Sygn. akt I C 47/19

WYROK  

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2024 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia del. Agnieszka Łężna

po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. we Wrocławiu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa [OSOBA]

przeciwko Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę i ustalenie

1. ustala, że czynność prawna w postaci umowy kredytu hipotecznego nr KH/00003574, zawartej w dniu 1 lipca 2008 r., pomiędzy [OSOBA] a poprzednikiem prawnym strony pozwanej – Euro Bankiem S.A. z siedzibą we Wrocławiu, jest nieważna;
2. zasądza od strony pozwanej Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 18 871,04 zł (osiemnaście tysięcy osiemset siedemdziesiąt jeden złotych cztery grosze) oraz kwotę 20 825,67 CHF (dwadzieścia tysięcy osiemset dwadzieścia pięć franków szwajcarskich sześćdziesiąt siedem centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 lipca 2018 r. do dnia zapłaty;

• zasądza od strony pozwanej [OSOBA] kwotę 6 417 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 47/19

UZASADNIENIE

Powód [OSOBA] z dnia 10 stycznia 2019 r., uzupełnionym w terminie pismem z dnia 25 lutego 2019 r., zmodyfikowanym w dniu 13 lipca 2023 r. wniósł o:

1. ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr KH/00003574 z dnia 1 lipca 2008 r. zawartej pomiędzy a Euro Bankiem S.A. z siedzibą we Wrocławiu (aktualnie Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie);
2. zasądzenie od pozwanego Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 18 871,04 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 25 lipca 2018 r. do dnia zapłaty;
3. zasądzenie od pozwanego Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 20 825,67 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 25 lipca 2018 r. do dnia zapłaty.

Nadto, domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska podał, że w dniu 1 lipca 2008 r. zawarł z poprzednikiem prawnym strony pozwanej [OSOBA] S.A. umowę kredytu nr KH/00003574 na kwotę 181 980,00 zł. W jego ocenie powyższa umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne, sprzeczne z art. 3851 § 1 k.c., które zostały zawarte w: § 1 ust. 3.5, § 1 ust. 4 § 4 ust. 2 i § 7 ust. 6 umowy oraz § 2 pkt 14 i 20, § 4 ust. 1 zd. 2, § 6 ust. 1 zd. 2 § 8 ust. 10, § 9 ust. 4, § 10 ust. 14-20 i § 11 ust. 5 regulaminu. Powód [OSOBA], iż umowa jest sprzeczna z art. 69 [OSOBA], a także z art. 3531 k.c. oraz 3581 k.c., wobec czego w myśl art. 58 k.c. umowa winna zostać unieważniona. W konsekwencji, w przypadku spełnienia świadczeń przez powoda [OSOBA] umowy będących w istocie postanowieniami niedozwolonymi, świadczenia te powinny zostać uznane za świadczenia nienależne.

W odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach procesowych, strona pozwana Euro Bank S.A. z siedzibą we Wrocławiu, a od 1 października 2019 r. Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda [OSOBA], w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona pozwana przeczyła, iż umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne co miałoby skutkować jej nieważnością. Negowała, twierdzenia powoda, jakoby nie został on rzetelnie poinformowany o oferowanym mu produkcie przed zawarciem spornej umowy. Strona pozwana stoi na stanowisku, że stosowane przez nią kursy były kursami rynkowymi, a powód [OSOBA] wskutek zastosowania ustalonych przez bank kursów.

Strona pozwana zgłosiła także zarzut przedawnienia roszczeń powoda z tytułu nadpłaty odsetek dokonanej w okresie przed dniem 14 stycznia 2016 r., z uwagi na 3 letni okres przedawnienia, a także zarzut braku interesu prawnego w roszczeniu o ustalenie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód w dniu 1 lipca 2008 r. zawarł z poprzednikiem prawnym strony pozwanej Euro Bankiem S.A. z siedzibą we Wrocławiu umowę kredytu hipotecznego nr KH/00003574. Umowa kredytu została zawarta na wzorcu przygotowanym przez bank. Powód [OSOBA] negocjowania jej postanowień.

Dowód:

umowa kredytu hipotecznego nr KH/00003574, k. 32-37

przesłuchanie powoda [OSOBA], k. 746-749 v.

W dniu 10 czerwca 2008 r. złożył wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 180 000,00 zł w walucie CHF, na okres 420 miesięcy, spłacanego w równych ratach (annuitetowych), 25. dnia każdego miesiąca. Kredyt miał zostać przeznaczony na zakup nieruchomości. Wnioskowana kwota kredytu wraz z opłatami wynosiła 181 980,00 zł.

Dowód:

wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego, k. 156-157 v.

Wraz z wnioskiem o udzielenie kredytu hipotecznego, powód [OSOBA] o ponoszeniu ryzyka zmiennej stopy procentowej oraz o ponoszeniu ryzyka kursowego.

Dowód:

oświadczenia kredytobiorcy, k. 158

Powód w chwili zawierania umowy kredytu prowadził działalność gospodarczą od [DZIAŁKA] lutego [DZIAŁKA] r., pod adresem: [DZIAŁKA]-[DZIAŁKA] [OSOBA], ul. [ADRES], - „[OSOBA]” oraz ul. [ADRES] – „[OSOBA]” ul. [ADRES]

Dowód:

zaświadczenie, k. 544

oświadczenie, k. 543

Powód w dniu 1 lipca 2008 r. zawarł z poprzednikiem prawnym strony pozwanej Euro Bankiem S.A. z siedzibą we Wrocławiu umowę kredytu hipotecznego nr KH/00003574 na kwotę 181 980,00 zł.

W § 1 ust. 1 umowy kredytu wskazano, iż Bank udziela kredytobiorcy kredytu w oparciu o wniosek kredytowy, na cele określone umową oraz, że kredyt posiada cechy i jest udzielany na warunkach określonych umową i Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A. W § 1 ust. 2 wskazano, że określenia użyte w umowie mają znaczenie nadane w Regulaminie, stanowiącym integralną część umowy.

Zgodnie z § 1 ust. 3 kwota kredytu wynosiła 181 980,00 zł. Kredyt był indeksowany do waluty obcej. Walutą indeksacji był frank szwajcarski (CHF) (§ 1 ust. 3.5). Kredyt udzielony został na okres 420 miesięcy, a okres spłaty kapitału wynosił 240 (§ 1 ust. 3.6 i 3.7) i płatny był w ratach annuitetowych (równych) (§ 1 ust. 3.8). Kwota kredytowanego brakującego wkładu własnego podlegającego ubezpieczeniu wynosiła 36 000,00 zł (§ 1 ust. 3.10). Bazowa stopa oprocentowania wynosiła 2,84 % (§ 1 ust. 3.12), marża banku wynosiła 1,40 % (§ 1 ust. 3.13). Ubezpieczenie brakującego wkładu wynosiło 1 080,00 zł (§ 1 ust. 3.15). Termin spłaty kredytu przypadał na października 2043 r. (§ 1 ust. 3.20). Raty były płatne w terminie do 25-tego każdego miesiąca (§ 1 ust. 3.21) a środki na spłatę rat oraz innych należności były automatycznie pobierane z rachunku wskazanego w § 1 ust. 3.19 (§ 1 ust. 3.22).

Kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w Tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosiła 90 487,79 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy mogła być różna od podanej w tym punkcie (§ 1 ust. 4).

Kredyt przeznaczony był na nabycie prawa do nieruchomości na rynku wtórnym w kwocie 180 000,00 zł – lokalu mieszkalnego położonego w [OSOBA] przy ul. [ADRES] [DZIAŁKA] ust. [DZIAŁKA].[DZIAŁKA] i 2.2).

W § 3 umowy ustanowiono zabezpieczenie docelowe kredytu - hipotekę kaucyjną do kwoty 363 969,00 zł na kredytowanej nieruchomości. Nieruchomość ta była ubezpieczona od ognia i innych zdarzeń ubezpieczeniem do sumy 180 000,00 zł, a kredytobiorca zobowiązany był do uiszczania składki na ubezpieczenie za okresy ochronne zgodnie ze swoim wyborem, na rachunek bankowy przeznaczony do obsługi kredytu za każdy okres ochrony ubezpieczeniowej, płatna z kwoty kredytu (kredytowana) lub płatna na rzecz innego towarzystwa ubezpieczeniowego (§ 3 ust. 2).

Zgodnie z § 4 ust. 1 dodatkowe zabezpieczenie kredytu stanowiło ubezpieczenie kredytu w TU Allianz Polska S.A. do momentu dostarczenia odpisu z księgi wieczystej wraz z prawomocnym wpisem do hipoteki, włącznie z miesiącem, w którym dostarczono odpis z księgi wieczystej. Wysokość opłaty z tego tytułu wynosiła [KW],07 % aktualnego salda kredytu i na dzień zawarcia umowy, zgodnie z § 1 ust. 3.16 wynosiło 127,00 zł.

Dodatkowe zabezpieczenie kredytu stanowiło również ubezpieczenie brakującego wkładu własnego (§ 4 ust. 2) w TU Allianz Polska S.A., opłata refinansująca płatna była przez kredytobiorcę na rachunek bankowy przeznaczony do obsługi kredytu. Kredytowane ze środków kredytu na okres 3 lat ze składką stanowiącą 3 % kwoty kredytowanego brakującego wkładu własnego, która zgodnie z § 1 pkt 3.15 wynosiła 1 080,00 zł. Wysokość opłaty refinansującej w kolejnych okresach ochrony była zgodna z Tabelą, obliczona od aktualnej kwoty brakującego wkładu własnego.

W § 4 pkt 5 wskazano, że w razie uzasadnionej potrzeby Bank zastrzega sobie prawo do żądania od kredytobiorcy w trakcie obowiązywania umowy ustanowienia w wyznaczonym przez Bank terminie dalszych zabezpieczeń, a w § 4 pkt 6 - że na wniosek kredytobiorcy Bank może wyrazić zgodę na zmianę w sposobie zabezpieczenia, o ile nie zagraża to bezpieczeństwu wierzytelności Banku i ich terminowej spłacie.

W § 5 umowy kredytu Bank zobowiązał się do uruchomienia kredytu w jednej transzy w kwocie 180 000,00 zł w planowanym terminie wypłaty 11 lipca 2008 r.

Zgodnie z § 6 ust. 1 Bank pobierał od kredytobiorcy jednorazową, bezzwrotna prowizję przygotowawczą w wysokości 0,50% kwoty kredytu, tj. 900,00 PLN, płatną najpóźniej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej Transzy lub z kwoty kredytu.

W § 6 ust. 2 wskazano, że kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, składającej się ze stałej w okresie kredytowania Marży Banku oraz aktualnej w danym kwartale Stopy bazowej, ogłaszanej w Tabeli obowiązującej w Banku. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiło 4,24 %. Zmiana oprocentowania mogła następować w przypadku zmiany Stopy bazowej określonej dla danej waluty lub zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego kraju, którego waluta jest podstawą indeksacji. O każdej zmianie oprocentowania bank zawiadamiał kredytobiorcę i poręczycieli na piśmie. Informacja na temat obowiązującego oprocentowania podawana miała być również do wiadomości w placówkach banku, na stronach internetowych banku oraz pod numerem infolinii telefonicznej. Wskazano również, że kredytobiorca ponosi ryzyko związane ze zmianą wysokości Stopy bazowej mającej bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznych rat spłaty, a także, że kredytobiorca zaciągający kredyt indeksowany do waluty obcej ponosi dodatkowo ryzyko kursowe tj. ryzyko wynikające z wahań ceny danej  waluty w okresie spłaty kredytu, co może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu  ubezpieczenia.

Paragraf 6 ust. 4 stanowił, że w razie ubezpieczenia w T.U. Kredytobiorca zobowiązany jest terminowo uiszczać składki ubezpieczeniowe oraz spłaty refinansujące w wysokości określającej w Tabeli obowiązującej w dniu płatności.

Zgodnie z § 7 ust. 6 umowy, kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej określane były w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określony w umowie.

W § 10 ust. 3 zawarto oświadczenie kredytobiorcy o następującej treści: Kredytobiorca oświadcza, że:

3.1. został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej,

2.1 został poinformowany, iż zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu Kredytu oraz wysokość rat spłaty,

2.2.poniesie to ryzyko.”

Umowa mogła zostać rozwiązania przez bank w formie pisemnej z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, z tym zastrzeżeniem, ze wypowiedzenie umowy przez bank może nastąpić w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków umowy albo w razie utraty przed kredytobiorcę zdolności kredytowej (§ 11 ust. 1).

W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia umowy dokonywał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego na dzień przewalutowania kursu sprzedaży waluty, określonego w Tabeli (§ 11 ust. 5).

Integralną część umowy stanowiły dokumenty: Regulamin, Tabela oraz załączniki do umowy z wyjątkiem harmonogramu spłat. Zmienione harmonogramy spłat były wysyłane zgodnie z postanowieniami umowy oraz Regulaminu (§ 14 ust. 4).

Dowód:

umowa kredytu hipotecznego nr KH/00003574, k. 32-37

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A. w § 2 ust. 20 definiuje kredyt hipoteczny denominowany do waluty obcej jako kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej, według Tabeli obowiązującej w banku. Tabela to tabela oprocentowania, tabela kursów walut oraz Tabela opłat i prowizji banku dla kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujące w banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy (§ 2 ust. 14 Regulaminu). Stopa bazowa ustalana była 25 dnia ostatniego miesiąca poprzedniego kwartału kalendarzowego i obowiązywała na kwartał następny na podstawie notowań dla kredytów denominowanych w CHF LIBOR (3M) ([OSOBA]) i byłą to stopa procentowa na jakiej banki udzielają 3-miesięcznych pożyczek w CHF oferowanych na rynku międzybankowym w Londynie, ustalana codziennie o godz. 11:00 czasu londyńskiego (§ 2 ust. 13 Regulaminu).

Niski wkład własny zdefiniowano jako określenie zaangażowania finansowego kredytobiorcy na poziomie niższym niż wymagany regulacjami banku (§ 2 ust. 11 Regulaminu).

W § 4 ust. 1 Regulaminu wskazano, że bank udziela kredytów hipotecznych w złotych polskich (PLN). Kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej zgodnie z Tabelą. Kredyt hipoteczny uruchamiany jest w PLN. 

Zgodnie z § 6 ust. 1 zd. 2 Regulaminu, wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia.

W myśl § 8 ust. 10 Regulaminu, tabela kursów walut mogła ulec w trakcie dnia roboczego. Zmiana kursu waluty nie stanowi zmiany umowy i nie podlega doręczeniu na piśmie.

Dodatkową obligatoryjną formę zabezpieczenia stanowiła również zawarta przez bank umowa ubezpieczenia Niskiego wkładu własnego, jeżeli zgodnie z § 2 pkt 11 kredytobiorca nie wniósł Wkładu własnego (§ 9 ust. 4 Regulaminu).

 Jak stanowił § 10 Regulaminu, kredytobiorca był zobowiązany opłacać ze środków własnych lub pochodzących z kredytu składki ubezpieczeniowe oraz opłaty refinansujące zgodnie z wysokością stawki określonej w Tabeli obowiązującej w banku w dniu płatności składki lub opłaty refinansującej. W przypadku gdy pomiędzy dniem dokonania przez kredytobiorcę płatności, a pierwszym dniem wymagalności składki lub opłaty refinansującej nastąpi wzrost stawki określonej w Tabeli, kredytobiorca obowiązany jest do niezwłocznego uiszczenia różnicy wynikającej ze wzrostu stawki (ust. 7). Składki ubezpieczeniowe oraz opłaty refinansujące płatne ze środków własnych kredytobiorcy na rachunek kredytobiorcy w banku, a nieuiszczone w terminie stają się zadłużeniem przeterminowanym (ust. 8). Wysokość składek ubezpieczeniowych i opat refinansujących, okresy ochrony ubezpieczeniowej oraz terminy dokonywania płatność zależne od okresu trwania ochrony ubezpieczeniowej określone zostały w Tabeli (ust. 10). W sytuacji Niskiego wkładu własnego kredytobiorcy, bank zawiera umowę ubezpieczenia Niskiego wkładu własnego kredytobiorcy. W przypadku kontynuacji ubezpieczenia uwzględnia się dotychczas spłacony kapitał kredytu (ust. 14). Kredytobiorca zobowiązany był do refinansowania bankowi ponoszonych kosztów tego ubezpieczenia (ust. 15). Ubezpieczenie zawierane jest na 36-miesięczny okres, z obowiązkiem przedłużenia na kolejne okresy w sytuacji gdy wartość kapitału pozostałego do spłaty nie osiągnie na koniec okresu ubezpieczenia wartości równej lub niższej niż wymagana przez bank i określonej w umowie (ust. 16). Opłata refinansująca koszty [OSOBA] wkładu własnego płatna była przez kredytobiorcę na rzecz banku w wysokości określonej w Tabeli aktualnej w dniu zawarcia umowy. Opłata refinansująca za pierwszy okres ubezpieczenia, mogła być pobrana z góry z kwoty kredytu lub płatna przez kredytobiorcę przed uruchomieniem kredytu na rachunek banku wskazany w umowie. W razie przedłużenia tego ubezpieczenia opłata refinansująca koszty ubezpieczenia za kolejny okres, płatna była nie później niż w 10 dniu nowego okresu ochrony ubezpieczeniowej (paragraf 10 pkt 13 zd. 4 i 5 stosowało się odpowiednio)(ust. 17). W celu weryfikacji podstawy do przedłużenia ubezpieczenia Niskiego wkładu własnego, kredytobiorca mógł złożyć w banku zlecenie wyceny Nieruchomości (w postaci Operatu szacunkowego) w trakcie okresu ubezpieczenia, nie później niż na 30 dni przed upływem okresu ubezpieczenia lub przedstawić bankowi nie później niż na 14 dni przed wygaśnięciem ochrony ubezpieczeniowej Operat szacunkowy nie starszy niż 12 miesięcy. Odpłatność za wycenę dokonaną za pośrednictwem banku określała Tabela (ust. 18). W przypadku gdy kwota kapitału pozostałego do spłaty osiągnęłaby wartość równą lub niższą niż wymagana przez bank, wygasałby obowiązek przedłużenia ubezpieczenia Niskiego wkładu własnego na kolejny okres (ust. 19). W przypadku kredytów w PLN oraz indeksowanych do waluty obcej wypłacanych w PLN dla wyliczenia wysokości podlegającego ubezpieczeniu brakującego Wkładu własnego oraz wysokości opłaty refinansującej przyjmuje się kwotę brakującego Wkładu własnego obliczoną na podstawie kwoty kredytu w PLN określonej umową kredytu. W przypadku wydłużenia okresu ubezpieczenia kredytu indeksowanego do waluty obcej w celu określenia aktualnego salda kredytu w PLN i określenia należnej opłaty refinansującej stosuje się kurs sprzedaży walut określonych w Tabeli obowiązujący w ostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym wydłużono okres ubezpieczenia. W przypadku podwyższenia kwoty kredytu w celu obliczenia należnej opłaty refinansującej uwzględnia się wysokość kredytu w PLN określoną w umowie i aneksach do umowy (ust. 20).

Kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w harmonogramie spłaty w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie (§ 11 ust. 5).

W razie wcześniejszej spłaty kredytobiorca zobowiązany był do zapłaty prowizji za wcześniejszą spłatę, którą określa Tabela obowiązująca w dniu wpływu środków do banku. Prowizja za wcześniejszą spłatę nie była pobierana w razie wcześniejszej całkowitej spłaty kredytu hipotecznego konsumenckiego (§ 12 ust. 3).

W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej, zmiana waluty indeksacji na PLN następowała po kursie sprzedaży danej waluty w dniu przewalutowania zgodnie z Tabelą. Natomiast zmiana waluty kredytu z PLN na walutę obcą jako walutę indeksacji następować miała po kursie kupna danej waluty w dniu przewalutowania, zgodnie z Tabelą (§ 13 ust. 5).

W przypadku powstania zadłużenia przeterminowanego należności banku wynikające z kredytu indeksowanego kursem waluty obcej podlegały przeliczeniu na PLN po kursie sprzedaży danej waluty, zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu wymagalności tych należności (§ 15 ust. 1 zd. 2 Regulaminu).

Dowód:

regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A., k. 38-41 v.

Kwota kredytu brutto według umowy wynosiła 181 980,00 PLN, kwota netto 180 000,00 PLN, natomiast kwota wypłaconych transz 91 139,24 CHF.

Dowód:

historia rachunku z dnia 1 kwietnia 2019 r., k. 188-193

wniosek o wypłatę kredytu, k. 409

Strony w dniu 20 stycznia 2012 r. zawarły aneks nr 1 do umowy kredytu hipotecznego nr KH/00003574, na mocy którego ustalono, że spłata zadłużenia z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych następować będzie w walucie indeksacji kredytu tj. franku szwajcarskim.

Dowód:

aneks nr 1 z dnia 20 stycznia 2012 r., k. 42-43

Powód w dniu 6 lipca 2018 r. skierował do strony pozwanej [OSOBA] kredytu hipotecznego nr KH/00003574, wzywając Euro Bank S.A. z siedzibą we Wrocławiu do zapłaty na rzecz powoda [OSOBA] w kwocie:

1. 18 453,11 zł jako świadczenia nienależnego, a uiszczanego w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 grudnia 2011 r. tytułem rat kredytowych w zawyżonej wysokości;
2. 20 881,67 CHF jako świadczenia nienależnego, a uiszczonego tytułem rat kredytowych, w okresie od dnia 25 stycznia 2012 r. do dnia 25 czerwca 2018 r.;
3. 3 600,00 zł jako świadczenia nienależnego, a uiszczanego tytułem refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia wymagalności ww. roszczeń, w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma.

W odpowiedzi na reklamację powoda, strona pozwana w piśmie z dnia 24 lipca 2018 r. wskazała, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutów sformułowanych w reklamacji.

Dowód:

reklamacja z dnia 6 lipca 2018 r., k. 44-45

odpowiedź na reklamację z dnia 24 lipca 2018 r, k. 46-48

W okresie od 25 sierpnia 2008 r. do 25 marca 2019 r. powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA]:

- tytułem spłaty zadłużenia - kapitał: 85 664,45 PLN;

- tytułem spłaty zadłużenia – odsetki: 40 124,72 PLN;

- pobrane opłaty za ubezpieczenie: 14 549,00 PLN;

- tytułem pobranie odsetek karnych: 2,40 PLN.

Łącznie powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kwotę 140 340,57 PLN.

Dowód:

zestawienie spłat kredytu KH/00003574 według stanu na dzień 1 kwietnia 2019 r., k. 282-283 v.

W okresie od dnia 25 stycznia 2009 r. do dnia 27 grudnia 2011 r. powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych kwotę 37 342,39 zł oraz kwotę 2 520,00 zł stanowiąca sumę świadczeń uiszczonych przez powoda [OSOBA] ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w następujących kwotach:

- 1080,00 zł w dniu 26 września 2011 r.;

- 1080,00 zł w dniu 25 września 2014 r.;

- 360,00 zł w dniu 25 września 2017 r.

W okresie od 25 stycznia 2012 r. do 6 marca 2023 r., powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych kwotę 35 222,34 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 137 285,48 zł.

W okresie od 25 stycznia 2012 r. do 25 czerwca 2018 r. powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych kwotę 20 825,67 CHF.

Dowód:

wyciąg z rachunku bankowego, k. 685-712

zestawienie wpłat dokonanych w CHF, k. 713-714

odpowiedź na reklamację z dnia 24 lipca 2018 r, k. 46-48

Z dniem 1 października 2019 r. nastąpiło połączenie Euro Banku S.A. z Bankiem Millennium S.A. przez przeniesienie całego majątku Euro Banku S.A. na Bank Millennium S.A. W konsekwencji Bank Millennium S.A. przejął Euro Bank S.A. i od tej strony stał się stroną stosunków prawnych oraz postępowań sądowych w miejsce Euro Bank S.A.

Dowód:

bezsporne

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W znacznej części stan faktyczny między stronami nie był sporny. Obie strony zgodnie przyznały, że została zawarta umowa o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF, a także iż umowa była wykonywana zgodnie z zawartymi w niej postanowieniami.

Przechodząc do szczegółów, powód [OSOBA] umowy wskazując, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne, które są bezskuteczne, dotyczą głównych świadczeń stron.

Odnoszenie się w niniejszej sprawie do poszczególnych zarzutów pozwanego jest zbędne. Wszystkie zarzuty są wyłącznie subiektywną, niczym nie popartą, polemiką, świadczącą o zbagatelizowaniu przez pozwanego wadliwości zawartej między spornymi stronami umowy, za co pełną odpowiedzialność ponosi pozwany. Podnoszone przez Bank zarzuty świadczą również o tym, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy dba on wyłącznie o swój interes, próbując przerzucić odpowiedzialność i ryzyko związane z zawartą umową na konsumenta.

Ich niezasadność wynika z dwóch zasadniczych wad zawartej umowy: wadliwego narzucenia przez stronę pozwaną sposobu ustalenia kursu waluty obcej, przez zapewnienie sobie prawa do swobodnego kształtowania jego wysokości oraz wadliwego pouczenia o ryzyku związanym z zawartą umową i braku zapewnienia konsumentowi mechanizmów chroniących go przed deprecjacją waluty polskiej w stosunku do waluty waloryzacji zobowiązania. Wszelka argumentacja pozwanego ustępuje wobec wskazanych wyżej wadliwości umowy.

Nikt nie kwestionuje możliwości zawarcia umowy, w której zobowiązanie będzie wyrażone klauzulą waloryzacyjną odnoszącą się do waluty obcej, rzecz w tym, aby wysokość zobowiązania (kurs waluty) była kształtowania niezależnie od woli stron stosunku prawnego. Nikt nie kwestionuje dopuszczalności zawierania umów, w których zobowiązanie jest waloryzowane wartością waluty obcej, rzecz jednak w tym, aby Bank, wobec którego konsument działa w zaufaniu, należycie zabezpieczył konsumenta przed ryzykiem deprecjacji waluty polskiej, dbając przede wszystkim o interesy konsumenta, a nie swój własny, przerzucając pełne ryzyko związane zawarciem tej umowy na konsumenta, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Treść stanowiska pozwanego jednoznacznie wskazuje, że pozwany [OSOBA] w zupełnym oderwaniu od tych zasad.

Przechodząc do szczegółów, powód [OSOBA], w rozumieniu art. 189 k.p.c., w wytoczeniu przedmiotowego powództwa. Interes prawny zachodzi wówczas, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni stronie ochronę ich prawnie doniosłych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powód [OSOBA] w toku realizacji przedmiotowej umowy, w celu uchylenia niepewności co do tego, czy umowa ta jest dla niego wiążąca. Pozytywne rozstrzygnięcie pozwoli mu bowiem uniknąć ewentualnych sporów w przyszłości choćby w zakresie wysokości świadczenia pieniężnego należnego pozwanemu bankowi. W umowie postanowiono, że spłata kredytu nastąpi w 420 miesięcznych ratach, zatem strony są nadal związane umową. Dopóki strony wiąże umowa, powód [OSOBA] się rozliczenia umowy, bowiem żądania te zaktualizują się w przypadku ustalenia, że zaskarżone postanowienie umowne nie wiąże stron. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności powoda w zakresie wysokości rat i sposobu ich rozliczania.

Co więcej, wierzytelność z umowy kredytu została zabezpieczona hipoteką. Powód [OSOBA] prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, co w związku z akcesoryjnością hipoteki doprowadzi do jej wygaśnięcia, zaś podstawą jej wykreślenia będzie wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego, z którego wynikała zabezpieczona wierzytelność.

Powyższe przesądza o posiadaniu przez powoda [OSOBA] w uzyskaniu rozstrzygnięcia ustalającego, w oparciu o art. 189 k.p.c.

W ocenie Sądu postanowienia umowne zawarte w umowie o kredyt nie wiążą powoda. W konsekwencji ocenić je należało jako niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., co powodowało utratę bytu całej umowy, wobec tego, że na skutek eliminacji klauzul określających główne świadczenia stron nie mogła być ona wykonywana.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że strony mogły umówić się na kredyt indeksowany do waluty obcej (art. 3531 k.c.). Istotne było jednak to, czy obie miały realny wpływ na treść umowy, jaką się związały. To, że jedna ze stron jest konsumentem, a druga bankiem – przedsiębiorcą – czyli podmiotem silniejszym, nie uprawniało do kształtowania treści stosunku prawnego w sposób korzystniejszy dla strony silniejszej w tym sensie, że tylko bankowi znany był mechanizm ustalania kursu waluty, który wpływał na koszty kredytowe ponoszone przez powodów. Wskazane klauzule indeksacyjne były sformułowane w taki sposób, że powód [OSOBA] zdekodowania zasad działania tego mechanizmu. Klauzule indeksacyjne zawarte w umowie kredytowej regulowały zaś główne świadczenia stron, skoro od nich uzależniona była wysokość zobowiązania powoda (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 i w wyroku z 2 czerwca
2021 r., I CSKP 55/21 oraz TSUE w wyroku z 14 marca 2019 r., C – 118/17).

Okoliczności sprawy dawały podstawy do przyjęcia, że klauzule te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powodowi jako konsumentowi nie dano możliwości poznania kryteriów mechanizmu, według którego przeliczane było jego świadczenie i zobowiązanie kredytowe. Niejednoznaczność kwestionowanych postanowień umownych, które – jak wyżej wskazano – określały główne świadczenia stron, otwierała możliwość ich kontroli pod kątem abuzywności na podstawie art. 385¹ § 1 k.c.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, by powód [OSOBA] na taki sposób sformułowania klauzul walutowych, by zostały one z nim indywidualnie uzgodnione. Okoliczność indywidualnego uzgodnienia z konsumentem treści kwestionowanych klauzul spoczywała na banku. Rozkład ciężaru dowodowego w tym względzie reguluje art. 3851 § 4 k.c. Zgodnie z tą regulacją ciężar dowodu, że postanowienie zostało indywidualnie uzgodnione, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Brak pouczenia o ryzyku kursowym potwierdza, że przedstawiciel banku, z którym powód [OSOBA] kredytowej, nie poruszał z nim kwestii zasad funkcjonowania mechanizmu indeksacji.

Ponadto, co również warto wskazać, sam fakt przedstawienia przykładowych symulacji zmiany rat kredytu w przypadku zmiany kursu walut, nie rzutuje w żaden sposób na ocenę kwestionowanych klauzul pod kątem spełnienia wymogu indywidualnego uzgodnienia ich treści z konsumentem. Okoliczności te bowiem w żaden sposób nie dowodzą temu, że w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie [OSOBA] bank, na czym polega stosowany przez niego mechanizm denominacji. W oparciu o te okoliczności nie można nawet domniemywać (art. 231 k.p.c.), by takowe uzgodnienia z powodem [OSOBA]. Z samego bowiem faktu niejasności i braku faktycznego doprecyzowania mechanizmu denominacji pośrednio wywodzić można, iż kwestia ta w ogóle nie była poruszana, a tym bardziej wyjaśniana powodowi. Trudno zakładać, iż strona stojąca przed decyzją zawarcia umowy kredytowej na okres 420 miesięcy świadomie zgodziłaby się na warunki umowy, które są dla niej niejasne i nie dają się zweryfikować według przewidywalnych kryteriów.

Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Oceny tego, czy nieuzgodnione indywidualnie klauzule umowne są zgodne z dobrymi obyczajami (art. 385¹ § 1 k.c.), należało dokonywać według stanu z chwili zawarcia umowy. Ten moment, w myśl art. 385² k.c., jest miarodajny dla dokonywania oceny w zakresie zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami (tak też Sąd Najwyższy (7) w uchwale, III CZP 29/17).

Wskazane postanowienia umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszają w rażący sposób interesy powoda. Postanowienia, według których dokonywano obliczeń kwoty kredytu i rat z odniesieniem do waluty CHF, przy braku jednoczesnego precyzyjnego wskazania warunków, według których ustalano kurs tej waluty na potrzeby wyliczenia zobowiązań kredytowych powodów, z całą pewnością uchybiało dobrym obyczajom, jak też naruszało równowagę stron, skoro wysokość zobowiązania była ustalana przez bank według reguł nieznanych kredytobiorcy. Powód [OSOBA] w chwili zawierania umowy powinien być poinformowany o zasadzie działania mechanizmu ustalania świadczeń, jakie mieli wobec banku spełniać.

Gdyby powód [OSOBA] o zasadzie działania mechanizmu ustalania świadczeń, można by było wtedy przyjąć, że zawierając umowę byli świadomi ekonomicznych konsekwencji, jakie z kwestionowanymi klauzulami umownymi się wiązały. Podkreślić trzeba, iż rzeczą banku jako kontrahenta powoda [OSOBA] warunków, w jakich powodowi przyszło zawrzeć umowę kredytową, czego zabrakło. Bez znaczenia pozostaje wysokość kursu walut w sytuacji, gdy w umowie próżno szukać sposobu ustalania kursów walut, według którego zobowiązanie powodów [OSOBA] (zarówno w odniesieniu do chwili uruchomienia kredytu jak i jego spłaty). Pozbawiało to powoda [OSOBA] ewentualnej poprawności wyliczeń banku. Powyższe oznacza również, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma znaczenia czy kurs stosowany przez bank był wyższy czy niższy, aniżeli kurs rynkowy.

Dla oceny ww. postanowienia umownego nie bez znaczenia pozostaje również to, że zastrzeżenie w umowie prawa dla jednej ze stron do kształtowania wysokości zobowiązania (kursu waluty) bez odniesienia do jednego obiektywnego, sprawdzalnego kryterium, pozostaje w sprzeczności z naturą zobowiązania (art. 353¹ k.c.). Sąd Najwyższy w uchwale
7 sędziów z dnia 6 marca 1992 r. (sygn. akt III CZP 141/91, OSNC z 1992 r., nr 6, poz. 90), podjętej na tle problemu ustalenia zmiennej stopy procentowej, wprost wskazał, iż zastrzeżenie dla jednej ze stron zobowiązania prawa do swobodnego kształtowania wysokości zobowiązania bez odwołania się do obiektywnego, jednoznacznego i sprawdzalnego kryterium, narusza zasadę równości stron i jest sprzeczne z naturą zobowiązania. Wskazany pogląd należy wprost odnieść do kształtowania kursu waluty, wedle którego nastąpiła wypłata kredytu i miała następować jego spłata.

W tym kontekście dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, jakimi kryteriami kierował się bank, ustalając wartość waluty. Istotne jest to, że ustalając kurs waluty czynił to w sposób jednostronny bez jednoznacznego (dającego jeden wynik), obiektywnego i sprawdzalnego kryterium, dopuszczając możliwość kształtowania kursu w sposób dowolny. Możliwe było umówienie się na kurs zmienny przykładowo przez odniesienie do kursu ogłaszanego przez NBP z zastrzeżeniem marży dla banku. Takich postanowień umowa jednak nie zawiera, dając możliwość bankowi na swobodne, jednostronne kształtowanie wysokości zobowiązania kredytobiorcy, co pozostaje w sprzeczności z naturą zobowiązania.

Brak było również podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego celem przeliczenia kredytu po kursie średnim NBP oraz ustalenia skutków uznania umowy kredytu za nieważną dla powoda, skoro nie jest dopuszczalne zastępowanie postanowień abuzywnych przepisami względnie obowiązującymi (por. wyrok TSUE z dnia 8 września 2022 r. w sprawie C-80/21).

Podkreślić należy, że niezgodność z dobrymi obyczajami – jak wyżej już wskazano – wiązała się z nieuregulowaniem w sposób konkretny, transparentny i przejrzysty działania mechanizmu denominacji. W umowie niewątpliwie brak odniesienia w tym zakresie.

Wobec powyższego zawarte w umowie kredytu postanowienia waloryzacyjne należało uznać za abuzywne, a co za tym idzie, postanowienia te nie wiążą powoda.

Abuzywność klauzuli rodzi co do zasady skutek bezskuteczności (niewiązania), a nie skutek nieważności. Bezskuteczność dotyczy tylko danej klauzuli abuzywnej, a nie całej umowy. Przepis art. 3851 § 1 k.c. nie przewiduje nieważności postanowienia o charakterze abuzywnym, jak też – co oczywiste – nie wprowadza sankcji nieważności całej umowy. Niemniej w sytuacji, gdy – jak w niniejszej sprawie – abuzywne okazują się być takie postanowienia umowne, które dotyczą głównych świadczeń stron, to w ocenie Sądu eliminacja uznanych za abuzywne klauzul waloryzacyjnych powoduje upadek całej umowy kredytowej, bowiem wobec niezwiązania abuzywnymi klauzulami umowa nie może być wykonywana. Wolą stron było zawarcie umowy z warunkiem walutowym, a eliminacja tego warunku powoduje zupełną zmianę charakteru umowy, jej głównego przedmiotu. Skoro zmiana dotyczy głównych świadczeń stron (salda kredytu i wysokości rat), to nie da się wyeliminowanych postanowień niczym zastąpić, by w ten sposób umowę utrzymać. Strony, na zasadzie swobody umów (art. 3531 k.c.), zawarły umowę danej treści i nie jest dopuszczalne ingerowanie przez Sąd w treść tej umowy poprzez zastępowanie jednych postanowień (abuzywnych) innymi postanowieniami (zgodnymi z prawem). Obowiązkiem Sądu jest zaniechanie stosowania klauzuli abuzywnej, bez upoważnienia do zmiany jej treści, gdyż eliminowałoby to skutek zniechęcający do stosowania klauzuli, chyba że konsument się temu sprzeciwi (tak TSUE m.in. w wyrokach: z 3 marca 2020 r., C-125/18, w sprawie MarcGómez del MoralGuasch, pkt 58-60, z 9 lipca 2020 r., C-698/18 i C-699/18, SC Raiffeisen Bank SA, pkt 53). Powód [OSOBA] się uznania kwestionowanych klauzul za abuzywne i zasądzenia mu zwrotu świadczeń nienależnych w oparciu o koncepcję nieważności umowy.

Reasumując stwierdzić należy, że wyeliminowanie z umowy owych abuzywnych klauzul prowadziło do nieważności umowy, skoro eliminacja ta prowadziła do zaniknięcia ryzyka kursowego, a nie taką umową strony się związały.

Przedmiotową umowę uznać należało za nieważną również ze względu na brak pouczenia powoda o ryzyku walutowym. Zgodnie z dominującym poglądem orzeczniczym wymóg informacyjny musi być wykonany w sposób umożliwiający przeciętnemu konsumentowi uzyskanie wiadomości o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, lecz także pozwalający na oszacowanie istotnych konsekwencji warunku umownego dotyczącego denominacji dla przyszłych zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozwany [OSOBA] choćby minimum staranności, aby poinformować powoda o istniejącym ryzyku walutowym. Bank powinien przedstawić symulacje dotyczące wysokości raty kredytu w sytuacji, gdyby kurs waluty wzrósł znacznie, tj. o 50 % czy 100 %, co dopiero mogłoby zobrazować konsumentowi faktyczne ryzyko.

Co więcej, treść umowy w zakresie oświadczenia o ryzyku walutowym powinna zawierać mechanizmy ochronne, które pozwoliłyby konsumentowi na przewalutowanie zobowiązania w przypadku deprecjacji waluty polskiej, tak jak to przykładowo ma miejsce w art. 7 ust. 4 i art. 29 ust. 8 ustawy o kredycie hipotecznym (Dz.U. 2020, poz. 1027). Pouczenie musi być transparentne i zrozumiałe dla konsumenta. Musi zawierać symulację deprecjacji waluty i mechanizmy zabezpieczające konsumenta przed deprecjacją (podobnie na tle zmienności stopy procentowej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r. I CSKP 166/21 i tam przywoływane orzecznictwo oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r., C-621/17), przy czym ważna jest nie tylko zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym, ale także wymaganie, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się to postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 lutego 2015 r., C-143/13).

O sprzeczności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami i znaczącym naruszeniu interesów konsumenta może decydować także zaskakujący charakter postanowienia, oceniany w świetle informacji udzielonych konsumentowi przed zawarciem umowy, w tym zapewnień reklamowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2020 r., III CSK 343/17, OSNC 2021/2/13).

Wadliwe pouczenie o ryzyku kursowym, a tym bardziej jego brak, stanowi postanowienie abuzywne, które może skutkować nieważnością zobowiązania (wyrok TSUE z dnia 14 marca 2019 r. C-118/17).

To bank jest podmiotem profesjonalnym w zakresie rynku finansowego zatrudniającym analityków, którzy posiadają zdecydowanie ponadprzeciętną wiedzę co do okoliczności kształtujących kursy walut oraz czy te kursy, w szczególności kurs franka szwajcarskiego, nie jest sztucznie utrzymywany przez Bank Centralny Szwajcarii, w okresie w jakim zawarta była umowa oraz jakie wiążą się z tym ryzyka. To bank powinien zabezpieczyć konsumentów przed ryzykiem deprecjacji polskiej waluty, wprowadzając mechanizmy automatycznego przewalutowania kredytu lub też umożliwienia konsumentom podjęcia decyzji o jego przewalutowaniu. Tymczasem bank w tej sprawie, mając pełną świadomość wysokiego ryzyka oferowanego instrumentu finansowego, zaoferował powodowi kredyt wyrażony w walucie obcej, w całości przerzucając ryzyko z tym związane na konsumentów. Bez wątpienia takie zachowanie pozwanego banku narusza zasadę lojalności kontrahentów. Bank, w założeniu ustrojowym, jest podmiotem zaufania publicznego. Ten przymiot nie jest pustym stwierdzeniem. Z jego treści wynika konieczność szczególnej dbałości przez bank nie o swój interes, lecz o interes swoich kontrahentów. Ustawowy model działalności banku ma wzbudzać u kontrahentów zaufanie do banku, sprowadzające się do stwierdzenia, że bank nie zaoferuje im żadnego instrumentu, który stwarzałby dla nich jakiekolwiek niebezpieczeństwo. Jeśli jednak z określonym instrumentem wiąże się ryzyko, zaufanie do banku wymaga, aby bank zabezpieczył interes konsumentów, nawet jeśli tego sobie nie życzą i nie zdają sobie sprawy z ryzyka dokonywanej czynności.

W rozpoznawanej sprawie, w świetle treści umowy, jedynym podmiotem, który zabezpieczył swój interes, był bank, który przerzucił pełne ryzyko wyrażenia zobowiązania w walucie obcej na konsumenta. Należy pamiętać, że w analizowanej sprawie obie strony były zainteresowane zawarciem umowy. Konsument był zainteresowany, ponieważ otrzymywał kredyt niżej oprocentowany, natomiast bank był zainteresowany w tym, że mógł udzielić kredytu osobie, która nie miała zdolności kredytowej w polskiej walucie, z którego czerpał te same, a czasami i większe korzyści niż z kredytu złotowego (chociażby korzyści ze stosowania tzw. spreadu, który nie występował w umowach kredytu w złotych). Umożliwienie rozszerzenia aktywności kredytowej wiązało się dla banku z wymiernymi korzyściami, których bank nie osiągnąłby, udzielając kredytu w polskiej walucie ograniczonemu kręgowi kredytobiorców, z uwagi na ograniczenie zdolności kredytowej potencjalnych kredytobiorców. Ta okoliczność jest powszechnie znana i nie wymaga większego komentarza.

Korzystanie jednak z tak niebezpiecznego instrumentu, jakim jest waloryzowanie zobowiązania czynnikiem losowym (kursem waluty), wymagało od banku zabezpieczenia nie własnego interesu, lecz interesu konsumenta, chociażby przez rozłożenie ryzyka związanego z tą umową, skoro obie strony czerpały z niej korzyści.

Tymczasem rola banku, w świetle spornej umowy, ograniczała się wyłącznie do czerpania korzyści, zaś ryzyko w całości przerzucone zostało na konsumenta. Takie zachowanie banku nie ma nic wspólnego z zasadą lojalności kontrahentów i w sposób oczywisty kształtuje sytuację prawną konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

W kontekście powyższych rozważań, zawarcie z powodem [OSOBA] 420 miesięcy, w której wysokość zobowiązania jest wyznaczana czynnikiem losowym (kursem waluty obcej) i brak pouczenia o ryzyku walutowym, w żaden sposób nie odpowiada standardom, jakich należy oczekiwać od instytucji zaufania, która będzie dbać nie tylko o swój interes, ale przede wszystkim o interes swoich kontrahentów, którzy działają wobec niej w zaufaniu. Z tego też powodu brak właściwego pouczenia kredytobiorców i zabezpieczenia ich interesów, czyni postanowienie umowne wyznaczające zobowiązanie powoda [OSOBA] abuzywnym.

Z uwagi na sposób skonstruowania postępowania walutowego nie ma możliwości wyeliminowania z przedmiotowej umowy spornych zapisów. Zapisy te stanowią w całości klauzulę abuzywną i nie ma możliwości – wbrew twierdzeniom strony pozwanej – „rozbicia” jej na poszczególne części, uznając że umowa może być ważna przy zastosowaniu zapisów odnoszących się do kursów średnich NBP.

Brak jest również możliwości uzupełniania niekompletnej umowy łączącej strony przepisami dyspozytywnymi. Sąd Najwyższy dokonując podsumowania dotychczasowych poglądów orzecznictwa w zakresie tzw. spraw frankowych, w wyroku z dnia 27 lipca 2021 r. (V CSKP 49/21) wskazał, że nieuprawnione jest zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stoi w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Nie istnieją przepisy o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić niedozwolone postanowienie umowy przewidujące indeksację do waluty obcej (tak też TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawie C-80/21).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany przez TSUE co do braku – co do zasady – podstaw do zastępowania przez sąd bezskutecznej klauzuli waloryzacyjnej innym postanowieniem (wyrok z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 w sprawie [OSOBA]Rabai przeciwko ORP [OSOBA] taki mechanizm (uzupełniania) uznać za powszechny, prowadziłoby to – jak wskazał Trybunał – do niepożądanego zjawiska, w którym każdy przedsiębiorca mógłby wprowadzać nieuczciwe warunki w umowie, licząc że nie każdy kontrahent zakwestionuje je w drodze procesu, a jeśli już do niego dojdzie, Sądy zmienią kwestionowane postanowienia i przywrócą stan równowagi między stronami (motyw 79). Niezasadność, a także niedopuszczalność takiej ingerencji Sądu krajowego w treść łączącej strony umowy kredytu waloryzowanego, została wyczerpująco wyjaśniona i umotywowana przez TSUE w sprawie C-212/20, w której Trybunał udzielił odpowiedzi na pytania prejudycjalne złożone przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie. W orzeczeniu tym Trybunał odwołując się m.in. do wcześniejszego wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH, podkreślił, że w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą, a konsumentem, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku. Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniałoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez sam brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal mogliby oni dostrzegać korzyść w stosowaniu rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców.

Jedynie w wypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, w związku z czym unieważnienie to skutkowałoby niejako ukaraniem konsumenta, sąd krajowy mógłby zastąpić ten warunek przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym (zob. podobnie postanowienie z dnia 4 lutego 2021 r., CDT, C-321/20, niepublikowane, EU:C:2021:98, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo) (motyw 71).

Konstatując swoje rozważania TSUE wskazał, że w świetle całości powyższych rozważań należy uznać, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą, a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

W świetle powyższego niedopuszczalne było zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień umownych stanowiących klauzule abuzywne przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. Podkreślenia wymagało, że nie sposób do rozstrzygnięć zapadających w sprawach polskich i przed polskimi sądami krajowymi odnosić wprost rozstrzygnięć TSUE, które zapadają w sprawach węgierskich. W przeciwieństwie bowiem do ustawodawcy polskiego ustawodawca węgierski zdecydował się na podjęcie stosownej inicjatywy ustawodawczej i wprowadzenie do krajowego porządku prawnego odpowiednich norm o charakterze dyspozytywnym, które po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych z umów kredytów indeksowanych oraz denominowanych do waluty obcej, mogą uzupełniać treść umowy. W polskim porządku prawnym takich norm brak, a wobec tego umowa kredytu po wyeliminowaniu z niej klauzul abuzywnych nie zawiera postanowień przedmiotowo istotnych (essentialia negotii) w postaci oprocentowania, a także pozostaje niezgodna z wolą stron, wobec czego nie może pozostawać w obrocie prawnym.

Reasumując, wobec stanowiska powoda [OSOBA] w dniu 15 listopada 2023 r., po pouczeniu przez Sąd o skutkach nieważności umowy, stosunek prawny powstały między powodem a pozwanym [OSOBA] umowy nie istnieje na skutek nieważności umowy, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.

Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością spłacała raty kredytowe, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu (tak uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021, III CZP 11/20, LEX numer 3120579). W przypadku nieważności umowy stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza że co do zasady podlega ono zwrotowi, choćby kredytobiorca był równolegle dłużnikiem banku (art. 410 § 1 k.c.). Każda strona umowy ma przy tym własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – Bank o zwrot kwoty udzielonego kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019, V CSK 382/18). Konsekwencją nieważnej umowy wzajemnej jest na podstawie art. 497 k.c. wymóg odpowiedniego zastosowania art. 496 k.c., co oznacza, że strona niniejszej umowy zobowiązana jest do zwrotu świadczeń wzajemnych (art. 496 k.c. w zw. z art. 494 k.c.).

Na podstawie przedłożonych dokumentów, w tym wygenerowanego przez pozwany [OSOBA], powód [OSOBA], że w wyniku wykonania umowy w okresie od dnia 25 stycznia 2009 r. do dnia 27 grudnia 2011 r. powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych kwotę 37 342,39 zł oraz kwotę 2 520,00 zł stanowiąca sumę świadczeń uiszczonych przez powoda [OSOBA] ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. W okresie od 25 stycznia 2012 r. do 25 czerwca 2018 r. powód [OSOBA] strony pozwanej [OSOBA] kapitałowo-odsetkowych kwotę 20 825,67 CHF. W pozwie powód [OSOBA], iż dochodzi jedynie części powyższych kwot tj. 18 871,04 zł oraz 20 825,67 CHF, które to mieszczą się w zakresie świadczeń pobranych we wskazanym powyżej okresie. Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, iż powód [OSOBA] od pozwanego zapłaty kwoty dochodzonej w pozwie.

Jednocześnie nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Powyższe stanowisko zostało potwierdzone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, mającej moc zasady prawnej, zgodnie z którym jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Uchwała ta rozstrzygnęła zarysowany w orzecznictwie sądów powszechnych spór – na korzyść teorii dwóch kondykcji. Tym samym, co należy zauważyć również w kontekście podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, że dopiero prawomocne orzeczenie Sądu powoduje powstanie obowiązku zwrotu świadczeń nienależnych, a co za tym idzie, zarówno roszczenia powodów z tego zakresu, jak i ewentualne roszczenia pozwanego dotyczące zwrotu przez kredytobiorcę sumy kapitału udzielonego przez bank, nie są przedawnione.

W konsekwencji Sąd w punkcie II sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 18 871,04 zł oraz kwotę 20 825,67 CHF.

Rozstrzygnięcie w zakresie odsetek za opóźnienie od zasądzonej kwoty znajduje uzasadnienie w przepisie art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c.

Sąd stoi na stanowisku, że w przypadku świadczenia nienależnego dłużnik popada w opóźnienie dopiero po wezwaniu go do zapłaty, za które w niniejszej sprawie należy uznać reklamację wraz z wezwaniem do zapłaty, do której strona pozwana negatywnie ustosunkowała się pismem z dnia 24 lipca 2018 r., w związku z czym pozostaje w opóźnieniu od dnia następnego, tj. 25 lipca 2018 r., co do kwot wskazanych w reklamacji z wezwaniem tj. 20 881,67 CHF oraz 22 053,11 zł. Zatem powód [OSOBA] się odsetek od 25 lipca 2018 r. od kwot wskazanych w pozwie.

Mając na względzie powyższe, Sąd w punkcie II sentencji wyroku w zakresie odsetek zasądził zgodnie z żądaniem pozwu.

O kosztach procesu w punkcie III sentencji wyroku orzeczono na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c., stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Zgodnie z przywołanym przepisem, strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Powód [OSOBA] w całości, a na poniesione przez niego koszty składa się opłata sądowa od pozwu w kwocie 1.000 zł, opłata skarbowa od udzielonego dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł.

Zarządzenie

1. odnotować,
2. doręczyć  peln. powoda– za pośrednictwem PI,
3. kal. 14 dni,
4. zwrócić powodowi kwotę uiszczonej zaliczki na biegłego 4000 zł.