.eur-lex.europa.eu).

Co do podniesionego na etapie postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania:

Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację wyraża pogląd, że umowa kredytu, będąc umową dwustronnie zobowiązującą i odpłatną, nie jest umową wzajemną, co wyklucza zastosowanie do niej art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. wprost.  Nie spełnia ona kryteriów wyrażonych w art. 487 § 2 k.c. Nie ma też uzasadnionych podstaw, by przepisy o zatrzymaniu stosować do nieważnej umowy kredytu per analogiam. Sytuacja prawna obu stron nieważnej umowy kredytu jest bowiem dostatecznie unormowana innymi przepisami. Nie ma tu luki prawnej, która wymagałaby uzupełnienia w drodze analogii. W zarzucie zatrzymania chodzi o to, aby w sytuacji wzajemnych roszczeń, każdy z wierzycieli spełniając swój dług odzyskał także swoją wierzytelność. Spełnienie obu świadczeń prowadzi do umorzenia obu długów, które nie nadają się do umorzenia przez potrącenie. Taki skutek w przypadku wzajemnie przysługujących wierzytelności pieniężnych można natomiast uzyskać poprzez skorzystanie z potrącenia. Nawet jednak przyjmując – w ślad za wypowiedziami Sądu Najwyższego -  że umowa kredytu na charakter umowy wzajemnej, zarzut zatrzymania w niniejszej sprawie nie mógł zostać uwzględniony. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że niniejsza sprawa stanowi rozstrzygnięcie sporu pomiędzy konsumentem, a przedsiębiorcą, w której to konsument dochodzi swoich roszczeń.  Z preambuły Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm.) wynika między innymi, że obowiązkiem [OSOBA] jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków. Nadto, dla ochrony obywatela jako konsumenta nabywającego towary i usługi jest eliminowanie nieuczciwych warunków z tych umów. W ramach tej ochrony nabywcy towarów i usług powinni być chronieni przed nadużyciami ze strony sprzedawców lub dostawców, w szczególności przed jednostronnymi standardowymi umowami i nieuczciwym wyłączaniem z umów podstawowych praw. W konsekwencji sądy [OSOBA] muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.  Ochrona konsumenta wynikająca z przepisów praw Unii Europejskiej musi być efektywna. Zasada efektywności ochrony nadawanej przepisami Unii należy do podstawowych zasad tego systemu prawnego, a sądy winny brać ją pod uwagę z urzędu. W konsekwencji jak wskazał np. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej np. w wyroku z dnia 9 marca 1978 r. w sprawie 106/77 (Amministrazione delle Finanze dello Stato przeciwko Simmenthal SA) sąd krajowy, mający w ramach swoich kompetencji za zadanie zastosować przepisy prawa wspólnotowego, zobowiązany jest zapewnić pełną skuteczność tych norm, nie stosując w razie konieczności, z mocy własnych uprawnień, wszelkich, nawet późniejszych, sprzecznych z nimi przepisów ustawodawstwa krajowego, i nie można przy tym wymagać od niego wnioskowania ani oczekiwania na zniesienie tych przepisów w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym (zob. też np.: sprawy połączone: C-46 i 48/93 Brasserie du Pêcheur przeciwko [OSOBA] of Germany [1996] ECR, I-1029, pkt 95; sprawa 106/77 Simmenthal, [1978] ECR, 629, pkt 18, 20, 22-23; sprawa C-213/89 Factortame and Others, [1990] ECR, I-2433, pkt 21). Zasadę tę wywodzi się z dawnego art. 10 Traktatu ustanawiającego [OSOBA], a obecnie z art. 4 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym [OSOBA] podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji Unii. Wskazana zasada efektywności na gruncie przepisów ochrony konsumenta oznacza, że niedopuszczalne jest stosowanie praktyk zmierzających do zniweczenia, ograniczenia lub tylko odsunięcia w czasie możliwości dochodzenia roszczeń przez konsumenta. Zastosowanie w niniejszej sprawie prawa zatrzymania wywoływałoby natomiast taki właśnie skutek. Powodowie [OSOBA] mogliby skutecznie dochodzić własnego roszczenia. Stąd też dla zapewnienia skuteczności ochrony konsumenta niezbędne jest uznanie, że uwzględnienie w niniejszej sprawie prawa zatrzymania jest niedopuszczalne, albowiem utrudnia realizację uprawnień wynikających z uznania umowy zawartej przez konsumenta za nieważną. Zatrzymanie jest formą zabezpieczenia i ma charakter hamujący, kredytobiorca nie otrzyma więc należnego mu świadczenia (choć umowa z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy jest nieważna), dopóki sam nie będzie gotowy do świadczenia na rzecz banku lub nie udzieli stosownego zabezpieczenia na rzecz banku. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyroku z dnia z dnia 14 grudnia 2023 r. C-28/22 www.eur-lex.europa.eu Trybunał Sprawiedliwości odniósł się szerzej to problematyki prawa zatrzymania roszczeń powstałych w następstwie nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne. Uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy. Skorzystanie przez stronę z prawa zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia, co wyklucza dochodzenie odsetek (Wyrok SN z 31.01.2002 r., IV CKN 651/00, OSNC 2002, nr 12, poz. 155). Warto też odnotować, że wobec złożonego przez powodów [OSOBA] o potrąceniu ewentualne zatrzymanie mogłoby dotyczyć wyłącznie części kwoty zasądzonej niniejszym wyrokiem.

Z naprowadzonych względów apelacja podlegała oddaleniu na zasadzie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., obciążając nimi stronę pozwaną, która przegrała to postępowanie w całości. Na poniesione przez powodów [OSOBA] złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2700 zł, ustalonej w oparciu o § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Sędzia Joanna Czernecka