Sygn. akt XVI  C 323/20

Uzasadnienie

               Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] wnieśli do tutejszego Sądu w dniu 29 stycznia 2020 roku (data nadania przesyłki) pozew, w którym domagali się zasądzenia od Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie łącznie kwoty 42.671,21 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: 41.930,96 zł od dnia 31 grudnia 2019 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 740,25 zł od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] zasądzenia kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z poprzednikiem prawnym pozwanego w dniu 21 stycznia 2009 roku umowę o kredyt hipoteczny. W umowie podano, że udzielony kredyt jest kredytem indeksowanym. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że zawarta umowa nie była umowa kredytową w rozumieniu art. 69 Prawa bankowego. Pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] jej zawrzeć co sprawia, że umowa ta jest nieważna. Umowa ta jest nieważna również z racji na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

               W pozwie wskazano, że w przypadku uznania za nieważną klauzuli waloryzacyjnej, przepisy art. 3851 k.c. nie ma podstawy do kontynuacji umowy, co sprawia, że umowa musi zostać uznana za nieważną. Wyliczając kwotę dochodzoną w postępowaniu powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że na roszczenie dochodzone niniejszym pozwem składa się kwota 42.671,21 zł, stanowiąca sumę nadpłat dokonanych przez powodów w zakresie uiszczanych rat kredytowych w okresie od dnia 15 lutego 2010 roku do 15 października 2019 roku (suma rat w tym okresie powinna wynieść 107.636,33 zł natomiast powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w tym okresie 150.307,54 zł).

 (pozew k. 1-27)

W odpowiedzi na pozew Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie solidarnie od powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Argumentując swoje stanowisko pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że kwestionuje powództwo zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Zaprzeczył jakoby  kwestionowane przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] klauzule niedozwolone czy też aby umowa była nieważna.  Bank podniósł, że powodowie w pełni świadomie podjęli decyzję zarówno, co do wysokości zaciągniętego kredytu, jak i faktu indeksacji kredytu, co uznali za korzystne dla siebie rozwiązanie w relacji do kredytu złotówkowego.  Zostali przez Bank wyczerpująco poinformowani o  zasadach indeksacji, wpływie indeksacji na  zakres ich zobowiązań  a także o skutkach  finansowych niekorzystnej zmian stóp procentowych. ( ryzyku kursowym) Wybór opcji indeksowanej do waluty obcej stanowił wynik indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy. Odnosząc się do kwestii ustalania kursów walutowych, pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że o zmianach kursów decydują warunki rynkowe, a nie nieskrępowana swoboda banku. Stosowany przez niego kurs był kursem rynkowym a zasady jego ustalania zostały określone w regulaminie z dnia 21 listopada 2012 roku. Następnie zwrócił uwagę, że wcześniej dopuszczalność indeksacji kredytu do waluty obcej wynikała z zasady swobody stron. Dodał, że indeksacja nie powoduje zwiększenia kwoty kredytu, ale jedynie wartość rynkowa pozyskania tej kwoty będzie z reguły inna. Strona pozwana kolejno wskazała, że ukształtowanie kredytu powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] oprocentowanego według stawki Libor 3M doprowadziłoby do ukształtowania stosunku prawnego między stronami wbrew ich zgodnemu zamiarowi.  W przypadku uznania klauzul dotyczących indeksacji za abuzywne, zdaniem pozwanego Banku zobowiązanie stron należałoby przeliczyć w oparciu o kurs średni CHF NBP, co wynika z treści art. 358§2 k.c. a przed jego wejściem w życie, z ustalonego zwyczaju. Nadto wskazał, że powodom nie przysługuje zwrot świadczeń, albowiem od wielu lat spełniali na jego rzecz w ich mniemaniu świadczenie nienależne (art. 411 pkt 1 k.c.).

W ocenie pozwanego doszło również do przedawnienia dochodzonego roszczenia.

(odpowiedź na pozew k. 68-139)

Do końca postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie.

Na rozprawie w dniu 11 października 2023 roku pełnomocnik powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że z udziałem powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] przed Sądem Okręgowym w [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie nie zostało w niej potrącone.

(protokół rozprawy k. 570)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

 W dniu 06 stycznia 2009 roku małżonkowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] złożyli w banku Euro Bank S.A. wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 230.000 zł, na nabycie prawa do nieruchomości. W okienku waluta kredytu/pożyczki zakreślił kratkę CHF.

(dowód: wniosek kredytowy – k. 146-150)

Jednocześnie kredytobiorcy otrzymali do podpisu przedstawiony im przez pracownika banku dokument o następującej treści: „Oświadczam, że jestem świadomy, iż oprocentowanie kredytu/pożyczki jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej WIBOR lub LIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty spłacanej przeze mnie raty. Jednocześnie potwierdzam otrzymanie informacji (w postaci symulacji wysokości rat) o kosztach obsługi kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej dla mnie zmiany stopy procentowej. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy referencyjnej wnioskuję o udzielenie kredytu/pożyczki oprocentowanego/ej według zmiennej stopy procentowej. Oświadczam, że przedstawiono mi ofertę kredytu hipotecznego/konsolidacyjnego/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowałem, że dokonuję wyboru oferty kredytu/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może nastąpić niekorzystna dla mnie zmiana kursu waluty indeksacji kredytu/pożyczki, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/pożyczki a także odsetek/kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych. Zmiana ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia. Potwierdzam zapoznanie się z symulacją kosztów obsługi kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym wnioskuję o  udzielenie kredytu/pożyczki indeksowanego/ej do waluty obcej”.

Do powyższego dokumentu załączono symulację, która przedstawiała porównanie raty kredytu w CHF i w złotówkach.  Nadto zawierała  symulację rat kredytowych przy założeniu wzrostu kursu CHF o równowartość procentową tj. wartość stanowiącą różnicę miedzy maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu ostatnich 12 miesięcy.

(dowód: przykładowe oświadczenie – k. 150-167; przykładowe symulacje kosztów – k. 168-178)

Po pozytywnym rozpoznaniu wniosku kredytowego, w dniu 21 stycznia 2009 roku, na warunkach określonych w umowie oraz w „Regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A., została zawarta Umowa o kredyt hipoteczny Nr KH/00007425 pomiędzy Euro Bank S.A. z siedzibą we Wrocławiu, a Markiem i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY].

W § 1 umowy strony postanowiły, że kwota i waluta kredytu to 233.450,00 zł (ust. 3).  Ustalono, że kwota kredytu spłacana będzie w ratach annuitetowych, płatnych 15 każdego miesiąca, a jako walutę indeksacji wskazano  frank szwajcarski (ust  3.5, 3.8 i 3.21). Spłata kredytu następować miała poprzez automatyczne pobieranie środków na spłatę raty i innych należności z rachunku bankowego przeznaczonego do obsługi kredytu (ust  3.19 i 3.22). Okres kredytowania strony ustaliły na 360 miesięcy, w tym 20 miesięcy karencji ( ust 3.7 i 3.9). Termin spłaty kredytu przypadał na maj 2039 roku (ust 3.20).

W § 1 ust. 4 umowy postanowiono, że kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w Tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosi 85.792,51 CHF, przy czym kwota ta ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku, zaś wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia pożyczki lub pierwszej transzy może być różna od podanej w tym punkcie.

Strony ustaliły, że kredyt zostanie przeznaczony na  budowę domu jednorodzinnego (§ 2).

Zgodnie z § 3 umowy docelowym zabezpieczeniem kredytu była hipoteka kaucyjna ustanowiona na rzecz Banku do kwoty 466.900,00 zł na nieruchomości położonej przy ul. [ADRES], działka nr [DZIAŁKA], [DZIAŁKA]-[DZIAŁKA] Hureczko oraz ubezpieczenie ww. nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych. Dodatkowym zabezpieczeniem, zgodnie z § 4 umowy, było natomiast ubezpieczenie pożyczki w TU Alianz Polska S.A.

Dalej wskazano, że uruchomienie kredytu nastąpi na wniosek Kredytobiorcy w czterech transzach, po spełnieniu wskazanych w umowie warunków. Termin pierwszej wypłaty w kwocie 63.000,00 zł planowany był na 30 marca 2009 roku, drugiej w kwocie 60.000,00 zł na 30 czerwca 2009 roku, trzeciej w kwocie 60.000,00 zł na 31 sierpnia 2009 oraz czwartek w kwocie 47.000,00 zł na 30 października 2009 roku (§ 5).

Zgodnie z § 6 ust  2 umowy kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej składającej się ze stałej w okresie kredytowania marży Banku (2.70%) oraz aktualnej w danym kwartale stopy bazowej, ogłaszanej w Tabeli obowiązującej w Banku. Oprocentowanie pożyczki w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiło 3,39%. Zmiana wysokości oprocentowania mogła nastąpić w przypadku zmiany stopy bazowej określonej dla danej waluty lub zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w UE), którego waluta jest podstawą indeksacji. O każdej zmianie oprocentowania bank miał zawiadomić kredytobiorcę na piśmie. Informacja na temat obowiązującego oprocentowania podawana miała być również do wiadomości w placówkach Banku, na stronach internetowych Banku oraz pod numerem infolinii telefonicznej. Zmiana wysokości oprocentowania dokonana zgodnie z niniejszym postanowieniem nie stanowiła zmiany umowy, a kredytobiorca ponosił ryzyko związane ze zmianą wysokości stopy bazowej, mającej bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznych rat spłaty. Nadto wskazano, że kredytobiorca zaciągający pożyczkę indeksowaną do waluty obcej ponosi dodatkowe ryzyko kursowe, tj. ryzyko wynikające z wahań ceny danej waluty w okresie spłaty kredytu, co może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia.

Zgodnie z § 7 ust. 6 umowy kwoty raty spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej miały być określone w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie.

W § 10 ust. 3 umowy Kredytobiorca oświadczył, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyka walutowego) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej oraz o tym, iż zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu pożyczki oraz wysokość rat spłaty. [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] oświadczył, że poniesie to ryzyko. Z kolei w § 10 ust. 6 Kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem umowy otrzymał aktualnie obowiązujące Regulaminy i Tabele. 

Zgodnie z § 11 ust. 1 umowy strony ustaliły, że umowa może zostać rozwiązana przez bank w formie pisemnej z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, z tym zastrzeżeniem, że wypowiedzenie umowy przez bank mogło nastąpić w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków umowy albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia umowy, miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego na dzień przewalutowania kursu sprzedaży waluty, określonego w Tabeli (§ 11 ust. 5 umowy).

W § 14  ust. 5 umowy bank zastrzegł sobie prawo do zmiany stawek procentowych i kwotowych ujętych w tabeli w okresie obowiązywania umowy, wyłącznie z ważnych przyczyn, w szczególności gdy nastąpi zmiana parametrów rynkowych, środowiska konkurencji, przepisów prawa, zmiana stopy inflacji bądź innych warunków makroekonomicznych, zmiana zakresu i/lub formy realizacji określonych czynności i usług, lub zmiana wysokości kosztów operacji i usług ponoszonych przez Bank. Zmiana warunków umowy mogła nastąpić w formie pisemnej pod rygorem nieważności, za wyjątkiem zmian w Tabeli, o których Bank miał informować Kredytobiorcę w sposób określony w Regulaminie. W przypadku zmiany Regulaminu lub Tabeli Bank zobowiązany był wysłać zmienione dokumenty zgodnie z zasadami określonymi w Regulaminie ( ust  3).

(dowód:: umowa kredytu – k. 33-38)

 [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] zdecydowali się na kredyt w walucie obcej, gdyż nie mieli zdolności kredytowej na kredyt w walucie polskiej. Zależało im na jak najszybszym zawarciu umowy kredytu. Doradca poinformował ich co w umowie mogą wybrać – raty stałe, czy raty malejące. Nie zostali poinformowani o możliwości negocjowania umowy. Umowa nie była dla nich jasna. Skupiali się na informacjach takich jak dzień spłaty, wysokość raty, marża. Nie zostali poinformowani o kursie kupna-sprzedaży waluty. Zostali zapewnieni, ze frank szwajcarski jest walutą stabilną.

(dowód: zeznania powoda [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]  k. 569--570)

W tym czasie większość klientów banku przychodziła po kredyt w walucie CHF. W trakcie rozmowy pracownik banku przedstawiał symulację wysokości raty kredytu. Kurs waluty w symulacji nie był wprowadzany indywidualnie, tylko przez system. Banki musiały  pokazywać, że kurs jest ruchomy. Może kształtować się w jedną lub drugą stronę.

Umowy były podpisywane w oparciu o szablony banku.

(dowód: zeznania świadka [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] – k. 542, zeznania świadka [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] – k 509-510)

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A stanowiący integralną część umowy, w § 2 zawierającym słowniczek pojęć użytych w regulaminie w pkt 14 dotyczącym tabeli wskazywał, że: jest to tabela oprocentowania, tabela kursów walut oraz tabela opłat i prowizji Banku dla kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujące w Banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy. Zgodnie z § 8 pkt 10 Tabela kursów walut mogła ulec zmianie w trakcie dnia roboczego i zmiana kursu waluty nie stanowiła zmiany umowy i nie podlegała doręczeniu na piśmie. Z kolei stosownie do § 8 pkt 15 o zmianach tabeli wraz z podaniem daty ich wejścia w życie, Bank miał informować Kredytobiorcę listem zwykłym. Informacja na temat aktualnych stawek opłat i prowizji podawana miała być również do wiadomości w placówkach banku, na stronach internetowych Banku oraz pod numerem infolinii telefonicznej. Jeżeli w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania na piśmie zmienionych postanowień Tabeli Kredytobiorca nie złożył w Banku pisemnego oświadczenia o odmowie ich przyjęcia, kredyt był obsługiwany na nowych warunkach. Odmowa przyjęcia zmian oznaczała wypowiedzenie umowy przez kredytobiorcę z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia liczonego od dnia wpływu pisma do Banku. Powyższe zastrzeżenie nie dotyczyło zmiany oprocentowania oraz zmiany kursów walut, o których mowa w pkt 10.

W odniesieniu do stopy bazowej w § 2 pkt 13 wskazywał, że ustalana jest ona 25 dnia ostatniego miesiąca poprzedniego kwartału kalendarzowego i obowiązuje na kwartał następny na podstawie notowań: a) dla kredytów w PLN WIBOR (3M) – stopa procentowa na jakiej banki udzielają 3-miesięcznych pożyczek w PLN innym bankom, ustalana codziennie o godzinie 11:00 czasu warszawskiego, dla pożyczek PLN; b) dla kredytów denominowanych w CHF LIBOR (3M) - stopa procentowa na jakiej banki udzielają 3-miesięcznych pożyczek w CHF oferowanych na rynku międzybankowym w Londynie, ustalana codziennie o godzinie 11:00 czasu londyńskiego.

W § 6 pkt. 1 wskazano, że kredyt może zostać uruchomiony jednorazowo lub wieloetapowo w postaci transz, zgodnie z treścią umowy i że wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia. Zgodnie z § 11 pkt 5 kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w harmonogramie spłaty w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie.

(dowód: Regulamin - k. 38-40v)

W Euro Bank S.A.  od  dnia 09 grudnia 2008 roku obowiązywała instrukcja udzielania Kredytów i pożyczek hipotecznych klientom indywidualnym w wersji DRP/KH/INS/09  3.2. W instrukcji tej nie zostały wskazane zasady dotyczące udzielania klientom informacji o ryzyku kursowym, ryzyku walutowym, granicach tego ryzyka, obowiązki dotyczące przedstawienia archiwalnych kursów waluty. Nie określono również zasad informowania klientów o wysokości stosowanego przez Bank spreadu walutowego jak również zasadach tworzenia obowiązującej w Banku tabeli kursów walut obcych.

(dowód : instrukcja k. 181-188)

W wykonaniu umowy Bank - zgodnie z dyspozycjami Kredytobiorców -  przelał na rachunek Kredytobiorców w dniu 27 stycznia 2009 roku kwotę 3.450 zł tytułem kredytowanej prowizji przygotowawczej (równowartość 1.284,77 CHF wg kursu 2,685300), w dniu 17 marca 2009 roku kwotę 63.000 zł (równowartość 23.461,07 CHF wg kursu 2, 740300), w dniu 25 sierpnia 2009 roku kwotę 60.000 zł (równowartość 23.509,13 CHF wg kursu 2,552200) oraz w dniu 23 października 2009 roku 47.000 zł (równowartość 18.038,76 CHF wg kursu 2,605500).

(okoliczności bezsporne, informacja k. 326)

W dniu 21 listopada 2012 roku weszła w życie zmiana  Regulaminu w ramach, których m.in. w § 17 wskazano na zasady wyznaczania kursów walut. Zgodnie z § 17 kursy kupna i sprzedaży waluty w Banku określane były na podstawie notowań kursu sprzedaży danej waluty w międzynarodowym rynku walutowym publikowanym w systemie Reuters (pkt 1). Bank celem wyznaczenia kursów obowiązujących w Banku wyznaczał kurs bazowy, tj. medianę z notowań kursów sprzedaży publikowanego w serwisie Reuters pomiędzy godziną 14:20 a 14:40, z zastrzeżeniem, że w celu wyznaczania mediany przyjmowane są notowania kursu sprzedaży z 5 minutowym interwałem, tj. z godzin 14:20, 14:25, 14:30, 14:35, 14:40 (pkt 2). Kursy walut obowiązujące w Banku wyznaczane były na podstawie kursu bazowego z jednoczesnym zachowaniem spreadu walutowego na poziomie nie wyższym niż 7%, tj.: [(kurs sprzedaży waluty w Banku – kurs kupna waluty w Banku) / kurs kupna waluty w Banku] x 100% ≤ 7%, przy czym kurs bazowy zawiera się pomiędzy kursem kupna waluty w Banku, a kursem sprzedaży waluty w Banku. Obowiązująca wysokość spreadu walutowego miała być publikowana na stronie internetowej Banku oraz udostępna za pośrednictwem infolinii. (pkt 3) Bank udostępnia Kredytobiorcy obowiązujące kursy kupna i sprzedaży walut w Tabeli Kursowej Banku publikowanej na stronie internetowej Banku oraz dostępnej w Placówkach Banku, jak również za pośrednictwem infolinii (pkt 4).

Do Regulaminu dodano także pojęcie Tabeli kursów walut. Zgodnie z § 2 pkt 34 zawierała ona obowiązujące w Banku kursy kupna i sprzedaży waluty stanowiącej podstawę transakcji i była aktualizowana każdego dnia roboczego. W § 16 pkt 9 wskazano natomiast, że w przypadku spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej w PLN, określone w harmonogramie w walucie indeksacji raty przeliczane były na PLN według kursu sprzedaży waluty indeksacji wskazanego w Tabeli kursów walut obowiązującej w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie

(dowód: Regulamin  - k. 258v-264)

W 2019 roku Euro Bank S.A., jako spółka przejmowana, w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. połączyła się z Bankiem Millenium S.A. z siedzibą w Warszawie, jako spółką przejmującą, poprzez przeniesienie całego majątku (wszystkich aktywów i pasywów) spółki przejmowanej na spółkę przejmującą.

(dowód: KRS – k. 142-145v)

W reklamacji skierowanej przez pełnomocnika małżonków Marka i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] do Banku Millenium S.A, z datą 09 grudnia 2019 roku, wskazali na abuzywność postanowień przedmiotowej umowy kredytu hipotecznej dotyczących przeliczania kwoty udzielonego kredytu na franki szwajcarskie oraz przeliczenia spłacanych przez kredytobiorcę rat z waluty polskiej na franki szwajcarskie, jednocześnie skierowali do Banku wezwanie do zapłaty. Wezwanie zostało przez Bank odebrane 16 grudnia 2019 roku.

 (dowód: reklamacja k 41-42, wydruk śledzenia przesyłek k. 43)

W odpowiedzi na reklamację Bank Millennium S.A. wskazał, że nie widzi podstaw do uwzględnienia zarzut kredytobiorców, ponadto zaznaczył, ż zasada indeksacji kredytu za pomocą waluty obcej oraz waluta indeksacji to postanowienia indywidualnie uzgodnione między stronami umowy, a nie narzucone przez Bank.

(dowód: odpowiedź na reklamację k. 44-45v)

W wykonaniu umowy kredytu [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]  w okresie od dnia 15 lutego 2010 roku d dnia 15 października 2019 roku spłacili kwotę 150.307,54 zł.

(dowód: zaświadczenie z banku k.47-47v.)

Bank Millenium S.A. wytoczył przeciwko Markowi i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] powództwo o zapłatę kwoty 233.450,00 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego na mocy umowy o kredyt hipoteczny Nr KH/00007425. Sprawa prowadzona jest przed Sądem Okręgowym w Przemyślu pod sygn. akt I C 845/22.  i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w tej sprawie podnieśli zarzut potracenia powołując się na złożone w dniu 9 grudnia 2022 roku oświadczenie o potrąceniu wierzytelności. Potrącenie nie obejmowało wierzytelności dochodzonej w  sprawie XVI C 323/20.

(dowód: w aktach sprawy I C 845/22: pozew k. 3-14, odpowiedz na pozew- k. 66-86, oświadczenie o potrąceniu k. 98)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu nie było podstaw, by poddawać w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści. Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że dowody z tych dokumentów tworzą spójny, nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to w pełni zasługujący na wiarę materiał dowodowy.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się w pewnym zakresie także na zeznaniach  powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w niewielkim zakresie na zeznaniach świadków przesłuchanych na wniosek pozwanego Banku - Elżbiety Cichoń i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]. 

Dowody z zeznań świadków okazały się nieszczególnie przydatne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odnośnie do zeznań [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], wskazać należy, że dotyczyły głównie wewnętrznych  procedur  finansowych pozwanego Banku, związanych z udzielaniem kredytów hipotecznych indeksowanych do CHF jak również zasad ustalania przez Bank tabeli kursów walut,  podczas, gdy dla stwierdzenia abuzywności postanowień umowy  ma znaczenie wyłącznie jej treść i okoliczności zawarcia a nie sposób wykonywania umowy.  Tym samym nie ma znaczenia fakt jakie w rzeczywistości kursy walut stosował do rozliczeń pozwany a w  szczególności, czy były to kursy rynkowe. Świadek nie uczestniczyła w rozmowach bezpośrednio z klientami, a umowę podpisywała jako drugi pełnomocnik banku.

Co do zeznań świadka [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] Sąd uznał, iż nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż świadek nie pamiętała szczegółowego przebiegu procedury zawierania kredytu z powodami, lecz podawała informacje ogólne co do zasad udzielania tych kredytów w przypadku wszystkich klientów banku. Przy czym niewiarygodnie brzmiały dla Sądu informacje dotyczące generalnych procedur podane przez świadka, iż klienci mieli nieograniczony czas i możliwość zadawania pytań, mogli zapoznać się z umową przed jej podpisaniem, mogli zadzwonić o każdej porze w sprawie kredytu, mogli prosić o kolejne spotkanie, w każdym dowolnym miejscu. Deklaracje te nie szły w parze z realizacją przez Bank procedur informacyjnych oraz jak to miało miejsce w przypadku powodów – klienci nie zostali informowani o możliwości korzystania z takich uprawnień.

Sąd pominął dowód z zeznania świadków  [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] i [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z uwagi na to, iż dowody te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Odnośnie do zeznań świadków podkreślenia wymaga, że świadkowie de facto nie brali udziału w zawieraniu umowy z powodami [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] mogły być  mieć walor czysto teoretyczny.

Sąd uznał zeznania powoda [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] wiarygodne i zasługujące na uwzględnienie  Oczywiste jest, że powodowie, jako strona w procesie byli zainteresowani jak najkorzystniejszym przedstawieniem przebiegu wydarzeń. Nie oznacza to jednak, że a priori nie należy przydawać wiary takim relacjom, wszak w takim wypadku dowód z przesłuchania stron w ogóle traciłby procesowe znaczenie. Jest to, co prawda, dowód posiłkowy, w niektórych jednak sytuacjach może się on okazać dowodem wręcz kluczowym dla odtworzenia istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności. Tak było w sprawie niniejszej, w której wyłącznie powodowie, relacjonowali przebieg zdarzeń związanych z zawarciem umowy kredytu. Brak w tej relacji w odniesieniu do okoliczności towarzyszących podpisaniu umowy, nieścisłości i sprzeczności.  W świetle przesłuchania powoda, a także treści umowy kredytu i treści wniosku kredytowego ostatecznie Sąd uznał, iż realnie rzecz biorąc powodowie – po zdecydowaniu się na wybór produktu hipotecznego indeksowanego kursem waluty CHF – nie mieli faktycznej (a nie tylko teoretycznej) możliwości negocjowania obecnie kwestionowanych zapisów umownych odnoszących się do indeksacji udzielonego im kredytu. Co wydaje się także istotne z punktu widzenia istoty sporu, zakres poinformowania powodów o ryzyku kursowym związanym z przystąpieniem do tego rodzaju produktu hipotecznego wynikał w zasadzie z treści dokumentu zatytułowanego „ Oświadczenie” a zawierającego „Oświadczenie o ponoszeniu ryzyka zmiennej stopy procentowej” oraz „ Oświadczenie o ponoszeniu ryzyka kursowego”. Nadto, ogólna informacja w tym zakresie wynika z treści umowy kredytowej. Z zeznań powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], aby przed zawarciem umowy zostali poinformowani o rzeczywistym ryzyku kursowym. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że nie przedstawiono im też informacji o sposobie tworzenia tabel kursowych ani  o zasadach wyliczania spreadu walutowego.  W przekonaniu Sądu samo zapoznanie się przez powodów z treścią wspomnianego oświadczenia i jego  podpisanie nie ma znacznego wpływu na treść wyroku w sprawie niniejszej, gdyż informacje zawarte w powyższych dokumentach nie były wystarczające, aby powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] istoty umowy i oszacowania rzeczywistych ekonomicznych konsekwencji jej zawarcia. Powyższe przełożyło się na ustalenie braku rzetelnego poinformowania powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], jak ryzyko kursowe przekłada się na treść obowiązków kredytobiorców.

            Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione w stanie faktycznym, a przedłożone do akt sprawy przez strony dokumenty. Pisemne analizy ekonomiczne i raporty, rekomendacje, opinie prawne czy orzeczenia sądów stanowiły tylko dokumenty prywatne przedstawiające stanowiska stron je składających do akt sprawy, nie zawierały natomiast wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, wykładni przepisów prawa. Innymi słowy, dokumenty te odnosiły się wyłącznie do sfery ocen, a nie do sfery faktów, przez co nie mogły być dowodami w przedmiotowym procesie. Takie analizy i opinie wyrażają co najwyżej subiektywne poglądy ich autorów w kwestiach niezwiązanych z tą konkretną umową kredytu, a zatem nie mogły stanowić miarodajnego dowodu w sprawie.

Sąd pominął wnioskowany przez strony dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i bankowości. Sąd przede wszystkim uznał bowiem, że w sprawie nie było potrzeby do weryfikacji wyliczeń powodów, jak również do ewentualnego przeliczania wysokości rat z zastosowaniem innego miernika wartości z uwagi na uznanie przez Sąd, że zawarta umowa kredytu jest nieważna.  Z kolei wysokość świadczeń uiszczonych przez powodów w wykonaniu nieważnej umowy, podlegających zwrotowi wynikała wprost z zaświadczenia Banku i  dla stwierdzenia ich wysokości nie potrzeba  wiadomości specjalnych.  Należy także wskazać, że  tezy dowodowe  dla biegłego, sformułowane przez stronę pozwaną  odnosiły się  de facto do sposobu ustalania tabeli kursu walut obcych przez Bank, a tym samym do etapu wykonywania umowy, który nie ma znaczenia dla oceny  postanowień umowy pod kątem abuzywności. 

Sąd  zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

 Spór dotyczył ważności umowy kredytu.  Kluczową kwestią dla rozpoznania niniejszej sprawy, a stanowiącą główną oś sporu między stronami, było ustalenie kwoty i waluty kredytu, w jakiej umowa o kredyt została wyrażona.

Zgodnie z treścią art. 69  ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku  -  Prawo Bankowe (Dz.U. z 2002 roku, poz. 72, poz. 665), dalej  także jako: Prawo bankowe lub Pb (w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu (ust. 1). Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Forma pisemna nie została zastrzeżona pod rygorem nieważności a zatem jest wymagana jedynie dla celów dowodowych. Oznacza to, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny.

Sięgając do zasad wykładni oświadczeń woli wskazać należy, iż wykładnia art. 65 § 1 k.c., przeważająca w doktrynie oraz orzecznictwie (por. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 roku, III CZP 66/95, OSNC 1995 nr 12, poz. 168; wyroki z dnia 10 grudnia 2003 roku, V CK 46/03; z dnia 3 stycznia 2008 roku, V CSK 474/07, OSNC-ZD 2008 nr 4, poz. 109; z dnia 17 grudnia 2008 roku, I CSK 250/08) oparta została na kombinowanej metodzie wykładni oświadczeń woli składanych innej osobie. Pierwszeństwo ma znaczenie tego oświadczenia, jakie rzeczywiście nadały mu obie strony w chwili jego złożenia. Jeżeli strony różnie określały znaczenie oświadczenia, to za prawnie wiążące uznaje się znaczenie ustalone według obiektywnego wzorca, czyli takie, jakie w świetle reguł wynikających z art. 65 § 2 k.c. powinien mu przypisać odbiorca oświadczenia. Przeważa ochrona zaufania odbiorcy nad rozumieniem składającego oświadczenie, który powinien zredagować je w sposób zgodny z wolą zrozumienia go przez odbiorcę. Interpretacja oświadczeń woli ujętych w formie pisemnej dokonywana jest przede wszystkim na podstawie tekstu dokumentu. Zasadnicze znaczenie mają językowe reguły znaczeniowe, a wykładnia poszczególnych wyrażeń powinna uwzględniać kontekst i związki znaczeniowe, występujące między zawartymi w tekście postanowieniami. Wątpliwości interpretacyjne, nie dające się usunąć za pomocą ogólnych reguł, powinny być rozstrzygane na niekorzyść strony, która zredagowała tekst wywołujący wątpliwości. Decydujące jest obiektywne rozumienie oświadczenia woli w chwili, w której zostało złożone adresatowi (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 września 2016 roku sygn. akt II CSK 750/15).

W ocenie Sądu, zawarta pomiędzy stronami umowa o kredyt wypełniała dyspozycję art. 69 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Z jej treści wynikało bowiem wprost, że pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] oddać powodom jako Kredytobiorcy, na czas oznaczony kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel. Ponadto, umowa ta określała kwotę i walutę kredytu - literalna jej treść wskazywała zaś, że jest to kwota w złotych polskich – w § 1 ust. 3 Umowy Kredytu kwotę kredytu określono na  233.450,00 zł.

Na PLN jako na walutę kredytu wskazuje waluta zabezpieczeń, przede wszystkim z zabezpieczenia hipotecznego, w którym wartość hipoteki kaucyjnej została wyrażona w PLN (§ 3 ust. 1 pkt 1 Umowy Kredytu). Jak bowiem wynikało z przepisu z art. 68 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia [KW] lipca 1982 roku (Dz.U.1982 Nr 19, poz. 147) według stanu na chwilę zawarcia umowy, hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona tylko w oznaczonej sumie pieniężnej. Jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w pieniądzu innym niż pieniądz polski, hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 2011 roku, IV CSK 377/10, M.Pr.Bank. 2012/9/21, M.Prawn. 2017/21/1163, M.Prawn. 2017/22/1219; Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 roku, V CSK 445/14, M.Pr.Bank. 2017/12/42, M.Prawn. 2017/21/1163, M.Prawn. 2017/22/1219).

Co więcej, również treść regulaminu obowiązującego w dacie zawarcia spornej umowy przemawiał za przyjęciem, że udzielony powodom kredyt był kredytem złotowym. W § 4 ust. 1 regulaminu wskazano, że bank udziela kredytów hipotecznych w złotych polskich (PLN). Kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej zgodnie z Tabelą Kursu Walut. Kredyt hipoteczny uruchamiany jest w PLN. Jego treść potwierdza, że Bank udzielał kredytów, w tym kredytów hipotecznych wyłącznie w PLN, a zatem nie posiadał w swojej ofercie kredytów walutowych. Idąc dalej, szczególną uwagę należało zwrócić na brzmienie § 6 ust. 1 regulaminu, w którym wskazano że kredyt może zostać uruchomiony jednorazowo lub wieloetapowo w postaci transz, zgodnie z treścią umowy; wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z Tabelą Kursu Walut obowiązującą w dniu ich uruchomienia. Zdaniem Sądu, wyżej zacytowane postanowienie potwierdza konstatację, że indeksacja była jedynie mechanizmem przeliczeniowym i nie czyniła z ocenianego kredytu jako udzielonego w walucie obcej - nadal był to bowiem kredyt złotowy. Zastosowany mechanizm indeksacji nie zmieniał wyrażonej w PLN kwoty i waluty kredytu, ale stanowił jedynie klauzulę przeliczeniową na mocy której strony ustaliły, że w dniu uruchomienia kredytu, a zatem z chwilą wykonania zobowiązania Banku do wypłaty kredytu, co nastąpi w złotych polskich, zobowiązanie wyrażone w walucie polskiej zostanie przeliczone na walutę obcą, tj. CHF i wówczas Kredytobiorca będzie zobowiązany do dokonania spłaty kredytu w wysokości wynikającej z tak dokonanego przeliczenia i w ratach ustalonych w CHF. O powyższym celu zastosowania mechanizmu indeksacji świadczą przytoczone wyżej postanowienia regulaminu kreującego stosunek prawny między stronami oraz § 11 ust. 5 umowy dotyczący spłaty kredytu, który stanowił, że kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej określone w walucie obcej, miały być spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą Kursu Walut, obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty, określonym w umowie.

W konsekwencji Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że zgodną wolą stron było stwierdzenie, że kredyt został udzielony, wbrew literalnemu zapisowi w Umowie i w Regulaminie, we franku szwajcarskim. Powódka była zainteresowany uzyskaniem jak najkorzystniejszego kredytu, potrzebowała złotówek, nie zaś franków. To zaś jakich mechanizmów finansowych Bank zamierzał użyć, by udostępnić konsumentowi kredyt o wskazanym w umowie oprocentowaniu, nie zostało wyrażone w umowie, nie było też objęte wiedzą powódki. Analizując zapisy umowy łączącej strony Sąd doszedł więc do przekonania, że wprowadzony do umowy czynnik indeksacji, stanowił de facto klauzulę waloryzacyjną. Żaden z zapisów umowy nie wymagał bowiem by między stronami miało dochodzić do jakiejkolwiek wymiany walut. Jedynie ilość złotówek, stanowiących kwotę kredytu, była ustalana w odniesieniu do wartości innej waluty – CHF.

Nadto, bez decydującego wpływu dla ustalenia waluty kredytu określonej w umowie, była okoliczność, o kredyt w jakiej walucie powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]. We wniosku zaznaczono jako walutę CHF, lecz jednocześnie określono, iż wnioskowana kwota kredytu w PLN wynosi 230.000 zł. To uzyskaniem takiej kwoty w złotówkach byli zainteresowani powodowie, która to kwota miała być przeznaczona na cel związany z mieszkaniem. Treści wniosku kredytowego nie sposób więc przypisać decydującego znaczenia, bowiem, co stanowi okoliczność notoryjną, kredyty z wykorzystaniem obcej waluty, w tym CHF, miały bardzo zróżnicowane konstrukcje - od stricte walutowych po indeksowane – waloryzowane do/z waluty obcej, co w każdym z tym przypadków implikowało przeliczenie oprocentowania kredytu z wykorzystaniem wskaźnika LIBOR a nie WIBOR, a co stanowiło główną przyczynę popularności kredytów walutowych w CHF sensu largo. O tym zaś, jaka konstrukcja kredytu zostanie przyjęta przez strony decydowało zaś faktycznie to, produkty o jakiej treści znajdowały się w ofercie danego banku. Tu zaś w umowie jednoznacznie w pierwszych paragrafach Umowy i Regulaminu wpisano, że kredyt jest udzielany w złotych. Przedmiotowy kredyt był więc jednym z wariantów kredytu złotowego, nie zaś kredytem wyrażonym w obcej walucie.

Mając na uwadze treść powyżej przytoczonych postanowień Umowy i Regulaminu uznać należało, że walutą kredytu w rozumieniu art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe był złoty - PLN, a odniesienie się do waluty obcej – CHF jako do miernika wartości miało jedynie na celu umowne przeliczenie kwoty kredytu przy przyjęciu miernika wartości - waluty obcej.

Bez znaczenia pozostawała zaś kwestia, że tego rodzaju kredyt był w księgach rachunkowych i sprawozdaniach pozwanego Banku prezentowany jako walutowy. Przesądziwszy powyższą kwestię waluty kredytu jako ustaloną przez strony na PLN, konieczne było ustalenie czy analizowana umowa kredytu zgodnie z art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 określa kwotę kredytu.

Przy tym wskazać należy, że zgodnie z art. 358¹ § 2 k.c. strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Takim miernikiem wartości może być również waluta obca. (v. choćby wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2014 roku VI ACa 1721/13, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 roku, I CSK 690/04; z dnia 2 lutego 2015 roku, I CSK 257/14, z dnia 22 stycznia 2016 roku, I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).

W konsekwencji Sąd uznał, iż zawarta umowa, co do zasady, odpowiadała w swej treści dyspozycji art. 69 Pb, jako że określała kwotę i walutę kredytu (PLN). Tym samym, w ocenie Sądu wprowadzenie do umowy postanowienia przewidującego mechanizm indeksacji nie było sprzeczne z treścią art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Pb i z art. 358¹ k.c.

Podzielić należało w tym względzie stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że jeżeli kwota kredytu jest powiązana z kursem waluty obcej, to jest dopuszczalne, zgodnie z art. 358 k.c., aby wypłata i spłata kredytu następowała walucie polskiej albo w tej walucie, przy czym jeśli to dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania pieniężnego, nie powoduje zmiany waluty wierzytelności. Wniosek taki ma zastosowanie do umów z właściwie sporządzoną klauzulą waloryzacyjną (indeksacyjną, denominacyjną) (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 roku, IV CSK 377/10, oraz z dnia 29 kwietnia 2015 roku, V CSK 445/14, Wyrok Sądu Najwyższego - [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z dnia 29 października 2019 roku IV CSK 309/18).

W ocenie Sądu umowa nie jest również nieważna ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, którą zawarli powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] znacznym ryzykiem dla kredytobiorcy. Ryzyko to występuje jednak na poziomie porównywalnym do kredytów walutowych, które wypłacane są i spłacane w CHF. Z ustaleń poczynionych na etapie postępowania dowodowego wynika, że powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] anormalnej sytuacji i nie byli zmuszeni do zaciągnięcia kredytu celem uregulowania wymagalnych zobowiązań. Ponadto powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] szczególne wątpliwości związane z rozumieniem instytucji kredytu. Sąd przyjął także, że postanowienia ustalające mechanizm indeksacji kredytu nie są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego na podstawie art. 58 § 2 k.c. Dlatego też Sąd stwierdził, że zawarta przez strony umowa kredytu nie jest bezwzględnie nieważna z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego o jakich mowa w art. 58 § 2 k.c., art. 3531 i art. 5 k.c. Powyższe nie wyklucza dokonania przez Sąd oceny postanowień umowy, co do spełnienia przesłanek z art. 3851 k.c. w kontekście abuzywności i art. 3531 k.c. co do sprzeczności z naturą stosunku.

Uznając zatem, że umowa kredytu wypełnia wymogi formalne określone w art. 69 Pb oraz nie narusza powyżej omówionych przepisów, zastanowić należało się nad sprzecznością zastrzeżenia umożliwiającego pozwanemu jednostronne ustalenie wysokości wypłacanej kwoty i zadłużenia z tytułu obowiązku zwrotu wykorzystanego kredytu z treścią art. 353¹ k.c.

Sąd stoi na stanowisku, że korzystając z zasady swobody umów wyrażonej art. 3531 k.c., strony umowy kredytu mogły zawrzeć w jej treści postanowienia różnicujące walutę kredytu w zakresie zobowiązania banku wypłacającego kredyt i walutę zobowiązania kredytobiorcy – walutę kredytu do spłaty. Choć rozważaną tu indeksację kredytu należy uznać za dopuszczalną co do zasady i można przedstawić przykłady jej zastosowania zgodnego z prawem, w ocenie Sądu postanowienia opisanych w pozwie umów określające indeksację są nieważne jako sprzeczne z art. 3531 k.c. Zgodnie z tym przepisem strony zawierające umowę mogą określić stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze stosunku), ustawie albo zasadom współżycia społecznego. Zasadniczym elementem każdego zobowiązania umownego jest możliwość obiektywnego i dostatecznie dokładnego określenia świadczenia. Przy określeniu świadczenia możliwe jest odwołanie się do konkretnych podstaw, możliwe jest również odwołanie się w tym zakresie do woli osoby trzeciej. Jednakże w każdym wypadku umowa będzie sprzeczna z naturą zobowiązania jako takiego, jeśli określenie świadczenia zostanie pozostawione woli wyłącznie jednej ze stron. W doktrynie prawa stwierdzenie to od dawna nie budzi wątpliwości. „Gdyby oznaczenia miał dokonać dłużnik, według swego swobodnego uznania, nie byłoby żadnego zobowiązania. Gdyby zaś miał go dokonać wierzyciel, umowa byłaby niemoralna, gdyż dłużnik byłby zdany na łaskę i niełaskę wierzyciela” (R. Longchamps de [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] 1938, s. 157).

W wyroku z 23 października 2019 roku w sprawie V ACa 567/18 Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał umowę o kredytu indeksowanego o podobnej konstrukcji za nieważną w całości na podstawie art. 58 § 1 w z w z art. 353¹ k.c. Sąd Apelacyjny wskazał, że istotą wszelkich stosunków obligacyjnych, w tym zwłaszcza wynikających z umów, nie wyłączając również kredytowych, jest konsensualny ich charakter, oparcie tych stosunków na zgodnej woli ich stron w zakresie ich zawarcia w odniesieniu do akceptowanej przez obie stron treści tych stosunków, w tym zwłaszcza głównych ich postanowień. Natura stosunku obligacyjnego, wyznaczająca granice swobody umów, chronionej art. 353¹ k.c., odniesiona do kredytów udzielanych przez banki, wyklucza też akceptację takiej sytuacji, w której skonkretyzowanie zobowiązania kredytobiorcy wobec banku z tytułu spłaty kredytu, czyli w zakresie wysokości rat kapitałowo – odsetkowych, zostałoby pozostawione w umowie jednej z jej stron, a zwłaszcza bankowi z racji jego statusu i silniejszej zwykle pozycji z stosunkach tego rodzaju z tego oczywistego powodu, że to klienci banków zabiegają o przyznanie konkretnego kredytu na zasadach oferowanych zazwyczaj przez bank bez szerszej szansy na indywidualne uzgodnienie jego warunków, a nie odwrotnie. W tożsamy sposób Sąd Apelacyjny wypowiedział się w wyroku z 30 grudnia 2019 roku w sprawie VI ACa 361/18.

W umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania strony jednoznacznie wskazały kwotę udzielonego kredytu oraz początkową wysokość oprocentowania. Aby umożliwić zastosowanie oprocentowania opartego o LIBOR strony wprowadziły do umowy klauzulę indeksacyjną, na podstawie której kwotę wypłaconego kredytu przeliczono na franki szwajcarskie po kursie kupna wynikającym z TKWO. Od tak powstałego salda w walucie szwajcarskiej naliczano umówione odsetki, zaś każdorazowa rata była przeliczana na złotówki według kursu z tabeli banku z dnia zapłaty.

W umowie i w regulaminie, w chwili zawarcia umowy brak jest precyzyjnych zasad, którymi bank miał się kierować przy ustalaniu kursów. Brak jest również przepisów prawa, które wpływają na sposób określania kursu przez pozwanego. Sposób określania kursów stosowanych przez bank dla poszczególnych transakcji w świetle umowy jest niczym nieograniczony. Wbrew pozorom kryteria rynkowe i potencjalny wpływ nadzoru finansowego nie stanowią tu wystarczającej granicy. Ustalenie kursu na zbyt niskim (w przypadku kupna) lub zbyt wysokim (w przypadku kursu sprzedaży) poziomie nie musi spowodować rezygnacji kontrahentów banku z transakcji walutowych już tej przyczyny, iż zgodnie z umową są zobowiązani do zawierania takich transakcji. Bank może ponadto ustalić równocześnie kilka tabeli kursów i stosować je w zależności od rodzaju transakcji (a więc inny kurs stosować dla transakcji kantorowych, inny dla skupu/sprzedaży dokonywanej za pośrednictwem rachunków bankowych, zaś jeszcze inny dla obliczeń związanych z udzielaniem i spłatą kredytów).

               Ani postanowienia umowy ani regulaminu (w brzmieniu z dnia zawarcia umowy) nie wskazywały na jakiej podstawie będą ustalane kurs kupna i kurs sprzedaży waluty. Z powyższego wynika, że pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] siebie możliwość jednostronnej zmiany wysokości zobowiązania drugiej strony: poprzez zwiększenie wartości salda wyrażonego w CHF za pomocą obniżenia kursu zakupu przy wypłacie kredytu (co ma również bezpośredni wypływ również na ostateczną kwotę uzyskanych przez bank odsetek) oraz przez podniesienie kursu sprzedaży przy spłacie poszczególnych rat i zwiększenia wyrażonego w złotych polskich świadczenia kredytobiorcy. De facto spread naliczony przy wypłacie kredytu stanowi ukrytą prowizję banku podnoszącą kwotę kapitału podlegającego oprocentowaniu.

Zdaniem Sądu, w chwili zawarcia umowy konsument ma prawo wiedzieć w jaki sposób, szczególnie w jakiej wysokości zostało ukształtowane jego zobowiązanie. Umowa oraz ogólne warunki umowy nie określają kryteriów według, których pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] wysokość świadczeń. Ukształtowanie przez silniejszą stronę stosunku prawnego, w ten sposób, że pozostawia się jej prawo do swobodnego określania świadczenia drugiej strony jest niedopuszczalne, albowiem daje możliwość nieograniczonego określenia wysokości świadczenia. Zakwestionowane przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] skonkretyzowane w taki sposób, aby w przyszłości w trakcie wykonywania umowy konsument mógł ustalić wysokość swojego świadczenia. Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 1991 roku, sygn. III CZP 15/91, w której stwierdza się, że: „za sprzeczne z naturą umowy gospodarczej należy uznać pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków”.

W przedmiotowej sprawie powodowie w dniu zawarcia umowy nie znali mechanizmów tworzenia tabel kursowych Banku. Dopiero w 2012 roku bank wprowadził do regulaminu postanowienia dotyczącego mechanizmu wyznaczania kursów walut stosowanych w TKWO. Jednakże należy wskazać, że w opisany algorytm jest nieprecyzyjny, albowiem nie wskazuje chociażby ile ofert kupna i sprzedaży uczestników rynku jest branych pod uwagę podczas obliczania średniej arytmetycznej stanowiącej kurs bazowy. Bank miał w tym zakresie dowolność doboru kursów stanowiących podstawę obliczenia kursu bazowego. Nadto, Bank zastrzegł, że kursy stosowanie przez Bank mogą odbiegać od kursu bazowego maksymalnie o 7%.

W ocenie Sądu rozważane tu postanowienia są sprzeczne z art. 353¹ k.c., a tym samym nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c. Należy w tej sytuacji rozważyć, jakie znaczenie będzie miało to dla bytu całej umowy w kontekście art. 58 § 3 k.c. Zgodnie z art. 58 § 3 k.c. jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

W sprawie niniejszej zachodzi właśnie taka sytuacja: jak wskazano wyżej nie tylko pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], ale i żaden inny nie oferował umów kredytu złotówkowego oprocentowanego – jak w sprawie niniejszej – poprzez odwołanie do stopy LIBOR w praktyce stosowanej do CHF. Bez zakwestionowanego postanowienia umowa kredytu nie zostałaby zawarta w ogóle, względnie na innych warunkach (np. jako kredyt w złotówkach oprocentowany według innej stopy niż LIBOR). To oznacza, że umowę należało uznać za nieważną w całości. Uznanie klauzuli indeksacyjnej za nieważną prowadzi do wniosku o nieważności całej umowy. Zdaniem Sądu strony nie zawarłyby opisanej w pozwie umowy bez postanowień odnoszących się do przeliczeń PLN na CHF. Wskazuje na to już ustalenie wysokości odsetek w oparciu o stopę procentową stosowaną na rynku do waluty szwajcarskiej. Sądowi nie są znane żadne przepisy prawa polskiego, zakazujące stosowania stóp procentowych charakterystycznych dla CHF do wierzytelności wyrażonych w PLN. Jednakże na rynku takie umowy nie są zawierane – co jest okolicznością powszechnie znaną. Jednocześnie żaden przepis umowy ani powszechnie obowiązującego prawa nie dawał podstaw do wykładni umowy oraz jej realizacji przy zastosowaniu kursów średnich NBP. W ocenie Sądu takie rozwiązanie byłoby dopuszczalne jedynie na wyraźne życzenie konsumentów – powodów, którzy zgodziliby się na taką wykładnię umowy. W niniejszej sprawie strona powodowa takiego stanowiska nie zajęła, a zatem brak było podstaw do zastosowania kursów średnich NBP.

Mając na uwadze treść postanowień umowy Sąd przyjął, że pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] ustalania kursów walut. W łączącym strony stosunku prawnym brak jest jakiegokolwiek ich odniesienia do wskaźnika obiektywnego, niezależnego od woli banku. Podkreślić przy tym trzeba, że nie ma znaczenia w jaki sposób bank w rzeczywistości ustalał kursy walut. Analizie w świetle przepisów regulujących granice swobody umów podlega treść czynności prawnej w chwili zawarcia umowy, a nie sposób wykonywania umowy.

               Dodatkowo Sąd uznał, że kredyt zaciągnięty przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] niekorzystny z uwagi na obciążenie ich nieograniczonym ryzykiem walutowym, co również pozostaje w sprzeczności z naturą umowy kredytu. Podkreślić wymaga, że pozwanym [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] instytucją zaufania publicznego. Dlatego też w relacjach z klientami powinna działać nie tylko celem zaspokojenia własnego interesu, ale również z uwzględnieniem interesu klienta. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w dostateczny sposób poinformowani o kosztach zawarcia umowy. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] profesjonalistami w dziedzinie bankowości, w związku z tym nie mieli możliwości samodzielnie dokonać analizy ryzyka, z jakim wiązało się zawarcie przedmiotowej umowy. To na banku ciążył obowiązek przekazania w sposób rzetelny szczegółowych informacji dotyczących ryzyka. Pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], żeby zadośćuczynił temu obowiązkowi. Działanie pozwanego doprowadziło do stanu, w którym powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] zmianę kursu CHF, pomimo, że sam takiego ryzyka nie ponosił. Nie sposób dokonać odmiennych ustaleń na podstawie zeznań świadków, którzy nie pamiętali procedury zawierania umowy z powodami, a opisywali jedynie ogólnie obowiązujące procedury w banku.

               Podsumowując powyższe stanowisko Sąd przyjął, że wprowadzenie mechanizmu nadrzędności przedsiębiorcy nad konsumentem narusza istotę zobowiązania i wprowadza nieograniczoną swobodę silniejszej stronie stosunku prawnego. Naruszenie istoty stosunku zobowiązaniowego stanowi przekroczenie granic swobody umów określonych w art. 3531 k.c., a co za tym idzie prowadzi do nieważności czynności prawnej jako sprzecznej z ustawą w rozumieniu art. 58 k.c. Dodatkowo wprowadzenie takiego mechanizmu nie było poprzedzone udzieleniem rzetelnej informacji (informacje wynikające z dokumentów załączonych do akt sprawy), co doprowadziło do powzięcia przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] o zaciągnięciu kredytu związanego ze znacznym ryzykiem walutowym.

            Mając na względzie istnienie w orzecznictwie odmiennych poglądów w zakresie powyższej oceny Sąd uznał, że należy dokonać oceny postanowień zawartych w umowie pod kątem ich abuzywności, a co za tym idzie nieskuteczności.

W ocenie Sądu dopuszczalne było, co do zasady, określenie kwoty kredytu w sposób taki jak określony w § 1 ust. 3 umowy, to jest poprzez określenie kwoty kredytu w PLN, a następnie przeliczenie salda kredytu na CHF. Jednakże, jedynie pod warunkiem istnienia możliwości precyzyjnego określenia wysokości kwoty salda kredytu po przeliczeniu na CHF.

Przedmiot umowy określony w § 1 ust. 3 umowy, podlegał tymczasem określeniu poprzez dalsze zastosowanie postanowień umowy odwołujących się do Tabel Kursów Walut Obcych ustalanych przez bank. W postanowieniach umowy i regulaminu wskazano, że:

• 1 ust. 4 umowy o treści: „Na dzień zawarcia umowy kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w Tabeli wynosi 85.792.51 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie”;
• 7 ust. 6 umowy o treści: „Kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej określane miały być w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty, określonym w umowie”;
• 6 ust. 1 regulaminu o treści: „Kredyt może zostać uruchomiony jednorazowo lub wieloetapowo w postaci transz, zgodnie z treścią umowy; wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia”;
• 11 ust. 5 regulaminu o treści: „Kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w harmonogramie spłaty w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie”.

W sprawie nie było wątpliwości, iż stronami umowy był przedsiębiorca – Bank, oraz konsument – powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] klauzule zawarte zostały we wzorcu umowy inkorporowanym do treści umowy i regulaminie, stanowiącym integralną część umowy.

Zgodnie z treścią art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

            W świetle treści wskazanego przepisu nie uległo wątpliwości Sądu, że uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia wszystkich wymienionych w nim przesłanek, a zatem analizowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego):

• nie może być postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron,
• nie może być postanowieniem uzgodnionym indywidualnie oraz
• musi kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Podkreślić przy tym należy, iż ocena postanowień umowy dokonywana być powinna według zasad przewidzianych w art. 385¹ k.c., a zatem według stanu z chwili jej zawarcia oraz w okolicznościach jej zawarcia, przy uwzględnieniu umów pozostających z nią w związku, stosownie do art. 385² k.c. oraz art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. UE L z 21 kwietnia 1993 roku, dalej: „dyrektywa 93/13”). Istotne jest zatem przeprowadzenie kontroli incydentalnej wzorca w chwili zawarcia umowy, a nie jej wykonywania. Tym samym zbędne było w sprawie niniejszej ustalanie czy w istocie kurs przyjęty przez bank w Tabeli odstawał, czy też nie odstawał od innych kursów oferowanych na rynku (czy był to „kurs rynkowy”). Istotna pozostaje w tym zakresie jedynie chwila zawarcia umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 21 grudnia 2016 roku, połączone sprawy C – 154/15, C-307/15 i C-308/15 „Naranjo”, w szczególności teza 75 i 61, w której TS wyraźnie stwierdza, że abuzywne postanowienia należy uważać za nigdy nieistniejące). Przeciwne stanowisko mogłoby bowiem doprowadzić do sytuacji, w której w zależności od momentu dokonywanej oceny, rozstrzygnięcia w przedmiocie abuzywności tego samego wzorca umownego mogłyby być odmienne.

Również możliwości oceny postanowień umowy przez pryzmat art. 385¹ k.c. nie zmieniał fakt wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 roku, Nr 165, poz. 984) , którą zmieniono m.in. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (aktualnie tj. Dz.U. z 2015 roku, poz. 128) przez dodanie w ust. 2 po pkt 4 pkt 4a, zobowiązując do zamieszczenia w umowie o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż polska szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty lub spłaty kredyt i zgodnie z której art. 4 w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b ustawy, o której mowa w art. 1, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki.

[OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] bankowego dokonana ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku (Dz.U. Nr 165, poz. 984) przyznała bowiem kredytobiorcy w zakresie już istniejących stosunków prawnych jedynie dodatkowe uprawnienie do spłaty rat kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej bezpośrednio w tej walucie. Kredytobiorca miał możliwość wyboru formy spłaty, a więc mógł wybrać spłatę w złotych polskich, co oznacza konieczność zamieszczenia w umowie kredytowej, zgodnie z wymaganiami art. 69 ust. 2 pkt 4a, szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (v. Postanowienie Sądu Najwyższego - [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z dnia 28 maja 2014 roku, I CSK 607/13).

Wywodzenie z przepisów tej ustawy nowelizującej art. 69 ustawy Prawo Bankowe dalej idących skutków w tym sankcjonujących postanowienia umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie, w tym ewentualnego wyłączenia ich spod oceny przez pryzmat art. 385¹ k.c., jest zatem w ocenie Sądu nieuprawnione.

Przechodząc do analizy dalszych elementów warunkujących badanie abuzywności przedmiotowych zapisów umowy, punktem wyjścia było ustalenie jej essentialia negotii. Na podstawie umowy kredytu, bank zobowiązuje się do oddania kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie sumy środków pieniężnych, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z tej kwoty i zwrotu wykorzystanej sumy wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.

Zakres pojęcia „postanowień określających główne świadczenia stron”, którym ustawodawca posłużył się w art. 385¹ § 1 k.c., może budzić trudności. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany w konkretnym przypadku, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy. Chodzi tu o określenie świadczeń decydujących o istocie związania stron umową, czyli o to, co dla stron umowy jest najważniejsze. Pojęcie to należy zatem interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów umowy kluczowych przedmiotowo. Przemawia za tym treść przepisu, która nie odnosi się do świadczeń „dotyczących głównych postanowień”, ale „określających” te postanowienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 roku, I CK 635/03). Dokonując tej oceny na potrzeby niniejszego postępowania Sąd stanął na stanowisku, iż postanowieniem określającym główne świadczenie stron umowy w wypadku umów nienazwanych (a taki charakter miała umowa badana w sprawie niniejszej w momencie jej zawarcia) mają postanowienia określające elementy konstytutywne dla danego typu czynności, pozwalające na jej identyfikację, i odróżnienie od umów podobnych. Taka też interpretacja przyjmowana jest w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE wydawanych na gruncie art. 4 ust 2 Dyrektywy 93/13. W szczególności kwestia ta rozważana była przez Trybunał także na gruncie sprawy kredytów rozliczanych w walucie obcej w orzeczeniu z dnia 30 kwietnia 2014 roku sygn. C 26/13 („Kasler”), w którym wskazano, iż „za warunki umowy, które mieszczą się w pojęciu określenia głównego przedmiotu umowy w rozumieniu tego przepisu, należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę.”

Sąd podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, z którego wynika, że jest możliwe zakwalifikowanie do warunków określających główne świadczenie stron także postanowień, które nie zostały zaliczone do ustawowych istotnych elementów umowy kredytu. Pogląd ten został przedstawiony m.in. w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku sygn. akt III CSK 159/17, jak również w orzeczeniu z dnia 11 grudnia 2019 roku sygn. akt V CSK 382/18. Ponadto Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraził stanowisko, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu (por. wyrok TSUE z dnia 14 marca 2019 roku, Dunai, C 118/17).

Dodatkowo odwołać należy się do kryteriów oceny pojęcia głównego świadczenia stron przedstawionych przez Trybunał Sprawiedliwości w wyrokach: z 20 września 2017 roku wydanym w sprawie C-186/16, w jego punktach 34-41, z 14 marca 2019 roku, w sprawie C-118/17, w jego punktach 48 i 52, a także w wyroku z 30 kwietnia 2014 roku, w sprawie C-26/13, wydawanych w odniesieniu do umów kredytu o podobnym charakterze jak będąca przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. W szczególności w sprawie C-186/16 wskazano, że poprzez umowę kredytową kredytodawca zobowiązuje się głównie udostępnić kredytobiorcy określoną kwotę pieniężną, zaś kredytobiorca - głównie spłacać tę sumę w przewidzianych terminach, zasadniczo z odsetkami. Świadczenia podstawowe tej umowy odnoszą się zatem do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do waluty wypłaty i określonej spłaty. W konsekwencji (...) okoliczność, że kredyt musi zostać spłacony w określonej walucie, nie ma związku z posiłkowym sposobem płatności, lecz związana jest z samym charakterem zobowiązania dłużnika, przez co stanowi podstawowy element umowy kredytowej.

Wobec powyższego postanowienia dotyczące zasad indeksowania kredytu określają zdaniem Sądu podstawowe świadczenia w ramach zawartej umowy i charakteryzują tę umowę jako podtyp umowy kredytu - umowę o kredyt indeksowany w walucie obcej. Postanowienia te nie ograniczają się do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczeń stron, ale wprost świadczenie to określają. Bez przeprowadzenia przeliczeń wynikających nie doszłoby do ustalenia wysokości świadczeń żadnej ze stron.

Sąd miał na uwadze, że celem zawarcia umowy było obniżenie miesięcznego obciążenia kredytobiorcy wiążącego się ze spłatą rat. Osiągnięto to poprzez obniżenie oprocentowania kredytu poprzez zastosowanie klauzul indeksacyjnych. Zatem to postanowienia regulujące indeksację kredytu przesądzają o spełnieniu przez spełnieniu przez umowę celu, jaki założyły sobie strony umowy.

            Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie także w późniejszym uregulowaniu przez ustawodawcę zasad związanych z udzielaniem kredytów denominowanych albo indeksowanych do waluty obcej. Wykształcenie się w obrocie wskazanych podtypów umowy kredytu pozwala na przyjęcie stanowiska, że postanowienia świadczące o określonym podtypie umowy kredytu charakteryzują umowę i pozwalają na przyjęcie, że określają główne świadczenia stron. Za takie postanowienia uznać należy przede wszystkim mechanizm przeliczenia kwoty kredytu, a następnie nakazujących ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy.

            Ponadto, nawet gdyby uznać, że kwestionowane postanowienia nie odnosiły się do głównych świadczeń stron, to tym bardziej możliwa była ich ocena pod kątem abuzywności.

Dodatkowo, zdaniem Sądu, usunięcie z umów zakwestionowanych przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale także – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest związane bezpośrednio z indeksacją przedmiotowych kredytów do waluty. Co więcej, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umów kredytu, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 roku, C-118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52). Kategoria warunków umownych mieszczących się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 ([OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY].UE.L z 1993 roku, Nr 95, str. 29), obejmuje warunki określające świadczenia podstawowe w ramach danej umowy, które też z tego względu ją charakteryzują (zob. wyroki: z dnia 03 czerwca 2010 roku C-484/08, pkt 34; z dnia 23 kwietnia 2015 roku, C-96/14, pkt 33). Warunki wykazujące zaś charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego, w rozumieniu tego przepisu nie mogą być za to objęte pojęciem „głównego przedmiotu umowy” (zob. wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 roku, C-26/13, pkt 50; z dnia 23 kwietnia 2015 roku, C-96/14, pkt 33).

W tym też względzie Sąd podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 04 kwietnia 2019 roku (sygn. akt III CSK 159/17), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że pod pojęciem ,,kredyt indeksowany” należy ujmować kredyt, w którym suma kredytu była wyrażana w walucie polskiej, a którą następnie przeliczono na walutę obcą. W przypadku spłaty kredytu w ratach dokonywano operacji odwrotnej - każdą ratę wyrażoną w walucie obcej przeliczano z waluty obcej na walutę polską. W analizowanym przypadku, klauzula indeksacyjna stanowiła zatem element określający wysokość świadczeń [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] przyjąć, że stosownie do art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, poprzez umowę kredytu Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji Kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a Kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu, wówczas nie powinno budzić wątpliwości, że obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu stanowi główne świadczenie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] nie sposób stwierdzić, by klauzula indeksacyjna nie odnosiła się bezpośrednio do przedmiotowo istotnych elementów umów kredytu bankowego, a zatem do oddania i zwrotu sumy kredytowej - skoro wysokość tej sumy klauzula ta wprost kształtowała.

Zdaniem Sądu, klauzulę indeksacyjną zawartą w § 1 ust. 4 umowy kredytu i w postanowieniach regulaminu wraz z postanowieniem ustalającym kurs waluty, mającym mieć zastosowanie przy realizacji tego mechanizmu, uznać należało za określającą główny przedmiot umów. Określa ona bowiem podstawowe świadczenie w ramach zawartej umowy, charakteryzujące ją i służące określeniu wysokości zobowiązania Kredytobiorcy w powiązaniu z zasadami ustalania oprocentowania, w tym w powiązaniu ze stawką LIBOR 3M, co wynikało wprost z postanowień regulaminu - dla kredytów w CHF.  

W ocenie Sądu możliwa była jednak kontrola wskazanych postanowień umownych przez pryzmat art. 385¹ § 1 k.c. wobec faktu, iż postanowienia te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W tym zakresie wskazania wymaga, że klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, jest klauzulą niedozwoloną. Jak wskazuje się w orzecznictwie wymóg jednoznacznego i w sposób zrozumiały sformułowania postanowienia umowy, określany zasadą transparentności, wyraźnie wyodrębnia dwa elementy. Zrozumiałość dotyczy zarówno treści, jak i formy wzorca, natomiast wymóg jednoznacznego jego sformułowania odnosi się wyłącznie do treści, zmierzając do zapobiegania sformułowaniom, które mogą prowadzić do wieloznaczności tekstu. Zatem przesłanka wynikająca z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. jest spełniona tylko wtedy, gdy postanowienie wzorca nie budzi wątpliwości co do jego znaczenia, innymi słowy, gdy wynika z niego tylko jedna możliwa interpretacja dla przeciętnego, typowego konsumenta (por. wyroki SN: z dnia 15 lutego 2013 roku., I CSK 313/12, z dnia 13 czerwca 2012 roku, II CSK 515/11). Bez znaczenia jest natomiast okoliczność, czy przeciętny, typowy konsument, prawidłowo rozumiejący treść zawartego we wzorcu postanowienia, aprobuje, czy wręcz akceptuje tę treść, a więc czy podziela zawarte w niej stanowisko. Ta ostatnia okoliczność nie mieści się już w ustawowej przesłance sformułowania postanowienia wzorca, określającego główne świadczenia stron, w sposób jednoznaczny, wyartykułowanej w art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. (v. Wyrok Sądu Najwyższego - [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z dnia 10 lipca 2014 roku, I CSK 531/13, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, CSK 1049/14).

W dalszej kolejności zwrócić należy uwagę, że analizowane postanowienia umowy i regulaminu nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości świadczeń stron tj. w sposób możliwy bez decyzji pozwanego. W umowie i regulaminie nie wskazano, na podstawie jakich kryteriów Bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w chwili uruchomienia kredytu, jak i w chwili spłaty poszczególnych rat. Dlatego też należało przyjąć, że postanowienia umowne określające główne świadczenia stron w postaci zwrotu kredytu i uiszczania odsetek nie były jednoznacznie określone, nie zostały również wyrażone prostym i zrozumiałym językiem o czym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Oznacza to, że pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomej i rozważnej decyzji. Sąd przyjął także, że wymogów tych nie spełnia zawarte we wniosku o kredyt postanowienie, że kredytobiorca został poinformowany, że ponosi ryzyko zmiany kursów waluty i akceptuje to ryzyko. Bez znaczenia pozostaje także oświadczenie, że powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] kredytu w PLN. Wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, możliwej do uzyskania w dacie zawarcia umowy. Ponieważ przekaz kierowany do konsumenta musi być jasny i zrozumiały, podanie informacji powinno nastąpić w postaci podwójnej: poprzez wskazanie nieograniczonego charakteru ryzyka walutowego (z naciskiem na słowo „nieograniczone”) oraz konkretnych przykładowych kwot - wskazanych wyżej wartości raty i salda charakteryzujących dany kredyt. W konsekwencji minimalny poziom informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu w CHF obejmuje wskazanie maksymalnego dotychczasowego kursu oraz obliczenie wysokości raty i zadłużenia przy zastosowaniu tego kursu. Dopiero podanie tych informacji zdaniem Sądu jest na tyle jasne i precyzyjne, że pozwala przeciętnemu konsumentowi na podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie ewentualnej opłacalności kredytu i płynącego stąd ryzyka finansowego.

W związku z tym Sąd przyjął, że obowiązek informacyjny ciążący na pozwanym [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w sposób ponadstandardowy. Pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] jedynie informacje dotyczące specyfiki oferowanego kredytu. Dodatkowo zdaniem Sądu nawet najbardziej zorientowany konsument nie był wówczas w stanie przewidzieć jakie konsekwencje ekonomiczne wiążą się z podejmowaną przez niego decyzją. Podkreślić ponadto wymaga, że konsument nie zawarłby umowy kredytu hipotecznego zdając sobie sprawę, że zobowiązany będzie do zwrotu kwoty dwukrotnie wyższej niż pożyczył tylko z tytułu wzrostu kursu waluty. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że kwota, którą powinni spłacać z tytułu zawartej umowy kredytu powinna ulec zmniejszeniu z upływem czasu i płaceniem kolejnych rat. Pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że wzrost kursu waluty może doprowadzić do nieopłacalności zawieranej przez konsumenta umowy. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] nieograniczonego charakteru ryzyka walutowego. Zwrócić należy uwagę, że w chwili zawierania umowy kurs CHF był jednym z niższych. Od pozwanego należało oczekiwać, że poinformuje powodów o wysokiej zmienności kursu waluty. Udzielenie powyższych informacji wpłynęłoby na decyzję powodów, nie sposób bowiem przyjąć, że racjonalnie działający konsument zgodziłby się na poniesienie o [DZIAŁKA]% wyżej opłaty z tytułu płaconych rat kredytu. Przyjąć należy, że przy znaczącym wzroście kursu kredyt indeksowany przestaje być opłacalny, pomimo, że we wcześniejszym okresie był korzystny z uwagi na niższe niż kredyt złotówkowy oprocentowanie.

 Zdaniem Sądu metody obliczenia faktycznej kwoty kredytu, jak również mający zastosowanie kurs wymiany waluty powinny być przejrzyste, tak by przeciętny konsument, który jest właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny, mógł oszacować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne, a w szczególności całkowity koszt kredytu. Konsument musi zostać bowiem jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Przedsiębiorca musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z pozwanym [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w pełnym zaufaniu. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] analizy wzrostu kursu CHF na przestrzeni kilkunastu lat, albowiem nie została im przedstawiona. Tymczasem właściwe poinformowanie konsumenta o ryzyku związanym z zawieraną umową powinno opierać się na jasnej i niewprowadzającej w błąd informacji o tym, że kurs waluty obcej może wzrosnąć w sposób nieograniczony. Nawet jeśli jest to ryzyko czysto teoretyczne.

            W ocenie Sądu uregulowanie § 1 ust. 4 umowy nie spełnia przesłanki jednoznaczności, odwołuje się bowiem do nieweryfikowalnego w dacie zawarcia umowy, arbitralnie przez jedną ze stron umowy - Bank ustalanego kursu waluty bez określenia precyzyjnego działania mechanizmu wymiany waluty. W efekcie skoro główne świadczenie strony pozwanej – kwota kredytu przy przyjęciu kursu ustalonego arbitralnie przez bank nie została określona w sposób jednoznaczny, umożliwiało to dokonanie oceny postanowień umowy odnoszących się do ustalenia kwoty kredytu, a dokładnie kursu waluty pod kątem ich abuzywności.

W zakresie zaś pozostałych postanowień umowy kwestionowanych przez powodów, w szczególności zawartego w § 7 ust. 6 umowy kredytu, a dotyczącego wskazania kursu waluty do przeliczenia spłat dokonywanych w złotówkach na CHF, Sąd stwierdził, że miały one znaczenie poboczne, a zatem nie dotyczyło głównego przedmiotu umowy. W efekcie, możliwe było badanie tego postanowienia pod kątem jego abuzywności. Zgodnie bowiem z umową, zobowiązanie powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w walucie frank szwajcarski po dokonaniu przeliczenia, w chwili wypłaty kredytu. Spłata w PLN po kursie wynikającym z Tabeli nie miała więc wpływu na określenie wysokości zobowiązania wyrażonego w CHF.

Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że postanowienia te nie spełniały także wymogu jednoznaczności. Wcześniejsze rozważania w tym przedmiocie także i tu znajdą swoje pełne zastosowanie.

Kolejno Sąd uznał, że wszystkie analizowane postanowienia umowne nie były postanowieniami uzgodnionymi indywidualnie z powodami.

Kwestionowane klauzule zawarte zostały we wzorcu umowy sporządzonym przez pozwanego. Ciężar wykazania, iż ww. klauzule (ich treść) były indywidualnie uzgodnione z powodami [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] pozwanej, jako wywodzącej z tego twierdzenia skutki prawne (art. 3851 § 4 k.c.). Strona pozwana w toku postępowania dowodowego nie wykazała, że doszło do indywidualnego uzgodnienia zakwestionowanych klauzul. Ponadto sam fakt wyboru jednego spośród gotowych wzorców umów kredytowych nie stanowi jeszcze o możliwości przyjęcia, iż umowa była indywidualnie negocjowana (na gruncie oceny abuzywności wzorca, należy odróżnić świadomość strony zawarcia w umowie określonego postanowienia, od samej możliwości negocjowania jego treści). Kolejno, jako dalece niewystarczające dla przyjęcia za udowodnione, że kwestionowane postanowienia umowy były indywidualnie uzgodnione, było powołanie się przez stronę pozwaną na możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Prawdą jest, że taka możliwość powstała w trakcie wykonywania umowy kredytu, jednakże sam fakt potwierdzenia otrzymania regulaminu w którym dopuszczona była możliwość spłat rat kredytu bezpośrednio w CHF, po założeniu rachunku walutowego, nie stanowi jeszcze udowodnienia faktu, że pominięcie tej możliwości przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] świadomego wyboru. Kolejno, podkreślić bowiem należy, że powodowie w dalszym ciągu nie mieli jednak możliwości wpłynięcia na wybór kursu wypłaty środków z kredytu, a więc nie mieli możliwości, by wpłynąć na wysokość salda zadłużenia, z pominięciem kursów ustalanych przez bank. Nadto, w sprawie nie udowodniono czy powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] kredytu bezpośrednio w CHF.

Wystarczającym dowodem na fakt możliwości negocjowania warunków umowy nie mogły być przy tym zeznania świadków – pracowników banku, którzy nie pamiętali przebiegu procedury kredytowej z udziałem powodów.

Odnosząc się do kolejnych przesłanek warunkujących stwierdzenie abuzywności danego postanowienia umowy, stwierdzić należy, że istotą dobrego obyczaju jest poszanowanie praw kontrahenta, polegające na formułowaniu zapisów umowy w sposób jednoznaczny, zrozumiały dla niego, niewykorzystywanie jego słabszej pozycji kontraktowej i niewprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron. To jednocześnie postępowanie nierzetelne, nieuczciwe, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04; z dnia 3 lutego 2006 roku, I CK 297/05; z dnia 27 października 2006 roku, I CSK 173/06; z dnia 30 września 2015 roku, I CSK 800/14, niepublikowane). Tego rodzaju naruszenie interesów konsumenta oznacza niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej oraz nierzetelne traktowanie. Ocena postanowienia umowy, które nie było uzgodnione przez strony polega na ustaleniu czy jest ono sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorcy (banku) wobec konsumentów oraz jak wyglądałyby prawa i obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2007 roku, III SK 21/06, OSNP 2008, nr 11-12, poz. 181) (v. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 1 marca 2017 roku, IV CSK 285/16). W orzecznictwie TSUE zwrócono uwagę, że dla oceny, czy zachodzi sprzeczność z dobrymi obyczajami stosownie do dyrektywy 93/13/EWG, istotne jest, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument zgodziłby się na sporne postanowienie wzorca w drodze negocjacji indywidualnych (wyrok TSUE z 14 marca 2013 roku, C-415/11, ECLI:EU:C:2013:164, pkt 69).

Badając czy przedmiotowe postanowienia umowne kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, Sąd miał także na względzie wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2010 roku w sprawie o sygn. akt XVII AmC 426/09 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI ACa 420/11, w którym Sąd uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania Bankowi Millennium w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy o treści:

1. Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millennium w dniu uruchomienia kredytu lub transzy,
2. W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z dnia spłaty.

W ocenie Sądu, dla rozpoznania niniejszej sprawy rozstrzygnięcia wydane w tej sprawie nie miały jednak charakteru prejudycjalnego w tym sensie, że zwalniały Sąd od konieczności dokonania analizy postanowień konkretnych umów łączących strony procesu. Stwarzało jednak domniemanie abuzywności tych postanowień. Sąd podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2013 roku (II CSK 708/12), zgodnie z którym kontrola postanowienia konkretnej umowy nie odbywa się bowiem in abstracto i zawsze powinna uwzględniać także pozostałe postanowienia konkretnego wzorca umowy, jak i okoliczności towarzyszące zawarciu danej konkretnej umowy. Abstrakcyjna kontrola wzorca nie oznacza przecież generalnego wyłączenia danej klauzuli z obrotu, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień stosowanych przez innego przedsiębiorcę w innym wzorcu umowy. To rolą Sądu jest bowiem dokonanie oceny konkretnego postanowienia ujętego w konkretnym wzorcu umowy w każdej sprawie. Wydany w takiej sprawie wyrok dotyczy natomiast wyłącznie określonego postanowienia wzorca - nie zaś każdego postanowienia o tożsamym brzmieniu. Za takim postrzeganiem przemawia również regulacja art. 3852 KC., która przy ocenie zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami nakazuje uwzględniać okoliczności zawarcia umowy oraz umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie zawsze będzie tożsama. Co więcej, jak wskazał w uchwale z dnia 20 listopada 2015 roku Sąd Najwyższy (uchwała [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 roku, III CZP 17/15, OSNC 2016/4/40, www.sn.pl, Biul.SN 2015/11/10, M.Prawn. 2016/2/59, Glosa 2017/3/104, KSAG 2016/2/126), działanie prawomocności materialnej w aspekcie mocy wiążącej nie może oznaczać bezpośredniej ingerencji w indywidualne stosunki materialnoprawne, lecz jedynie konieczność uznania - w przypadku sporu na tle takich stosunków - że dane postanowienie umowne powielające postanowienie wzorca umowy uznane za niedozwolone i wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 479(45) § 2 KPC lub postanowienie identyczne z nim w treści, jest niedozwolone (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 2013 roku, II CSK 708/12).

W postępowaniu abstrakcyjnym, postanowienia kontrolowane są w oderwaniu od jakiejkolwiek zindywidualizowanej umowy z udziałem konsumenta. Z uwagi na jego prewencyjny charakter, ocena nieuczciwości danej klauzuli odbywa się w sposób obiektywny i nie uwzględnia indywidualnych korzyści konsumenta (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 04 lipca 2017 roku, VI ACa 345/16).

Tym samym, Sąd był obowiązany do oceny, czy okoliczności towarzyszące zawarciu umów kredytu z wykorzystaniem wzorca umownego uznanego następnie za niedozwolony między stronami pozwalały na przyjęcie, że kształtowało ono prawa i obowiązki powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy.

Odnosząc się zaś do powyższych rozważań, Sąd uznał, że postanowienia umów przewidujące stosowanie kursów wyznaczanych przez bank - tak przy wykonywaniu mechanizmu indeksacji kredytu, jak również przy jego spłacie, było niczym innym jak przypisaniem bankowi uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń powódki. Dotyczyło to określenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie frank szwajcarski, do jakiej spłaty jest zgodnie z postanowieniami umowy zobowiązany, jak i wysokości spłaty dokonywanej przez kredytobiorcę w walucie PLN tytułem spłaty rat wyrażonych w harmonogramie spłat w CHF. W ocenie Sądu, ww. postanowienia nie tylko kreowały po stronie banku znaczną dowolność w ustalaniu kursów waluty, jednocześnie nie wyposażając powodów w jakikolwiek mechanizm pozwalający na dokonanie weryfikacji prawidłowości zastosowanego sposobu ustalenia tych kursów. W efekcie, powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] oceny tego, jak będzie się kształtowała kwota należnego do spłaty kredytu, a wyrażonego w CHF oraz jej zobowiązanie w postaci spłat rat kredytowych z tytułu zawartej Umowy. Prawo do arbitralnego ustalenia wymiaru tych obowiązków w sferze wyłącznych, nieweryfikowalnych decyzji pozostających do dyspozycji banku pozwalało uznać wskazane postanowienia za kształtujące obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Należy przez nie rozumieć ukształtowanie stosunku umownego w sposób klarowny, jasny i weryfikowalny dla konsumenta. Co więcej, zdaniem Sądu, postanowienia te w sposób rażący naruszały interesy powodów. Chociażby postanowienie pozwalające ukształtować kurs waluty CHF całkowicie dowolnie przez bank, a który to kurs stanowił następnie podstawę określenia zobowiązania, co wskazywało na nieuzasadnioną dysproporcję na niekorzyść konsumenta, a zarazem oznaczało niekorzystne ukształtowanie jego pozycji ekonomicznej (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 01 marca 2017 roku, IV CSK 285/16). Pozostawiający bankowi swobodę, w ustalaniu kursów waluty mechanizm w oczywisty sposób jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, a nadto rażąco narusza interesy konsumenta. Należy bowiem podkreślić, że klauzula niezawierająca jednoznacznej treści, przez co pozwala przedsiębiorcy na pełną swobodę decyzyjną w kwestii istotnej dla konsumenta – bo dotyczącej kosztów kredytu - jest klauzulą niedozwoloną. Niemożliwe do zweryfikowania określenie sposobu ustalania kursów wymiany walut jest zaś dodatkowym, ukrytym wynagrodzeniem banku, które może mieć dla kontrahenta niebagatelne znaczenie, a którego wysokość jest przez bank określana w sposób dowolny (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 04 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17). Jednocześnie należy wskazać, że ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby obsługujący powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] umowy pracownik banku przekazał im jakiekolwiek informacje w zakresie sposobu kształtowania kursów walut w Tabeli, a które to miały mieć zastosowanie do łączącej strony umowy.

Należy podkreślić, że podnoszona przez stronę pozwaną okoliczność, iż powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] spłaty kredytu bezpośrednio w CHF, a w efekcie postanowienie to nie miałoby do nich zastosowania, pozostaje jednak bez wpływu na ocenę postanowienia dotyczącego ustalenia kursu dla przeliczenia spłaty kredytu dokonywanej w PLN na CHF. Regulacje te są bowiem od siebie niezależne, wskazują na dwie drogi wykonania zobowiązania. Przy czym strona pozwana nie wykazała, że korzystanie przez powodów z mechanizmu odwołującego się do TKWO było wynikiem indywidualnych uzgodnień. Sam fakt potwierdzenia otrzymania regulaminu, w którym dopuszczona była możliwość spłat rat bezpośrednio w CHF, nie stanowi jeszcze udowodnienia faktu, że pominięcie tej możliwości przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] świadomego wyboru. Przede wszystkim zaś klauzula dotyczy jedynie sposobu spłat rat kredytu. Pozostaje ona natomiast bez wpływu na fakt, iż uruchomienie kredytu nastąpiło w oparciu o TKWO, i w tym zakresie powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] możliwości negocjacji.

Analizując postanowienie kreujące mechanizm indeksacji, zawarte w § 1 ust. 4 umowy, Sąd doszedł do wniosku, że na gruncie art. 385¹ k.c., postanowienie to należało uznać za niedozwolone właśnie z uwagi na posłużenie się postanowieniem abuzywnym, wskazującym na kurs waluty znajdujący zastosowanie do przeliczenia, ustalany jednostronnie przez bank.

Sąd stoi na stanowisku, że poprzez posłużenie się kursem kupna do przeliczenia wypłaconego kredytu w PLN dla wyliczenia zobowiązania kredytobiorcy w CHF, a zatem kursem niższym od kursu sprzedaży o spread ustalany arbitralnie przez bank, zobowiązanie kredytobiorcy zostało określone w wysokości wyższej, niż siła nabywcza, jaką przedstawiała kwota kredytu wypłacona mu przez Bank w PLN. Tym samym, uwadze Sądu nie uszedł fakt, że gdyby tego samego dnia kredytobiorca zdecydował się spłacić kredyt, kupując uprzednio w Banku walutę CHF, za otrzymane środki w PLN (a zatem według kursu sprzedaży), kwota ta nie wystarczałaby na spłatę zobowiązania. Jednocześnie, zarówno z postanowień umowy jak i regulaminu w żaden sposób nie wynika uzasadnienie dla zastosowania kursu kupna – w szczególności, by wykładnia postanowień umowy dotyczących indeksacji pozwalała na ustalenie, aby bank dokonywał od kredytobiorcy kupna jakiejkolwiek kwoty w CHF.

Ponadto, Sąd podkreśla, że celem klauzuli indeksacyjnej nie powinno być przysparzanie dochodów jednej ze stron umowy. Tymczasem, wprowadzone do umów przez Bank klauzule indeksacyjne i postanowienia dotyczące spłaty kredytu, umożliwiały stronie pozwanej [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] ustalanego inaczej przy przeliczaniu wypłaconej Kredytobiorcy kwoty kredytu, a inaczej przy obliczaniu wysokości spłat rat kredytowych. W ocenie Sądu, różnica pomiędzy ww. kursami stanowiła dodatkowy, niczym nieuzasadniony (a w szczególności nigdzie nie opisany w umowie czy regulaminie) dochód banku, zaś dla kredytobiorcy - dodatkowy koszt. Podkreślić przy tym należy, że jeżeli umowa ta generowała jakikolwiek dochód dla Banku, w myśl art. 69 Pb niezbędne było jego precyzyjne określenie. Jednocześnie, nie wykazano w umowie, by transakcje te generowały po stronie banku jakiekolwiek koszty oraz aby odpowiadało im jakiekolwiek świadczenie banku. Wprowadzające ten mechanizm postanowienia umów były zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy konsumenta, który nie miał uprzedniej możliwości oceny własnej sytuacji, w tym wysokości rat kredytu i w przedmiocie tym pozostawał zdany wyłącznie na dowolne w tym zakresie decyzje banku.

Niezasadne było przy tym twierdzenie, że powodowie z powodu zastosowania analizowanych klauzul nie zostali ekonomicznie pokrzywdzeni, a zatem postanowienia te nie naruszają rażąco ich interesów, bowiem w przypadku kredytu w PLN, oprocentowanie oparte o WIBOR było wyższe. Z uwagi na jednoznaczną treść art. 3852 k.c. nie jest bowiem dopuszczalne dokonywanie oceny abuzywności postanowień danej umowy poprzez porównanie jej do innych produktów oferowanych przez pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] i analiza, jak przedstawiałaby się sytuacja finansowa powodów, gdyby hipotetycznie skorzystali z innego produktu, a dokładnie z kredytu w PLN znajdującego się w ofercie pozwanego Banku. Sąd wskazuje, że podobnie można byłoby porównywać sytuację powodów z sytuacją hipotetyczną, w której w ogóle nie zdecydowaliby się na zawarcie umowy kredytu, bądź też decydując się na skorzystanie z oferty innego banku w walucie PLN, która mogłaby być dla nich korzystniejsza niż oferowana ówcześnie przez pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY].

Ponadto w ocenie Sądu kwestionowane postanowienia można uznać za niedozwolone na podstawie art. 385³ pkt 20 k.c. albowiem niezrozumiałe i niepoddające się weryfikacji określenie sposobu ustalania kursów wymiany walut stanowi dodatkowe ukryte wynagrodzenie banku, które może mieć niebagatelne znaczenie dla konsumenta. Jednocześnie powodom nie przysługiwało prawo odstąpienia od umowy w razie zmiany tego wynagrodzenia.

Wyjaśnić także należy, że dla oceny kwestionowanych postanowień umownych bez znaczenia pozostają pobudki, jakimi inicjując niniejsze postępowanie kierowali się powodowie – w szczególności zaś to, czy było to spowodowane wzrostem kursu waluty CHF. W ocenie Sądu, nie sposób było także uznać, że roszczenie powodów, w rozumieniu art. 5 k.c. jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem w żadnym wypadku uznać, że konsument, który swoje roszczenia wywodzi z niedozwolonych postanowień umownych, wprowadzonych do umów przez przedsiębiorcę, nadużywa swoich praw podmiotowych. Co więcej, wynikająca z ww. przepisu zasada ,,czystych rąk” wykluczała, w oparciu o wskazany przepis możliwość skutecznego zniweczenia żądania powodów.

Sąd podkreśla przy tym, że ocena skutków niedozwolonych postanowień umownych dokonywana jest ad casu. Bez znaczenia pozostają więc wywołane przez nie dla pozwanego przedsiębiorcy konsekwencje. Podobnie, ocena skutków nie jest dokonywana w kontekście interesów innych konsumentów - w szczególności tych, którzy nie zawarli tego rodzaju kredytu, ale zawierając umowy, których postanowienia nie były niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ k.c.

Przechodząc do oceny skutków stwierdzenia abuzywności ww. klauzul, na ważność umowy należy wskazać, postanowienia abuzywne nie wiążą konsumenta ex tunc i ex lege, strony są jednakże związane umową w pozostałym zakresie (art. 3851 § 2 in fine k.c., tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 maja 2014 roku, III CSK 204/13, M.Pr.Bank. 2015/1/22-29, M.Pr.Bank. 2015/3/55-56; Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 08 września 2016 roku, II CSK 750/15, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 roku, II CSK 803/16, M.Pr.Bank. 2018/11/36, OSNC 2018/7-8/79, Biul.SN 2018/4/8, M.Pr.Bank. 2018/4/58; Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 20 września 2018 roku, C-51/17) chyba, że konsument następczo udzieli ,,świadomej, wyraźnej i wolnej zgody" na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 roku, II CSK 803/16, M.Pr.Bank. 2018/11/36, OSNC 2018/7-8/79, Biul.SN 2018/4/8, M.Pr.Bank. 2018/4/58; ww. tam orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały (7) z dnia 20 czerwca 2018 roku, III CZP 29/17, OSA w Kat. i SO 2018/7-8/4, OSNC 2019/1/2, www.sn.pl, Biul.SN 2018/6/9, M.Pr.Bank. 2019/3/32, KSAG 2018/3/103, Palestra 2018/7-8/148, M.Prawn. 2019/3/160, [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]B 2018/4/163, Rejent 2018/7/164).

Sankcja bezskuteczności jest wyrazem dążenia do maksymalnej ochrony konsumenta, poprzez skuteczne wyeliminowanie wadliwych postanowień umownych, przy jednoczesnej minimalnej ingerencji w stosunek prawny. Tym nie mniej, Sąd miał na uwadze, że taka kwalifikacja przedmiotowej klauzuli, nie powinna co do zasady prowadzić do nieważności całej umowy kredytowej (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2015 roku, II CSK 768/14, M.Pr.Bank. 2016/3/54, OSNC 2015/11/132, Biul.SN 2015/8/9, M.Pr.Bank. 2016/6/34, M.Pr.Bank. 2016/6/56, Palestra 2016/1-2/182).

W realiach tej sprawy Sąd stoi na stanowisku, że utrzymanie stosunku prawnego bez postanowień uznanych za bezskuteczne nie było możliwe. Zdaniem Sądu, istnienie takiej umowy byłyby sprzeczne z naturą stosunku kredytu indeksowanego, zaś strony – po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych - nie doszły do porozumienia co do wszystkich istotnych elementów umowy. W konsekwencji, zgodnie z art. 58 § 1 k.c., umowę należało uznać w całości za nieważną. Sąd miał przede wszystkim na względzie okoliczność, że bezskuteczność analizowanych postanowień umów prowadziłaby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale także pośrednio, w ogóle do zaniku ryzyka kursowego, które bezpośrednio związane jest z indeksacją do waluty kwoty przedmiotowego kredytu. W konsekwencji bezskuteczności tych postanowień umownych, kwota zobowiązania banku, jak i kredytobiorcy byłaby wyrażona w walucie PLN, przy jednoczesnym pozostawieniu oprocentowania opartego o właściwą stawkę LIBOR 3M CHF - jak wynikało z postanowień Regulaminu (a więc integralnej części Umowy) zastrzeżoną jedynie do kredytów w walucie frank szwajcarski. Eliminacja uznanej za bezskuteczną klauzuli umownej nie może prowadzić do zmiany charakteru stosunku prawnego łączącego strony, tj. ukształtowania umowy sprzecznego z naturą stosunku (art. 353¹ KC.) (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2015 roku, II CSK 768/14, M.Pr.Bank. 2016/3/54, OSNC 2015/11/132, Biul.SN 2015/8/9, M.Pr.Bank. 2016/6/34, M.Pr.Bank. 2016/6/56, Palestra 2016/1-2/182; podobnie: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku w sprawie C‑118/17i C-260/18). Jak wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony skutki dla sytuacji konsumenta, a wynikające z unieważnienia całości umowy (takie jak te, o których mowa w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 roku, C‑26/13, EU:C:2014:282), należy oceniać w świetle okoliczności istniejących bądź też możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu. W tym wypadku należy podkreślić, że pozwanemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wynagrodzenia za korzystanie z kapitału po uznaniu przez Sąd umowy za nieważną, albowiem przyjęcie takiej możliwości pozostawałoby w bezpośredniej sprzeczności z dyrektywą 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami przedsiębiorców. Unieważnienie całej umowy mogłoby bowiem narazić konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Potwierdzeniem ww. stanowiska jest wyroku z dnia 21 stycznia 2015 roku w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, w którym Trybunał stwierdził, iż: „Sąd krajowy ma możliwość zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, pod warunkiem że to zastąpienie jest zgodne z celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i pozwala na przywrócenie rzeczywistej równowagi między prawami a obowiązkami stron umowy. Jednak możliwość taka jest ograniczona do przypadków, w których nieważność nieuczciwego warunku zobowiązywałaby sąd do stwierdzenia nieważności danej umowy w całości, narażając przez to konsumenta na penalizujące go konsekwencje.”

Sąd stwierdził, że postanowienia analizowanych umów, a które odnoszą się do mechanizmu indeksacji, dotyczyły głównego przedmiotu umowy i miały bezpośredni wpływ na ukształtowanie głównego świadczenia stron, tj. zobowiązania kredytobiorcy. W efekcie, usunięcie postanowienia określającego główne świadczenia stron, podobnie jak postanowienia określającego niektóre z essentialia negotii Umowy – musi oznaczać brak konsensu co do jej zawarcia w ogóle. Oznacza to, że na skutek kontroli abuzywności umowę należy uznać za nieważną.

Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] o stwierdzenie nieważności umowy, wskazując, iż  będzie dla nich korzystnym rozwiązaniem. W związku z tym Sąd uznał, że powodowie w sposób wyraźny i jednoznaczny wyrazili swoją wolę w zakresie dalszego istnienia umowy z uwagi na ustalenie przez Sąd jej nieważności.

Co więcej, zastosowanie przez Sąd w tej sytuacji normy art. 358 § 2 k.c. w myśl której wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej, czy też art. 56 k.c., art. 354 k.c. doprowadzić mogłoby do zniweczenia długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13, tj. zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami, co byłoby działaniem niedopuszczalnym (por. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia [DZIAŁKA] czerwca [DZIAŁKA] roku, C-618/10).

Reasumując, usunięcie z umowy jej abuzywnych postanowień prowadziło do zniweczenia istoty umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, gdyż brak było możliwości ustalenia salda kredytu po indeksacji. Pominięcie w całości mechanizmu indeksacji, a zatem także wykreślenie elementu ryzyka kursowego, prowadziłoby do powstania sprzecznego z istotą umowy zobowiązania, gdzie saldo kredytu wyznaczone byłoby w PLN, a spłata także dokonywana byłaby w PLN, bez jakichkolwiek odwołań do waluty obcej, jednakże przy elemencie składowym oprocentowania tj. stawce LIBOR, właściwej jedynie – zgodnie z regulaminem – dla kredytów wyrażonych w CHF. Dalsze funkcjonowanie Umowy, która będzie odwoływać się do stawki LIBOR może więc okazać się niemożliwe. Poszukiwanie w tej sytuacji alternatywnych rozwiązań dla ewentualnego uzupełnienia powstałych w umowie luk, mając na uwadze interes konsumenta, było jednocześnie zbędne, jako że powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], że zdają sobie sprawę z konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy w całości i się na nie godzą, a nadto skutek nieważności umowy, pociągający za sobą konieczność wzajemnego zwrotu świadczeń przez strony, w okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej, w ocenie Sądu obiektywnie był dla powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY].

W efekcie powyższych rozważań Sąd przyjął, że umowa zawarta pomiędzy stronami jest nieważna, a co za tym idzie uzasadnione jest roszczenie o zwrot kwoty dochodzonej pozwem tytułem nienależnie spełnionego przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]. Podkreślić wymaga, że kwoty dochodzone pozwem stanowią jedynie część środków, jakie powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY].

W związku z powyższym, Sąd przeszedł do badania roszczenia opierającego się o żądanie zwrotu części świadczeń powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY], jakie miały miejsce w okresie od  od dnia 15 lutego 2010 roku do dnia 15 października 2019 roku.

Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową, ten obowiązany jest do jej zwrotu. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego m.in. takiego gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.). Skutkiem stwierdzenia nieważności całej umowy bez względu na przyjętą podstawę prawną jest konieczność przyjęcia, że spełnione przez strony świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z nieważnością umowy wzajemnej, a świadczenia stron miały charakter pieniężny. Swoje rozstrzygnięcie Sąd opiera na zastosowaniu teorii dwóch kondykcji formułowanej na podstawie art. 410 § 2 k.c. zgodnie, z którą każde roszczenie o wydanie korzyści należy traktować niezależnie, a ich kompensata możliwa jest tylko w ramach instytucji potrącenia. Na skutek ustalenia przez Sąd nieważności umowy kredytobiorca powinien zwrócić bankowi otrzymaną od niego kwotę kapitału bez odsetek i prowizji, bank zaś zwrócić kredytobiorcy wszelkie wpłacone przez niego środki.

W szerszym zakresie na temat prawidłowości przyjęcia teorii dwóch kondykcji w umowie kredytu wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku w sprawie o sygn. akt V CSK 382/18. Sąd Najwyższy podkreślił, że warunek umowny, którego nieuczciwy charakter stwierdzono, należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, wobec czego stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu korzyści nienależnie nabytych przez przedsiębiorcę- ze szkodą dla konsumenta - w oparciu o ten warunek. W dalszej kolejności wskazano, że ustawodawca przesądził, ze samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvenusa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodów, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia. Bank nie mógł zaliczać nienależnej zapłaty na poczet przyszłych świadczeń, a inaczej byłoby tylko wtedy, gdy jego przyszłe roszczenie stało się wymagalne i doszło do jego potrącenia. Nadto bank nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że uzyskaną od powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.

Ponadto koncepcja dwóch kondykcji została potwierdzona w uchwale Sądu najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku (III CZP 11/20). Sąd Najwyższy wskazał, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

W przedmiotowej sprawie wszelkie wzajemne świadczenia stron były nienależnymi.

Jak wynika z zaświadczeń banku, powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] wyłącznie w złotych polskich, poprzez wpłaty na założony w banku rachunek.

Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] w okresie od dnia 15 lutego 2010 roku d dnia 15 października 2019 roku tytułem kredytu kwotę 150.307,54 zł, co wynika z zaświadczenia banku. W niniejszej sprawie powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] za ten okres w wysokości 42.671,21 zł.

Jednocześnie nie doszło do potrącenie należności dochodzonych w niniejszej sprawie w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Przemyślu pod sygn. akt I C 845/22.  Powodowie w sprawie I C 845/22 podnieśli zarzut potracenia powołując się na złożone w dniu 9 grudnia 2022 roku oświadczenie o potrąceniu wierzytelności, ale potrącenie to nie obejmowało wierzytelności dochodzonej w  niniejszej sprawie.

Nieważność umowy powodowała,  iż świadczenie uiszczone przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] kapitałowo-odsetkowych za okres  od  dnia 15 lutego 2010 roku do dnia 15 października 2019 roku było nienależne.

Wysokość należności uiszczonych przez powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] pozwanej [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z zaświadczenia wygenerowanego przez Bank. Pozwany [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] roszczenie co do zasady i co do wysokości, jednak nie wskazał w ocenie Sądu wyraźnie w jakim zakresie kwestionuje wyliczenia powodów i, oraz jakie są w jego ocenie prawidłowe wyliczenia w tym zakresie. Przy czym wskazać należy, iż wyliczenie powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] zaświadczeniu pozwanego jako banku, a powodowie w swoich wyliczeniach jedynie ograniczyli roszczenie o niektóre (przedawnione) raty.   Z tego względu Sąd oparł się na stanowisku powodów  i przedstawionych przez nich dowodach.

Sąd uznał za niezasadny zarzut pozwanego dotyczący przedawnienia roszczenia.

Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] okres od dnia 15 lutego 2010 roku do dnia 15 października 2019 roku.

W stosunku do roszczeń powodów [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] 10-letni okres przedawnienia (zgodnie z art. 118 k.c. w zw. z art. 5 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 roku (Dz.U. z 2018 roku poz. 1104)). Wymagalność, opartego o nieważne zobowiązanie, roszczenia wynikającego z art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c., powstaje z chwilą spełnienia nienależnego świadczenia. (v. wyrok z dnia 11 lipca 2016 roku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku I ACa 114/16) Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili określonej w art. 120 § 1 k.c. zdanie drugie, czyli od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. W przypadku świadczenia nienależnego, tym najwcześniejszym możliwym terminem jest data świadczenia.

W niniejszej sprawie pozew został wniesiony w dniu 29 stycznia 2020 roku, powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] okres od dnia 15 lutego 2010 roku, zatem przerwany został bieg przedawnienia.

Jednocześnie Sąd miał na uwadze treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 roku w sprawach połączonych BNP Paribas Personal Finance (od C‑776/19 do C‑782/19), w którym TSUE dokonał wykładni przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich między innymi w kontekście reguł przedawnienia roszczeń wynikających z umowy kredytu hipotecznego denominowanego we franku szwajcarskim, wymogu przejrzystości oraz znaczącej nierównowagi pomiędzy stronami takiej umowy. W cytowanym wyroku TSUE uznał, że konsumenci mogą nie wiedzieć o nieuczciwym charakterze warunku zawartego w umowie kredytu hipotecznego lub nie rozumieją zakresu swoich praw wynikających z dyrektywy 93/13. Ponadto, termin przedawnienia może być zgodny z zasadą skuteczności tylko wtedy, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw przed rozpoczęciem biegu lub upływem tego terminu. Tymczasem przeciwstawienie pięcioletnim terminem przedawnienia, takim jak rozpatrywany w postępowaniu głównym (przed TSUE), roszczenia konsumenta o zwrot nienależnie wypłaconych kwot na podstawie nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy 93/13, który rozpoczyna swój bieg od dnia przyjęcia oferty pożyczki, zdaniem Trybunału, nie pozwala zapewnić temu konsumentowi skutecznej ochrony w wypadku, gdy termin ten może upłynąć, zanim konsument poweźmie wiedzę o nieuczciwym charakterze warunku zawartego w przedmiotowej umowie. W ocenie TSUE taki termin czyni zatem nadmiernie utrudnionym wykonywanie praw przyznanych konsumentowi przez dyrektywę 93/13.

Od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd zasądził również odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z żądaniem pozwu.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek stanowił art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Opóźnienie się w spełnieniu świadczenia powstaje, jeżeli dłużnik nie spełnia go w czasie właściwym. Powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY]  o zasądzenie odsetek co do  części świadczenia od upływu terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty oraz w części od dnia doręczenia pozwanemu odpisu  pozwu, a Sąd zasądził odsetki  zgodnie z żądaniem pozwu. Wezwanie do zapłaty – reklamacja z dnia 9 grudnia 2019 roku została doręczona pozwanemu w dniu 16 grudnia 2019 roku. W piśmie tym powodowie [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] 14 dni na spełnienie świadczenia. Zasądzenie odsetek o kwoty 41.930,96 zł od dnia 31 grudnia 2019 roku  do dnia zapłaty było zatem zasadne. Pozew został doręczony pozwanemu w dniu 26 maja 2020 roku, a zatem Sąd zasądził odsetki od kwoty 740,25 zł od dnia 27 maja 2020 roku do dnia zapłaty.

Mając na względzie, Sąd orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt. II sentencji wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którymi strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Wobec uznania strony pozwanej [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] proces, to na niej spoczywa obowiązek zwrotu na rzecz strony powodowej  kosztów postępowania w wysokości 4.617,00 zł, na które składają się: opłata sądowa od pozwu – 1.000,00  zł, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem – 3.600,00 zł ustanowione na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia [OSOBA ANON KREDYT FRANKOWY] z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie  (Dz. U. z 2015, poz. 1800),  opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17,00 zł.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w wyroku.

sędzia Urszula Żółtak

Zarządzenie:

Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron  bez pouczeń.

Warszawa, dnia 5 marca 2024 roku

sędzia Urszula Żółtak