Sygn. akt II  C 447/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                                       Dnia 7 marca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie II Wydział Cywilny w składzie następującym:

po rozpoznaniu w Warszawie na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r.

sprawy z powództwa [OSOBA], [OSOBA]

przeciwko  Bankowi Millennium  Spółce Akcyjnej z siedzibą w Warszawie

o ustalenie i zapłatę ewentualnie o zapłatę

1. ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr KH/4256/05/2006 z dnia13 czerwca 2006 r. zawarta przez [OSOBA] z Bankiem Millennium Spółką Akcyjną z siedzibą w Warszawie jest nieważna;
2. zasądza od Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] kwoty: 443 693,47 i 65 227,44 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty:

a/ 443 693,47 zł (czterysta czterdzieści trzy tysiące sześćset dziewięćdziesiąt  trzy złote czterdzieści siedem groszy) od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty

b/ 62 845,77 CHF (sześćdziesiąt dwa tysiące osiemset czterdzieści pięć franków szwajcarskich  siedemdziesiąt siedem centymów)  od dnia 26 marca 2021 r. do dnia zapłaty

e/ 2 381,67 CHF (dwa tysiące trzysta osiemdziesiąt jeden franków szwajcarskich sześćdziesiąt siedem centymów) od dnia 27 października 2022 r. do dnia zapłaty

• oddala powództwo w pozostałym zakresie;

1. zasądza od Banku Millennium Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 11 847 zł (jedenaście tysięcy osiemset czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 10 800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Barbara Pyz-Kędzierska

Sygn. akt II C 447/21

UZASADNIENIE

               Pozwem o zapłatę z dnia 29 stycznia 2021 r. (data nadania przesyłki poleconej - k. 83) skierowanym przeciwko Bank Millennium S.A. z siedzibą w [OSOBA] i [OSOBA] wnieśli o:

1. zasądzenie od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 62.845,77 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie gdyby żądanie w tym zakresie (pkt 2 petitum pozwu) nie zostało przez Sąd uwzględnione, zasądzenie od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 179.794,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) zwrotu kosztów postepowania wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu podali, że w dniu 13 czerwca 2006 r. powodowie [OSOBA] z pozwanym [OSOBA] kwotę 631.235,78 zł. Kredyt miał zostać przeznaczony na nabycie prawa własności nieruchomości budowanej przez dewelopera oraz refinansowanie kosztów poniesionych w zakresie ostatnich 12 miesięcy przed zawarciem umowy na nabycie praw własności ww. nieruchomości. Podali, że przedmiotowa umowa została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umownego bez możliwości negocjacji treści. Integralną część tej umowy stanowił Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millennium. Aneksem z dnia 25 czerwca 2008 r. kwota kredytu została powiększona o kwotę 200.000,00 zł. Kredyt został wypłacony w transzach.

Wskazali, że spłacając przedmiotową umowę nie mieli świadomości, że w efekcie nie została ona nigdy zawarta, jest nieważna ex tunc, ewentualnie, że umowa zawiera postanowienia niedozwolone, które nie wiążą stron. W konsekwencji przyjąć należy, że wszelkie świadczenia strony powodowej związane z przedmiotową umową, w tym przede wszystkim uiszczane raty kredytu, stanowią świadczenia nienależne.

W ich ocenie postanowienia § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy oraz postanowienia § 2 pkt 19, § 3 ust. 2 i § 8 ust. 3 Regulaminu są sprzeczne z art. 3851 § 1 k.c. Dodali również, że powodowie [OSOBA] byli konsumentami w rozumieniu art. 221 k.c. Dodali również, ż przedmiotowa umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego przedłożonego przez bank. Nadto, podali, że kwestionowane przez nich klauzule nie stanowią głównych świadczeń stron. Ukształtowanie ich praw i obowiązków nastąpiło w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

Niezależnie od zarzutu abuzywności kwestionowanych postanowień umownych wskazali, że w przedmiotowej umowie określona została kwota, jaką bank miał oddać do dyspozycji strony powodowej (kwota kredytu). Umowa nie określała jednak precyzyjnego sposobu wyliczenia technicznego salda kredytu (wyrażonego w walucie CHF), w oparciu o które miała być określona wysokość świadczeń strony powodowej w postaci spłaty rat kredytowych. W dniu zawarcia umowy powodowie [OSOBA] w stanie określić wysokości całkowitego kosztu kredytu.

Następnie wskazali, że w niniejszej sprawie został naruszony art. 69 ust. 1 Prawa bankowego. W umowie bowiem nie została określona kwota kredytu, która powinna odnosić się nie tylko do obowiązku banku wydania określonej sumy pieniężnej, ale również do określenia zadłużenia strony powodowej (salda kredytu). Wskazali, że w umowie tej saldo zostało określone jedynie w sposób pośredni poprzez wskazane kwoty w złotych, waloryzowanej bliżej nieokreślonym kursem waluty stosowanym przez bank. Tym samym, w ich ocenie, saldo kredytu jest wartością nieokreśloną i zależną wyłącznie od decyzji pozwanego.

Podali również, że strona pozwana nie poinformowała ich o ryzyku walutowym (pozew – k. 3-32).

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od [OSOBA] i [OSOBA] solidarnie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw.

Zaprzeczył wszelkim twierdzeniom zawartym w pozwie, których wyraźnie nie przyznał, kwestionując roszczenie tak co do zasady, jak i co do wysokości, w tym załączone do pozwu wyliczenia własne powodów. Stwierdził, że zakwestionowane klauzule są w pełni skuteczne, a w przypadku uznania jakichkolwiek zapisów umowy za niewiążące, ich miejsce powinny zająć reguły wynikające z przepisów dyspozytywnych i ustalonych zwyczajów, co winno skutkować rozliczeniem kredytu według kursów rynkowych. W konsekwencji wskazał, że wyeliminowanie spornych zapisów umowy prowadzi do konstatacji, że do rozliczenia umowy i tak zastosowanie znajdą kursy pozwanego Banku, gdyż kursy ogłaszane w Tabeli Kursów mają charakter rynkowy. Zaznaczył, że pozew wniesiony ponad 13 latach po zawarciu umowy kredytu jest de facto próbą uniknięcia przez powodów [OSOBA] kursu CHF/PLN, a jego przyczyną nie jest rzeczywista treść nawiązanego przez strony stosunku prawnego. Wskazał, że treść umowy jest zgodna z celem, jaki przyświecał powodom w momencie zawierania umowy, tj. uzyskaniem środków oprocentowanych według stawki LIBOR poprzez zaciągnięcie zobowiązania w walucie obcej (czego powodowie [OSOBA] otrzymywania wyciągów wskazujących saldo zadłużenia w CHF). Stwierdził, że powodowie [OSOBA] konieczności zwrotu uzyskanych od Banku środków finansowych, pomimo zrealizowania celu, jaki przyświecał zawarciu umowy. Podniósł zarzut przedawnienia wskazując, że bieg terminu przedawnienia w przypadku roszczeń dochodzonych na podstawie przepisów o zwrocie nienależnego świadczenia rozpoczyna się w dacie zawarcia przez strony umowy kredytu, a najpóźniej w dacie jego uruchomienia, gdyż w tej dacie powodowie [OSOBA] do zwrotu rzekomo nienależnego świadczenia. W konsekwencji stwierdził, że 10-letni termin przedawnienia upłynął 13 czerwca 2016 r. bądź – najpóźniej – w dniu 31 lipca 2018 r., a pozew został opatrzony datą 29 stycznia 2021 r. a zatem został wniesiony po upływie terminu przedawnienia, co oznacza że roszczenie powinno zostać oddalone a limine.

Bank podniósł, że kwestionowane postanowienia są skuteczne, a ewentualnie w przypadku uznania ich za niewiążące w ich miejsce bezsprzecznie powinny wejść reguły wynikające z przepisów dyspozytywnych i ustalonych zwyczajów. Pozew nadto jest próbą uniknięcia negatywnych skutków zmiany kursu, a nie rzeczywistą treścią nawiązanego stosunku prawnego, czy jego zgodnością z celem. Pozwany [OSOBA]: umowa była nieważna w całości czy w jakiejkolwiek części, aby zawierała niedozwolone postanowienia umowne, aby powodowie [OSOBA] poinformowani o prawach i obowiązkach wynikających z umowy oraz o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty obcej, aby powodowie [OSOBA] o udzielenie kredytu w PLN, aby ostateczny kształt umowy nie był wynikiem wyborów powodów i indywidualnych uzgodnień stron, aby powodowie [OSOBA] podjęcia negocjacji, by bank wymusił na powodach zawarcie umowy tudzież wyrób określonej oferty, by bank zapewniał, że kurs waluty jest stabilny, aby bank nie posiadał waluty CHF na udzielenie kredytu powodom, by bank nie ponosił ryzyka kursowego. Pozwany [OSOBA], że powodowe zostali rzetelnie poinformowani o ryzykach  przez pracowników banku i pośrednika, a nadto otrzymali informację o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem zobowiązania w walucie CHF. Zgodnie zaś z § 8 ust. 4 Regulaminu powodowie [OSOBA] od momentu podpisania umowy w CHF. Dalej bank zaprzeczył, aby kredyt powodów [OSOBA] oraz by można było do niego stosować stawkę referencyjną LIBOR 3M (CHF), aby nie doszło do wymiany walutowej w dacie uruchomienia kredytu oraz datach spłaty kolejnych rat kredytu. Zakwestionował, by brak było podstaw do zastosowania dwóch kursów do rozliczania wypłaty i spłaty oraz że bank nie wyjaśnił, że stosuje dwa kursy, a także by nie wyjaśnił sposobu tworzenia Tabeli Kursów Walut, by ustalał kursy w oparciu o niezidentyfikowane kryteria (odpowiedź na pozew - k. 121-184).

  W replice na odpowiedź na pozew strona powodowa podtrzymała swoje dotychczasowe twierdzenia w sprawie (pismo przygotowawcze – k. 723-751).

Pismem z dnia 18 lipca 2022 r. (data nadania przesyłki poleconej – k. 810) powodowie [OSOBA], w ten sposób, że wnieśli o:

1. ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr KH/4256//05/2006 z dnia 13 czerwca 2006 r. zawarta przez powodów z Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie jest nieważna;
2. zasądzenie od pozwanego Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 443.693,47 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
3. 013,93 zł od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty,
4. 900,14 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty,
5. 779,40 zł od dnia 25 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,
6. zasądzenie od pozwanego Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 65.227,44 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
7. 845,77 CHF od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty;
8. 2381,67 CHF od dnia 26 lipca 2022 r. do dnia zapłaty.

Wnieśli ponadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (Rozszerzenie powództwa – k. 787-791).

W odpowiedzi na modyfikację powództwa [OSOBA] o: oddalenie powództwa w całości, w tym również w zakresie zmodyfikowanym w piśmie z dnia 15 lipca 2022 r. (pismo procesowe pozwanego – k. 861-864v.).

            Do zamknięcia postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe postępowanie w sprawie.

            Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

               W 2002 r. powodowie [OSOBA], za środki pochodzące z kredytu wyrażonego w walucie obcej CHF. Ze względu na powiększającą się rodzinę powodowie [OSOBA] mieszkanie. W 2006 r. poszukiwali przedmiotowej nieruchomości. Finalnie, znaleźli odpowiedni dla nich lokal. W celu pozyskania środków na jego nabycie udali się do pozwanego banku, którego oddział znajdował się obok ich ówczesnego miejsca zamieszkania. Pracownik banku, ze względu na ich ówczesne zarobki, zaoferował im jedyną możliwą opcję kredytu w walucie obcej CHF. Nie poinformowano ich o ryzyku związanym z tym produktem (przesłuchanie powódki [OSOBA] – k. 921v.-922v.; przesłuchanie powoda [OSOBA] – k. 922v.).

W maju 2006 r. (data dzienna jest nieczytelna) [OSOBA]
i [OSOBA] złożyli wniosek o udzielenie kredytu w kwocie 631.235,78 zł w celu zakupu nieruchomości – lokalu mieszkalnego. Kredyt miał być uruchomiony w [DZIAŁKA] transzach, okres spłaty określono na 324 miesiące, a jako walutę wskazano CHF. [OSOBA] podała, że posiada wykształcenie wyższe i jest pracownikiem wysoko kwalifikowanym, pracuje na umowę o pracę, na czas nieokreślony w Wydawnictwie G+J RBA sp. z o.o. & CO sp. komandytowa, osiągając średni miesięczny dochód netto w wysokości 7500 zł. [OSOBA] wskazał, że posiada wykształcenie wyższe i jest pracownikiem wysoko kwalifikowanym,, pozostaje zatrudniony w POLKOMTEL S.A., osiągając średni miesięczny dochód netto w wysokości 8130 zł. Jako zabezpieczenie kredytu zaproponowali hipotekę na nieruchomości kredytowanej oraz ubezpieczenie przejściowe do czasu ustanowienia hipoteki (wniosek - k. 195-199).

W dniu 23 maja 2006 r. powodowie [OSOBA]. „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”. W dokumencie tym Bank podkreślał m.in., że klienci wybierający zadłużenie w walucie obcej, aktualnie korzystają z oprocentowania niższego
w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu, wynikającą ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych stanowiących podstawę do ustalenia oprocentowania kredytu. W w/w dokumencie wskazano, że w przypadku kredytów walutowych kredytobiorca ponosi ryzyko kursowe, co oznaczało, że zarówno rata kredytu, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu – przeliczona na PLN na dany dzień – podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty, jak również ryzyko zmian stóp procentowych oznaczające, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej. W piśmie zaprezentowano także przykład obrazujący wpływ zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokości rat kredytu. Pozwany w piśmie podkreślił, że oferuje możliwość zmiany waluty kredytu wielokrotnie w trakcie okresu spłaty – na PLN bezpłatnie (informacja – k. 200-201).

Powodowie [OSOBA] umowy otrzymali jej wzór, z którym mogli się zapoznać. Nie podlegał on negocjacjom (przesłuchanie powódki [OSOBA] – k. 921v.-922v.; przesłuchanie powoda [OSOBA] – k. 922v.).

Pozwany w tym samym dniu przygotował symulację zawierającą porównanie wysokości rat kredytu w walucie PLN oraz CHF zawierającą sytuacje modelowe (parametry wejściowe symulacji – k. 204-206; wstępna ocena zdolności kredytowej klienta – k. 207-208; wstępna ocena zdolności kredytowej – k. 209; opinia departamentu obsługi produktów bankowości hipotecznej – k. 306-332).

Bank wydał pozytywną decyzję kredytową (decyzja kredytowa – k. 334-335).

Bank wydał certyfikat, w którym zagwarantował powodom warunki kredytu, jeżeli w okresie do 31 maja 2006 r. zawrą umowę kredytową (certyfikat – k. 215).

W dniu 13 czerwca 2006 r. [OSOBA] zawarli z Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie umowę o kredyt hipoteczny nr KH/4256/05/2006. Zgodnie z § 2 ust. 1 i 3 umowy bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 631.235,78 zł z przeznaczeniem na nabycie praw własności nieruchomości budowanej przez dewelopera w kwocie 505.948,41 zł oraz refinansowanie kosztów poniesionych w okresie ostatnich 12 miesięcy na nabycie praw własności nieruchomości budowanej przez dewelopera w kwocie 125.287,37 zł (§ 2 ust. 1 i 3 umowy).

W myśl § 2 ust. 2 umowy kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej
w Banku Millenium w dniu uruchamiania kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy bank wysyłał do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w złotych polskich, zgodnie
z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku Millenium w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego.

Kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami
i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§ 1 ust. 2 umowy).

Przedmiotem kredytu była nieruchomość lokalowa o oznaczeniu [DZIAŁKA].[DZIAŁKA].[DZIAŁKA], położona w Warszawie przy ul. [ADRES], dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie XV Wydział Ksiąg Wieczystych miał założyć księgę wieczystą oraz udział w nieruchomości wspólnej związany z nabywanym lokalem (§ [KW] ust. [DZIAŁKA] umowy). Jednocześnie w/w nieruchomość stanowiła przedmiot zabezpieczenia kredytu (§ 2 ust. 5 umowy). Okres kredytowania ustalono na 324 miesięce, w tym okresie karencji 24 licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 2 ust. 6 umowy).

Wypłata kredytu miała nastąpić w transzach, po spełnieniu przewidzianych w § 3 ust. 3 umowy warunków, na wniosek kredytobiorcy złożony nie później niż w terminie 60 dni od sporządzenia umowy (§ 3 ust. 5 umowy).

Z tytułu udzielonego kredytu Bank pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 0,00 zł (§ 4 ust. 1 Umowy). W przypadku zmiany waluty kredytu w okresie obowiązywania Umowy, kredytobiorca poniesie koszty prowizji zgodnie z obowiązującym Cennikiem Kredyt Hipoteczny/Pożyczka Hipoteczna, jednak nie wyższe niż: 1. 0,00% w przypadku zmiany waluty na PLN; 2. 1,00% w przypadku zmiany waluty na EUR, CHF, USD (§ 4 ust. 2 Umowy).

Kredytobiorca oświadczył, że wraz z wnioskiem kredytowym otrzymał pismo „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” i zapoznał się z nim (§ 5 ust. 4 umowy).

• 6 ust. 1 umowy stanowił, że kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, a kredytobiorca ponosi ryzyko zmian stóp procentowych, co oznaczało, że
  w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu
  i wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej (§ 6 ust. 2 umowy). Natomiast § 6 ust. 3 umowy – że oprocentowanie kredytu wynosi 2,1492% w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,90 p.p., stałej w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) (§ 6 ust. 5 umowy). Stopa referencyjna zmieniała się w cyklu kwartalnym
  i przyjmowała wartość z ostatniego dnia roboczego ostatniego miesiąca poprzedzającego kolejny kwartał kalendarzowy (§ 6 ust. 6 umowy).

W § 7 ust. 1 umowy Kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF, ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millennium S.A. Okres spłaty kredytu strony ustaliły na 324 miesiące, a raty miały być spłacane w systemie rat równych, zawierających malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2 umowy).

W § 9 ust. 1 ppkt. 1)-3) umowy ustanowiono zabezpieczenia kredytu w postaci: hipoteki kaucyjnej łącznej do kwoty 1.073.100,83 PLN na rzecz banku, ustanowionej na nieruchomości, która była przedmiotem kredytu; cesji na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości, o której mowa w § 2, zgodnie z warunkami określonymi w § 3 i § 5 Umowy; cesji na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorcy, zgodnie z warunkami określonymi w § 3 i § 5 Umowy.

Ponadto, w § 9 ust. 2 umowy zawarte zostało postanowienie dotyczące zabezpieczenia kredytu do czasu otrzymania przez bank odpisu z księgi wieczystej nieruchomości, o której mowa w § [KW] ust. 5 z prawomocnym wpisem hipoteki, o której mowa w ust. 1 na rzecz banku, które stanowić miało ubezpieczenie kredytów zabezpieczanych hipotecznie na podstawie Umowy zawartej przez bank z [OSOBA] i Reasekuracji CIGNA STU S.A. Kredytobiorca zobowiązany był do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank w związku z w/w ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej wynosiła 1/12 z 0,81% kwoty przyznanego kredytu, co stanowiło kwotę 443,00 PLN, przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa wg Tabeli Kursów Walut Obcych Banku Millenium S.A. (§ 9 ust. 3 umowy).

Zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 1 umowy integralną jej część stanowił Regulamin, który miał zastosowanie w zakresie nieuregulowanym umową.

Całkowity koszt kredytu określono na dzień sporządzania umowy w wysokości 202.591,67 zł (§ 12 ust. 1 umowy) (umowa – k. 38-40; k. 216-220).

Powodowie [OSOBA] do przystąpienia do wskazanych
w umowie umów ubezpieczenia oraz pobierania z rachunku bankowego środków pieniężnych na spłatę kredytu, prowizji i innych opłat (pełnomocnictwa - k. 221-224).

Umowa zawarta przez powodów z Bankiem Millenium S.A. była drugą umową kredytu hipotecznego powodów (przesłuchanie powódki [OSOBA] – k. 921v.-922v.; przesłuchanie powoda [OSOBA] – k. 922v.).

W myśl § 2 pkt 19 Regulaminu, poprzez określenie „kredyt w walucie obcej” należy rozumieć kredyt udzielony w PLN indeksowany kursem waluty obcej według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku.

Bank pobierał opłatę wynikającą z kosztu ubezpieczenia niskiego wkładu poprzez automatyczne obciążenie rachunku w PLN kredytobiorcy w dniu uruchomienia środków
z kredytu za pierwszych 36 miesięcy trwania umowy kredytowej (§ 7 ust. 7 Regulaminu). Jeżeli w ciągu 36 miesięcy ochrony ubezpieczeniowej stosunek kwoty kredytu pozostającej do spłaty do wartości nieruchomości nie stanie się równy bądź niższy niż 90%, w przypadku kredytów udzielanych w PLN lub 80% w przypadku kredytu w walutach obcych, wówczas bank pobierał opłatę za kolejny 36 miesięczny okres (§ 7 ust. 8 Regulaminu).

Stosownie do § 8 ust. 3 Regulaminu, w przypadku kredytu w walucie obcej, kwota raty spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty.

Jak stanowił § 8 pkt 4 Regulaminu, w przypadku kredytu w walucie obcej Kredytobiorca mógł zastrzec w umowie kredytu, że bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do której kredyt jest indeksowany, o ile rachunek ten jest dostępny w aktualnej ofercie banku.

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty obliczana była według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA]
z dnia realizacji, wskazanego przez kredytobiorcę  w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 4 Regulaminu). W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana była od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] z dnia realizacji wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 5 Regulaminu).

Na wniosek kredytobiorcy bank mógł dokonać przewalutowania kredytu (§ 11 ust. 1 Regulaminu). Przewalutowanie następowało według kursów, z zastrzeżeniem ust. 5: 1) kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą; 2) sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej
w Banku Tabeli Kursów [OSOBA] w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN (§ 11 ust. 4 pkt. 1)-2) Regulaminu) (Regulamin - k. 41-45v.; 248-265).

Powodowie [OSOBA] środków kredytu dotyczące każdej transzy kredytu (dyspozycje wypłaty środków kredytu – k. 336-361). Kredyt został udzielony w 28 transzach (zaświadczenie o udzieleniu kredytu hipotecznego – k. 51).

W dniu 5 maja 2008 r. zawnioskowali o podwyższenie kwoty udzielonego kredytu o kwotę 200.000 CHF (taka waluta została zaznaczona we wniosku), na powiększenie mieszkania (wniosek o zmianę warunków umowy kredytu – k. 225-227).

W dniu 30 czerwca 2008 r. strony zawarły aneks nr 1/2008 do przedmiotowej umowy kredytu, na podstawie którego dokonali powiększenia udzielonego kredytu o kwotę 200.000,00 zł i na dzień zawarcia tego aneksu wyniosła 831.235,78 zł (aneks nr 1/2008 – k. 228-231).

Pismem z dnia 25 października 2008 r. powodowie [OSOBA], że rezygnują z wypłaty drugiej transzy i poprosili o ponowne przeliczenie raty (pismo – k. 232).

W dniu 2 października 2015 r. powodowie [OSOBA] o zmianę warunków kredytu, wnieśli w nim o udzielenie wakacji kredytowych na miesiąc lipiec 2015 r. (skrócony wniosek o zmianę warunków kredytu – k.235-236).

W dniu 16 października 2015 r. strony zawarły Aneks nr 3/2015, na mocy którego strony dokonały zmiany brzmienia § 8 ust. 3 umowy (aneks nr 3/2015 – k. 234).

Pismem z dnia 16 listopada 2020 r. złożyli reklamację ze względu na abuzywność postanowień zawartych w przedmiotowej umowie kredytu. Nadto, wezwali do zapłaty kwoty 372.013,93 zł oraz kwoty 62.845,77 CHF (pismo wraz potwierdzeniem nadania wygenerowanym z systemu śledzenia przesyłek poczty polskiej – k.48-50).

W odpowiedzi na pismo powodów [OSOBA] o tym, że w okresie udzielania klientom kredytu hipotecznego żaden powszechnie obowiązujący przepis prawa nie zakazywał udzielania kredytów indeksowanych do walut obcych. W ocenie banku przedmiotowa umowa jest ważna, skuteczna i wiąże klientów oraz bank (pismo z 8 lutego 2021 r. – k. 244-246).   

Pismem z dnia 11 lipca 2022 r. powodowie [OSOBA] do zapłaty na ich rzecz w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego pisma, należności uiszczonych przez nich w okresie od dnia 8 lipca 2021 r. do dnia 14 czerwca 2022 r. w związku z przedmiotową umową kredytu tj. kwoty 49.779,00 zł (wezwanie do zapłaty wraz potwierdzeniem nadania wygenerowanym z systemu śledzenia przesyłek poczty polskiej – k. 799-800).

W dniu 12 lipca 2022 r. powodowie [OSOBA] do zapłaty na ich rzecz w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego pisma, należności uiszczonych przez nich w okresie od dnia 30 września 2020 r. do dnia 16 maja 2022 r. w związku z przedmiotową umową kredytu tj. kwoty 2381,67 CHF (wezwanie do zapłaty wraz potwierdzeniem nadania wygenerowanym z systemu śledzenia przesyłek poczty polskiej – k. 801-802).

Powodowie [OSOBA] rzecz pozwanego banku kwotę 443.693,47 zł i 65.227,44 CHF (bezsporne).

Powodowie [OSOBA] w walucie CHF jak i PLN. Do dnia dzisiejszego zamieszkują w nieruchomości lokalowej nabytej za środki pochodzące z przedmiotowego kredytu. W momencie zawierania umowy nie prowadzili działalności gospodarczej (przesłuchanie powódki [OSOBA] – k. 921v.-922v.; przesłuchanie powoda [OSOBA] – k. 922v.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych dokumentów związanych z zawarciem umowy kredytu hipotecznego znajdujących się
w aktach sprawy, składanych przez strony postępowania. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu, nie było podstaw, by poddawać
w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że dowody z tych dokumentów tworzą spójny, niebudzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to w pełni zasługujący na wiarę materiał dowodowy.

Pozostałe dokumenty, opinie przedkładane przez strony, w tym wypowiedzi różnych osób czy podmiotów na tematy tzw. spraw frankowych, które nie zostały przywołane powyżej, nie miały znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Opinie ekonomiczno-prawne, raporty zawarte w opracowaniach stanowią wyraz wiedzy specjalistycznej ich autorów i noszą pozór opinii biegłych, jednak ze względu na powstanie tych opracowań poza niniejszym procesem nie podlegają rygorom właściwym dla opinii biegłych (wymóg bezstronności biegłego, złożenia przyrzeczenia, możliwość weryfikacji opinii poprzez opinię uzupełniającą lub ustne wyjaśnienia). Zatem, Sąd potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację strony postępowania.

Sąd dopuścił w niniejszej sprawie dowód z zeznań świadka [OSOBA] (protokół z rozprawy – k. 853-854v.), jednak ze względu na upływ czasu, świadek nie potrafił przytoczyć szczegółów związanych z przedmiotową transakcją.

Na podstawie art. 235² § 1 pkt. 2 k.p.c. Sąd postanowił pominąć jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy: wniosek strony powodowej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów na okoliczności jak we wniosku w pozwie oraz wniosek strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów, bankowości i rachunkowości na okoliczności jak w odpowiedzi na pozwie i piśmie z dnia 25 listopada 2022 r.

Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na dowodzie z przesłuchania strony powodowej. Oceniając wiarygodność zeznań powodów, Sąd wziął pod uwagę, iż powodowie [OSOBA] rozstrzygnięciem sprawy. Dokonując oceny treści wskazanych przez powodów [OSOBA] ich zgodnością z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd uznał zeznania powodów [OSOBA] w takim zakresie,
w jakim zeznania te znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym bądź nie zostały zaprzeczone przez inne wiarygodne dokumenty.

W niniejszej sprawie powodowie [OSOBA] związanych z zawarciem umowy kredytu. Sąd uznał te zeznania za wiarygodne. Z zeznań powodów [OSOBA], iż pracownik Banku przedstawił im ofertę kredytu indeksowanego do waluty CHF, a taki rodzaj kredytu został im zaprezentowany jako kredyt atrakcyjny. Na uwagę zasługuje okoliczność, że powodowie [OSOBA] kredyt został powiązany do waluty CHF oraz okoliczność, że pracownik nie wyjaśnił powodom sposobu ustalania Tabel kursowych  oraz tego jak zmiana kursu waluty CHF może wpłynąć na spłatę jej kredytu.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, a okoliczności na które miały zostać przeprowadzone dowody,
z uwagi na stwierdzenie przez Sąd, iż przedmiotowa umowa jest nieważna, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i niezasadnie przedłużałyby postępowanie. 

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, tj. w zakresie stwierdzenia nieważności umowy o nr KH/4256/05/2006. z dnia 13 czerwca 2008 r., zawartej pomiędzy, a bankiem Millenium S.A. z siedzibą w Warszawie, a także w części, zakresie zasądzenia na rzecz powodów [OSOBA] w pozwie i modyfikacji powództwa [OSOBA].

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest kategorią obiektywną, czyli istniejącą rzeczywiście, a nie tylko hipotetycznie (np. w subiektywnym odczuciu strony). Wyrok zasądzający Sąd może zatem wydać tylko wówczas, gdy powstała sytuacja rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej. Praktycznie rzecz biorąc, interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka. Wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa ma charakter deklaratoryjny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 252/1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., I CSK 727/1).

W judykaturze wskazano, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda [OSOBA] w drodze innego powództwa (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r., III CSK 254/12, LEX nr 1353202). Interes ten należy rozumieć zatem szeroko. Pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądu w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej, której nie można się domagać w drodze innego powództwa (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008r., sygn. II CSK 378/07, LEX nr 863958).

W ocenie Sądu, powodom przysługuje interes prawny w dochodzeniu tak sformułowanego żądania. Pozytywne rozstrzygnięcie pozwoli bowiem uniknąć ewentualnych sporów w przyszłości w zakresie wysokości świadczeń pieniężnych należnych Bankowi. Umowa zawarta przez powodów [OSOBA] 27 lat i strony są nadal związane powyższą umową.

Jak już wyżej wskazano, brak interesu zachodzi wtedy, gdy sfera prawna powoda [OSOBA] lub zagrożona, bo jego prawo już zostało naruszone albo powstały określone roszczenia i może osiągnąć pełniejszą ochronę swych praw, bo może dochodzić zobowiązania pozwanego do określonego zachowania - świadczenia lub wykorzystać inne środki ochrony prawnej prowadzące do takiego samego rezultatu. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bo powód [OSOBA], jeżeli ochrona jego sfery prawnej wymaga wykazania, że stosunek prawny ma inną treść, w szczególności, gdy umowa jest zawarta na długi czas, a wyrok w sprawie o świadczenie za wcześniejszy okres nie usunie niepewności
w zakresie wszystkich skutków prawnych mogących wyniknąć z tego stosunku w przyszłości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2018 r., I ACa 623/17).
W sprawie o ustalenie nieważności umowy jest istotne, jaki skutek ta umowa wywarła
w ujmowanym wielopłaszczyznowo aspekcie skutków cywilnoprawnych. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy skutki takiej umowy ex tunc. Z uwagi zaś na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią, jako swoisty prejudykat, ma on istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu. Żądania te zaktualizują się w przypadku ustalenia, że zaskarżone postanowienie umowne nie wiąże stron. Interes prawny powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy w tym kontekście jest oczywisty, bowiem bez takiego rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Uznanie braku interesu powodów [OSOBA] w istocie tym, że dopiero po spłaceniu kolejnych rat kredytu powodowie [OSOBA] z kolejnymi żądaniami zwrotu nadpłaty. Nie istniałby bowiem mechanizm do przeliczania rat kredytu na bieżąco w sposób odmienny niż reguluje to umowa. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności strony powodowej w zakresie wysokości rat i sposobu ich rozliczania.

Podkreślenia wymaga, że wystąpienie przez powodów z powództwem o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy nie będzie wystarczające i nie ureguluje definitywne wzajemnych relacji pomiędzy stronami. Zapatrywania prawne Sądu dotyczące nieważności umowy, wskazane wyłącznie w uzasadnieniu wyroku, nie będą wiążące dla sądów i organów państwowych. Wyrok ustalający w sposób ostateczny rozstrzygnie stosunki prawne między stronami na gruncie przedmiotowych umów i zapobiegnie wystąpieniu dalszych sporów.

Podsumowując rozważania w zakresie spełnienia przesłanek z art. 189 k.p.c. wskazać należy, że strona powodowa wykazała istnienie interesu prawnego.

Nie ulega wątpliwości, że powodowie [OSOBA] działali jako konsumenci. Zgodnie z art. [DZIAŁKA] k.c. w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W aktualnym brzmieniu przepisu (obowiązującym od [DZIAŁKA] grudnia 2014 r.) doprecyzowano, iż konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej z przedsiębiorcą. Cel jakim zasadniczo powinien kierować się konsument to zaspokajanie potrzeb własnych, osobistych, „prywatnych” podmiotu, jego rodziny, domowników, ma zapewniać funkcjonowanie gospodarstwa domowego. By czynność miała konsumencki charakter powinna pozostawać w określonej relacji z rolą społeczną konsumenta (por. wyrok SN z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 122/07, M. Spół. 2008, nr 1, s. 48, wyrok SA w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2015 r., VI ACa 775/14, LEX nr 1712704). Konsumentem nie jest zatem osoba podejmująca działania niezwiązane bezpośrednio z konsumpcją dóbr.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, iż powodowie [OSOBA] w celu zakupu lokalu mieszkalnego na ich własne potrzeby mieszkaniowe. Należy podkreślić, że zgodnie z prawem UE status konsumenta ma charakter kontekstowy. Trybunał Sprawiedliwości UE podkreśla, że jedna i ta sama osoba może występować w charakterze konsumenta w ramach określonych czynności, a w charakterze przedsiębiorcy w ramach innych (por. np. Wyrok TSUE w sprawie C-110/14). Dlatego nie ma też znaczenia, że w dniu podpisania umowy kredytu powodowie [OSOBA], bowiem zawarcie tej umowy nie miało żadnego związku z tą działalnością.

W ocenie Sądu łączącą strony umowa o kredyt hipoteczny z dnia 13 czerwca 2006 r. należało uznać za nieważną w całości z uwagi na regulację art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz wobec przekroczenia zasady swobody umów.

Na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez Sąd, a w szczególności na podstawie treści umowy kredytu, stwierdzić należy, iż strony nie umówiły się co do głównych świadczeń umowy. Brak określenia w umowie głównych świadczeń umowy, zdaniem Sądu, prowadzi do stwierdzenia, że umowa jest w całości nieważna. Zarówno indeksacja, jak
i odesłanie do tabel kursowych stanowią przedmiot główny umowy, przy czym nie zostały one sformułowane jednoznacznie (brak wskazania zasad ustalania kursów, brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym przy jednoczesnym wykreowaniu poprzez indeksację takiego ryzyka oraz rodzaje kursów prowadzące do dalszych niejednoznaczności).

W myśl z art. 66 k.c. zawarcie umowy wiąże się ze złożeniem oświadczenia zawierającego istotne postanowienia umowy, zaś usunięcie waloryzacji, która określa główny przedmiot umowy kredytu indeksowanego ze stawką Libor jest równoznaczne z usunięciem istotnego postanowienia umowy.

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 46/11, odsetki od udzielonego kredytu bankowego są elementem składowym świadczenia głównego stron umowy kredytu. Stanowią bowiem z jednej strony cenę płaconą przez kredytobiorcę za korzystanie z oddanych mu do dyspozycji środków finansowych banku, z drugiej zaś strony - wynagrodzenie pobierane przez bank za udostępnienie kredytobiorcy tych środków. Charakter odsetek jako świadczenia głównego nie pozostawia wątpliwości, że zawarcie umowy, której treść nie pozwala, pomimo wskazania wysokości stopy odsetek, na ich efektywne naliczenie, musi skutkować jej nieważnością. Nie dochodzi bowiem do ważnego zawarcia umowy, gdy strony tak ułożyły jej postanowienia, że nie daje się z nich odczytać, w jakiej wysokości świadczenie główne ma spełnić jedna z nich. 

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 1 kwietnia 2011 r., (III CSK 206/10, Legalis nr 419249) wskazał, że jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje. Stwierdził, że do istotnych elementów stosunku zobowiązaniowego należy obowiązek świadczenia, natomiast samo świadczenie jest jedynie realizacją tego obowiązku. Świadczenie musi być oznaczone, gdyż oznaczenie świadczenia w połączeniu z oznaczeniem sposobu zachowania się dłużnika pozwala na ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego. Jeśli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego.

Natomiast w postanowieniu z 17 stycznia 2003 r., III CZP 82/02, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli brakujące essentialia negotti uzupełnił w umowie sam bank, to składając swoje oświadczenie woli kredytobiorcy nie objęli nim tych istotnych postanowień umowy skoro nigdy nie wyrazili na to zgody, nie doszło do zawarcia umowy o kredyt. 

Przywołane wyżej orzeczenie dotyczyło niewpisania w dacie zawarcia umowy do jej treści kwoty udzielanego kredytu, która następnie została dopisana przez bank.
W okolicznościach sprawy strony uzgodniły kwotę kredytu i wpisały ją do umowy. Nie doszło natomiast do uzgodnienia wysokości świadczenia kredytobiorcy. Brak określenia tego świadczenia wynikał z pozostawienia Bankowi swobody w określaniu kursów waluty, do której kredyt był indeksowany i nieokreśleniu wysokości części kapitałowej
w poszczególnych ratach, co uniemożliwiało wyliczenie wysokości każdej z rat. Jak wprost wynika z umowy, świadczenie kredytobiorcy miało zostać określone co do wysokości przez bank po jej zawarciu, następnie przekazane do wiadomości kredytobiorcy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami i zasadą swobody umów, kredytobiorcy w chwili podpisania umowy powinien wiedzieć jaka jest kwota jego kredytu. Tymczasem poprzez jednostronne określanie kursu CHF przez pozwany [OSOBA], powodowie [OSOBA]
o wysokości kredytu przy jego wypłacie, po zastosowaniu dowolnie ustalonego przez pozwanego kursu CHF. 

Zobowiązanie powodów [OSOBA] w walucie CHF, która w okresie spłaty kredytu była podstawą określania wysokości kapitału pozostałego do spłaty oraz odsetek. Oznacza to, że nie tylko wysokość kapitału kredytu była jednostronnie ustalona przez pozwanego, lecz
w każdym okresie trwania kredytu Bank Millenium S.A. naliczał dodatkowo odsetki od kapitału powstałego w wyniku zastosowania dowolnie ustalonego kursu CHF.

Stosownie do art. 353 § 1 k.c. zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Stosownie zaś do art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Istotą umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej umowy obowiązków stron i odpowiadających im uprawnień.

W konsekwencji nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to oczywiście sprzeczne z naturą umowy.

Wskazać również należy na sprzeczność przedmiotowej umowy z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu z dnia zawarcia umowy, który jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, a więc jego naruszenie powinno także skutkować stwierdzeniem nieważności umowy.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe (w brzmieniu z dnia zawarcia umowy) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel,
a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zgodnie z treścią ust. 2 tego przepisu umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę
i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Umowa kredytu jest umową dwustronnie zobowiązującą – z jednej strony bank zobowiązuje się do udzielenia kredytu, a następnie uprawniony jest do uzyskania spłaty jej kwoty, która była oddana do dyspozycji kredytobiorcy, a kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty środków, a następnie obciążony jest obowiązkiem ich zwrotu. Przedmiotem kredytu, zgodnie z przytoczonym przepisem musi być zatem określona kwota pieniężna. Co za tym idzie, kredytobiorca obowiązany jest do zwrotu ściśle określonej kwoty środków pieniężnych, którą oznacza kwota kapitału udostępnionego i wykorzystanego przez kredytobiorcę. Umowa kredytu ma również charakter odpłatny z uwagi na obciążenie kredytobiorcy obowiązkiem zapłacenia kredytodawcy odsetek i prowizji, które stanowią wynagrodzenie z korzystania ze środków pieniężnych udostępnionych przez bank i charakter konsensualny, gdyż wymaga uzgodnienia jej treści przez strony.

W świetle wyżej wskazanej normy bank mógł zatem czerpać zysk z umowy kredytu wyłącznie w postaci odsetek oraz prowizji. Natomiast bank w umowie zastrzegł na swoją rzecz dodatkowy zysk w postaci marży na kursie, który bank uzyskiwał poprzez dokonywanie przeliczeń waluty w oparciu o dowolnie ustalany przez siebie kurs waluty.

W umowie określona została wyłącznie kwota uruchomienia kredytu, tj. zobowiązanie banku do wypłaty określonej kwoty wyrażonej w PLN. W umowie nie zostały jednak określone świadczenia powodów, tj. wysokość salda kredytu, sposób jego wyliczenia oraz zasady, w oparciu o które miały być określone zobowiązania strony powodowej w postaci spłaty rat. W konsekwencji powodowie [OSOBA] dzień zawarcia umowy w żaden sposób nie byli w stanie określić wysokości swojego zadłużenia (salda kredytu) i to nawet przy założeniu, że zarówno oprocentowanie jak i kurs średni NBP waluty CHF były niezmienne przez cały okres trwania umowy.

Słusznie podnosiła zatem strona powodowa, że pozwanemu została pozostawiona dowolność w zakresie doboru kryteriów ustalania kursu CHF w swoich tabelach kursowych,
a w konsekwencji ustalania wysokości zobowiązań kredytobiorców, których kredyty są waloryzowane kursem CHF. Powodowie [OSOBA], po jakim kursie przyjdzie im dokonywać spłaty każdej kolejnej raty kredytu.

W ocenie Sądu, w przypadku określenia wysokości świadczenia w wyniku waloryzacji należy przyjąć, że miernik wartości służący tejże waloryzacji (indeksacji), powinien być określany w sposób precyzyjny. Precyzyjny, to znaczy taki, aby możliwe było jego obiektywne oznaczenie. W przeciwnym razie nie zostanie spełniony wymóg oznaczoności świadczenia. Pozostawienie jednej ze stron możliwości swobodnego kształtowania wskaźnika waloryzacji skutkuje w istocie brakiem określenia wysokości świadczenia, a zatem brakiem uzgodnienia tego elementu umowy.

Strony nie określiły w umowie wzajemnych głównych świadczeń stron, a taka sytuacja jest sprzeczna z naturą stosunku umowy, której istotą jest uzgodnienie jej postanowień przez strony (art. 3531 k.c.). Konstrukcja przyjęta przez bank we wzorcu umownym jedynie stwarzała pozory uzgodnienia z powodami [OSOBA]. Podkreślić przy tym należy, że nawet bank przy zawarciu umowy nie znał jej dokładnych warunków, a tym samym nie znał jej treści. Bank nie posiadał bowiem żadnego sprecyzowanego mechanizmu ustalania marży doliczanej do kursu bazowego. W umowie nie zostały ponadto określone zasady spłaty kredytu. Umowa nie precyzowała w jaki sposób bank będzie ustalał kursy
w tabelach, które miały mieć zastosowanie do dokonywanych przez powodów [OSOBA]
w walucie PLN. Kursy te w świetle umowy mogły być ustalane przez pozwanego w sposób dowolny.

Przyjmując zatem, że klauzula waloryzacyjna określała główne świadczenia stron należy uznać, że przedmiotowa umowa nie została nigdy skutecznie zawarta.

Zdaniem Sądu, sprzeczność treści takiej umowy wynika z art. 351¹ k.c. i art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, a w konsekwencji w świetle art. 58 § 1 k.c. umowa ta jest nieważna (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 206/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2014 r., IV CSK 585/13). Sąd Najwyższy wskazał, że warunkiem powstania ważnego zobowiązania, którego treścią jest obowiązek spełnienia świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela, jest dokładne określenie treści tego świadczenia albo przesłanek pozwalających na jego dokładne określenie.

Powodowie [OSOBA], że umowa kredytu łącząca ich z pozwanym [OSOBA] z uwagi na treść postanowień umowy zawartych zwłaszcza w § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy w zw. z § 2 pkt 19, § 3 ust. 2 i § 8 ust. 3 Regulaminu. Wywodziła, że niedozwolone są klauzule wprowadzające nieokreślony bliżej mechanizm przeliczania waluty PLN na CHF według kursu ustalonego samodzielnie przez pozwany [OSOBA] w tabeli kursów i wskazywała, że takie postanowienia umowy są bezskuteczne wobec powodów, a nawet skutkują nieważnością umowy. 

W kwestionowanych przez powodów [OSOBA] sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości salda kredytu, jak również wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, poprzez dowolne, niczym nieograniczone wyznaczanie w tabelach kursów kupna lub sprzedaży franka szwajcarskiego. Dotyczyło to tak uruchomienia kredytu, jak i jego późniejszej spłaty. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty w świetle umowy nie doznawało żadnych formalnych ograniczeń. Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego określania zobowiązań umownych, a to w wysokości salda kredytu oraz rat kredytowych, a tym samym i wysokości świadczeń strony powodowej. Pozwany [OSOBA] uzyskania znaczących korzyści finansowych stanowiących dla powodów [OSOBA], których oszacowanie nie było możliwe. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak
w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany franka szwajcarskiego, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, skoro kurs kupna lub sprzedaży waluty obcej określony w tabeli kursowej banku zawiera marżę kupna lub marżę sprzedaży, która to wartość zależna jest wyłącznie od woli banku. Niewątpliwie zatem regulacja ta stanowi o naruszeniu przez bank dobrych obyczajów, które nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy były możliwe do przewidzenia.

W przedmiotowej umowie wysokość świadczenia określona została w ten sposób, że kwotę kredytu przeliczano najpierw ze złotych polskich na franki szwajcarskie, po kursie wskazanym przez bank (uzyskując równowartość kredytu w walucie obcej), a następnie bezpośrednio przy określaniu każdej kolejnej raty, przeliczano wskazywaną przez bank kwotę franków szwajcarskich na złotówki znów po kursach ustalanych przez bank na podstawie jego tabel, przy czym pierwsza z tych operacji odbywała się w oparciu o kurs kupna, a pozostałe dotyczące spłat rat po kursie sprzedaży. Co istotne, kurs kupna był niższy od kursu sprzedaży, a co za tym idzie bank dokonując dwukrotnie przeliczenia kwoty zobowiązania (najpierw
w momencie wypłaty jego transz po niższym kursie, a następnie w momencie jego spłaty po kursie wyższym) uzyskuje nadwyżkę (tzw. spread), a więc dodatkowe wynagrodzenie banku, wysokości którego w momencie zwierania umowy kredytu, konsument nie jest w stanie
w żaden sposób oszacować.

W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że pojęcie „dobrych obyczajów” na gruncie art. 3851 § 1 k.c. powinno zostać odniesione do „szeroko rozumianego szacunku do drugiego człowieka” wskutek czego sprzeczne z nimi są działania wykorzystujące m.in. niewiedzę, brak doświadczenia drugiej strony, naruszenie zasady równorzędności stron” (K. Zgrobelny [w:] Kodeks cywilny. [OSOBA] 2; red. E. [OSOBA] 2006, s. 593, nb 9). 

Powyższe stanowisko jest tożsame z zapatrywaniami wyrażonymi w orzecznictwie, w tym między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r. (CK 832/2004), zgodnie z którym „działanie wbrew dobrym obyczajom (w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego) oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku. Do dobrych obyczajów zalicza się zatem przede wszystkim wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowy w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia
i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego.

W niniejszej sprawie powodowie [OSOBA] kontroli sposobu wykonywania przez bank przedmiotowej umowy w kwestionowanym w toku niniejszego postępowania zakresie, a w szczególności w zakresie wysokości salda kredytu i wysokości rat kredytowych. Zawierając umowę, nie mogli również w żaden sposób określić potencjalnego ryzyka z tym związanego, także nie mogli oszacować całkowitych kosztów związanych z kredytem. Co istotne, bank nie ponosił żadnego ryzyka, gdyż w każdej sytuacji ewentualne ryzyko kursowe mógł zniwelować poprzez dowolne ustalenie kursu w tabeli kursowej. Podkreślić przy tym należy, że powodowie [OSOBA] umowy kredytu nie znali wysokości swoich świadczeń na rzecz banku. Strony nie określiły w jaki sposób zostaną wyliczone te świadczenia – w świetle umowy decydował o tym wyłącznie pozwany. Wysokość świadczeń strony powodowej zależała zatem wyłącznie od woli banku.

Powyższe skutkuje naruszeniem zasady ekwiwalentności wzajemnych świadczeń powodów [OSOBA]. Pozwany w całości bowiem przeniósł na powodów [OSOBA], zabezpieczając w ten sposób wyłącznie swoje interesy, bez przyznania w zamian jakichkolwiek korzyści na rzecz powodów [OSOBA] przez powodów [OSOBA] bank w przedmiotowym zakresie.

Ocena klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowie jako abuzywne i jednocześnie brak możliwości zastąpienia jej innymi klauzulami, skutkuje brakiem zgodnych oświadczeń woli stron w chwili zawarcia umowy w tym zakresie, a zatem skutek prawny jest taki sam jak przy stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe w związku
z art. 351¹ k.c. i art. 58 § 1 k.c.

Z umowy nie wynikało, aby kurs waluty wpisywany do tabeli kursów obowiązującej
w banku w dniu przeliczenia całej kwoty kredytu na CHF, a następnie w dniu spłaty każdej kolejnej raty musiał przybrać wartość rynkową albo jakąkolwiek wartość możliwą do ustalenia i przewidzenia przez drugą stronę umowy. Umowa, w tym Regulamin, nie przewidywała żadnych kryteriów, wedle których miałby być ustalony kurs z tabeli. Żadne ograniczenia swobody kształtowania kursu nie wynikały z umowy, zatem stosownie jakichkolwiek praktyk w określaniu kursu waluty było swobodną decyzją pozwanego jako kredytodawcy i w każdej chwili mogło być dowolnie zmienione.

Pozwany [OSOBA] (w aspekcie kształtowania kursu) wpływać w sposób dowolny na wysokość świadczenia kredytobiorców. Pierwszy raz po wypłacie kredytu (transz) przeliczając kwotę udzielonego kredytu na CHF po kursie ustalonym przez siebie.

Nie ulega wątpliwości, że świadomość stron nie ma znaczenia dla oceny ważności umowy w kontekście jej zgodności/niezgodności z prawem, gdyż niezależnie od jej istnienia nieważna umowa nie staje się ważna. Nie ma zatem znaczenia czy powodowie i pozwany [OSOBA] i zmiany wartości kapitału oraz rat na skutek zmiany kursu waluty.

Brak możliwości określenia ścisłej wysokości części kapitałowej każdej raty przesądzał
o niemożności precyzyjnego określenia części odsetkowej. Odsetki bowiem powinny być naliczane od aktualnego salda zadłużenia, co wymaga wiedzy na temat wysokości salda zadłużenia po spłacie każdej kolejnej raty. Nie można w sposób rzetelny policzyć wysokości odsetek nie wiedząc, w jakich częściach w każdej racie ma dojść do spłaty kapitału.

Polski porządek prawny dopuszcza możliwość zawierania umów o kredyt w walucie polskiej indeksowany do waluty obcej. Stanowi o tym wprost art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe. O tym, że umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego) wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku  z 22 stycznia 2016 r. (I CSK 1049/14). Jednak okoliczność, że polski system prawny dopuszcza zawieranie umów o kredyt denominowany lub indeksowany nie wyczerpuje, zdaniem Sądu, problematyki zgodności z prawem każdej umowy o kredyt indeksowany. Klauzule waloryzacyjne opisujące mechanizm indeksacji stosowane w umowach kredytowych powinny być przedmiotem badania pod kątem ich zgodności z art. 358¹ § 2 k.c. oraz pod kątem tego, czy mogą być uznane za rażąco naruszające interesy konsumentów
i sprzeczne z dobrymi obyczajami (na podstawie art. 385¹ § 1 k.c.). 

Podsumowując, w niniejszej sprawie należało uznać, że umowa zawarta przez powodów
z pozwanym [OSOBA] w dniu 13 czerwca 2006 r. r. była nieważna – zgodnie z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 Prawa bankowego w zw. z art. 3531 k.c. z uwagi na jej istotną wadę prawną, bowiem w umowie brak było określenia wysokości świadczenia poprzez nieokreślenie kwot rat, w których miał być spłacany kredyt oraz nieokreślenie obiektywnego
i jednolitego sposobu ich ustalenia. Wobec nieokreślenia kwoty kredytu, nie było możliwe określenie wysokości zobowiązania powodów.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w pkt. I wyroku.

Nieważność umowy o kredyt zawartej przez strony skutkowała uznaniem za zasadne żądań powodów [OSOBA] głównych.

Powodowie [OSOBA] dokumentów, że w okresie objętym pozwem wpłacili na rzecz pozwanego łącznie kwoty 443.693,47 zł oraz 65.227,44 CHF.

Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj.  takiego, w którym ten, kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.).

Nieważność umowy powodowała, iż wszelkie świadczenia uiszczone przez stronę powodową na rzecz pozwanego, były świadczeniami nienależnymi. Stwierdzenie nieważności spornej umowy powoduje obowiązek dokonania zwrotu wzajemnych świadczeń pomiędzy stronami umowy, stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Co do zasady, kredytobiorca powinien więc zwrócić bankowi otrzymaną od niego kwotę kapitału a zatem bez odsetek i kosztów dodatkowych, bank zaś powinien zwrócić kredytobiorcy wszelkie wpłacone przez niego raty kredytowe i inne opłaty oraz składki.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, w art. 410 § 1 k.c. ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu. W takim przypadku nie zachodzi potrzeba badania, czy
i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na rzecz której świadczenie zostało spełnione (accipiensa), jak również czy majątek spełniającego świadczenie (solvensa) uległ zmniejszeniu. Wykazanie samego faktu spełnienia świadczenia wypełnia bowiem przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2011 r.,
I CSK 66/11 – z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CSK 372/11 – z dnia 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12 – z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 517/13 – z dnia 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15).

Sąd miał na względzie także aktualne stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale
z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 (Legalis nr 2532281), w której Sąd Najwyższy przesądził, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę należy rozliczyć zgodnie z teorią dwóch kondykcji.

Sąd Najwyższy w przywołanej uchwale wskazał, że „stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”. Argumentując przyjęte rozstrzygnięcie Sąd Najwyższy wskazał, że „(…) w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez niedoszłego kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. Zgodnie zaś z art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. świadczenia nienależne podlegają zwrotowi. Proste zastosowanie tej reguły prowadzi do wniosku, że między bankiem a niedoszłym kredytobiorcą powstają wówczas różne zobowiązania restytucyjne: zobowiązanie niedoszłego kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanych środków pieniężnych oraz zobowiązania banku do zwrotu uiszczonych płatności. Przepisy art. 410 i n. k.c. nie zawierają żadnej odrębnej regulacji, która wskazywałaby na jakąkolwiek zależność tych zobowiązań, w szczególności odwzorowującą zamierzony przez strony związek między obowiązkami mającymi wynikać z umowy kredytu (choćby na wzór art. 495 k.c.). Jedynie
z art. 497 w związku z art. 496 k.c. wynika, że jeżeli wskutek nieważności umowy wzajemnej strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Zasadnicze milczenie ustawodawcy sugeruje, a art. 497
w związku z art. 496 k.c. sugestię tę wzmacnia, że nawet w przypadku nieważności umowy wzajemnej zobowiązania stron do zwrotu otrzymanych nienależnie świadczeń są co do zasady od siebie niezależne, co odpowiada aprobowanej w doktrynie i przez Sąd Najwyższy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67) teorii dwóch kondykcji (…)”.

W omawianej uchwale Sąd Najwyższy opowiedział się także pozytywnie za możliwością skorzystania przez bank z zarzutu potrącenia poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli (art. 498 i n. k.c.). Zaznaczył jednocześnie, że „odstępstwa od tej reguły w reżimie bezpodstawnego wzbogacenia nie może uzasadniać argument odwołujący się do art. 408 § 3 k.c., przewidującego możliwość swego rodzaju kompensaty przez odliczenie od zwracanej
w pieniądzu wartości korzyści, wartości nakładów, które żądający byłby obowiązany zwrócić. Jest tak już dlatego, że zgodnie z dominującym poglądem sąd nie może dokonać takiej kompensaty z urzędu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1987r., III CRN 152/87, OSNC 1988, nr 12, poz. 178). 

Zdaniem Sądu, umowę należy rozliczyć zgodnie z teorią dwóch kondykcji, przyjmując że obu stronom umowy, czyli kredytobiorcy i bankowi przysługują dwa odrębne roszczenia.

W świetle powyższego nie sposób było również uznać, by pozwany [OSOBA] kosztem powodów [OSOBA] przesłanki wymienione w art. 409 k.c. Zgodnie z tym przepisem obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

W ocenie Sądu nie można postawić znaku równości między zużyciem czy utratą wzbogacenia w rozumieniu ww. przepisu a obowiązkiem zwrotu przez powodów [OSOBA] wzajemnego świadczenia, spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2008 r., I PK 247/07, OSN 2009, Nr 17-18, poz. 223, przypadki zużycia lub utraty wzbogacenia w świetle art. 409 k.c., powodujące odpadnięcie wzbogacenia, muszą ograniczyć się zatem do tych tylko sytuacji, kiedy nastąpiło to bezproduktywnie, a więc bez uzyskania jakiegokolwiek ekwiwalentu, czy też innej korzyści dla majątku wzbogaconego.

W niniejszej sprawie brak było jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że pozwany [OSOBA] lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.

Jednocześnie z art. 411 k.c. wprost wynika, że brak możliwości żądania zwrotu świadczenia nienależnego nie obejmuje sytuacji, gdy jego spełnienie nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy.

W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2018 r., I CSK 575/17, Legalis nr 1829409). 

Sąd przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy miał również na uwadze uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. o sygn. III CZP 6/21. Sąd Najwyższy wskazał, że niedozwolone postanowienie umowne należy co do zasady uznać za nigdy nie istniejące,
w związku z czym nie może ono wywoływać skutków wobec konsumenta, a zapłacone na jego podstawie kwoty są nienależne i podlegają restytucji. Umowa, która nie może wiązać bez niedozwolonego postanowienia, jest w całości bezskuteczna, a w konsekwencji konsument
i kredytodawca mogą żądać zwrotu świadczeń spełnionych na jej podstawie jako nienależnych (art. 410 § 1 k.c.). Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Sąd, mając na względzie uchwałę Sądu Najwyższego ze sprawy III CZP 6/21 nie uwzględnił podniesionego przez bank zarzutu przedawnienia. Sąd Najwyższy przyjął bowiem, że kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia dopiero od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna, do tego bowiem czasu jej skuteczność pozostaje w zawieszeniu na korzyść konsumenta. W czasie tego zawieszenia przedawnienie roszczenia restytucyjnego kredytodawcy nie może rozpocząć biegu. Przedawnienie zaś roszczenia restytucyjnego konsumenta nie może rozpocząć biegu – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - zanim konsument dowiedział się lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia umownego.
Z zeznań powodów [OSOBA], iż o wadliwości umowy dowiedzieli się niedługo przed skontaktowaniem się z kancelarią, zatem nie doszło do przedawnienia roszczenia pieniężnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA]: 443.693,47 zł oraz 65.227,44 CHF.

Odnosząc się do odsetek, wyjaśnić należy, iż Sąd miał na uwadze, że w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. (C-140/22, LEX nr 3635006) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust.1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać – stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy,
a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Konsekwencją powyższego orzeczenia jest przyjęcie, że kredytobiorcy mogą żądać odsetek od dochodzonych kwot od wezwania do zapłaty bez składania dodatkowych oświadczeń. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie takim wezwaniem do zapłaty był pozew oraz pisma, w których powodowie [OSOBA]. To właśnie w pozwie powodowie w sposób kategoryczny wskazali, że przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna. Wcześniej powodowie [OSOBA] pozwanego wezwań do zapłaty, które skutkowało wymagalnością.

Powodowie  w pozwie domagali się zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 62 845,77 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało przez Sąd uwzględnione zasądzenia od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powodów [OSOBA](do ich niepodzielnej ręki) kwoty 179 794,69 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty. Pozew został doręczony pozwanemu 25 marca 2021 r., zatem co do kwoty 62 845,77 CHF pozwany [OSOBA] w opóźnieniu od dnia 26 marca 2021 r.

Pismem z dnia 1 lipca 2021 r. powodowie [OSOBA] zapłaty kwoty 396 914,07 zł i 62 845,77 CHF (uiszczonych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych)  i 3 939 zł (tytułem składek UNWW) i 16 925 zł (tytułem refinansowania składek ubezpieczenia pomostowego) w terminie 3 dni. Pismo to zostało doręczone pozwanemu 16 lipca 2021 r. zatem w zakresie wymienionych w tym piśmie kwot pozwany [OSOBA] w opóźnieniu od 20 lipca 2021 r.

Co do kwoty  2 381,67 CHF i żądania o ustalenie nieważności umowy kredytu  powodowie [OSOBA] z dnia 15 lipca 2022 r. Pismo to zostało doręczone pozwanemu 26 października 2022 r., zatem od 27 października  2022 r. pozwany [OSOBA] w opóźnieniu w spełnieniu tego świadczenia.

Przedsądowe wezwanie do zapłaty z listopada 2020 r., zdaniem Sądu, nie skutkowało  wymagalnością roszczenia powodów [OSOBA] kwoty jaką pozwany [OSOBA] ani jednoznacznej podstawy fatycznej takiego żądania. O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt IV. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. Roszczenia powodów [OSOBA] w całości co uzasadniało nałożenie na pozwanego, jako stronę przegrywającą proces, obowiązku zwrotu wszystkich kosztów procesu poniesionych przez stronę powodową. Na zasądzone koszty składa się opłata od pozwu oraz opłata od pisma zawierającego rozszerzenie powództwa w wysokości 1030 zł oraz wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika powoda [OSOBA] § 2 pkt 7 rozporządzenia [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia pozwu w wysokości 10.800 oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Mając na uwadze całokształt przedstawionych powyżej rozważań, orzeczono jak
w sentencji.

sędzia Barbara Pyz-Kędzierska

Zarządzenie:

 Odpis wyroku z odpisem uzasadnienia doręczyć pełnomocnikom stron.

sędzia Barbara Pyz-Kędzierska