Sygn. akt I C 1276/23

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                                                   Kraków, 8 kwietnia 2024 r.

                        Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:        SSO Magdalena  Soboń

[OSOBA]

po rozpoznaniu 8 kwietnia 2024 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa:  Bank Millennium  S.A. z siedzibą w Warszawie

przeciwko:                         [OSOBA]

o zapłatę

1. zasądza solidarnie od pozwanych [OSOBA] i na rzecz powoda Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 156.385,57 zł (sto pięćdziesiąt sześć tysięcy trzysta osiemdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt siedem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia liczonymi od dnia 23 marca 2023r. do dnia zapłaty;
2. umarza postępowanie co do roszczenia z pkt. 1b) pozwu – wobec cofnięcia pozwu w tym zakresie;
3. zasądza solidarnie od pozwanych [OSOBA] na rzecz powoda Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie  kwotę 2.931 zł (dwa tysiące dziewięćset trzydzieści jeden złotych) kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sędzia Magdalena Soboń

Sygn. akt I C 1276/23

UZASADNIENIE

wyroku z 8 kwietnia 2024 r.

Powód Bank Millenium S. A. z siedzibą w Warszawie, w pozwie z 23 marca 2023 r. (k. 5) przeciwko [OSOBA] oraz [OSOBA] ostatecznie zmodyfikowanym pismem z dnia 15 lutego 2024 r. (k. 234), wniósł o zasądzenie in solidum od pozwanych [OSOBA] kwoty 309.999,99 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 23 marca 2023 roku do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym [OSOBA] o kredyt [OSOBA] nr KH/0659/01/2006 z dnia 24 lutego 2006 r. Nadto powód [OSOBA] o zasądzenie solidarnie od pozwanych [OSOBA] zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód [OSOBA], iż strony zawarły umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, na mocy której bank udostępnił pozwanym [OSOBA] w kwocie 309.999,99 zł. W związku z zakwestionowaniem mechanizmu indeksacji opartego na kursie CHF, pozwani [OSOBA] powodowej z powództwem o zapłatę. Powód [OSOBA], iż jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń.

Pozwani [OSOBA] 12 czerwca 2023 r. odpowiedź na pozew (k. 123), wnosząc o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda [OSOBA]. Pozwani [OSOBA] zarzut potrącenia wierzytelności przysługującej stronie pozwanej wobec Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniami do zapłaty z dnia 10 czerwca 2020 r. i z dnia 15 marca 2023 r.) w łącznej kwocie 113.981,63 zł i 11.794,36 CHF, na którą składają się kwoty:

1. 093,27 zł (stanowiąca różnicę pomiędzy sumą należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 19 kwietnia 2012 r. tytułem spłaty kredytu, tj. 86.066,22 zł, a kwotą dochodzoną przez pozwanych w ramach postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, sygn. akt I ACa 409/22, tj. 5.972,95 zł),
2. 794,36 CHF (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w CHF w okresie od dnia 23 maja 2020 r. do dnia 23 stycznia 2023 r. tytułem spłaty kredytu),
3. 737,69 zł (stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 80.093,27 zł od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia 21 marca 2023 r.),
4. 153,00 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w dniu 8 kwietnia 2006 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia pomostowego),
5. 913,67 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 6 marca 2023 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia na życie,
6. 084,00 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 5 lutego 2009 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia budynków –

wierzytelnością jaką powód [OSOBA] z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot wypłaconego kapitału, tj. 309.999,99 zł.

W uzasadnieniu pozwani [OSOBA] umowy kredytu hipotecznego oraz wytoczenia powództwa [OSOBA]. Wskazali również, że roszczenie powoda [OSOBA] z uwagi na sprzeczność jego argumentacji bowiem w równoległej sprawie z powództwa [OSOBA] nieważności umowy. Pozwani [OSOBA], że bank nigdy nie wezwał strony pozwanej [OSOBA] roszczeń wynikających z nieważności umowy kredytu.

1. Ustalenia faktyczne.

Strona pozwana w dniu 23 grudnia 2005 r. złożyła do Bank Millenium S. A. wniosek o udzielenie na okres 420 miesięcy kredytu w kwocie 150.000,00 zł w walucie CHF z przeznaczeniem na budowę domu systemem gospodarczym.

Dowód: wniosek kredytowy (k. 36-40).

Powód [OSOBA] 24 lutego 2006 r. zawarł ze stroną pozwaną umowę o kredyt hipoteczny nr KH/0659/01/2006.

Zgodnie z § 1 umowy określenia użyte w umowie mają znaczenie nadane im w ,,Regulaminie kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku Millenium S. A.” zwanym dalej: regulaminem. Kredytobiorcy oświadczyli, że otrzymali Regulamin, zapoznali się z nim i zaakceptowali postanowienia w nim zawarte (§ 1 ust. 1 umowy kredytu). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty, oraz wywiązywania się z pozostałych postanowień umowy kredytu (§ 1 ust. 2 umowy).

Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy powód [OSOBA] w wysokości 220.000,00 zł. Kredyt został indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku Millenium  w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2 ust. 2 umowy).

Kredytowaną nieruchomością był dom o powierzchni 198,80 m², położony w Rzeszotary (§ 2 ust. 4 umowy). Okres kredytowania wynosił 420 miesięcy (§ 2 ust. 6 umowy).

Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 umowy kredytowej w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku Millenium S. A. (§ 7 ust. 1 umowy). Spłata kredytu miała następować przez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy (§ 7 ust. 3 umowy).

Dowód: Umowa nr KH/0894/12/2007 (k.42-45, 85-90).

Aneksem z 29 sierpnia 2006 r. strony podwyższyły wysokość udzielonego kredytu.

Dowód: aneks (k.47-49).

Kredyt hipoteczny został wypłacony przez powoda [OSOBA] w kilku transzach, w łącznej wysokości 309.999,99 zł, co stanowiło równowartość kwoty 127.407,56 CHF po przeliczeniu wg kursu banku.

Dowód: zaświadczenie o udzieleniu kredytu hipotecznego (k.61).

Zgodnie z zestawieniem transakcji dokonanych przez pozwanych [OSOBA] zaciągnięty kredyt. W okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 23 stycznia 2023 r. pozwani [OSOBA] powoda [OSOBA] 86.066,22 zł oraz 47.396,53 CHF tytułem spłaty kredytu, ponadto kwotę 14.913,67 zł tytułem refinansowania składek ubezpieczenia na życie, kwotę 1.084,00 zł tytułem składek ubezpieczenia budynku oraz kwotę 153,00 zł tytułem ubezpieczenia pomostowego.

[OSOBA] transakcji (k.51-59), lista transakcji (k.149-162), potwierdzenia wykonania operacji (k. 163-198 v).

Pozwem z dnia 20 lipca 2020 r., pozwani [OSOBA] postanowień łączącej ich z powodem [OSOBA] o zasądzenie od pozwanego banku na ich rzecz łącznie kwot 5.972,95 zł oraz 35.602,17 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty.

Spraw aktualnie toczy się w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie, I [OSOBA] pod sygn. akt I ACa 409/22.

Dowód: pozew o zapłatę (k.64-79); pismo pozwanych (k.212).  

Pismami z dnia 30 stycznia 2023 r. powód w związku z podnoszonymi przez pozwanych [OSOBA] o nieważności umowy wezwał pozwanych [OSOBA] 571.638,56 zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania poszczególnych pism. Na kwotę wezwania składały się:

- kwota 309.999,99 zł odpowiadająca wysokości udostępnionego przez bank w PLN kapitału na podstawie umowy;

- kwota 261.638,57 zł, stanowiącą równowartość korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanych w związku z korzystaniem z kapitału udostępnionego przez Bank na podstawie umowy kredytu liczona za okres od daty rzeczywistego uruchomienia poszczególnych transz do dnia 13 stycznia 2023 r. włącznie;

Wezwania zostały odebrane przez pozwanych 20 lutego 2023 r.

Dowód: wezwania (k. 82-92), potwierdzenia odbioru (k.93-94).

Pismem z dnia 21 marca 2023 r. pozwani [OSOBA] oświadczenie, w którym dokonali potrącenia przysługującej im wierzytelności wobec Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniami do zapłaty z dnia 10 czerwca 2020 r. i z dnia 15 marca 2023 r.) w łącznej kwocie 113.981,63 zł i 11.794,36 CHF, na którą składały się kwoty:

1. 093,27 zł (stanowiąca różnicę pomiędzy sumą należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 19 kwietnia 2012 r. tytułem spłaty kredytu, tj. 86.066,22 zł, a kwotą dochodzoną przez pozwanych w ramach postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, sygn. akt I ACa 409/22, tj. 5.972,95 zł),
2. 794,36 CHF (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w CHF w okresie od dnia 23 maja 2020 r. do dnia 23 stycznia 2023 r. tytułem spłaty kredytu),
3. 737,69 zł (stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 80.093,27 zł od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia 21 marca 2023 r.),
4. 153,00 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w dniu 8 kwietnia 2006 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia pomostowego),
5. 913,67 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 6 marca 2023 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia na życie,
6. 084,00 zł (stanowiąca sumę należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 5 lutego 2009 r. tytułem refinansowania składek ubezpieczenia budynków,

- z wierzytelnością jaką powód [OSOBA] z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot wypłaconego kapitału, tj. 309.999,99 zł.

            Pismo zostało doręczone 23 marca 2023 r.

Dowód: oświadczenie o potrąceniu (k.209), potwierdzenie nadania i odbioru (k. 211).

1. Ocena dowodów

Sąd ustalając stan faktyczny oparł się na dowodach z dokumentów w postaci umowy kredytowej oraz dokumentacji kredytowej, którą uznał za w pełni wiarygodną. Dokumenty te nie były kwestionowane przez strony w toku postępowania.

Sąd pominął dowód z opinii biegłego albowiem okoliczności, które miały zostać wykazane tym dowodem, po części wynikają z innych dowodów zaś po części nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie bowiem ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń stron wynikających z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie wymaga wiadomości specjalnych. Wysokość uiszczonych już świadczeń strony pozwanej [OSOBA] z zaświadczenia o udzieleniu kredytu hipotecznego, czy też zestawienia wpłat dokonanych przez pozwanych. Dodać należy również, że pozwani [OSOBA] matematycznych wyliczeń wynikających z tych dokumentów. Z tego też powodu Sąd uznał ten dowód za nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania.

• Ocena prawna.

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.

Powód [OSOBA] swojego żądania w ramach powództwa [OSOBA] o świadczeniu nienależnym i powołał się na nieważność umowy kredytu hipotecznego jako skutek skorzystania przez pozwanych z ochrony przysługującej konsumentowi na podstawie przepisów o klauzulach niedozwolonych - art. 3851 i nast. k.c.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi zaś wątpliwości, że pozwani [OSOBA] z żądaniem udzielenia im ochrony przewidzianej przez wymienione przepisy i jednoznacznie przedstawili powodowi swoje stanowisko co do woli skorzystania z tej ochrony - przez wniesienie pozwu w sprawie o sygnaturze I C 388/20. Dodać również należy, że pozwani, powołując się na nieważność umowy kredytu wskazali, że owa nieważność jest konsekwencją sprzeczności postanowień umowy z prawem jak i naturą zobowiązania tudzież zamieszczenia w owej umowie klauzul abuzywnych dotyczących zasad przeliczenia świadczeń wypłacanych na rzecz pozwanej [OSOBA] przez nią w wykonaniu owej umowy.

Zgodzić się również należy ze stanowiskiem pozwanych, iż przedmiotowa umowa zawiera klauzule abuzywne, co odnosi się w szczególności do postanowień § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy.

Abuzywność przedmiotowych postanowień umowy jest konsekwencją przyznania wyłącznie bankowi jako stronie umowy kredytu uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorcy (zarówno wysokości kredytu przeliczonego na franki szwajcarskie, jak i rat kredytu waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego). Wysokość tych zobowiązań - jak wynika z postanowień umowy kredytu - miała być określana wedle kursu franka szwajcarskiego ustalanego w tabelach kursowych banku, przy czym w umowie nie zostały określone zasady ustalania kursu tej waluty. Z przedmiotowych postanowień wynika tylko i wyłącznie, że kwota kredytu oraz kwota spłaty zobowiązań miała być ustalana (i faktycznie była ustalana) na podstawie kursu kupna waluty określonej w tabeli kursów banku obowiązującej w danej dacie. Taka redakcja postanowień umowy faktycznie pozostawiła bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w swoich tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań klientów, których kredyty waloryzowane są kursem walutowym. Zasady ustalania kursów walutowych zostały przekazane do wyłącznych uprawnień Banku, albowiem w zakwestionowanych postanowieniach umownych nie zostały wskazane żadne obiektywne wskaźniki kształtowania kursu walut niezależne od woli stron. Przy takiej redakcji postanowień umownych, bank może jednostronnie i arbitralnie określać wskaźniki, według których obliczana jest zarówno wysokość kapitału kredytu do spłaty, jak i świadczeń kredytobiorcy (rat kredytowych). Określanie wysokości świadczeń na podstawie zawartej umowy kredytu odbywa się w oparciu o kursy sporządzane przez Bank, przy czym uprawnienie do określania wysokości kursów franka szwajcarskiego nie doznaje formalnie żadnych ograniczeń. Tego rodzaju ograniczeń nie przewiduje bowiem sama umowa; nie przewidują ich również żadne przepisy prawa^[1].

Takie zaś postanowienia umowy kredytu, które uprawniają bank do jednostronnego ustalania kursów walut, są nietransparentne i naruszają równorzędność stron, albowiem pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Trafność takiego stanowiska została potwierdzona w uchwale Sąd Najwyższego z 28 kwietnia 2022r. w sprawie o sygn. akt III CZP 40/22. W przywołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje: „Sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385¹ k.c.”.

Zasygnalizować należy, że uznanie tej treści postanowień umownych za abuzywne w ramach niniejszego postępowania nie powinno stanowić zaskoczenia również z uwagi na jednoznacznie negatywną ocenę tak zredagowanych postanowień umowy przeprowadzaną w ramach tzw. abstrakcyjnej kontroli abuzywności. Postanowienia umowne o podobnej treści i identycznych skutkach jak postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie były już niejednokrotnie wpisywane do rejestru klauzul niedozwolonych, przy czym takie orzeczenia zapadały już ponad 10 lat wstecz. I tak; w wyroku z 27 grudnia 2010r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1531/09, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w ramach kontroli abstrakcyjnej, uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu umowy o nazwie „umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF” o treści: „raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 7 maja 2013 r. VI ACa 441/13, Legalis numer 1049239) oddalił apelację banku, wskazując w uzasadnieniu, że o abuzywności spornego postanowienia decyduje fakt, że uprawnienie banku do określania wysokości kursu sprzedaży CHF nie jest w żaden sposób formalnie ograniczone, zwłaszcza nie przewiduje wymogu, aby wysokość kursu ustalonego przez Bank pozostawała w określonej relacji do średniego kursu NBP lub kursu ukształtowanego przez rynek walutowy. Powyższe oznacza przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF. Tego rodzaju mechanizm jak przewidziany w kwestionowanym postanowieniu - w ocenie Sądu Apelacyjnego zawartej w przywołanym orzeczeniu - jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, który nie ma możliwości uprzedniej oceny własnej sytuacji - w tym wysokości wymagalnych rat kredytu - i jest zdany wyłącznie na arbitralne decyzje banku.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany czy też denominowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę. Okoliczność, że kurs wymiany zmienia się w długim okresie, nie może uzasadniać braku wskazania w postanowieniach umowy oraz w ramach informacji dostarczonych przez przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów stosowanych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczania rat spłaty, co umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego kursu wymiany^[2]. Nie ulega wątpliwości, że postanowienia waloryzacyjne zamieszczone w umowie kredytu zawartej pomiędzy stronami niniejszego postępowania nie odpowiadały warunkom określonym w przywołanym orzeczeniu, albowiem na podstawie przedmiotowych postanowień konsument nie był w stanie ustalić kursu wymiany waluty stosowanego przez przedsiębiorcę. W przedmiotowej umowie jak i w ogólnych warunkach żadne takie kryteria nie zostały wskazane. Żadne tego rodzaju kryteria nie są również przewidziane w obowiązujących przepisach prawa.

Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, albowiem godzą w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców.

Dodać również należy, że klauzula abuzywna nie traci tego charakteru z uwagi na okoliczność, że kursy wymiany walut ustalane w tabelach banku były kalkulowane w oparciu o czynniki obiektywne. Takiego skutku nie wywołuje również ustalenie, że kursy CHF stosowane przez powoda [OSOBA] od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Nie ma również znaczenia, że umowa kredytu w dacie zawarcia w pewnym okresie jej obowiązywania jawiła się jako korzystniejsza dla pozwanych z uwagi na niższe oprocentowanie czy niższą ratę w porównaniu do kredytu złotówkowego. Przepisy dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy bowiem interpretować w ten sposób, że warunek znajdujący się w obarczonej ryzykiem umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, takiej jak umowa leasingu akcji, należy uznać za nieuczciwy, jeżeli w świetle okoliczności towarzyszących zawarciu umowy i występujących w chwili jej zawarcia warunek ten może spowodować znaczącą nierównowagę wynikających z tej umowy praw i obowiązków stron w trakcie wykonywania tej umowy, i to nawet wówczas, gdy wspomniana nierównowaga może wystąpić tylko wtedy, gdy zachodzą pewne okoliczności lub też gdy, w innych okolicznościach, wspomniany warunek mógłby przynieść korzyść konsumentowi.

Istota abuzywności tkwi w treści postanowienia umownego, która dopuszcza, aby kursy walut były kształtowane jednostronnie przez bank i nie określa ani kryteriów, ani zasad wiążących kredytodawcę przy ustalaniu kursu wymiany walut. Sama zaś kwestia abuzywności postanowienia podlega ocenie według stanu na datę zawarcia umowy. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, w tym także sposób stosowania postanowienia umowy w praktyce nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowienia^[3]. Decydujące znaczenie przy ocenie klauzuli umownej pod kątem abuzywności ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający prawa lub obowiązki stron a jej punktem odniesienia - sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Art. 385¹ k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego); to zaś w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 385¹ § 1 zdanie 1 k.c. wprost się nie odnosi^[4].

Abuzywność przedmiotowych postanowień umowy jako dotyczących głównych świadczeń stron prowadzi do upadku całej umowy jako nieważnej, czego konsekwencją jest konieczność przeprowadzenia wzajemnych rozliczeń stron. Jak już wskazano wcześniej - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - nie budzi wątpliwości, że pozwani [OSOBA] z żądaniem udzielenia im ochrony przewidzianej w art. 3851 i nast. k.c., albowiem już wcześniej wytoczyli powodowi powództwo (pozew z dnia 18.09.2020r., sygn. Akt I C 2185/20).

W tym zaś stanie rzeczy nie można przyjąć, aby powództwo powoda [OSOBA], albowiem możliwość wystąpienia z roszczeniami wynikającymi z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu uruchamia złożenie przez konsumenta oświadczenia, jednoznacznie podważającego umowę oraz odwołującego się do przepisów o ochronie konsumenckiej. Złożenie przez konsumenta takiego oświadczenia ma taki skutek, że od tej chwili przedsiębiorca powinien się zastosować do wezwania, zaniechać pobierania dalszych kwot od konsumenta na podstawie bezskutecznej umowy, rozliczyć się z nim z nienależnie pobranych świadczeń, a dzień otrzymania takiego oświadczenia konsumenta jest jednocześnie pierwszym dniem, w którym bank może wezwać konsumenta do zwrotu kapitału jako nienależnego świadczenia. Oświadczenie konsumenta musi być dostatecznie jasne i jednoznaczne, tak aby było czytelne dla przedsiębiorcy, w jakim zakresie konsument kwestionuje skuteczności umowy (w całości lub części), które postanowienia umowy podważa jako abuzywne i z jakich przyczyn (OSA w Krakowie z 14 grudnia 2022r., I ACa 1390/21, SIP Lex).

W ocenie Sądu nie może budzić wątpliwości, że powód [OSOBA] w dacie doręczenia odpisu pozwu wniesionego do Sądu Okręgowego w Krakowie tj. 26 listopada 2020 r. powziął wiedzę o woli konsumenta podważenia ważności przedmiotowej umowy i skorzystania z ochrony konsumenckiej. W treści tego pozwu zostały bowiem wskazane konkretne postanowienia umowy stanowiące klauzule abuzywne i jednoznacznie wyrażone stanowisko pozwanych [OSOBA] skorzystania z ochrony konsumenckiej. Nie budzi również wątpliwości, że pozwani [OSOBA] stanowiska co do ważności umowy i woli skorzystania z ochrony konsumenckiej, albowiem nadal konsekwentnie podtrzymują powództwo wniesione w sprawie sygn. akt I C 2048/20. Pozwani [OSOBA] konsekwencji upadku umowy wobec jej nieważności, czego dowodzi przede wszystkim treść pozwu (k. 66).

Nie ma natomiast znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczność, że postępowanie w sprawie z powództwa [OSOBA] prawomocnie nie zakończyło. Zważyć należy, że klauzule abuzywne zawarte w umowie nie wiążą konsumenta z mocy prawa i od samego początku zaś orzeczenie sądu o ustaleniu nieważności umowy - z uwagi na zawarte w niej klauzule abuzywne - ma charakter deklaratoryjny nie zaś konstytutywny. Dodać również należy, że sam fakt wytoczenia powództwa [OSOBA] stanowi żadnej przeszkody procesowej do wytoczenia powództwa [OSOBA]. Wytoczenie przez pozwanych [OSOBA] oznacza natomiast, że pozwani [OSOBA] objęciu ich ochroną konsumencką; a wręcz że występują z żądaniem udzielenia takiej ochrony. Konsument może bowiem sprzeciwić się ochronie prawnej, która służy mu w związku z taką bezskutecznością, albowiem ów system ochrony konsumenta nie ma charakteru absolutnego. Sprzeciw konsumenta oznacza rezygnację z przysługującej mu ochrony, co będzie równoznaczne z dalszą realizacją umowy, tak jakby nigdy nie była wadliwa. Zatem tylko taki sprzeciw (następcza świadoma zgoda na stosowanie postanowienia dotkniętego abuzywnością) mógłby zniweczyć skutki wezwania wystosowanego uprzednio przez konsumenta do przedsiębiorcy. Gwoli ścisłości nie ma również znaczenia kwestia realizacji przez Sąd obowiązku informacyjnego, albowiem ów obowiązek nie ma żadnego wpływu na skuteczność umowy, wymagalność roszczeń obu stron i bieg terminu przedawnienia. Wyłącznie sprzeciw konsumenta wobec przysługującej mu ochrony, a więc jego świadomie wyrażona wola, mogłaby nadać umowie pełną skuteczność, taki zaś stan rzeczy w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 23 czerwca 2022r. w sprawie o sygn. akt I CSK 2815/22 (SIP Legalis) „sądy powinny pouczać strony o skutkach ustalenia stwierdzenia nieważności umowy kredytu, jednakże zaniechanie przez sąd dokonania pouczenia nie można rozpatrywać w ramach błędu proceduralnego, który uzasadniałby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W szczególności w sytuacji, w której, po pierwsze, argument ten podnosi strona przeciwna, zainteresowana obowiązywaniem umowy, a po drugie, gdy z akt sprawy klarownie wynika, iż konsument ma świadomość skutków unieważnienia umowy kredytu, co sam przyznaje. Istotne zatem jest, aby konsument posiadał wiedzę odnośnie do skutków stwierdzenia nieważności umowy, kwestią drugorzędną jest, czy wiedzę tę posiądzie od swojego pełnomocnika, czy sądu.” Identyczne stanowisko zajął również SA w Krakowie w wyroku z 14 grudnia 2022r., I ACa 1390/21, SIP Lex.

Nie można przeto przyjąć - mając na względzie powyższe - że powództwo wytoczone przez powodowy Bank jest przedwczesne.

Przedsiębiorca może dochodzić swoich roszczeń wynikających z przepisów o nienależnym świadczeniu po złożeniu przez konsumenta oświadczenia, z którego jednoznacznie wynika wola skorzystania z ochrony przewidzianej przez przepisy art. 385¹ k.c. i bynajmniej nie musi oczekiwać na złożenie przez konsumenta kolejnego oświadczenia w toku procesu sądowego czy prawomocne zakończenie postępowania. Przedsiębiorca może przeto wezwać kredytobiorcę do zapłaty i w ten sposób postawić swoje własne roszczenie w stan wymagalności; może również złożyć oświadczenie o potrąceniu czy wreszcie wytoczyć powództwo. Ochrona konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13 nie wiąże się z utratą przez przedsiębiorcę możliwości dochodzenia własnego roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału, chyba że ów przedsiębiorca na skutek własnych zaniedbań dopuści do przedawnienia przysługującego mu roszczenia.

Rzeczą strony procesu jest natomiast stosowanie określonej taktyki procesowej i argumentacji dostosowanej do żądania dochodzonego pozwem czy celowej obrony, a zatem nie ma znaczenia, że powód w sprawie toczącej się z powództwa [OSOBA], że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera klauzul abuzywnych. Nie może zaś być również mowy o pozorności powództwa, albowiem powodowemu Bankowi niewątpliwie przysługuje roszczenie o zwrot kapitału kredytu tudzież odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia i przedsiębiorca jest w pełni uprawniony do podjęcia działań nakierowanych na odzyskanie swojego świadczenia.

Pismem z dnia 21 marca 2023 r. pozwani [OSOBA] oświadczenie, w którym dokonali potrącenia przysługującej im wierzytelności wobec Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniami do zapłaty z dnia 10 czerwca 2020 r. i z dnia 15 marca 2023 r.) w łącznej kwocie 113.981,63 zł i 11.794,36 CHF, z wierzytelnością jaką powód [OSOBA] z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot wypłaconego kapitału, tj. 309.999,99 zł.

W ocenie Sądu pozwani [OSOBA] w zakresie przysługującej im wierzytelności w wysokości kwotę 153.614,42 zł (przyjmując kurs średni NBP z dnia wymagalności kwoty 11.794,36 CHF, tj. kurs 4,7167). Jednocześnie Sąd uznał za nieskuteczny zarzut potrącenia w zakresie przedstawionych do potracenia kwot uiszczonych przez pozwanych [OSOBA] ubezpieczenia na życie oraz ubezpieczenia budynków, tj. łącznie w zakresie kwoty 15.997,67 zł. Umowy ubezpieczenia tego rodzaju oraz umowy kredytu, mimo że zazwyczaj zawierane jednocześnie, są zobowiązaniami od siebie niezależnymi. Abuzywne postanowienia umowne przedstawione powyżej związane były stricte z udzielonym kredytem, a przedmiotem ubezpieczenia nie była umowa kredytu, a zatem stwierdzenie jej nieważności nie przekłada się na pozbawienie podstawy świadczeń do jakich strony zobowiązane były z tytułu umów ubezpieczenia. Każda z tych umów może być wykonywana niezależnie od siebie, co potwierdza również praktyka obrotu prawnego, gdzie umowy ubezpieczenia na życie i umowy ubezpieczenia budynków są zawierane również bez powiązania z innymi umowami.

Konsekwencją skutecznego potrącenia jest umorzenie wierzytelności stron do wysokości wierzytelności niższej, co oznacza, że roszczenie powoda w ramach powództwa [OSOBA] w zakresie kwoty 156.385,57 zł.

W tym zaś stanie rzeczy i mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia o odsetkach stanowi art. 481 k.c. W odniesieniu do terminu początkowego naliczania odsetek wskazać należy, że zobowiązanie dochodzone w niniejszej sprawie ma charakter bezterminowy. Termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 k.c., a więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez wierzyciela. W konsekwencji żądanie odsetek zasadne jest dopiero od chwili wezwania dłużnika przez wierzyciela na podstawie art. 455 k.c.

Pismami z dnia 30 stycznia 2023 r. powód w związku z podnoszonymi przez pozwanych [OSOBA] o nieważności umowy wezwał pozwanych [OSOBA] 571.638,56 zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania poszczególnych pism. Wezwania zostały odebrane przez pozwanych 20 lutego 2023 r., zaś wyznaczony termin do spełnienia świadczenia upłynął bezskutecznie z końcem 22 marca 2023 r. Pozwani [OSOBA] w opóźnienie w spełnieniu świadczenia z dniem 23 marca 2023 r., a zatem odsetki należało zasądzić od tej daty. 

Dalej idące powództwo główne należało oddalić wobec skutecznie złożonego potrącenia – czego Sąd omyłkowo nie zawarł w sentencji orzeczenia.

Pismem z 15 lutego 2024 r. powód [OSOBA] w zakresie roszczenia wskazanego w pkt 1 lit. b) petitum pozwu, tj. żądania zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w kwocie 261.638,57 zł.

Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa (art. 203 § 2 k.p.c.). W związku z powyższym, postępowanie podlegało umorzeniu na podstawie art. 355 k.p.c., w zakresie w jakim powód [OSOBA], gdyż wydanie wyroku w tym zakresie stało się zbędne.

W tym stanie rzeczy i mając na względzie powyższe Sąd umorzył postępowanie co do roszczenia z pkt 1b) pozwu, o czym orzekł w pkt II sentencji wyroku.

1. Koszty procesu.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt III sentencji wyroku na podstawie art. 100 k.p.c., zasądzając solidarnie od pozwanych [OSOBA] kwotę 2.931,00 zł. Pozwani [OSOBA] w 27,4 %, zatem w tym zakresie obciążał ich obowiązek zwrotu kosztów procesu poniesionych przez stronę powodową. Na koszty procesu w kwocie 50.216,00 zł złożyły się: kwota 28.582,00 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, wynagrodzenie pełnomocnika powoda w osobie adwokata w wysokości 10.800 zł, wynagrodzenie pełnomocnika pozwanych w osobie adwokata w wysokości 10.800 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw po stronie powoda (17 zł) i pozwanych (17 zł).  Skoro pozwani [OSOBA] w 27,4 % obciążał ich obowiązek zwrotu na rzecz powoda [OSOBA].  Zatem kwotę 2.931,00 zł pozwani [OSOBA] powodowi. Wynagrodzenie pełnomocników stron ustalone zostało na podstawie § 2 pkt 7 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).                                                 Sędzia Magdalena Soboń

Sygn. akt I C 1276/23

Zarządzenie:

1. odnotować w kontrolce uzasadnień sędziego (projekt uzasadnienia sporządzony przez asystenta sędziego);
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron (wnioski);
3. przedstawić akta wraz z wpływem lub za 21 dni.
4. [OSOBA]

[1]OSN z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, LEX nr 2308321, z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, LEX nr 2559417, z dnia 24 października 2018 r., II CSK 632/17, LEX nr 2567917, z dnia 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, LEX nr 2618543, z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, LEX nr 2626330, z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64, OSN z 6 lipca 2022r. I CSK 3445/22 i cytowane tam orzecznictwo, Legalis;

[2]wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r., sygn. C 212/20

[3]OSN z 20 czerwca 2018r., III CZP 29/17, SIP Lex;

[4]OSN z 20 czerwca 2018r., III CZP 29/17, SIP Lex;