Wyrok Raiffeisen Bank International AG Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt III C 1743/19, ustalający nieważność umowy kredytu hipotecznego z 1 sierpnia 2008 r. oraz zasądzający na rzecz powoda kwotę 79 579,80 PLN i 15 9

Sygn. akt III C 1743/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 kwietnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia SO Mariusz Solka

po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2023 roku w Warszawie na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa [OSOBA]

przeciwko pozwanemu Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu w Austrii prowadzącemu w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) oddział w Polsce;

o zapłatę i ustalenie;

orzeka:

ustala, iż umowa o kredyt hipoteczny nr 200807HL005193602700 zawarta w dniu 01 sierpnia 2008 roku pomiędzy [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce, jest nieważna;
zasądza od pozwanego Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu w Austrii prowadzącego w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) oddział w Polsce na rzecz powoda [OSOBA], kwotę 79.579,80 (siedemdziesiąt dziewięć tysięcy, pięćset siedemdziesiąt dziewięć, 80/100) złotych oraz kwotę 15.998,13 (piętnaście tysięcy, dziewięćset dziewięćdziesiąt osiem, 13/100) franków szwajcarskich, obie kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty;
w pozostałym zakresie powództwo oddala;
zasądza od pozwanego Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu w Austrii prowadzącego w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) oddział w Polsce na rzecz powoda [OSOBA], kwotę 8.487,39 (osiem tysięcy, czterysta osiemdziesiąt siedem, 39/100) złotych kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, w tym kwotę 5400,00 (pięć tysięcy, czterysta) złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.---

/-/ Sędzia SO Mariusz Solka

Sygn. akt III C 1743/19

Uzasadnienie

wyroku z dnia 24 kwietnia 2023 roku ( k. 516-517)

Pozwem z dnia 10 grudnia 2019 r. skierowanym przeciwko Raiffeisen Bank International AG Spółka Akcyjna z siedzibą w Wiedniu w [OSOBA] w Polsce powód [OSOBA] się:

zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 24.366,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty,
zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 15.998,13 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie kwoty 28.271,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Jednocześnie domagał się zasądzenia od pozwanego na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 3-29).

W odpowiedzi na pozew pozwany [OSOBA] o oddalenie powództwa w całości, jak również zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych (k. 78-99).

Pismem procesowym z dnia 27 kwietnia 2022 r. powód [OSOBA] w ten sposób, ze wniósł o:

ustalenie, że Umowa o kredyt hipoteczny nr 200807HL005193602700 z dnia 01 sierpnia 2008 r. zawarta pomiędzy [OSOBA] EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie (aktualnie Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu) jest nieważna,
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 79.579,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
366,14 zł od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty,
213,66 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty,
zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 15.998,13 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie kwoty 28.271,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Jednocześnie domagał się zasądzenia od pozwanego na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 343-347).

W odpowiedzi na zmodyfikowane powództwo pozwany [OSOBA] o oddalenie powództwa w całości, jak również zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych (k. 370-376).

W uzasadnieniu swojego stanowiska powód [OSOBA], iż w dniu 30 lipca 2008 r. podpisał z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie (poprzednikiem prawnym pozwanego) umowę o kredyt hipoteczny o numerze 200807HL005193602700 na kwotę 185.000 zł. Kredyt przeznaczony był na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym oraz refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe. Umowa miała zostać została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez Bank wzorca umownego bez możliwości negocjacji jej treści. Integralną część umowy stanowił regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG. Zgodnie z umową kredyt miał być indeksowany do waluty obcej CHF. Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą kursów walut obcych obowiązującą w Banku w momencie wypłaty środków z kredytu. Spłata kredytu miała natomiast nastąpić w 372 równych miesięcznych ratach, natomiast raty kredytu miały być pobierane z rachunku bankowego powoda [OSOBA] w złotych. Raty kredytu podlegające spłacie miały być wyrażone w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu miały być pobierane z w/w rachunku bankowego według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą kursów walut obcych obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu. Kredyt miał być oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 4,25833 % w stosunku rocznym i stanowiła sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marzy banku w wysokości 1,50 punktów procentowych. Obowiązkowe zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły hipoteka kaucyjna oraz cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych. Do czasu ustanowienia wszystkich zabezpieczeń, w szczególności hipoteki, Bank miał stosować podwyższoną marżę banku o 1,20 p.p. Z kolei w dniu 30 grudnia 2014 r. strony zawarły aneks, który umożliwił powodowi spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF.

Wobec powyższego powód [OSOBA], że jego żądanie znajduje swoje oparcie w treści art. 410 kc, gdyż powód, spłacając kredyt, nie miał świadomości, że umowa zawierała postanowienia niedozwolone, które nie wiązały stron, ewentualnie, że umowa była nieważna ex tunc. W konsekwencji powód [OSOBA], że spłacając kredyt dokonywał w rzeczywistości nadpłat, albowiem wysokość należnych bankowi rat kredytowych była niższa niż to wynikało z przedstawionych przez Bank harmonogramów spłat. Ewentualnie w przypadku uznania, że przedmiotowa umowa była nieważna, wszelkie świadczenia strony powodowej związane z przedmiotową umowa, w tym przede wszystkim uiszczane raty kredytu, miały stanowić świadczenia nienależne. Powód [OSOBA], że postanowienia § 2 ust. 1 zd. 2 i § 7 ust. 1 zd. ostatnie umowy oraz postanowienia § 2 pkt 2, § 2 pkt 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 18 ust. 4 regulaminu miały być sprzeczne z art. 3851 § 1 kc. Po pierwsze wskazał, że zawierając przedmiotową umowę miał działać jako konsument, gdyż umowa została zawarta z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego, co nie było w żaden sposób związane z działalnością gospodarczą lub zawodową strony powodowej. Co więcej, umowa miała zostać zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego przedłożonego przez bank, który miał nie dopuszczać do wprowadzenia do umowy jakichkolwiek zmian samodzielnie przez stronę powodową, ani też negocjowania treści postanowień umownych. Kwestionowane postanowienia umowne w ocenie powoda [OSOBA] głównych świadczeń stron wynikających z umowy, gdyż stanowiły w istocie zastrzeżoną klauzulę waloryzacyjną, mającą charakter poboczny w stosunku do głównego obowiązku kredytobiorcy w postaci zwrotu kwoty kredytu. Jednakże postanowienia te odnosiły się w swej treści do kursu kupna lub sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty lub spłaty kredytu, które w ocenie powoda [OSOBA]. Podniósł, że umowa nie określała żadnych precyzyjnych przesłanek umożliwiających ustalenie zasad indeksacji zobowiązania Kredytobiorcy, a zatem ustalenia jego ostatecznej wartości na dzień zaciągnięcia zobowiązania. Postanowienia umowy miały kształtować prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszający jego interesy. Powód [OSOBA], że w kwestionowanych postanowieniach umowy Bank miał przyznać sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości salda kredytu, jak również wysokości rat kredytowych, poprzez dowolnie niczym nieograniczone wyznaczenie w tabelach kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Powód [OSOBA] posiadać możliwości kontroli sposobu wykonywania przez bank przedmiotowej umowy w kwestionowanym w toku niniejszego postępowania zakresie, w szczególności w zakresie wysokości salda kredytu i wysokości rat kredytowych. Powód [OSOBA], iż przedmiotowy mechanizm waloryzacji prowadził ponadto do sytuacji, w której odsetki naliczone przy płatności pierwszej (i każdej kolejnej) raty kredytowej nie były naliczane od kwoty wykorzystanego kredytu (w systemie dziennym), a od kwoty stanowiącej iloczyn wyliczonego technicznego salda kredytu wyrażonego w walucie CHF i kursu sprzedaży z dnia spłaty raty. W konsekwencji powód [OSOBA] wspomnianymi postanowieniami umownymi (k. 3-29, 243-265, 343-347).

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany [OSOBA] twierdzeniom powoda [OSOBA] negocjowania warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej, rzekomemu braku wypełnienia przez niego obowiązków informacyjnych – zarówno w toku czynności poprzedzających zawarcie umowy kredytu, jak i w trakcie jej wykonywania. Nie zgodził się również z przekonaniem powoda, jakoby to on nie dopełnił ciążących na nim obowiązków informacyjnych. Pozwany [OSOBA], jeszcze na etapie prezentowania oferty, następnie tuż przed zawarciem kwestionowanej umowy, rzetelnie i wyczerpująco wyjaśnił powodowi mechanizm działania indeksacji. W szczególności, zwrócił uwagę na ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty obcej. Zaciągając zobowiązania strona powodowa miała być zatem świadoma ryzyka kursowego, przede wszystkim faktu wpływu kursu waluty na wysokość zobowiązania wobec pozwanego oraz wysokość raty. Przed podpisaniem umowy kredytowej strona powodowa dwukrotnie miała złożyć stosowne oświadczenie w tym zakresie na piśmie, po raz pierwszy już na etapie samego wnioskowania o kredyt indeksowany, a później na etapie podpisywania umowy kredytowej i w ocenie Banku nie można przyjąć, ze nie zdawała sobie sprawy ze znaczenia ich treści. Podobnie, zaprzeczył występującej po jego stronie rzekomej dowolności w kształtowaniu tabeli kursowej. Bank zaznaczył, ze sam ponosił ryzyko nie tylko braku spłaty kredytu, ale również ryzyko finansowe związane z zaciągniętymi zobowiązaniami na rynku międzybankowym w celu udzielenia kredytu. W żadnym momencie wykonywania umowy pozwany [OSOBA] też jakiejkolwiek możliwości dowolnego, arbitralnego ustalania wartości kursu kupna lub sprzedaży waluty. Określając kursy waluty obcej we własnej tabeli, działał wyłącznie w granicach powszechnie obowiązującego prawa, kategorycznie nie naruszał granic swobody umów i nie wykorzystywał zarzucanej mu przewagi kontraktowej. W ocenie Banku klauzule indeksacyjne były zgodne z dobrymi obyczajami oraz nie nastąpił brak rażącego naruszenia interesów konsumenta. Podniósł jednak zarzut przedawnienia roszczeń powoda (k. 78-99, 370-376).

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2020 r. Sąd oddalił wniosek pozwanego o wyłączenie Sędziego SO [OSOBA] od orzekania w sprawie o sygn. akt III C 1743/19 (k. 228-237). Na skutek zażalenia pozwanego Sąd postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2022 r. oddalił zażalenie (k. 319).

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2022 r. Sąd na podstawie art. 25 kpc odrzucił wniosek pozwanego o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu (wniosek z pisma z dnia 07 czerwca 2022 r.) (k. 382).

Na rozprawie w dniu 09 lutego 2023 roku pełnomocnik pozwanego Banku podniósł zarzut zatrzymania (k. 488-490).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany [OSOBA] AG w Wiedniu prowadzący w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce, prowadzi działalność pośrednictwa pieniężnego, finansową działalność usługową z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, działalność wspomagającą usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, działalność agentów i brokerów ubezpieczeniowych, kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek (wydruk KRS – 105-112).

Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce jest następcą prawnym EFG EuroBank Ergasias Spółka Akcyjna Oddział w Polsce (okoliczność niesporna).

Powód [OSOBA], zgłosił się do banku, celem uzyskania środków finansowych w celu zakupu nieruchomości zaspokajającej jego potrzeby mieszkaniowe. Pracownik Banku nie tylko zaprezentował, lecz wyraźnie doradził powodowi ofertę kredytu w walucie CHF. Było to podyktowane również faktem, że powód [OSOBA] kredytowej do zawarcia umowy w złotówkach. Niemniej, powodowi nie przedstawiono historycznych kursów proponowanej waluty ani rzetelnej symulacji walutowej. Zapewniano jednak, iż walutę CHF zaliczyć należy najbardziej bezpiecznych i stabilnych. Nie wyjaśniono powodowi również na czym polega ryzyko walutowe oraz czym jest spread. Doradca nie tłumaczył na czym polega indeksacja i w jakim celu wprowadza się ją do Umowy. Kredytobiorca nie został też poinformowany, w jaki sposób Bank tworzy wykorzystywane przez siebie tabele kursowe odnoszące się do walut obcych. Nie przedstawiono, na czym de facto polegało ryzyko walutowe związane z Umową kredytu indeksowanego do waluty CHF, zwłaszcza w długoletnim okresie czasowym, jak również kwestii rzeczywistego nieograniczonego ryzyka powoda [OSOBA] z taką Umową. Postanowienia kwestionowanej Umowy kredytu nie były negocjowane pomiędzy stronami. Umowa została w całości przygotowana przez pozwany [OSOBA] i przedstawiona powodowi w dniu jej zawarcia, w zasadzie jedynie do podpisu – bez omawiania jej zapisów. Pracownik pozwanego nie wyjaśnił powodowi treści i znaczenia złożonego przy wniosku oświadczenia, nie było też mowy o praktycznie nieograniczonym ryzyku walutowym, nie poruszano kwestii spreadu – w szczególności jego wpływu na umowę. W efekcie, powód [OSOBA] w stanie ustalić kursu, po jakim Bank przeliczy kredyt, tj. jaka będzie ostateczna wysokości nie tylko całości kredytu, ale i poszczególnych jego rat. Obecnie powód [OSOBA] (zeznania powoda – k. 489).

W dniu 25 czerwca 2008 r. powód [OSOBA] się do poprzednika prawnego pozwanego – EFG Eurobank Ergasias S.A., z wnioskiem o udzielenie kredytu na łączną kwotę 185.000 zł, na okres 372 miesiące. Jako walutę kredytu wskazał walutę CHF. Celem kredytu miał być zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym w kwocie [LOKAL].[LOKAL] zł (wniosek kredytowy – k. 118-120).

Załącznikiem do wniosku o kredyt hipoteczny było odrębnie spisane oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt indeksowany do waluty obcej, w którym to powód [OSOBA], iż został zapoznany przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielania kredytu indeksowanego do waluty obcej, a także mając świadomość tego ryzyka rezygnuje z zaciągnięcia kredytu w złotych. Dalej, wnioskodawca oświadczył, iż znane są mu postanowienia Regulaminu kredytowania, jak również, że został poinformowany o aktualnej wysokości kursów waluty obcej dostępnej w placówkach pozwanego Banku. Oświadczenie powoda [OSOBA], iż wnioskodawca świadomy tego, iż ponosi ryzyko kursowe, które ma wpływ na wysokość zobowiązania względem Banku oraz na wysokość rat spłaty kredytu, kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach określonych w Regulaminie, a także, iż saldo zadłużenia wyrażone jest w walucie obcej, zaś raty wyrażone są w walucie obcej i spłacane w złotych (oświadczenie - k. 123).

W efekcie pozytywnej decyzji kredytowej, w dniu 01 sierpnia 2008 r. (data sporządzenia - 30 lipca 2008 r.) pomiędzy powodem [OSOBA] a poprzednikiem prawnym pozwanego - EFG EuroBank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie zawarta została Umowa o kredyt hipoteczny nr 200807HL005193602700 (decyzja kredytowa – k. 125, umowa kredytu – k. 127-129).

W umowie wskazano, iż Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, zaś kredytobiorca zobowiązuje się do wykorzystania kredytu na warunkach określonych w umowie i Regulaminie oraz zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, opłatami, prowizjami i innymi kosztami w terminach spłaty określonych w umowie (§ 1 ust. 1 Umowy).

Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę w wysokości 185.000 zł. Wskazano przy tym, iż kredyt jest indeksowany do waluty obcej CHF. Kredyt miał zostać przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym przy ul. [ADRES], nr 89E, nr lokalu [LOKAL] w Toruniu oraz refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe. Okres kredytowania ustalono na 372 miesięcy. Kredytobiorca zobowiązał się do zapłaty prowizji od udzielenia kredytu w wysokości 1.665 zł (§ 2 Umowy).

Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia Umowy wynosiła 4,25833 % w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania. Zmienna stopa procentowa ustalana miała być jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku w wysokości 1,50 punktów procentowych (p.p.). Oprocentowanie kredytu miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). Szczegółowe zasady naliczania odsetek, ustalania wysokości oprocentowania oraz zasady zmiany oprocentowania znajdywały się w Regulaminie (§ 3 Umowy).

Bank był uprawniony do pobierania opłat i prowizji określonych w taryfie oprocentowania, opłat i prowizji dla kredytów hipotecznych Polbank EFG, zwanej dalej „[OSOBA] umowy postanowiły, iż Kredytobiorca zwolniony był z zapłaty prowizji od wcześniejszej spłaty kredytu dokonanej po pierwszych 3 latach okresu kredytowania. Bank zastrzegł sobie prawo do zmiany wysokości opłat i prowizji w sytuacjach określonych w Regulaminie. Bank informował Klienta o zmianach wysokości opłat i prowizji w sposób określony w Regulaminie (§ 4 Umowy).

Kredyt miał zostać wypłacony jednorazowo. Warunkiem wypłaty kredytu było spełnienie przez kredytobiorcę warunków uruchomienia kredytu, w tym określonych w decyzji kredytowej przekazanej [OSOBA] złożenia pierwszej dyspozycji wypłaty nie może przekraczać 60 dni od dnia zawarcia Umowy. Umowa ulegała rozwiązaniu, jeżeli w ciągu 60 dni od dnia jej zawarcia Kredytobiorca nie spełni warunków uruchomienia kredytu zgodnie z ust. 2, tj. po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków uruchomienia kredytu w tym określonych w decyzji kredytowej przekazanej kredytobiorcy (§ 5 ust. 1, 2, 5 oraz 6 Umowy).

Spłata kredytu następowała w miesięcznych ratach równych. W okresie karencji kapitału płatne były wyłącznie raty odsetkowe. Kredyt podlegał spłacie w 372 ratach. Raty kredytu oraz inne należności związane z kredytem pobierane były z rachunku Bankowego wskazanego w treści pełnomocnictwa, stanowiącego załącznik do niniejszej Umowy. Kredytobiorca zobowiązany był do utrzymywania wystarczających środków na ww. rachunku, uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej. Informacje na temat zmiany stopy procentowej, wysokości rat spłaty oraz terminów spłaty Kredytobiorca otrzymywał w wyciągu Bankowym dotyczącym kredytu (§ 6 ust. 2-4, 6-7 Umowy).

Jako zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami wynikającymi z Umowy ustanowiono następujące zabezpieczenia:

pierwszą hipotekę kaucyjną do kwoty 370.000 zł na zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowioną na rzecz Banku na ww. nieruchomości położonej w Toruniu przy ul. [ADRES], nr 89E, nr lokalu [LOKAL],
cesję prawną na rzecz Banku z polisy ubezpieczeń ww. nieruchomości/budowy od dnia i innych zdarzeń losowych (§ 7 Umowy).

Od zadłużenia przeterminowanego Bank pobierał odsetki o charakterze zmiennym, które w dniu sporządzenia Umowy wynosiły 16 % w skali w stosunku rocznym. Szczegółowe zasady naliczania odsetek od zadłużenia przeterminowanego oraz zasady zmiany tego oprocentowania znajdowały się w Regulaminie (§ 8 ust.1-2 Umowy).

Kredytobiorca oświadczył, iż w zakresie roszczeń Banku wynikających z niniejszej Umowy poddaje się egzekucji w trybie art. 97 ustawy prawo Bankowe oraz wyraża zgodę na wystawienie przez Bank Bankowego tytułu egzekucyjnego do kwoty 370.000 zł. Bank miał prawo objąć Bankowym tytułem egzekucyjnym – obok wierzytelności kapitałowych - także odsetki i koszty związane z realizacją Umowy oraz wszelkie koszty związane z windykacją należności Banku wraz z kosztami zastępstwa prawnego (§ 9 ust. 1 Umowy).

Kredytobiorca oświadczył również, że:

wszelkie dane dotyczące Kredytobiorcy, nieruchomości stanowiącej przedmiot finansowania oraz nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie Umowy, podane we wniosku oraz innych dokumentach przedłożonych w Banku, celem zawarcia Umowy są zgodne z prawdą i stanem faktycznym oraz nie uległy zmianie do dnia zawarcia Umowy;
w stosunku do kredytobiorcy nie jest prowadzone żadne postępowanie sądowe lub administracyjne, które mogłyby wpłynąć niekorzystnie na sytuację finansową Kredytobiorcy lub realizację zobowiązań wynikających z Umowy;
kredytobiorca nie zalega z żadnymi płatnościami, w tym wynikającymi z zobowiązań podatkowych (§ 10 ust. 1-3 Umowy)

W zakresie nieuregulowanym Umową zastosowanie miały postanowienia Regulaminu. Kredytobiorca oświadczył, że w dniu podpisania Umowy otrzymał Regulamin i aktualną na dzień sporządzenia Umowy Taryfę i zapoznał się z nią (§ 15 ust. 1-2 Umowy).

Załącznik do Umowy stanowiło m.in. oświadczenie kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką. W jego treści Kredytobiorca m.in. oświadczył, że w związku z zawarciem Umowy o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej:

został zapoznany przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej,
będąc w pełni świadomym ryzyka kursowego, rezygnował z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonywał wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej,
znane mu były postanowienia Umowy o kredyt hipoteczny oraz „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG” w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej,
został poinformowany, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna była w placówkach Banku,
był świadomy, że a) ponosi ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany był kredyt, b) ryzyko kursowe miało wpływ na wysokość zobowiązania względem Banku wynikającego z Umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu, c) kredyt miał zostać wypłacony w złotych na zasadach opisanych w ww. Regulaminie, d) saldo zadłużenia kredytu wyrażone było w walucie obcej, e) raty kredytu wyrażone były w walucie obcej i podlegały spłacie w złotych na zasadach opisanych w ww. regulaminie (oświadczenie – k. 136).

Integralną część Umowy stanowił Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez PolBank EFG (regulamin – k. 130-134).

W treści Regulaminu wskazano, iż pod pojęciem: „kredytu indeksowanego do waluty obcej” należy rozumieć kredyt oprocentowany według stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych, według Tabeli. Przez pojęcie „Tabeli”, którą należało zaś rozumieć Tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku (§ 2 pkt 2 i 12 regulaminu).

Rachunek kredytowy był to rachunek prowadzony przez Bank, na którym prowadzona jest ewidencja salda zadłużenia z tytułu kredytu; w przypadku kredytów złotowych rachunek prowadzony jest w złotych, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, rachunek prowadzony jest w walucie obcej (§ 2 pkt 14 regulaminu).

Kredyt udzielany był w złotych. Na wniosek wnioskodawcy Bank udzielał kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej wnioskodawca wnioskuje o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej (§ 4 ust. 1 regulaminu).

W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu miała następować w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosowany miał być kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu miało być wyrażone w walucie obcej i obliczane według kursu obowiązującego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane miało być według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. W przypadku gdyby wypłacona kwota kredytu nie pokrywała w całości kwoty zobowiązania lub kosztów inwestycji, kredytobiorca był zobowiązany do pokrycia różnicy ze środków własnych (§ 7 ust. 4-5 regulaminu).

Raty spłaty kredytu pobierane miały być z rachunku Bankowego kredytobiorcy, prowadzonego w złotych, wskazanego w umowie. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, raty kredytu podlegające spłacie wyrażane miały być w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane z rachunku Bankowego, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty kredytu. Jeśli dzień wymagalności raty przypadałby na dzień wolny od pracy, stosowany miał być kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 1-2 regulaminu).

W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej wcześniejsza spłata dokonywana była w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji (§ 13 ust. 7 regulaminu).

Bank, na wniosek kredytobiorcy, mógł wyrazić zgodę na zmianę waluty kredytu, z zastrzeżeniem postanowień ust. 2-4, w których wskazano na warunki odnoszące się do zmiany waluty kredytu, które powinien spełniać kredytobiorca (§ 14 ust. 1 regulaminu).

W przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonywał zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku (§ 21 ust. 3 regulaminu).

Kwotę udzielonego kredytu Bank wypłacił powodowi w złotych polskich jednorazowo w dniu 14 sierpnia 2008 r., gdzie kwota wyrażona w PLN została przeliczona na kwotę wyrażoną w CHF w wysokości 94.080,55 CHF (zastosowano kurs 1,9664) (zaświadczenie - k. 50).

Aneksem nr 1 do umowy z dnia 30 grudnia 2014 r. strony postanowiły, iż spłata udzielonego Kredytobiorcy kredytu indeksowanego do waluty obcej, będzie następowała w walucie obcej CHF, do której kredyt był indeksowany. Kredytobiorca jednocześnie zobowiązał się do posiadania rachunku bankowego w walucie obcej (aneks nr 1 do umowy – k. 138-141).

Z uwagi na powyższe w okresie od dnia 12 września 2008 r. do dnia 12 grudnia 2014 r. kredyt był spłacany przez Kredytobiorców z rachunku prowadzonego w walucie PLN, natomiast po tej dacie spłata kredytu odbywała się z rachunku walutowego (zaświadczenie - k. 51-57).

W okresie od dnia 12 września 2008 r. do dnia 12 grudnia 2014 r. tytułem spłaty kredytu powód [OSOBA] kwotę 79.579,80 zł, natomiast od dnia 13 grudnia 2014 r. do dnia 14 października 2019 r. powód [OSOBA] kwotę 15.998,13 CHF (zaświadczenie - k. 51-57, opinia biegłego – k. 385-392, opinia uzupełniająca – k. 434-441).

Reklamacją z dnia 25 listopada 2019 r. powód [OSOBA] do zapłaty wszelkich uiszczonych przez niego w okresie od dnia 14 grudnia 2009 r. do dnia 14 października 2019 r. należności w związku z umową tj. kwoty 63.115,38 zł oraz kwoty 15.998,13 CHF, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia wymagalności w/w roszczeń, w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma (reklamacja – k. 47-48, odpowiedź Banku – k. 49).

Powód [OSOBA] z konsekwencji związanych ze stwierdzeniem nieważności umowy. Jest gotowy, aby w przypadku stwierdzenia nieważności zwrócić wszystkie świadczenia wzajemne. Zdaje sobie sprawę z ryzyka, że bank może dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału. Godzi się na stwierdzenie nieważności umowy kredytowej (oświadczenie powoda – k. 368, zeznania powoda – k. 489).

Ustalenia stanu faktycznego zostały poczynione przez Sąd na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Ich prawdziwość i autentyczność nie budziła bowiem wątpliwości, nie była też kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd oparł się ponadto na złożonych przez strony dokumentach złożonych w kserokopiach, gdyż nie kwestionowała ich żadna ze stron niniejszego postępowania, przez co zbędne okazało się żądanie dołączenia ich w formie oryginałów.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd oparł się także na zeznaniach złożonych przez powoda [OSOBA]. Wprawdzie przesłuchanie stron jest dowodem wyłącznie posiłkowym, tym niemniej w niektórych wypadkach może się on okazać dowodem wręcz kluczowym dla odtworzenia istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności. W ocenie Sądu zeznania powoda [OSOBA] i spójne, co więcej - wyraźnie korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Sąd dał wiarę twierdzeniom powoda, w szczególności w zakresie opisanej procedury prezentacji produktu, następnie zawierania spornej Umowy, w tym odnośnie otrzymanego przez niego zakresu informacji o ryzykach związanych z zaciąganym zobowiązaniem. Powód [OSOBA] i przekonywująco podtrzymywał, iż nie negocjował postanowień Umowy, a do podpisu przedstawiono mu gotowy, przygotowany wyłącznie przez Bank szablon Umowy. W obliczu zapewnień doradcy o stabilności waluty CHF, a także, iż wszelkie ewentualne wahania kursu nie są wielkie, powód [OSOBA] kredytowej do zawarcia umowy w złotówkach, nie mógł przypuszczać, że wysokość raty może ulec tak drastycznej zmianie. Powód [OSOBA], że nie wyjaśniono mu czym jest spread, jak również tego w jaki sposób wzrost kursu waluty wpływa na wysokość salda w przyszłości. Całość zeznań powoda [OSOBA], iż w sposób rzetelny, zrozumiały nie wyjaśniono mu zasadniczego elementu związanego z kredytem indeksowanym, a mianowicie - ryzyka walutowego z tym związanego w perspektywie wieloletniej. Na gruncie zeznań powoda, Sąd nie miał wątpliwości, iż pozwany [OSOBA] - jako profesjonalista, nie wypełnił w sposób prawidłowy, staranny swoich zobowiązań w zakresie przedkontraktowych pouczeń związanych z uświadomieniem powodowi jako kredytobiorcy, rzeczywistego ryzyka walutowego, a także ekonomicznych skutków takowego ryzyka w długoletnim horyzoncie czasowym (zeznania powoda – k. 489).

Wedle Sądu, waloru dowodowego nie posiadały dokumenty lub informacje przedstawiające czyjeś stanowisko w przedmiocie kredytów indeksowanych i denominowanych (artykuły, opinie), albowiem powyższe w żadnym razie nie mogły być podstawą ustaleń faktycznych Sądu w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym trzeba, iż wymienione bądź dołączone do pism stron orzeczenia sądów stanowiły wyłącznie wzmocnienie argumentacji strony je przedstawiającej, rozwinięcie zajętego w sprawie stanowiska, w związku z czym jest oczywistym, iż nie mogą stanowić dowodów w sprawie w sytuacji gdy były wnioskowane w takim charakterze.

Postanowieniem z dnia 04 maja 2022 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego ds. rachunkowości i finansów na okoliczność:

a) wyliczenia łącznej wartości świadczeń uiszczonych przez powoda [OSOBA] w związku z faktyczną realizacją umowy o kredyt hipoteczny z dnia 30.07.2008 roku nr 200807HL005193602700 (ze szczegółowym rozbiciem na poszczególne lata i miesiące wraz z rozbiciem na poszczególne waluty, w przypadku spłaty świadczenia w różnej walucie);

- w okresie od dnia 14.12.2009 roku do dnia 14.10.2019 roku;

wyliczenie różnicy pomiędzy faktyczną łączną wysokością rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych przez powoda [OSOBA] w/w umowy a łączną wysokością rat kapitałowo-odsetkowych, które powód [OSOBA] przy założeniu wyeliminowania z umowy mechanizmu indeksacji kwoty kredytu do waluty CHF, wyliczonej z pominięciem postanowień umownych par.2 ust.1 zd. drugie umowy oraz par.2 pkt 2), pkt12),vpar.7 ust.4, par.9 ust.2 Regulaminu , z rozbiciem na poszczególne miesiące i lata, ze szczegółowym rozbiciem na część kapitałową i odsetkową, przy założeniu, iż strony zawarły pierwotną umowę w złotych polskich bez przeliczenia wypłaconych kwot na walutę indeksowaną i również spłata następowała bezpośrednio w złotych polskich, przy uwzględnieniu oprocentowania wynikającego z umowy (par.3 umowy – oparta na stopie referencyjnej L3 powiększoną o stałą marżę Banku 1.5 p.p.); w przypadku spłacania raty bezpośrednio w walucie, przy zastosowaniu kursu średniego NBP z daty spłaty; z uwzględnieniem wynikających z umowy: okresu kredytowania, rodzaju rat, daty spłaty poszczególnych rat kapitału i odsetek zgodnie z zestawieniem transakcji oraz zaświadczeniem bankowym;

- - w okresie od dnia 14.12.2009 roku do dnia 14.10.2019 roku;

Ponadto na podstawie art.235 (2) par.1 pkt.2 i 3 kpc Sąd pominął dowód z: a. w pozostałym zakresie z opinii biegłego (k. 4, wniosek powoda); b. zeznań świadka [OSOBA] i [OSOBA] (k.79, wniosek pozwanego); c. opracowania ZBP (k.114-116, wniosek pozwanego); d. informacji KNF (k.180-200, wniosek pozwanego); e. pisma NBP (k.202-206, wniosek pozwanego); f. zestawienia kursów (k.208-211, wniosek pozwanego); g. obwieszczeń NBP (k.213-219, wniosek pozwanego) (k. 323-324).

Powyższe, zdaniem Sądu okazały się irrelewantne dla rozstrzygnięcia sporu. Godzi się przy tym zauważyć, iż zasadniczo wszelkie okoliczności zawarcia umowy zostały dowiedzione w toku postępowania dowodowego, o czym mowa wyżej.

Postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. Sąd zmienił postanowienie wydane przez Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 04 maja 2022 roku (k.323) w ten tylko sposób, iż dopuścił dowód z opinii biegłego w dwóch wariantach wskazanych w postanowieniu z dnia 04 maja 2022 roku wyłącznie w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 12 grudnia 2019 roku w miejsce wskazanego uprzednio okresu od dnia 14.12.2009 roku do dnia 14.10.2019 roku (k. 360).

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd oparł się częściowo na opinii biegłego sądowego [OSOBA] - w zakresie jakim biegły wskazał na sumę dokonanych przez powoda [OSOBA] pozwanego (opinia - k. 385-392 opinia uzupełniająca – k. 434-441) W ocenie Sądu przedmiotowa opinia sporządzona została w sposób fachowy, logiczny i spójny, a wnioski z niej płynące nie budzą wątpliwości Sądu, przy czym wnioski płynące z opinii biegłego Sąd również weryfikował w oparciu o zaświadczenia wystawione bezpośrednio przez pozwanego z których wynikały terminy oraz wysokość spłat dokonywanych przez powoda (zaświadczenie - k. 51-57). W odniesieniu do wysokości żądanej kwoty z uwagi na treść uchwały z 16.02.2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, Sąd Okręgowy uznał, iż wiążącym dla Sądu było żądanie określone w pozwie, stosownie do art. 321 §1 k.p.c. W pozostałym zakresie, Sąd pominął opinię biegłego uznając ją za zbędną z uwagi na zmianę w trakcie postępowania przyjętej koncepcji rozstrzygnięcia w oparciu o nieważność umowy kredytowej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15zzs² ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 roku, poz. 374 ze zm.), jeżeli w sprawie rozpoznawanej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w całości, sąd może zamknąć rozprawę i wydać orzeczenie na posiedzeniu niejawnym po uprzednim odebraniu od stron lub uczestników postępowania stanowisk na piśmie.

Sąd Okręgowy uznał, że złożone przez strony dokumenty oraz wyjaśnienia stron zawarte w dalszych pismach procesowych, wreszcie przesłuchanie strony powodowej stanowią dostateczny, adekwatny materiał dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji, tutejszy Sąd rozstrzygnął sprawę wyrokiem wydanym na posiedzeniu niejawnym.

Przechodząc do rozważań merytorycznych, wyraźnie poza sporem pozostawał sam fakt zawarcia przez strony spornej Umowy. Strony nie spierały się również co do okoliczności uruchomienia kredytu i przelania na rzecz powoda [OSOBA], następnie spłaty kredytu na określonych w podpisanej umowie zasadach tj. w naliczonych przez Bank kwotach w oparciu o tabele Bankowe, a także w określonych terminach.

Strony natomiast inaczej interpretowały charakter umowy, jak i jej skutki. Pozwany w toku procesu wskazywał, że w świetle prawa umowa spełniała wszelkie przesłanki ważności umowy kredytowej, ponadto umowa była negocjowana przez powoda, zatem brak było podstaw do uznania, że zawarte są w niej klauzule niedozwolone. Z kolei powód [OSOBA] nieważność.

Tak określone żądanie znajduje swą podstawę prawną w treści przepisu art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód [OSOBA] przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu powołanego wyżej przepisu występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powoda. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 roku, III CRN 57/87, opubl. w OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powoda. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko, które Sąd Okręgowy w całości podziela, wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 roku (II CKN 919/99, LEX nr 54376). Interes prawny będąc materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, badany jest przez Sąd z urzędu, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa [OSOBA] żądania powoda [OSOBA]. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. powód [OSOBA] po jego stronie interesu prawnego.

Należy wskazać, iż w doktrynie (por. M. Jędrzejewska, w; Kodeks postępowania cywilnego, [OSOBA] 1 pod red. T. [OSOBA] 2006, s. 449, teza od 8 - 11 i cyt. tam orzecznictwo) przyjmuje się, że w sytuacji, gdy sporne jest istnienie samego zobowiązania lub z naruszonego stosunku prawnego wypływa lub może wpłynąć jeszcze więcej roszczeń, powództwo o ustalenie tego stosunku może leżeć w interesie prawnym strony powodowej.

W odniesieniu do powyższego wskazać należy, iż powód [OSOBA] w stwierdzeniu nieważności umowy nr 200807HL005193602700 z dnia 01 sierpnia 2008 r. Wskazać należy, że ustalenie nieważności łączącej strony umowy pozwoli na ustalenie i ustabilizowanie sytuacji prawnej powoda [OSOBA]. Rozstrzygnięcie to będzie mieć bowiem określone konsekwencje dla przyszłych zdarzeń prawnych, a także zapobiegnie występowania sporów między stronami z tytułu tej samej umowy kredytu w przyszłości. Uwzględnienie żądania w przedmiocie ustalenia nieważności umowy kredytu, a nie jedynie zasądzenie dochodzonej przez powoda [OSOBA] w oparciu o prejudycjalną przesłankę stwierdzenia nieważności umowy, usunie negatywne skutki zawartej przez strony umowy kredytu. Uwzględnienie takiego żądania usunie bowiem z obrotu prawnego nieważną umowę i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów.

Nadto - w przeciwieństwie do samego wyroku zasądzającego świadczenie, spełnione na podstawie uznanej przesłankowo za nieważną umowy - wyrok ustalający nieważność umowy będzie prejudykatem w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, zmierzającej do wykreślenia hipoteki. Także w tym wyraża się interes prawny powoda w żądaniu ustalenia nieważności umowy, która nadal jest wykonywana.

Pomiędzy stronami istnieje spór co do ważności umowy, która formalnie wiąże i jest wykonywana, a tylko wyrok sądowy ustalający nieważność umowy może uregulować sytuację prawną stron na przyszłość, kończąc spór i stan związania stron umową, zwłaszcza co do obowiązku dalszego płacenia rat kredytowych, wymagalnych w przyszłości, które – jako dotychczas niespełnione – nie mogą być objęte powództwem o zapłatę. Jednocześnie skutku takiego nie jest w stanie wywołać zasądzenie części bądź nawet całości zapłaconych nienależnie przez kredytobiorcę na rzecz banku świadczeń.

W sprawie o ustalenie nieważności umowy jest zatem istotne, jaki skutek ta umowa wywarła w ujmowanym wielopłaszczyznowo aspekcie skutków cywilnoprawnych. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy skutki takiej umowy ex tunc. Z uwagi zaś na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią, jako swoisty prejudykat, ma on istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu.

W przedmiotowej sprawie dopóki strony wiąże umowa, powód [OSOBA] i w sposób wiążący dla Banku domagać się rozliczenia umowy. Żądania te zaktualizują się w przypadku ustalenia, że zaskarżone postanowienie umowne nie wiąże stron. Interes prawny powoda w żądaniu ustalenia nieważności umowy w tym kontekście jest oczywisty, bowiem bez takiego rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Uznanie braku interesu powoda [OSOBA] w istocie tym, że dopiero po spłaceniu kolejnych rat kredytu musiałby występować z kolejnymi żądaniami zwrotu nadpłaty. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności strony powodowej w zakresie wysokości rat i sposobu ich rozliczania.

Dalej należało zauważyć, że kwestia ustalenia będzie miała wpływ na roszczenie o wykreślenie hipoteki zabezpieczającej. Powództwa z art. 189 k.p.c. i art. 10 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece realizują odrębne kategorie roszczeń procesowych, stanowiące dwa niezależne środki ochrony prawnej, oparte na różnych przesłankach i zmierzające do osiągnięcia odmiennego celu. Powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece służy uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym aktualnym na dzień orzekania. Zmierza do zaspokojenia roszczenia typu rzeczowego i pozostaje w ścisłym związku z ustrojową funkcją ksiąg wieczystych. Jest zatem właściwym instrumentem do rozstrzygnięcia sporu, której ze stron przysługuje prawo do nieruchomości objętej księgą wieczystą ( tak SN w wyrokach z [KW] lutego 2011 r., I CSK 305/10, OSNC – ZD z 2012 r., Nr 1, poz. 7, z 11 grudnia 2007 r., II CSK 361/07, z 19 lutego 2003 r., V CKN 1614/00, z 19 listopada 2004 r., II CK 152/04, z 21 listopada 2002 r., IV CKN 1519/00, i z 10 października 1985 r., II CR 281/85, OSNC 1986 roku Nr 7 - 8, poz. 125). Nadto hipoteka wygasa na skutek wygaśnięcia wierzytelności (art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Tymczasem jak wskazano już wyżej stosunek prawny wynikający z umowy kredytu w dalszym ciągu istnieje. Zatem dopiero dokonanie ewentualnego ustalenia nieważności umowy kredytu spowoduje możliwość wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.

Podsumowując rozważania w zakresie spełnienia przesłanek z art. 189 k.p.c. wskazać należy, że powód [OSOBA] prawnego w odniesieniu do umowy cały czas jeszcze wykonywanej. Powód [OSOBA] w niniejszej sprawie nieważność tej umowy i takiego też ustalenia się domagał.

W związku z podnoszonym przez stronę powodową zarzutem nieważności umowy kredytu zawartej z pozwanym [OSOBA], iż nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek w postaci zastąpienia nieważnych postanowień czynności prawnej odpowiednimi przepisami ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest także czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). W przypadku, gdy nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, wówczas czynność ta pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać nie tylko z wyraźnej dyspozycji przepisu, jak również z natury zobowiązania.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przedmiotowej Umowy, przez umowę kredytu Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu (ust. 1). Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony Umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień Banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli Umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania Umowy.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, w stanie prawnym obowiązującym w dniu zawarcia przedmiotowej Umowy kredytu, nie budziła wątpliwości dopuszczalność konstruowania umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej. Powyższe nie wywołuje także wątpliwości w judykaturze (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, sygn. akt I CSK 1049/14, OSNC z 2016 r nr 11 poz. 134, w którego uzasadnieniu została opisana konstrukcja Umowy kredytu Bankowego indeksowanego). Uznaje się, że Bank wydaje kredytobiorcy określoną sumę kredytową w złotych, przy czym jej wysokość jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty (np. CHF) w dniu wydania (indeksowanie do waluty obcej po cenie kupna). Ustalenie takie następuje również w celu określenia wysokości rat kredytowych, do których kredytobiorca będzie zobowiązany w okresie trwania stosunku kredytowego. W dniu płatności konkretnych rat taka rata jest przeliczana zgodnie z Umową na złote stosownie do kursu danej waluty, tj. po kursie jej sprzedaży kontrahentowi Banku. Tak ujęta Umowa kredytu indeksowanego mieści się oczywiście w konstrukcji ogólnej Umowy kredytu Bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 [OSOBA] ma zatem podstaw do twierdzenia, że w obrocie prawnym doszło do wykształcenia się jakiegoś odrębnego, oryginalnego typu Umowy Bankowej, powiązanej w sposób szczególny z kursem złotego do walut obcych w chwili wydania i zwrotu sumy kredytowej i tym samym zakładającej szczególny sposób określania wysokości zadłużenia kredytobiorcy w stosunku kredytowym. W zakresie Umowy kredytu indeksowanego także dochodzi do wydania sumy kredytu kredytobiorcy oraz zwrotu wykorzystanej sumy kredytu z reguły w ratach kredytowych w dłuższym odcinku czasowym. Dla kredytobiorcy istotne znaczenie ma z reguły wysokość rat spłacanych w poszczególnych okresach ich spłat. Kredytobiorca zwraca Bankowi wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej, gdyż suma wykorzystana w dniu wykonywania Umowy kredytu hipotecznego może mieć inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu kredytodawcy sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu, ale taka wykorzystana suma – w całości lub części - może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Przedstawiony powyżej pogląd, Sąd Najwyższy potwierdził w wyroku z 19 marca 2015 roku (sygn. IV CSK 362/14, Biul. SN z 2015 roku, nr 5), w którym, odwołując się do przepisów zawartych w ustawie z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy - Prawo Bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 roku, nr 165, poz. 984), wskazał, że „ideą dokonania nowelizacji [OSOBA] ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów denominowanych i indeksowanych według nowych zasad (…) Ustawodawca wprowadził narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia”.

W tym miejscu należy powołać się również na art. 4 wskazanej wyżej ustawy, zgodnie z którym, w przypadku kredytów bądź pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zastosowanie znajduje art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b [OSOBA], w odniesieniu do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie konieczne jest dokonanie stosownej zmiany Umowy kredytowej lub Umowy pożyczki. Zatem przepis ten wprost potwierdza stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą do umów zawartych wcześniej, jednakże nielogicznym byłoby uznanie, iż wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, albowiem wcześniej zawarte Umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne.

Konieczność wprowadzenia określonych zasad ustalania kursów walut do treści Umowy kredytowej oznacza potwierdzenie dopuszczalności indeksacji kwoty udzielonego kredytu.

W art. 69 ust. 2 [OSOBA] wskazano, jakie niezbędne (obligatoryjne) postanowienia powinny być ujawnione w umowie kredytu Bankowego (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, sygn. I CSK 1049/14, OSNC z 2016 roku nr 11 poz. 134). Zawarta przez strony Umowa zawiera wszystkie, wymienione wyżej elementy przedmiotowo istotne Umowy kredytu Bankowego.

Kredyt został udzielony w złotych, a był jedynie indeksowany do kursu waluty obcej. Ponadto, warto wskazać, że także w ocenie organów nadzorczych nad rynkiem finansowym nie ulegała wątpliwości, że kredyty indeksowane i denominowane to kredyty w walucie polskiej. Zgodnie ze stanowiskiem Narodowego Banku Polskiego z dnia 6 lipca 2011 roku wyrażonym w toku prac legislacyjnych nad tzw. ustawą antyspreadową: „kredyt w walucie polskiej ,,denominowany lub indeksowany” w innej walucie niż polska jest kredytem w złotych”.

Reasumując, w ocenie Sądu zawarta przez strony Umowa kredytu spełniała formalnie wszystkie ustawowe wymogi wynikające z treści art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo Bankowe, w szczególności z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 [OSOBA] określiły w przedmiotowej umowie kwotę kredytu, walutę kredytu, jego przeznaczenie, okres kredytowania, terminy i zasady jego zwrotu przez kredytobiorców przy zastosowaniu klauzuli indeksacyjnej, a także oprocentowanie kredytu i opłaty oraz prowizje związane z jego udzieleniem.

Nie ulega zatem wątpliwości, że pomiędzy stronami niniejszego postępowania zawarta została Umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej (CHF). Kredytem indeksowanym kursem waluty obcej to kredyt udzielany w walucie polskiej, przy czym na danych dzień (najczęściej na dzień uruchomienia kredytu), kwota kapitału kredytu (lub jej części) przeliczana jest na walutę obcą (według bieżącego kursu wymiany waluty), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalenia wysokości rat kapitałowo- odsetkowych. Wysokość kolejnych rat kapitałowo odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień.

Z literalnego brzmienia Umowy wynikało, że walutą kredytu było PLN (§ 2 ust. 1 Umowy). Na złote polskie jako na walutę kredytu wskazuje także waluta zabezpieczeń ustanowionych w umowie kredytu. Zgodnie z § 7 Umowy na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami kredytobiorca ustanowił: hipotekę kaucyjną do kwoty 370.000 PLN na rzecz Banku na nieruchomości położonej w Toruniu przy ul. [ADRES], nr 89E, nr lokalu [LOKAL].

W świetle art. 68 ustawy o księgach wieczystych i hipotece według stanu na chwilę zawarcia Umowy kredytu (tekst jedn.: Dz. U. z 2001, nr 124, poz. 1361) hipoteka zabezpiecza wyłącznie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona jedynie w oznaczonej sumie pieniężnej. Natomiast jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w innym pieniądzu aniżeli pieniądz polski, to wówczas hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu (por. orz. SN z 25.03.2011 roku, IV CSK 377/10 i z 29.04.2015 roku, V CSK 445/14).

Ponadto, również z treści Regulaminu obowiązującego w dacie zawarcia spornej Umowy wynika, że kredyt udzielony powodowi był kredytem złotowym. Mianowicie w § 2 zawierającym definicje pojęć, w punkcie 2 wskazano, że kredyt indeksowany do waluty obcej jest to kredyt oprocentowany według stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych, według tabeli. Zgodnie z § 2 ust. 12 za Tabele uważano tabelę kursów walut obecnych obowiązującą w Banku. Zgodnie z § 4 ust. 1 kredyt udzielany był w złotych. W ocenie Sądu treść Regulaminu potwierdza, że Bank jedynie przyjął na potrzeby Regulaminu taką a nie inną definicję kredytu indeksowanego do CHF (czy innej waluty), co samo przez się nie czyniło z niego kredytu walutowego.

Należy także zwrócić uwagę na treść § 7 ust. 4 Regulaminu, w którym wskazano, że w przypadku kredytu w walucie obcej, wypłata kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosowano kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone było w walucie obcej i obliczane było według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane było według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone było w walucie obcej i obliczane było według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane było według kursów stosowanych przy wypłacenie poszczególnych transz. Zgodnie z § 21 ust. 3 Regulaminu, w przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonywał zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku. Zdaniem Sądu także powyższe postanowienie potwierdzają twierdzenie, że indeksacja była jedynie mechanizmem przeliczeniowym nie czyniąc z ocenianego kredytu stricte kredytu udzielonego w walucie obcej - nadal był to kredyt złotowy, cały kredyt miał być obsługiwany w złotych polskich a zadłużenie przeterminowane miało być wyrażone finalnie nie w CHF, lecz w PLN.

Choć waloryzację (indeksację) kredytu kursem waluty obcej należy uznać za dopuszczalną co do zasady, to w analizowanym przypadku postanowienia zawartej przez strony Umowy, określające przeliczanie świadczeń stron w odniesieniu kursu franka szwajcarskiego, są nieważne jako sprzeczne z art. 353¹ k.c.

Stosownie do treści art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepis ten stanowi o naczelnej zasadzie prawa zobowiązań- zasadzie swobody umów.

Wskazać w tym miejscu należy trafny, w ocenie Sądu, pogląd wyrażonym w doktrynie przez [OSOBA] w [OSOBA] (zob. Prawo zobowiązań – część ogólna, tom 5, pod red. prof. dr hab. [OSOBA], s. 205). Wyjaśnione zostało, iż w sytuacji kiedy oznaczenie świadczenia zostało pozostawione jednej ze stron, powinno być ono w zasadzie oparte na obiektywnej podstawie, a nie pozostawione do swobodnego uznania strony, w przeciwnym razie zobowiązanie w większości przypadków byłoby nieważne. Gdyby bowiem wierzyciel miał dokonać oznaczenia świadczenia w sposób dowolny, byłoby to niezgodne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ nazbyt zagrażałoby interesom dłużnika. Z kolei pozostawienie dowolności dłużnikowi oznaczałoby całkowity brak jego związania, co byłoby sprzeczne z naturą zobowiązania. W każdym razie stanowiłoby to naruszenie 3531 k.c.

Istotą Umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej Umowy obowiązków stron i odpowiadających tym uprawnień. Nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to sprzeczne z naturą Umowy.

Warto zaznaczyć, że dokładne określenie w umowie kwoty kredytu podlegającej zwrotowi mieści się w szerszym kontekście prawa zobowiązań, które wymaga dokładnego oznaczenia świadczenia dla powstania zobowiązania (vide orz. SN z 01.04.2011 roku, III CSK 206/10, OSNC - Zb. dodatkowy 2012, nr B, poz. 25, stroku 8). W łączącym strony stosunku zobowiązaniowym świadczenie powinno być oznaczone w chwili zawarcia Umowy bądź nadawać się do oznaczenia w okresie późniejszym. Niemniej jednak kryteria, według których ma nastąpić ustalenie świadczenia, powinny być oznaczone już w chwili powstania danego stosunku zobowiązaniowego. […]. W doktrynie podkreśla się, że pozostawienie jednej ze stron oznaczenia świadczenia jest dopuszczalne, jeśli ma ona tego dokonać w sposób obiektywny (…). Gdyby bowiem oznaczenie świadczenia pozostawione zostało jednej ze stron, bez jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie, takie postanowienie umowne – jako sprzeczne z art. 3531 k.c. – byłoby nieważne, co pociągałoby zazwyczaj za sobą nieważność całego zobowiązania (tak: W. Borysiak, w: Komentarz do art. 353, K. Osajda (red.), Tom III A. Kodeks cywilny. [OSOBA] ogólna, Warszawa 2017).

Na gruncie prawa polskiego w obowiązującej konstrukcji zobowiązania umownego jako stosunku prawnego między formalnie równorzędnymi podmiotami nie jest możliwe przyznanie jednej ze stron zobowiązania możliwości jednostronnego, władczego oddziaływania na pozycję drugiej strony, a zwłaszcza na wysokość świadczenia albo kształt zobowiązania kontrahenta. W tym zakresie konieczne jest powołanie się na stanowisko zaprezentowane w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1991 roku w sprawie o sygn. III CZP 15/91 (OSNCP 1992/1/1), w której stwierdzono, że: „za sprzeczne z naturą Umowy gospodarczej należy uznać pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków”. Pogląd ten zachowuje aktualność i znajduje odzwierciedlenie w wyroku z dnia 22 maja 2014 roku w sprawie o sygn. IV CSK 597/13 (Legalis nr 1067184), w którym Sąd Najwyższy wskazał, iż na aprobatę nie zasługuje pogląd uznający dopuszczalność przyznania tylko jednej stronie stosunku zobowiązaniowego możliwości zmiany warunków Umowy. Wskazać należy, że wyrok ten zasługuje na uwagę, albowiem odnosi się do dowolności ustalania przez jedną ze stron Umowy cennika, stanowiącego podstawę ustalenia wysokości odpłatności za świadczenia drugiej strony. Tymczasem mamy do czynienia z analogiczną sytuacją w niniejszym postępowaniu z uwagi na swobodne ustalanie tabeli kursów przez Bank, będącej podstawą ustalenia wysokości świadczenia ze strony przedsiębiorcy na rzecz konsumenta.

Jak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2017 roku w sprawie o sygn. akt VI ACa 726/16 (Legalis nr 1768469) Umowa, w której jedna ze stron może dowolnie wpływać na zakres własnego zobowiązania, nie mieści się w granicach swobody umów, zaprzeczając przy tym istocie (naturze) stosunku obligacyjnego, w rozumieniu art. 353¹ k.c.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 kwietnia 2011 roku (III CSK 206/10, Legalis) wskazał, że jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje. Sąd Najwyższy stwierdził, że do istotnych elementów stosunku zobowiązaniowego należy obowiązek świadczenia, natomiast samo świadczenie jest jedynie realizacją tego obowiązku. Świadczenie musi być oznaczone, gdyż jego oznaczenie w połączeniu z oznaczeniem sposobu zachowania się dłużnika pozwala na ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego. Jeśli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego.

Zauważyć należy, iż sporna Umowa przyznawała uprawnienie do oznaczenia wysokości świadczenia wyłącznie jednej stronie Umowy – pozwanemu. Ponadto, ani Umowa, ani też Regulamin nie określały kryteriów i zasad, na podstawie których oznaczenie świadczenia miało nastąpić.

Za postanowienia, które wprowadzały uprawnienie Banku do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony należy uznać następujące zapisy Umowy i Regulaminu:

2 ust. 1 Umowy, w którym wskazano, iż kwota kredytu wynosi 185.000 zł. Kredyt był indeksowany do waluty obcej CHF;
7 ust. 4 Regulaminu, zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacenie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11;
9 ust. 2 Regulaminu zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku Bankowego, o którym mowa w ust. 1, według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu”; jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu;
13 ust. 7 Regulaminu, zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązująca w Banku w momencie realizacji dyspozycji;
21 ust. 3 Regulaminu, w przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku.

Powyżej wskazane postanowienia Umowy zawartej przez strony dawały stronie ekonomicznie silniejszej czyli Bankowi, uprawnienie do kształtowania według swojego uznania zakresu obowiązków konsumenta. To Bank ustalał i w dalszym ciągu ustala wysokość kursów walut w tabeli kursów walut obcych według takiego samego modelu i z uwzględnieniem czynników sobie wiadomych. Nie oznacza to bowiem, iż kredytobiorca był na tej podstawie zdolny do określenia, w jakiej wysokości świadczenie zobowiązany będzie spełnić. Zwrócić należy, iż nawet pozwany [OSOBA] sobie sprawę z tego, iż Kredytobiorca nie będzie w stanie samodzielnie oszacować kursu z Tabeli Bankowej bowiem zgodnie z § 6 ust. 6 Umowy – raty kredytu oraz inne należności miały być pobierane z rachunku Bankowego wskazanego w treści Pełnomocnictwa, zaś Kredytobiorca zobowiązany został do utrzymywania wystarczających środków na ww. rachunku, uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej. Co prawda, tabela kursowa miała być sporządzana (według twierdzeń Banku) na podstawie notowań rynkowych, jednakże powyższe nie wykluczało dowolności Banku przy tworzeniu tabel, bowiem postanowienia Umowy, czy Regulaminu nie wskazywały, iż parametry w tabeli Banku mają być identyczne, jak na podstawie notowań rynkowych a nadto Bank nie miał żadnych ograniczeń wynikających czy to z Umowy czy też z Regulaminu w zakresie tworzenia tychże Tabel.

Wskazane wyżej klauzule zawarte w umowie spowodowały wytworzenie się po stronie pozwanej [OSOBA]. subiektywnej możliwości określenia wysokości świadczenia. Tego rodzaju możliwość kształtowania świadczenia, tj. określania go przez stronę, której ma ono przysługiwać, w sposób swobodny, jest typowym przykładem naruszenia zasady równości podmiotów prawa cywilnego w stosunkach kontraktowych, a w konsekwencji także zasady swobody umów. I to nawet w sytuacji, gdyby ad casum określenie świadczenia mogłoby odpowiadać jego wartości obiektywnej (czyli gdyby uznać, że Bank kształtował Tabele kursów według średniego kursu ustalanego przez NBP).

Zdaniem Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że pozwany [OSOBA] wzorcu konstrukcję Umowy, zastrzegł dla siebie możliwość jednostronnej zmiany wysokości zobowiązania w zakresie głównego świadczenia strony powodowej – kredytobiorcę, konsumenta (a więc słabszej strony Umowy). Pozwany [OSOBA] w Tabeli Kursowej, kurs kupna i kurs sprzedaży sam określał należną mu od kredytobiorcy wierzytelność, o której stanowi art. 69 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 4 [OSOBA] powodom nie przysługiwał żaden instrument umowny, pozwalający na ocenę „rynkowości” kursów walut stosowanych przez pozwanego, a także nie miała ona wpływu na wysokości naliczanego spreadu walutowego, którego wysokość również pozostawała na dzień zawarcia Umowy niedookreślona i zależna tylko i wyłącznie od dyskrecjonalnej decyzji pozwanego.

Bank w oparciu o ustalony przez siebie kurs określał wysokość świadczenia kredytobiorcy wyrażonego w złotych polskich. Takie ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego narusza jego istotę, ponieważ wprowadza do tego stosunku element nadrzędności jednej ze stron i podporządkowania drugiej strony, bez odwołania do jakichkolwiek obiektywnych kryteriów, zakreślających granice swobody. Zatem naruszenie istoty stosunku zobowiązaniowego oznacza przekroczenie granic swobody umów określonych w art. 353¹ k.c. i prowadzi do nieważności czynności prawnej jako sprzecznej z ustawą, na podstawie art. 58 § 1 k.c.

Dotknięte opisaną wadliwością postanowienia umowne odnoszące się do głównych świadczeń stron, zarówno określenia zasad wydania kredytobiorcy określonej sumy pieniężnej przez Bank, jak i zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu, należy zakwalifikować do essentialia negotii Umowy kredytu, zgodnie z art. 69 ust. 1 [OSOBA]. W konsekwencji należy uznać, iż przedmiotowa Umowa kredytu jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c., jako sprzeczna z przepisami art. 69 ust. 1 [OSOBA] i art. 3531 k.c.

Niezależnie od tego, wskazane postanowienia umowne należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skoro treść kwestionowanych postanowień umożliwia Bankowi jednostronne kształtowanie sytuacji kredytobiorcy w zakresie wysokości jego zobowiązań wobec Banku, przez co naruszona zostaje równowaga pomiędzy stronami Umowy, to zezwalające na to postanowienia umowne naruszają zasadę lojalności kontraktowej i są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Zastrzeżenie sobie przez Bank w umowie uprawnienia do dowolnego kształtowania wysokości zobowiązań kredytobiorcy, wobec braku ścisłych kryteriów ustalenia wysokości kursów waluty indeksacyjnej, przy braku przyznania drugiej stronie Umowy instrumentów, które pozwoliłyby chociażby na późniejszą weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów, jest postępowaniem nieuczciwym, rażąco naruszającym równowagę stron Umowy na korzyść kredytodawcy, który nie tylko może żądać spełnienia świadczenia w określonej przez siebie wysokości, ale też korzystać z szeregu postanowień o charakterze sankcji, gdyby kredytobiorca takiego świadczenia nie spełniał. W tym mechanizmie należy więc dostrzec również sprzeczność ww. postanowień umownych z zasadami współżycia społecznego, co prowadzi do ich nieważności także na podstawie art. 58 § 2 k.c.

Niezależnie od powyższego ustalenia, iż zawarta przez strony Umowa kredytu była nieważna, w ocenie Sądu w umowie znalazły się również niedozwolone postanowienia umowne, których pominięcie również prowadzi wprost do nieważności Umowy zawartej przez strony albowiem bez pominiętych uregulowań odnoszących się do waloryzacji oraz walutowego charakteru Umowy kredytu, utrzymanie kontraktu pomiędzy stronami nie jest możliwe, jednocześnie w ocenie Sądu brak jest również podstaw do zastosowania w miejsce pominiętych klauzul walutowych przepisów dyspozytywnych, za pomocą których Umowa mogłaby być w dalszym ciągu wykonywana.

W myśl art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia Umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Należy wskazać, iż nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Unormowania zawarte w art. 385¹-385³k.c. mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają ogólne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści Umowy.

Głównym celem wprowadzenia ustawy z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumenta oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny był zamiar zapewnienia konsumentom bardziej skutecznej ochrony w stosunkach umownych z profesjonalistami, a przede wszystkim potrzeba uwzględnienia w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku o nieuczciwych warunkach w Umowach konsumenckich ([OSOBA]. WE z 1993 roku, L 95, s. 29). Zatem regulacja ta przewidziana w art. 3851 - 3853 k.c. stanowi wyraz implementacji w prawie polskim przez ustawodawcę prawa unijnego w postaci wyżej wspomnianej dyrektywy, co determinuje określone konsekwencje dla ich wykładni. Mianowicie powinna ona prowadzić do takich rezultatów, które pozwolą urzeczywistnić cele dyrektywy. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, są zobowiązane, żeby dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia oraz celu rozpatrywanej dyrektywy, co pozwoli na osiągnięcie przewidzianego w niej rezultatu, jak również zastosowanie się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przede wszystkim ten obowiązek dokonywania wykładni prawa krajowego zgodnego z prawem Unii jest w istocie nierozerwalnie związany z systemem Traktatu, ponieważ zezwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów.

Biorąc pod uwagę treść wskazanych powyżej przepisów należy wskazać, iż sama dyrektywa w art. 8 stanowi, że w celu zapewnienia wyższego stopnia ochrony konsumenta państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać bardziej rygorystyczne przepisy prawne zgodne z traktatem w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą. Tym samym w dyrektywie został określony tylko minimalny poziom ochrony konsumenta.

Z kolei art. 385¹§ 1 k.c. stanowi, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają kumulatywnie trzy przesłanki pozytywne tj.: zawarte zostały w Umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Co więcej, kontrola abuzywności postanowień Umowy wyłączona jest tylko w sytuacji spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest gdy: postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

I tak, w opinii Sądu niedozwolony charakter mają postanowienia Umowy:

2 ust. 1 Umowy, w którym wskazano, iż kwota kredytu wynosi 185.000 zł. Kredyt jest indeksowany do waluty obcej CHF;
7 ust. 4 Regulaminu, zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacenie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11;
9 ust. 2 Regulaminu zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku Bankowego, o którym mowa w ust. 1, według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu”; jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu;
13 ust. 7 Regulaminu, zgodnie z którym w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązująca w Banku w momencie realizacji dyspozycji;
21 ust. 3 Regulaminu, w przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku.

Rozpoznając sprawę, Sąd skupił się na zbadaniu abuzywności postanowień Umowy oraz Regulaminu odnoszących się do klauzuli walutowej albowiem przesądzenie o jej abuzywności pociągało za sobą nieważność całej Umowy.

Zgodzić należy się z faktem, iż powód [OSOBA] o kredyt hipoteczny z pozwanym [OSOBA] w charakterze konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. Zgodnie z art. 221 k.c. i zawartej w nim definicji legalnej konsumenta, w stosunkach cywilnoprawnych za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Powód [OSOBA] zakup lokalu mieszkalnego, co miało mu zapewnić potrzeby mieszkaniowe. Przedmiotem kredytowania była nieruchomość położona w Toruniu przy ul. [ADRES], nr 89E, lokal nr [LOKAL] (§[LOKAL] ust [LOKAL] i [LOKAL] Umowy).

Warto zaznaczyć, że brak indywidualnego uzgodnienia klauzul przeliczeniowych zawartych w przedmiotowej umowie kredytu hipotecznego był w niniejszy sporze oczywisty. Artykuł 385¹ § 3 k.c. stanowi bowiem, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia Umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Przede wszystkim odnosi się to do postanowień Umowy przejętych z wzorca Umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez „rzeczywisty wpływ” należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Sam fakt, iż konsument znał treść danego postanowienia oraz je rozumiał, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Za uzgodnione indywidualnie można uznać tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. Mianowicie, należy badać, czy konsument miał realny wpływ na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę i czy z możliwości tej zdawał sobie sprawę. Do tego, by skutecznie wykazać fakt, iż klauzula była uzgodniona z konsumentem, nie wystarcza opatrzenie kontrolowanego postanowienia wzmiankami typu: „wyrażam zgodę”, „przyjmuję własnoręcznym podpisem” (vide orz. Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 06.03.2013 roku, VI ACa 1241/12, LEX nr 1322083). Jednoznacznie należy wskazać, iż postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane bądź włączone do Umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta.

Powód [OSOBA], że postanowienia spornej Umowy ukształtowane z użyciem wzorca nie zostały z nim uzgodnione indywidualnie, w szczególności w zakresie dotyczącym klauzul przeliczeniowych.

Pozwany, w celu zawarcia stosunku prawnego z powodem, posługiwał się standardowym wzorcem umownym, modyfikując jedynie elementy, takie jak strony zobowiązania, czy kwota kredytu, jak i jego przeznaczenie. Ciężar dowodu, że dane postanowienie umowne zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385¹ § 4 k.c.). Natomiast strona pozwana w niniejszej sprawie nie wykazała, aby strona powodowa miała jakikolwiek wpływ na postanowienia umowne dotyczące indeksacji. Samo zaakceptowanie przez stronę powodową kwestionowanych postanowień poprzez podpisanie przedmiotowej Umowy nie oznacza, że postanowienia te zostały z nią indywidulanie uzgodnione bądź że miała ona realny wpływ na ich treść.

O indywidualnie uzgodnionym postanowieniu można mówić wtedy, gdy dane postanowienie powstało poprzez wspólne uzgodnienie jego treści przez konsumenta i przedsiębiorcę. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym, w myśl przepisu art. 385¹ § 1 k.c., nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, ale jest nim takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia. W swoich zeznaniach strona powodowa jednoznacznie wskazała, że nie miała wpływu na treść Umowy, nie negocjowała Umowy.

W ocenie Sądu, pozwany w oparciu o wniosek kredytowy sporządził umowę gotową do podpisu, według obowiązującego w Banku wzoru i przedstawił ją powodowi w celu podpisania Umowy. Należy zaś podkreślić, że sama decyzja co do zawarcia Umowy zawierającej klauzule indeksacyjne (którą powód [OSOBA]) nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały z nim indywidualnie uzgodnione. Wręcz przeciwnie, z zeznań powoda [OSOBA], iż nie miał on możliwości negocjowania poszczególnych postanowień Umowy.

W efekcie Sąd przyjął, że analizowane postanowienia umowne nie były przedmiotem negocjacji i indywidualnych uzgodnień, lecz zostały przejęte wprost z wzorca umownego – opracowanego przez pozwanego wzorca Umowy. Przedmiotowa okoliczność, jest znana również Sądowi z urzędu z innych spraw przeciwko pozwanemu, gdzie konsumenci powołują się na identyczne zapisy umowne w Umowach kredytowych o tożsamym brzmieniu a nawet numeracji. Zwrócić należy uwagę, iż sama umowa kredytowa którą powód [OSOBA] z EFG [OSOBA] jest faktycznie blankietowa bowiem poza istotnymi danymi odnoszącymi się do stron, warunków finansowych kredytu, wszystkie pozostałe uregulowania szczegółowe zawarte są w obszernym Regulaminie kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG. Z urzędu Sądowi wiadomo, iż umowa którą podpisał Powód [OSOBA] wzorcu umownym, co potwierdził bezpośrednio Powód w swoich zeznaniach. Wskazać i podkreślić przy tym należy, iż bez odesłania do Regulaminu kredytu, umowa faktycznie nie mogłaby być wykonywana z uwagi na jej ogólność i brak szczegółowych zapisów regulujących prawa a przede wszystkich obowiązki stron.

Następnie Sąd dokonał oceny, czy postanowienia te mają charakter głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Jak wynikało z treści art. 69 Prawo Bankowe oraz Umowy kredytu udzielonego powodowi Bank zobowiązał się do oddania kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie sumy środków pieniężnych, a kredytobiorca zobowiązał się do korzystania z tej kwoty i zwrotu wykorzystanej sumy wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.

W doktrynie sporne pozostaje rozumienie pojęcia głównego świadczenia stron. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 08 czerwca 2004 roku, przez główne świadczenia stron należy rozumieć postanowienia o charakterze konstytutywnym dla danego typu czynności prawnych, a więc w przypadku umów nazwanych – dotyczące essentialiae negotii Umowy, postanowień przedmiotowo istotnych. Jako elementy konstrukcyjne Umowy muszą być one przedmiotem uzgodnień stron, gdyż w przeciwnym razie nie doszłoby do zawarcia Umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 08 czerwca 2004 roku, sygn. I CK 635/03). W literaturze podaje się zaś, że termin ten należy rozumieć niezależnie od pojęcia przedmiotowo istotnych postanowień Umowy. Termin miałby dotyczyć klauzul regulujących świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, a niekoniecznie tych, które z punktu widzenia nauki prawa trzeba by określać jako przedmiotowo istotne (M. Bednarek w [OSOBA] 5 Prawo zobowiązań – część ogólna, 2013, s.756.).

Bardziej praktyczne podejście wyraził w późniejszym orzecznictwie Sąd Najwyższy, stanowiąc, że zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385¹ § 1 k.c. może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej Umowy (wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2012 roku, sygn. I CSK 49/12).

Należy wskazać, że także orzecznictwo TSUE nie wiąże pojęcia głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 z pojęciem essentialia negotii. W wyroku z 30 kwietnia 2014 roku w sprawie [OSOBA]26/13 TSUE wskazał, że przepis ten ma ustalić jedynie zakres kontroli treści warunków umownych, które nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji (pkt. 46 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Natomiast ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia Umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej Umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury Umowy (por. opinia rzecznika generalnego N. Wahla w tej samej sprawie, punkty 49 - 53).

W judykaturze występują także orzeczenia uznające klauzule dotyczące zmiany oprocentowania za element głównego świadczenia stron (poroku wyroki SA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2010 w sprawie VI ACa 88/10, Legalis 527923 oraz z 10 lutego 2012 roku w sprawie V ACa 1460/11, Legalis 440217).

Reasumując, ocena, czy dany warunek umowny dotyczy głównych świadczeń stron, odbywa się jedynie w celu zbadania dopuszczalności kontroli tego warunku pod kątem potencjalnej abuzywności. Oznacza to więc, że możliwe jest zakwalifikowanie do warunków określających główne świadczenia stron także takich warunków, które nie zostałyby zaliczone do essentialia negotii danej Umowy i które w razie ich usunięcia nie spowodują wątpliwości co do porozumienia stron niezbędnego przy zawarciu Umowy. Powyższe stanowisko potwierdził także Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-260/18 Dziubak (pkt 44).

Tutejszy Sąd podzielił także stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 roku (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. III CSK 159/17), w którym wskazano, że pod pojęciem kredyt indeksowany należy ujmować kredyt, w którym suma kredytu była wyrażana w walucie polskiej, którą następnie przeliczono na walutę obcą, a w przypadku rat dokonywano operacji odwrotnej - każdą ratę przeliczano z waluty obcej na walutę polską. W analizowanym przypadku klauzula indeksacyjna stanowiła zatem element określający wysokość świadczeń kredytobiorcy. Jeśli zważyć, że stosownie do art. 69 ust. 1 [OSOBA] przez umowę kredytu Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu, wówczas nie powinno budzić wątpliwości, że obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu stanowi główne świadczenie kredytobiorcy.

Zdaniem Sądu klauzulę indeksacyjną zawartą w § 2 ust. 1 Umowy oraz w postanowieniach Regulaminu wraz z postanowieniem ustalającym kurs waluty mającym zastosowanie przy realizacji tego mechanizmu należało uznać za określającą główny przedmiot Umowy.

Należy zauważyć, że dla kredytobiorcy, ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej może spowodować dwa zasadnicze skutki. Jako pierwszy należy wskazać zmianę wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w przypadku zmiany kursu waluty. Drugim skutkiem związania kredytu z kursem waluty obcej jest zmiana wysokości zadłużenia pozostającego do spłaty w zależności od kursu w odniesieniu do salda wyrażonego w złotych polskich. W wielu przypadkach okazuje się, że mimo wieloletniej spłaty kredytu nadal do spłacenia pozostaje dwukrotność udzielonej kwoty. Należy podkreślić, że ta właściwość kredytu odbiega od standardowego kredytu w złotówkach, w którym kwota pozostała do zapłaty praktycznie zawsze zmniejsza się z upływem czasu i płaceniem kolejnych rat.

W ocenie Sądu te dwa elementy mają największe znaczenie dla konsumenta i ewentualnego naruszenia jego interesów. Zwiększenie raty kredytu i jego salda w oczywisty sposób wpływa na stan majątkowy kredytobiorcy. Jeśli kurs waluty przekroczy określony poziom, to kredyt stanie się nieopłacalny (w porównaniu do kredytu w walucie krajowej), zaś w wypadkach skrajnych może doprowadzić kredytobiorcę do upadłości finansowej.

W związku z powyższym przekazanie przez Bank przyszłemu kredytobiorcy odpowiedniej informacji dotyczącej ryzyka walutowego i jego skutków ma zasadnicze znaczenie.

Mając powyższe na uwadze, rozważyć należało także, czy informacje udzielone powodowi przez pozwany [OSOBA] do podjęcia przez niego świadomej i rozważnej decyzji.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 04 kwietnia 2019 roku, analizowane postanowienia Umowy i Regulaminu dotyczące indeksacji nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości świadczenia Banku, jak też świadczeń kredytobiorcy, w sposób możliwy do ustalenia bez decyzji Banku. Brak było bowiem wskazania, na podstawie jakich kryteriów Bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat. Prowadzi to do wniosku, że w niniejszej sprawie postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. - było bowiem dotknięte brakiem przejrzystości warunków umownych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. III CSK 159/17).

Zgodnie z wyrażonym w orzeczeniu C-186/16, stanowiskiem TSUE zawierającym wykładnię art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 – odpowiadającej art. 385¹ §1 zd. 2 k.c., wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący spłaty kredytu w tej samej walucie obcej co waluta, w której kredyt został zaciągnięty, musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. W pkt. 50 tego orzeczenia TSUE wskazał, że kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Bank, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Do sądu krajowego należy ustalenie, czy Bank przedstawił zainteresowanym konsumentom wszelkie istotne informacje pozwalające im ocenić, jakie konsekwencje ekonomiczne ma dla ich zobowiązań finansowych warunek umowny, zgodnie z którym kredyt należy spłacić w tej samej walucie obcej co waluta, w której został on zaciągnięty.

Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu analizowane postanowienie umowne zostało sformułowane niejednoznacznie. Odwołuje się ono bowiem do nieweryfikowalnego w dacie zawarcia Umowy i arbitralnie ustalonego przez jedną ze stron Umowy kursu waluty, bez jednoczesnego określenia precyzyjnego działania mechanizmu wymiany waluty. Oznacza to, że skoro główne świadczenie strony powodowej w postaci kwoty kredytu do spłaty, przy przyjęciu kursu ustalonego arbitralnie przez pozwanego, nie zostało określone w sposób jednoznaczny, możliwym stało się dokonanie oceny postanowień Umowy odnoszących się do ustalenia kwoty kredytu, a dokładniej kursu waluty, pod kątem ich abuzywności.

Warto również zaznaczyć, że klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii tak istotnej dla konsumenta, jest klauzulą niedozwoloną. Zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa, wymóg jednoznacznego i zrozumiałego formułowania postanowienia Umowy, określany zasadą transparentności, wyraźnie wyodrębnia dwa elementy. Zrozumiałość dotyczy zarówno treści jak i formy wzorca, natomiast wymóg jednoznacznego jego sformułowania odnosi się wyłącznie do treści, zmierzając do zapobiegania sformułowaniom, które mogą prowadzić do wieloznaczności tekstu. Zatem przesłanka wynikająca z art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c. jest spełniona tylko wtedy, gdy postanowienie wzorca nie budzi wątpliwości co do jego znaczenia, innymi słowy, gdy wynika z niego tylko jedna możliwa interpretacja dla przeciętnego, typowego konsumenta (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2013 roku, sygn. I CSK 313/12, z dnia 13 czerwca 2012 roku, sygn. II CSK 515/11).

Bez znaczenia pozostaje natomiast okoliczność, czy przeciętny, typowy konsument, prawidłowo rozumiejący treść zawartego we wzorcu postanowienia, aprobuje, czy wręcz akceptuje tę treść, a więc czy podziela zawarte w niej stanowisko. Ta ostatnia okoliczność nie mieści się już w ustawowej przesłance sformułowania postanowienia wzorca, określającego główne świadczenia stron, w sposób jednoznaczny, wyartykułowanej w art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 lipca 2014 r, sygn. I CSK 531/13, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, sygn. CSK 1049/14).

W ocenie Sądu, pozwany [OSOBA] rzetelnego sformułowania postanowień umownych związanych z ryzykiem wymiany (klauzula waloryzacyjna) w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta. Strona powodowa nie została poinformowana, iż w dłuższym okresie kurs waluty CHF może się gwałtownie zmienić. Strona powodowa nie została poinformowana, w jaki sposób tworzone są tabele kursów Banku, ani iż raty kredytowe mogą w sposób drastyczny wzrosnąć. Zdaniem Sądu, pozwany [OSOBA] wystarczających i rzetelnych informacji.

W ocenie Sądu w sytuacji kredytu indeksowanego, to właśnie klauzule walutowe wprowadzające zmienność oraz niepewność sytuacji konsumenta, a także wystawiające go na praktycznie nieograniczone ryzyko kursowe, stanowią i przesądzają o konieczności sformułowania postanowień umownych związanych z ryzykiem wymiany (klauzula waloryzacyjna) w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta. Przy czym nie chodzi tu li tylko wyłącznie o gramatyczną treść samej klauzuli, ale także o jej ekonomiczny sens oraz jej skutki w wieloletniej perspektywie wykonywania Umowy. Status konsumenta chroniony przez prawo polskie i europejskie nie zależy od wykształcenia konsumenta czy też jego doświadczenia a od przekonania, iż konsument jako podmiot słabszy musi być chroniony przed nieuczciwymi praktykami zinstytucjonalizowanych podmiotów, z uwagi na faktyczną znacznie mniejszą siłę odziaływania na ukształtowanie warunków umownych. Przepisy ochronne nakładają zatem na kontrahenta w tym przypadku Bank, obowiązek dostarczenia konsumentowi wszelkich możliwych informacji, związanych z możliwymi ryzykami także w perspektywie wieloletniej, pozwalających na uświadomienie sobie przez konsumenta, rzeczywistego ryzyka związanego z kontraktem waloryzowanym walutą obcą w której konsument nie zarabia, pozwalających na zrozumienie przez konsumenta, iż jego ryzyko jest praktycznie niczym nie ograniczone. Przeciętny i właściwie poinformowany konsument (gdyż do takiego konsumenta Bank winien dopasować swój przedkontraktowy obowiązek informacyjny), po zapoznaniu się z ryzykami związanymi z kredytem denominowanym do waluty obcej, zapewne takowego kredytu by nigdy nie zaciągnął. Wskazać należy, iż konsument zawierający umowę w 2008 roku, praktycznie nie miał żadnych możliwości aby zweryfikować czy produkt Bankowy waloryzowany do waluty obcej, przez Bank – instytucję zaufania publicznego, jest w rzeczywistości produktem spekulacyjnym czy też korzystnym dla konsumenta jedynie w krótkim okresie czasowym. Jest oczywistą rzeczą, iż konsument jak każdy chciałby aby kredyt kosztował go jak najmniej co zazwyczaj utożsamiane jest z kosztami ponoszonymi tu i teraz czyli z wysokością aktualnej raty. Przy umowie zawieranej na wiele lat (tak jak w przypadku powoda [OSOBA] 372 miesiące), powód [OSOBA] sprawy z ekonomicznych konsekwencji wyboru kredytu waloryzowanego do waluty obcej, który zapewniał jedynie jednej ze stron czyli Bankowi stałą ekwiwalentność świadczenia w stosunku do udostępnionego kapitału a także dostosowaną do obecnego czyli aktualnego kursu waluty gdy tymczasem po stronie powodowej realizowało się każdorazowo ryzyko kursowe związane ze zmiennością kursów.

To właśnie ryzyko walutowe, winno było być powodowi przedstawione w sposób jednoznaczny, jasny z wyjaśnieniem ekonomicznych skutków wyboru kredytu indeksowanego tak by powoda [OSOBA] i w sposób wyczerpujący poinformowano, aby następnie mógł podjąć świadomą decyzję co do skorzystania z takiego produktu.

Wyjaśnienia wymaga przy tym, iż ciężar dowodu w powyższym zakresie spoczywał na stronie pozwanej, która nie przedstawiła dowodu na wykazanie faktu wywiązania się w sposób rzetelny z obowiązku informacyjnego wobec strony powodowej. W żadnym razie nie można uznać, że strona powodowa w oparciu o przedstawione jej informacje mogła zakładać, że istnieje realne ryzyko gwałtownego i radykalnego wzrostu kursu CHF wobec waluty PLN oraz że uzyskała od Banku informacje pozwalające im ocenić, jakie konsekwencje ekonomiczne ma dla zobowiązania radykalny wzrost kursu waluty indeksacji. O tym że takowe ryzyko istnieje, w ocenie Sądu Bank zdawał sobie doskonale sprawę jako profesjonalista zajmujący się obrotem finansowym, wskazują na to również oświadczenia przedstawione Powodowi do podpisu, które miały być potwierdzeniem o przekazaniu Powodowi pełnych informacji w zakresie ryzyka walutowego związanego z oferowanym produktem wieloletnim indeksowanym do waluty obcej (k. 123, 136).

Dla wypełnienia przez Bank obowiązków informacyjnych w zakresie obarczenia konsumenta ryzykiem kontraktowym nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od strony powodowej oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, że została poinformowana o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjęła do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do Umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, na nabycie nieruchomości stanowiącej z reguły dorobek życia przeciętnego konsumenta, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej Umowy. Bank wystawiał bowiem na nieograniczone ryzyko kursowe kredytobiorcę - czego Bank jako profesjonalista był świadom, oferując tego rodzaju produkt celem zwiększenia popytu na swoje usługi. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od uzyskanej w następstwie kredytu, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 listopada 2019 roku II CSK 483/18).

Obciążenie powoda [OSOBA] kursowym oraz niepoinformowanie o konsekwencjach zawarcia Umowy, godziło zaś w jego interesy. Nie było ono przy tym uzasadnione usprawiedliwionymi interesami Banku. Dodatkowo sam mechanizm waloryzacji, o czym była mowa wyżej, został przez pozwanego skonstruowany w sposób nieuczciwy i rażąco naruszający interesy konsumenta.

O braku właściwego poinformowania powodów [OSOBA] kredytu świadczy także treść oświadczenia dotyczących ryzyka przygotowanego przez pozwanego jako element wniosku kredytowego w którym brak jest nawet wskazania, że w mechanizm waloryzacji wpisany jest element spreadu, stanowiącego zarobek Banku a w istocie jego ukrytą marżę. Tym samym nie sposób uznać, iż powód [OSOBA] z uwagi na brak jakiegokolwiek pouczenia w tym zakresie ze strony pozwanego, iż zostało mu to wyjaśnione. Strona powodowa zaprzeczyła zresztą takiemu pouczeniu, zaś pozwany [OSOBA] iż zostało to dochowane – sam fakt, że w Banku obowiązywała wówczas procedura informowania klientów o ryzyku w związku z zawieranymi kredytami walutowymi, nie świadczy o tym że została ona zachowana również w stosunku do strony powodowej. Obowiązki informacyjne Banku w stosunku do każdego klienta muszą być przez Sąd rozpoznawane w sposób zindywidualizowany i nie można uznać, iż samo istnienie procedur wewnętrznych które takowe pouczenia przewidywały jest wystarczające do wykazania spełnienia przedkontraktowych obowiązków informacyjnych wobec klienta.

W konsekwencji, Sąd pozostaje w przekonaniu, że minimalny poziom informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu w CHF obejmuje wskazanie maksymalnego dotychczasowego kursu oraz obliczenie wysokości raty i zadłużenia (salda ekonomicznego kredytu) przy zastosowaniu tego kursu, przekazanie informacji o celowości stosowania dwóch różnych rodzajów kursów stosowanych przez Bank do obsługi kredytu, sposobu i metodologii tworzenia tabel kursowych Banku, wskazanie wysokości spreadu wpływającego na wysokość zobowiązania kredytobiorcy, który z uwagi na fakt, iż stanowi dodatkowe wynagrodzenie Banku powinien być jednoznacznie określony, wskazanie nieograniczonego praktycznie ryzyka kredytobiorcy związanego z ryzkiem walutowym. Dopiero podanie tych informacji jest na tyle jasne i precyzyjne, że pozwala przeciętnemu klientowi Banku na podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie ewentualnej opłacalności kredytu i płynącego stąd ryzyka finansowego. Niepełna informacja o ryzyku kursowym w oczywisty sposób wpływa na decyzję o zawarciu Umowy we franku szwajcarskim zamiast w złotych polskich, czy wręcz w ogóle decyzję o zawarciu Umowy kredytowej. Podniesienie kursu stanowi bowiem z punktu widzenia konsumenta dodatkowy koszt kredytu - ponad odsetki naliczone zgodnie z Umową przez Bank.

Dlatego też, w ocenie Sądu prawidłowe wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało pełnej i rzetelnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, zobrazowania sytuacji klienta w przypadku wypowiedzenia Umowy, możliwych do uzyskania w dacie zawarcia Umowy. Informacje te dają bowiem potencjalnemu kredytobiorcy, realny i namacalny obraz konsekwencji ekonomicznych wyboru kredytu waloryzowanego walutą obcą. Ponieważ przekaz kierowany do konsumenta musi być jasny i zrozumiały, podanie informacji powinno nastąpić w postaci podwójnej: poprzez wskazanie nieograniczonego charakteru ryzyka walutowego (z naciskiem na słowo „nieograniczone”) oraz konkretnych przykładowych kwot wartości raty i salda charakteryzujących dany kredyt w wariantach obrazujących sytuację ekonomiczną klienta w przypadku wzrostu waluty kredytu do najwyższych historycznych notowań, nie tylko w zakresie wysokości bieżącej raty, ale także salda kredytu.

Bez wątpienia, klauzule przeliczeniowe zawarte w powyżej wskazanej umowie kredytu nie spełniały kryteriów jednoznaczności, a kredytobiorca – w chwili zawarcia Umowy - nie był w stanie na ich podstawie oszacować kwoty, jaką wypłacić ma Bank z tytułu udzielonego kredytu ani kwoty, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości. Spowodowane to było zawartym w niej odwołaniem do kursów waluty obowiązujących w Banku w chwili wypłaty oraz w chwili spłaty kredytu, ale zasady ustalania tych kursów nie zostały określone bliżej w umowie kredytu, która nie podawała żadnych szczegółowych i obiektywnych kryteriów ustalania tych kursów.

Przesłanka sprzeczności z dobrymi obyczajami odwołuje się do jednego z podstawowych kryteriów ocennych w stosunkach umownych. Klauzula ta ma podobną treść co zasady współżycia społecznego i pełni podobną funkcję. Uważa się jednak, że przez pojęcie dobrych obyczajów należy rozumieć taki zespół norm pozaprawnych, na który składają się normy moralne i obyczajowe powszechnie przyjęte w stosunkach gospodarczych dla realizacji określonych wartości (takich jak np. uczciwość, rzetelność, lojalność, fachowość). Ponadto, dobre obyczaje to w szczególności normy postępowania, polecające nienadużywanie posiadanej przewagi ekonomicznej w stosunku do słabszego uczestnika obrotu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 roku, sygn. akt VI ACa 222/15).

Badając natomiast, czy klauzula Umowy rażąco narusza interesy konsumenta, należy brać pod uwagę podstawowe kryterium jakim jest równowaga kontraktowa. Chodzi więc o takie ukształtowanie praw i obowiązków stron stosunku obligacyjnego, które oznacza ich nieusprawiedliwioną dysproporcję na niekorzyść konsumenta. Wskazać w tym miejscu należy przede wszystkim zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta. Nie jest więc dopuszczalne, aby postanowienia zawarte w umowie kredytu dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Godzi to niewątpliwie w interesy kredytobiorcy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Zdaniem Sądu, postanowienia przedmiotowej Umowy - w zakresie w jakim przewidywały one przeliczanie salda kredytu ze złotych polskich na franki szwajcarskie, wysokości rat kapitałowo-odsetkowych według kursów ustalonych w tabeli sporządzanej przez Bank, kształtują prawa i obowiązki strony powodowej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pozwany [OSOBA] oparte o kursy walut wskazane w sporządzanych przez niego tabelach, przypisał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu indeksowanego do waluty CHF i wysokości całej wierzytelności.

Powołać w tym miejscu należy uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego dnia 22 stycznia 2016 roku, (sygn. akt I CSK 1049/14), którego tezy Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Sąd Najwyższy, dokonując analizy klauzuli odnoszącej się do spreadu, zwrócił uwagę, że Bankowi znane są wszystkie parametry pozwalające określić poziom spłacanej przez kredytobiorcę raty kredytowej w odpowiednim czasie. Bank zna nie tylko średni kurs NBP, ale również tworzy dziennie zmieniające się własne tabele kursów i sam określa to, jaka tabela kursów będzie obowiązująca w chwili dokonania spłaty raty kredytu przez kredytobiorcę.

W niniejszej sprawie pozwany [OSOBA] odnośnie średniego kursu NBP, a także sam tworzył własne tabele kursów, bez uzgodnienia tego z drugą stroną Umowy (powodem). Doprowadziło to w rezultacie do zdecydowanej nierówności informacyjnej pomiędzy stronami Umowy kredytu. Bazując na treści klauzul w niniejszej sprawie, powód [OSOBA] w przybliżeniu określić aktualny poziom zadłużenia ratalnego. Wymienione przez powoda [OSOBA] zatem ocenić również jako niejednoznaczne z perspektywy konsumenta. Ponadto, co istotnie wpływa na ocenę niniejszej sprawy –powód [OSOBA] etapie zawierania Umowy poinformowany o sposobie tworzenia tychże Tabel kursów a także dodatkowym wynagrodzeniu Banku z tytułu spreadu co w sposób bezpośredni wpływało na koszt kredytu. Pozwany [OSOBA] w samej umowie zobowiązał Powoda [OSOBA] środków na rachunku do spłaty kredytu, uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej (§ 6 ust.6 Umowy).

Należy podkreślić, że przed zawarciem przedmiotowej Umowy powodowi nie przedstawiono ani nie wytłumaczono sposobu tworzenia Tabel Kursów Walut Obcych obowiązujących u pozwanego, nie zaprezentowano także w sposób obrazowy mechanizmu działania indeksacji. Pracownik pozwanego przy podpisywaniu przez powoda [OSOBA] odpowiednio czytelnej symulacji wysokości raty i salda kredytu w zależności od wahań kursu na przykładzie kredytu powoda. Należy uznać, że samo bardzo ogólnikowe pouczenie, że z zaciągniętym kredytem wiąże się ryzyko wynikające ze zmienności kursu waluty, do której kredyt indeksowano, bez wskazania, że ryzyko to nie jest w żaden sposób ograniczone, nie mogło zostać uznane za wystarczające. Taka informacja, w ocenie Sądu, nie pozwala na pełną ocenę stabilności waluty i jej wahań w przeciągu dłuższego okresu, gdyż kredyt hipoteczny zaciąga się nie na kilka, lecz na kilkadziesiąt lat.

Wskazane w art. 3851 § 1 k.c. okoliczności: sprzeczność z dobrymi obyczajami, rażące naruszenie interesów konsumenta, należy oceniać według stanu z chwili zawarcia Umowy. Powinno się więc wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności towarzyszące zawieraniu kwestionowanej przez powoda [OSOBA].

W rezultacie, przy dokonywaniu oceny niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego, również oceny indywidualnej, nie ma żadnego znaczenia, w jaki sposób Umowa była wykonywana przez strony w toku trwania stosunku zobowiązaniowego. W szczególności nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, skorzystał.

Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania Umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może zaś być abuzywne bądź tracić takiego charakteru, jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron Umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niego uprawnień.

W ocenie Sądu zawarte w przedmiotowej umowie klauzule indeksacyjne należy uznać za abuzywne, po pierwsze ze względu na odwoływanie się przez nie do ustalanego w sposób nieobiektywny kursu CHF, nie zaś do obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie miałaby wpływu. W rzeczywistości klauzule pozwalały bowiem pozwanemu Bankowi kształtować kurs wedle swojej woli w zakresie wysokości spreadu walutowego przez Zarząd Banku. Na mocy powołanych wyżej postanowień, pozwany [OSOBA], a przy tym w sposób wiążący, modyfikować wskaźnik, według którego obliczana była wysokość zobowiązania strony powodowej, a tym samym mógł wpływać na wysokość jego świadczenia. Przyznanie sobie przez pozwanego prawa do jednostronnego regulowania wysokości kwoty uruchamianego kredytu w złotych polskich oraz wysokości rat kredytu poprzez samodzielne wyznaczanie kursów kupna oraz sprzedaży franka szwajcarskiego – dowolnego kształtowania wysokości tzw. spreadu, przy jednoczesnym pozbawieniu konsumenta (powoda) jakiegokolwiek wpływu na te elementy, bez wątpienia narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Ponadto w procesie zawierania spornej Umowy powodowi nie wyjaśniono jaki rodzaj kursu będzie stosowany. Podkreślić należy, że klauzula waloryzacyjna może działać prawidłowo wyłącznie, gdy miernik wartości, według którego dokonywane jest przeliczenie ustalany jest w sposób obiektywny, a zatem w sposób niezależny od woli którejkolwiek ze stron Umowy. Tymczasem, ani w przedmiotowej umowie, ani Regulaminie kredytowania osób fizycznych w ramach usługi Bankowości hipotecznej w pozwanym [OSOBA] w sposób jednoznaczny i przejrzysty zasad funkcjonowania mechanizmu wymiany waluty obcej, tak by umożliwić powodowi samodzielne oszacowanie, na podstawie zrozumiałych kryteriów, konsekwencji ekonomicznych zawartego stosunku prawnego. Powód [OSOBA], w jaki sposób Bank kształtował kurs CHF, zwiększając go bądź zmniejszając, w zależności od wysokości przyjętego spreadu oraz kursu na rynku międzybankowym. Przedmiotowa Umowa nie dawała zatem żadnego instrumentu pozwalającego na weryfikację decyzji pozwanego w zakresie wyznaczanego kursu CHF, czy też obrony przed tymi decyzjami.

Z uwagi na powyższe pomiędzy stronami została zakłócona równowaga kontraktowa, bowiem treść kwestionowanych postanowień umożliwiała pozwanemu jednostronne kształtowanie sytuacji słabszej strony Umowy (powodowi) w zakresie wysokości ich zobowiązań wobec Banku. Przedmiotowa Umowa, jak również załączony do niej Regulamin nie precyzują sposobu ustalania kursu wymiany walut stosowanego przez pozwanego. Ponadto, w postanowieniach Umowy (i Regulaminu) nie zawarto wymogu, aby wysokość ustalanego przez Bank kursu pozostawała w określonej relacji do aktualnego kursu CHF ukształtowanego na rynku walutowym. Kursy wykorzystywane przez pozwanego z zasady zawierają zaś wynagrodzenie – marżę Banku za dokonanie transakcji kupna lub sprzedaży waluty, której wysokość była zależna wyłącznie od woli pozwanego.

Mając powyższe na względzie, uznać należy więc, że pozwanemu Bankowi, mocą zawartej Umowy, została przyznana pełna dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu CHF, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań powodów, którego saldo kredytu powiązane zostało z przeliczeniem kwoty PLN na CHF.

Warto również zaznaczyć, że w orzecznictwie powszechnie uznaje się klauzule umowne, które pozwalają Bankowi na arbitralne ustalanie kursów, od których zależy wysokość zobowiązania kredytobiorców, za klauzule abuzywne, zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. niewiążące konsumenta (poroku wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 roku, sygn. I CSK 242/18, niepubl.; z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. III CSK 159/17, OSP 2019 z. 12, poz. 115; z dnia 22 stycznia 2016 roku, sygn. I CSK 1049/14, OSNC 2016 z. 11, poz. 34).

W wyroku wydanym w sprawie C-260/18 Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków Umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, sąd może przyjąć zgodnie z prawem krajowym, że ta Umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu Umowy. W wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku w sprawie C-19/20 Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że skutki stwierdzenia przez sąd istnienia nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem podlegają przepisom prawa krajowego, przy czym kwestia utrzymywania się w mocy takiej Umowy powinna być oceniana z urzędu przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów.

Wobec powyższego, ustalić należało, czy w tych konkretnych okolicznościach po wyeliminowaniu z Umowy postanowień uznanych za abuzywne, Umowa ta może nadal obowiązywać.

Jak już wskazano powyżej, klauzule indeksacyjne zawarte w przedmiotowej umowie stanowią element określający główne świadczenie stron Umowy kredytu indeksowanego, odróżniający jednocześnie ten typ Umowy od klasycznej Umowy kredytu Bankowego w walucie polskiej. Skutkiem uznania za abuzywne postanowień umownych dotyczących zasad ustalania kursów walut jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta. Postanowienia takie przestają wiązać już od chwili zawarcia Umowy, a więc nie stanowią elementu treści stosunku prawnego i nie mogą być uwzględniane przy rozpoznawaniu spraw związanych z jego realizacją. W konsekwencji powyższego, konieczne jest przyjęcie, że łączący strony stosunek prawny nie przewiduje zastosowania mechanizmu indeksacji w kształcie określonym pierwotnym brzmieniem Umowy. W treści Umowy pozostaje więc sformułowanie o przeliczeniu świadczeń bez precyzyjnego wskazania podstawy, według której miałoby to nastąpić. W rezultacie nie jest możliwe ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy, tj. ustalenie wysokości kwoty, która podlega zwrotowi na rzecz Banku i która stanowi podstawę naliczenia odsetek należnych od kredytobiorcy. Eliminacja postanowienia określającego główne świadczenia stron – podobnie jak postanowienia określającego niektóre z essentialia negotii – prowadzi zatem do braku konsensusu co do zawarcia Umowy w ogóle.

Po wyeliminowaniu z Umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej postanowień dotyczących indeksacji – a więc postanowień wyznaczających naturę tego stosunku zobowiązaniowego – umowę należałoby uznać za nieważną także na podstawie art. 353¹ k.c. jako sprzeczną z naturą zobowiązania. Wyeliminowanie z Umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej postanowień dotyczących indeksacji doprowadziłoby bowiem do takiego zniekształcenia tego stosunku zobowiązaniowego, że nie odpowiadałby on już jego naturze, której istotą jest wprowadzenie postanowień dotyczących waloryzacji, pozwalających na ustalenie salda zadłużenia w walucie obcej a następnie zastosowanie do tak ustalonego salda zadłużenia oprocentowania ustalonego według stawki LIBOR.

Sporna Umowa kredytu jest więc nieważna, ponieważ abuzywne są jej postanowienia określające główny przedmiot Umowy. Zgodnie z przepisami k.c., nie można za ważną uznać Umowy, w której nie osiągnięto porozumienia odnośnie elementów przedmiotowo istotnych Umowy. Taką samą wadą obarczony jest kontrakt, którego essentialia negotii zostały określone w postanowieniach, które Sąd uznaje za niedozwolone postanowienia umowne, niewyrażone jasnym i zrozumiałym językiem (nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny) w rozumieniu omówionego wyżej przepisu art. 385¹ § 1 k.c.

W niniejszej sprawie strona powodowa wystąpiła z roszczeniami opartymi na twierdzeniu o nieważności umowy, a co więcej nie wnosiła o zastosowanie przepisu dyspozytywnego celem naprawienia umowy i utrzymania jej w mocy, także po pouczeniu jej o skutkach nieważności umowy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w przedmiotowej umowie zawartej z konsumentem znajdują się nieuczciwe postanowienia i w rezultacie uznał umowę za nieważną w całości, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.

Oprócz ustalenia nieważności umowy powód [OSOBA] pozwanego Banku również zapłaty kwoty tytułem spłaconych dotychczasowo przez niego rat kapitałowo odsetkowych.

Z uwagi na nieważność umowy kredytu, dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405 – 410 k.c. regulujące zasady rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia.

Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje przy zaistnieniu trzech przesłanek. Po pierwsze, korzyść powinna być uzyskana bez podstawy prawnej, co ma miejsce w sytuacji, gdy u jej podstaw nie leży ani czynność prawna, ani przepis ustawy, ani orzeczenie sądu bądź decyzja administracyjna. Po drugie, korzyść powinna mieć wartość majątkową, możliwą do określenia w pieniądzu. Po trzecie, korzyść powinna być uzyskana kosztem innej osoby, co oznacza, że konieczne jest istnienie powiązania między wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem po drugiej stronie.

Jednocześnie szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, o którym mowa w art. 410 k.c. Mianowicie świadczenie jest nienależne w sytuacjach przewidzianych w art. 410 § 2 k.c., w tym także, gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna oraz nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Przede wszystkim sytuacje kwalifikowane jako świadczenie nienależne zakładają uzyskanie korzyści majątkowej w konsekwencji świadczenia, a więc zachowania zmierzającego do wykonania zobowiązania.

W niniejszej sprawie powód [OSOBA] od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 79.579,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty: a) 24.366,14 zł od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty, b) 55.213,66 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 15.998,13 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie kwoty 28.271,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 17 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty.

W toku niniejszego postępowania wykazano, że powód [OSOBA] w okresie od dnia 12 września 2008 r. do dnia 12 grudnia 2014 r. tytułem spłaty kredytu powód [OSOBA] kwotę 79.579,80 zł, natomiast od dnia 13 grudnia 2014 r. do dnia 14 października 2019 r. powód [OSOBA] kwotę 15.998,13 CHF (zaświadczenie - k. 51-57, opinia biegłego – k. 385-392, opinia uzupełniająca – k. 434-441).

Zdaniem Sądu roszczenie strony powodowej nie jest przedawnione. Z uwagi na zastrzeżoną dla kredytobiorcy - konsumenta możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli umownej (i uniknięcia w ten sposób skutków nieważności umowy) albo powołania się na całkowitą nieważność umowy także wtedy, gdy mogłaby zostać utrzymana w mocy przez zastąpienie klauzuli niedozwolonej stosownym przepisem (por. wyrok TSUE z 3.10.2019 r. w sprawie C - 260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 55, 67), należy uznać, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie spełnionego świadczenia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę - konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym zakresie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogą zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (art. 120 par. 1 zd. 1 kc) - (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18, nie publ., uchwała Sądu Najwyższego z 16.02.2021 r., III CZP 11/20, lex 3120579, TSUE C – 485/19, uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z 7.05.21 r., III CZP 6/21, Lex nr 3170921). Roszczenia z bezpodstawnego wzbogacenia przedawniają się z upływem ogólnego terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z art. 118 k.c. tj. 10 lat. Pozew w niniejszej sprawie został złożony w 2018 roku. Powyższe oznacza, że roszczenie nie jest przedawnione.

Zdaniem Sądu podniesiony przez pozwany [OSOBA] nie był zasadny. Sąd stoi na stanowisku, iż umowa kredytu nie jest umową wzajemną. Umowa kredytu nie jest umową wzajemną, ponieważ przedmiot świadczenia najpierw przechodzi do dłużnika, a następnie jest przez niego w częściach zwracany wierzycielowi. Przytoczyć należy stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie (wyrok z 30 grudnia 2019 r., sygn. akt I ACa 697/18), zgodnie z którym w przypadku nieważnych umów kredytu (umów niewzajemnych), stroną pierwotnie wzbogaconą jest kredytobiorca, który otrzymał od banku sumę kredytu. Bank zaś staje się wzbogacony z chwilą, gdy suma spłaconych przez konsumenta rat kredytu przewyższa wysokość przekazanego mu przez bank kapitału - i jedynie w zakresie nadpłaty (por. również wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt XX GC 117/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r., I ACa 183/20). Na marginesie należy wskazać, iż w niniejszej sprawie pełnomocnik procesowy strony powodowej nie był umocowany do przyjęcia oświadczenia o zatrzymaniu świadczenia złożonego mocodawcy strony powodowej, zatem że nie doszło do skutecznego skorzystania przez stronę pozwaną za zarzutu zatrzymania.

O odsetkach od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c., uznając, przy uwzględnieniu treści art. 455 k.c., że w przypadku świadczenia nienależnego obowiązany do jego zwrotu pozostaje w opóźnieniu dopiero, gdy nie spełni świadczenia po wezwaniu (wyrok SN z 22 marca 2001 r. sygn. akt V CKN 769/00; z 29 maja 2015 r., sygn. VI ACa 1020/14). Odsetki za opóźnienie od zasądzonych kwot należą się w ocenie Sądu od dnia 23 czerwca 2022 r. tj. po upływie tygodnia od pouczenia powoda o skutkach nieważności umowy jak również wyrażenia przez nich chęci skorzystania z tego mechanizmu tj. złożenia przez powoda [OSOBA] o braku zgody na trwanie nieważnej z uwagi na swą abuzywność umowy co nastąpiło pismem z dnia 27 maja 2022 r. (k.368), które zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanego w dniu 15 czerwca 2022 r. (k. 381). Od tego dnia po uwzględnieniu standardowego tygodniowego terminu na dobrowolne spełnienie świadczenia, pozwany [OSOBA] z tego, iż powód [OSOBA] związany umową z zapisami abuzywnymi jeżeli ich pominięcie nie pozwala na jej utrzymanie w dalszym ciągu.

Z uwagi na powyższe Sąd uwzględnił żądanie powoda w pkt 1 i 2 wyroku, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, tj. w części odnoszącej się do odsetek, o czym orzeczono jak w pkt 3 wyroku.

Jednocześnie Skoro Sąd orzekał w zakresie i uwzględnił w części żądanie główne, zbędne było orzekanie o żądaniach ewentualnych.

O kosztach procesu na mocy art. 98 k.p.c. Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku, rozstrzygając, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty w kwocie 8.487,39 zł składają się opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł,, opłat a od modyfikacji powództwa w kwocie 30 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5.400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz kwot 1.971,69 zł i 68,70 zł z tytułu wydatków poniesionych w związku ze sporządzoną opinią biegłego (żądanie zostało oddalone jedynie w niewielkiej wysokości w zakresie żądania odsetek oraz żądania głównego w zakresie zapłaty).

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.

/-/ Sędzia SO Mariusz Solka

Nasze Wyroki frankowe Raiffeisen Bank

Pozywane banki

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach