Wyrok Raiffeisen Bank International AG Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 lipca 2023 r., sygn. akt I C 1375/21, ustalający nieważność dwóch umów kredytu hipotecznego z 2007 r. i 2008 r. oraz zasądzający na rzecz powodów kwotę 265 718,70 PLN i 77 6

Sygn. akt I C 1375/21

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lipca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący : Sędzia del. Piotr Szołdrowski

[OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA], [OSOBA]

przeciwko Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziału: Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce

o zapłatę i ustalenie

ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200707HL011203217 sporządzona w dniu
9 lipca 2007 r. a zawarta dnia 12 lipca 2007 r. pomiędzy [OSOBA] i [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce – jest nieważna;
ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200809HL005323601901 sporządzona w dniu 22 września 2008 r. a zawarta dnia 23 września 2008 r. pomiędzy [OSOBA]
i [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce – jest nieważna;
zasądza od strony pozwanej [OSOBA] AG z siedzibą w Wiedniu prowadzący w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziału: Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 265.718,70 zł (dwieście sześćdziesiąt pięć tysięcy siedemset osiemnaście złotych 70/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty;
zasądza od strony pozwanej [OSOBA] AG z siedzibą w Wiedniu prowadzący w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziału: Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 77.606,33 CHF (siedemdziesiąt siedem tysięcy sześćset sześć franków szwajcarskich 33/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty;
oddala powództwo w pozostałym zakresie;
zasądza od strony pozwanej [OSOBA] tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 11.817,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych 00/100)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 1375/21

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 lipca 2023 r.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu (k. 5-6, 308-312, 446-449) skierowanym przeciwko stronie pozwanej [OSOBA] AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie wnieśli o:

ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200707HL011203217 z dnia 12 lipca 2007 r. zawarta przez [OSOBA] i [OSOBA] z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce jest nieważna;
ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200809HL005323601901 z dnia 23 września 2008 r. zawarta przez [OSOBA] i [OSOBA] z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce jest nieważna z dnia 14 marca 2007 r. jest nieważna;
zasądzenie od pozwanego Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] kwoty 265 718, 70 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:

72 830, 24 zł od dnia 5 maja 2021 r. do dnia zapłaty;
192 888, 46 zł od dnia 27 marca 2023 r. do dnia zapłaty

zasądzenie od pozwanego Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu na rzecz powodów [OSOBA] i [OSOBA] kwoty 77 606, 33 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:

44 615, 83 CHF od dnia 5 maja 2021 r. do dnia zapłaty;
5 597, 19 CHF od dnia 19 lipca 2022 r. do dnia zapłaty ;
27 393, 31 CHF od dnia 27 marca 2023 r. do dnia zapłaty;

Nadto powodowie [OSOBA] o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] , w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu (k. 8-37; 309-312, 448-449) powodowie [OSOBA], że jako konsumenci zawarli z EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie (poprzednie oznaczenie firmy strony pozwanej) dwie umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF. Umowy te zawierają w swoich treściach nieuzgodnione indywidualne, niejednoznaczne klauzule waloryzacyjne, które są sprzeczne z dobrymi obyczajami, jak też rażąco naruszają interesy powodów-konsumentów, przez co należy uznać, zgodnie z art. 3851§1 k.c., że nie wiążą one powodów. Pozwany [OSOBA] w wystarczający sposób o ryzyku kursowym ciążącym na powodach, jak też wykorzystał swoją pozycję i przyznał sobie prawo do swobodnego i nieograniczonego, dowolnego ustalania wielkości świadczenia powodów, przy pomocy sporządzanej samodzielnie przez pozwanego tabeli kursów walut. W ocenie powodów [OSOBA] postanowień umownych prowadzi do nieważności umowy kredytowej w całości. Ponadto okoliczność niezgodności umów kredytowych z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe, sprzeczność umów z naturą stosunku prawnego, świadczą o nieważności umów kredytowych w całości.

Roszczenie o świadczenie (265 718, 70 zł i 77 606, 33 CHF– za okres od dnia zawarcia umów do dnia 7 marca 2023 r.) oparte jest o przepisy o świadczeniu nienależnym i dotyczy zwrotu uiszczonych przez powodów [OSOBA] z tytułu spłaty obu umów.

Powodowie [OSOBA], że posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności obu umów, bowiem ewentualne uwzględnienie roszczeń strony powodowej o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych na rzecz pozwanego nie rozwiązuje w sposób definitywny sporu stron. Ponadto w sytuacji, gdy nastąpiło naruszenie praw strony powodowej, dopuszczalne jest powództwo ustalające.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana (k. 101 – 128, 367-374, 477-480) wniosła o oddalenie powództwa w całości. Podniosła ponadto zarzut przedawnienia (k. 103v.).

W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż kwestionowana przez powodów [OSOBA] na płaszczyźnie prawa krajowego i stanowi dopuszczalny prawem wariant umowy kredytu. Klauzule wymiany kursowej i klauzula ryzyka są postanowieniami w całości neutralnymi na chwilę zawarcia umów. Powodowie [OSOBA], świadomie decydując się na zawarcie tego typu umowy z uwagi na jej ówczesne korzyści ekonomiczne. Bank stanowczo zaprzeczał, aby miał wykorzystać swoją pozycje celem wyzysku kredytobiorców. Bank stwierdził również, iż w trakcie procedury zawierania umów prawidłowo wywiązał się z obowiązków informacyjnych, udzielając kredytobiorcom niezbędnych pouczeń w przedmiocie ryzyka związanego z umowami kredytu powiązanych z walutą obcą. Wszelkie kwestionowane klauzule waloryzacyjne są całkowicie neutralne i bezskuteczne na chwilę zawarcia umów – ponieważ nie powodują automatycznie jakichkolwiek przeliczeń kursowych rozpoczęcie ich działania uzależnione jest od zachowania powodów. Ponadto powodowie [OSOBA] kosztowego odstąpienia od umów przez Bank, w sytuacji gdyby nie złożyli dyspozycji wypłaty środków. Na chwilę zawarcia umowy nie można stwierdzić dysproporcji praw i obowiązków stron. Wobec powyższego, strona poznawana wskazała, że umowy łączące strony niniejszego postępowania są ważne i wiążące, jak też nie naruszają w żadnym stopniu prawa.

W toku postępowania w świetle zasady słuszności stosownie do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., w sprawie C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 97), jak również uchwały składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – [OSOBA] – zasada prawna z dnia 7 maja 2021 r. III CZP 6/21, Sąd zwrócił uwagę stron na fakt, iż postanowienia umowne przewidujące waloryzacje kredytu do waluty obcej, w tym dotyczące ustalania przez Bank kursu waluty noszą charakter klauzul abuzywnych, a z uwagi na to, że odnoszą się do istotnych elementów umowy tj. ustalenia wysokości świadczenia. Bez ww. klauzul umownych umowa nie może obowiązywać, co może prowadzić do oceny, iż umowa jest nieważna. Sąd równocześnie pouczył powodów-konsumentów (k. 303 v., 420) o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia w całości zawartej umowy kredytowej. Powodowie [OSOBA], że mają świadomość wskazanych konsekwencji i je zrozumieli.

Dnia 8 lipca 2022 r. i 16 stycznia 2023 r. powodowie [OSOBA], w którym wskazali, że po dokonaniu analizy swojej sytuacji majątkowej oraz otrzymanych pouczeniach uważają stwierdzenie nieważności umowy kredytowej za korzystne dla siebie i domagają się sądowego stwierdzenia nieważności całej umowy i tym samym rezygnują z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych (k. 350, 426-427). Oświadczenie to zostało doręczone stronie powodowej 6 czerwca 2023 r. (k. 490).

Bezspornym jest, że strona pozwana poprzednio działała pod firmą EFG Eurobank Ergasias S.A. z siedzibą w Warszawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Dnia 5 czerwca 2006 r. powodowie [OSOBA] prawnego strony pozwanej [OSOBA] o kredyt hipoteczny. Wnioskowali oni o udzielenie im kredytu w kwocie 195 000 zł w walucie CHF, na okres 30 lat (360 miesięcy). W związku z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej powodowie [OSOBA], że zostali zapoznani przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że:

będąc w pełni świadomym ryzyka kursowego, rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej;
znane są im postanowienia „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG” w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej;
zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach Banku.

Ponadto powodowie [OSOBA], że są świadomi, że:

ponoszą ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt;
ryzyko kursowe ma wpływ na wysokość zobowiązania względem Banku wynikającego z Umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu;
kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach opisanych w ww. Regulaminie; w związku z wypłatą kredytu w złotych mogą pojawić się różnice kursowe; w przypadku niedoboru środków wypłaconych są zobowiązani do ich pokrycia; saldo zadłużenia kredytu wyrażone jest w walucie obcej; raty kredytu wyrażone są w walucie obcej i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w Regulaminie, wyrażona jest docelowo w złotych.

Wniosek powodów [OSOBA] i kredyt został im udzielony.

Dowód: wniosek o Kredyt Hipoteczny (k. 148-149), oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, k. 151; decyzja kredytowa z 03.07.2007 r.(k. 153),

Powodowie [OSOBA] z poprzednikiem prawnym pozwanego w dniu 9 lipca 2007 r. umowę o kredyt hipoteczny nr 200707HL011203217. Umowa stanowi m. in., że:

- bank udziela Kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w Umowie, zaś Kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z kredytu na warunkach określonych w Umowie i Regulaminie oraz zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, opłatami, prowizjami innymi kosztami w terminach spłaty określonych w Umowie (§1 ust. 1 umowy);

- kredyt jest indeksowany do waluty obcej w CHF. Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji Kredytobiorcy kwotę 195 000 złotych. Kredyt przeznczony jest na spłatę kredytu mieszkaniowego w innym banku oraz modernizację. Przedmiot finansowania stanowi odrębna własność lokalu położonego w Szczecinie przy ul. [ADRES] nr lokalu [DZIAŁKA] dla którego Sąd Rejonowy w Szczecinie XII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [KW]. (§ [KW] ust. 1, 2, 5 umowy).

Dalej umowa oraz Regulamin, będący jej integralną częścią stanowią m. in., że:

Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosi 3,96000 % w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania (§ 3 ust. 1 umowy);
Kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych, według Tabeli (§2 ust. 2 Regulaminu);
Tabelą jest Tabela kursów walut obcych obowiązująca w Banku (§2 pkt 12 Reg.);
Kredyt udzielany jest w złotych. Na wniosek wnioskodawcy bank udziela kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej wnioskodawca wnioskuje o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej. (§ 4 ust. 1 Regulaminu);
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach , saldo zadłużenia z tytułu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11. (§7 ust. 4 Regulaminu)
Raty spłaty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, prowadzonego w złotych, wskazanego w umowie. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 1, ust. 2 pkt 1 Regulaminu)
Zarówno w przypadku kredytów w złotych, jaki kredytów indeksowanych do waluty obcej kwota wcześniejszej częściowej spłaty wymaga określenia przez Kredytobiorcę w złotych. (§13 ust. 3 Regulaminu)
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji (§13 ust. 7 Regulaminu);
Bank na wniosek Kredytobiorcy może wyrazić zgodę na zmianę waluty kredytu, z zastrzeżeniem postanowień ust. 2-4. (§14 Regulaminu);
W przypadku postawienia kredytu indeksowanego w do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku (§21 ust. 3 Regulaminu).

Dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr 200707HL011203217z dnia 09.07.2007 r., k. 45-48, regulamin udzielania kredytu hipotecznego udzielanego prze Polbank EFG, k. 51- 55, 158-162,

Następnie dnia 02 lipca 2008 r. powodowie [OSOBA] prawnego strony pozwanej [OSOBA] o kredyt hipoteczny. Wnioskowali oni o udzielenie im kredytu w kwocie 65 000,00 zł w walucie CHF, na okres 29 lat (348 miesięcy). W związku z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej powodowie [OSOBA], że zostali zapoznani przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że:

będąc w pełni świadomym ryzyka kursowego, rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej;
będąc w pełni świadomym ryzyka kursowego, rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej
znane są im postanowienia Umowy o kredyt hipoteczny oraz „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG” w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej;
zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach Banku.

Ponadto powodowie [OSOBA], że są świadomi, że:

ponoszą ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt;
ryzyko kursowe ma wpływ na wysokość zobowiązania względem Banku wynikającego z Umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu;
kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach opisanych w ww. Regulaminie;
saldo zadłużenia kredytu wyrażone jest w walucie obcej;
raty kredytu wyrażone są w walucie obcej i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w Regulaminie .

Wniosek powodów [OSOBA] i kredyt został im udzielony.

Dowód: wniosek o Kredyt Hipoteczny (k. 169-171), oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, (k. 173); decyzja kredytowa z 19.09.2008 r.(k. 175),

Powodowie [OSOBA] z poprzednikiem prawnym pozwanego w dniu 22 września 2008 r. umowę o kredyt hipoteczny nr 200809HL005323601901. Umowa stanowi m. in., że:

- kredyt jest indeksowany do waluty obcej w CHF. Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji Kredytobiorcy kwotę w złotych, która stanowi równowartość kwoty w wysokości 65 000,00 zł z przeznaczeniem na modernizację. Kredytobiorca zobowiązał się do zapłaty prowizji od udzielenia kredytu w wysokości 585 zł. Przedmiot finansowania stanowi odrębna własność lokalu położonego w Szczecinie przy ul. [ADRES] nr lokalu [DZIAŁKA] dla którego Sąd Rejonowy w Szczecinie XII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [KW]. (§ [KW] ust. 1, 2, 4 i 5 umowy).

Dalej umowa oraz Regulamin, będący jej integralną częścią stanowią m. in., że:

Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosi 4, 45833 % w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania (§ 3 ust. 1 umowy);
Kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych, według Tabeli (§2 ust. 2 Regulaminu);
Tabelą jest Tabela kursów walut obcych obowiązująca w Banku (§2 pkt 12 Reg.);
Kredyt udzielany jest w złotych. Na wniosek wnioskodawcy bank udziela kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej wnioskodawca wnioskuje o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej. (§ 4 ust. 1 Regulaminu);
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach , saldo zadłużenia z tytułu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11. (§7 ust. 4 Regulaminu)
Raty spłaty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, prowadzonego w złotych, wskazanego w umowie. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 1, ust. 2 pkt 1 Regulaminu)
Zarówno w przypadku kredytów w złotych, jaki kredytów indeksowanych do waluty obcej kwota wcześniejszej częściowej spłaty wymaga określenia przez Kredytobiorcę w złotych. (§13 ust. 3 Regulaminu)
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji (§13 ust. 7 Regulaminu);
Bank na wniosek Kredytobiorcy może wyrazić zgodę na zmianę waluty kredytu, z zastrzeżeniem postanowień ust. 2-4. (§14 Regulaminu);
W przypadku postawienia kredytu indeksowanego w do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku (§21 ust. 3 Regulaminu).

Dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr 200809HL005323601901 z dnia 22.09.2008r., (k. 48-50), regulamin udzielania kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG, (k. 51-55; 180-134), Oświadczenie kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką, (k. 176)

Wraz z obiema umowami powodowie [OSOBA]. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką, którego treść była tożsama z oświadczeniem podpisanym przez powodów [OSOBA] z wnioskami o kredyt.

[OSOBA] kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką, (k. 164, 186)

Do obu umów strony podpisały w dni 21 października 2011 r. Aneksy, na mocy których postanowiły, iż spłata udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej następowała będzie w walucie obcej CJF, do której kredyt jest indeksowany.

Dowód: Aneks nr 1 z dnia 21.10.2011 r. do umowy z dnia 09.07.2007 r. (k. 56 -57); Aneks nr 1 z dnia 21.10.2011 r. do Umowy z dnia 22.09.2008 r. (k. 58 -59)

Powodowie [OSOBA] banku z Reklamacją z dnia 15 kwietnia 2021 r., w którym z uwagi na nieważność umowy, wezwali do zapłaty kwoty 56 402 90 zł i 32 148, 90 CHF z tytułu wpłat dokonanych w związku z Umową nr 1 oraz 16 427, 34 zł i 12 466, 93 CHF w związku z wpłatami dokonanymi na podstawie Umowy nr 2. Niniejsze wezwanie zostało rozpatrzona negatywnie.

Dnia 13 lipca 2022 r. w związku z kolejnymi wpłatami dokonanymi przez powodów [OSOBA] pozwaną do zapłaty kwoty 4 016, 57 CHF (w zakresie umowy z 12.07.2007 r.) oraz kwoty 1 580, 62 CHF (w zakresie Umowy z 23.09.2008 r.).

Następnie w dniu 21 marca 2023 r. powodowie [OSOBA] kolejne wezwanie do zapłaty domagając się dodatkowo zapłaty kolejnych uiszczonych rat, tj. kwoty 90 200 zł i 18 314, 56 CHF(w zakresie Umowy z 12.07.2007 r.) oraz kwoty 232 250 zł i 48 283, 73 CHF (w zakresie umowy z 23.09.2008 r.).

[OSOBA] adwokacki z 15 kwietnia 2021 r. (k. 60-61), odpowiedź na pismo (k. 62); wezwanie do zapłaty z 13.07.2022 r. (k. 329); wezwanie do zapłaty z 21.03.2023 r. (k. 454).

Pierwszy kredyt w CHF powodowie [OSOBA] 2000 r. na zakup mieszkania w Szczecinie, w którym mieszkali. Następnie w 2007 roku zaciągnęli kredyt u poprzednika prawnego strony pozwanej w celu refinansowania pierwszego kredytu i modernizację mieszkania, gdyż oferta przedstawiona przez EFG Eurobank Ergasias SA była korzystniejsza. Kolejny kredyt z 22 września 2009 r. był kredytem na dalszą modernizację mieszkania zakupionego w Szczecinie. W kredytowanym mieszkaniu powodowie [OSOBA] 11 lat, obecnie – od 4 lat powodowie [OSOBA] w [OSOBA] w Szczecinie cały czas stanowi ich własność. W nieruchomości nigdy nie było prowadzonej działalność gospodarczej . W okresie [DZIAŁKA] lat po zawarciu umowy powód [OSOBA] związaną z praca na uczelni, jednakże adres ten został wskazany jedynie do celów rejestracyjnych, faktyczna działalność była prowadzona w miejscowości [OSOBA] nie jest i nigdy nie było wynajmowane. W okresie podpisywania umowy kredytu powodowe nie mieli możliwości uzyskania innego kredytu niż kredyt w CHF z uwagi na brak zdolności kredytowej w PLN. Powodom pokazywano symulacje dot. kursów franka podkreślając, że może on nieznacznie się zmienić. Nie przedstawiono powodom symulacji zmiany wysokości rat kredytu przy wzroście kursu CHF. Nie wyjaśniono powodom w jaki sposób bank wylicza swój kurs franka. Odnośnie ryzyka walutowego powodom przekazano informację, że kurs może maksymalnie zmienić się o 40 groszy. Powodowie [OSOBA] umowy w szczególności w zakresie kursu waluty przy wypłacie i spłacie kredytu. Umowa była zawarta na wzorze banku.

W dacie zawarcia umowy kredytu powód [OSOBA] techniczne, nie pracował w bankowości ani finansach. Powódka miała także wykształcenie wyższe techniczne. Powodowi są z zawodu chemikami.

Dowód: zeznania powodów [OSOBA] w dniu 06 lipca 2022 r. (k.303 v. - 304.)

W okresie od dnia zawarcia pierwszej umowy do dnia 7 marca 2023 r. powodowie, tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych zaciągniętych dwóch kredytów uiścili na rzecz pozwanego łącznie kwotę 265 718, 70 zł oraz 77 606, 33 CHF.

Dowód: - zaświadczenie ( k.63-76), zestawienie wpłat (k. 77-94, 331-344, 396-418, 456-472), wyciąg z konta (k. 313-314); historia transakcji (k. 320-322; 450-453); potwierdzenie zrealizowanych transakcji (k. 320-322); potwierdzenie wpłat (k. 352-362); zestawienie należnych rat (k. 392-395),

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty złożone do akt sprawy przez strony oraz zeznania powodów.

W odniesieniu do dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 k.p.c.). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy. Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały natomiast załączone do akt publikacje, ekspertyzy czy opinie prawne. Nie stanowią one bowiem dowodu w postępowaniu cywilnym, nie są w żaden sposób wiążące dla Sądu i stanowią jedynie subiektywną ocenę autora co do rozumienia, czy też stosowania określonych instytucji prawnych. Sąd orzekający nie był w żadnym zakresie związany stanowiskami czy poglądami osób trzecich, a wskazane materiały stanowiły jedynie część argumentacji strony.

Sąd postanowił pominąć dowód wnioskowany przez strony z opinii biegłego ds. bankowości, rachunkowości i finansów na zasadzie art. 235² § 1 pkt. 2 i 5 k.p.c., mając na względzie zebraną w sprawie dokumentację. Okoliczności, na jakie miał zostać przeprowadzony ten dowód nie miały znaczenia w ocenie Sądu meriti dla rozstrzygnięcia sprawy z przyczyn prawnych opisanych poniżej. Sąd mógł oprzeć swoje ustalenia na podstawie dokumentów, które już wcześniej zostały załączone do sprawy.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powodów [OSOBA] i [OSOBA], które korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowych umów. Powodowie w miarę możliwości z uwagi na upływ czasu, szczerze zrelacjonowali przebieg czynności związanych z zawarciem ww. umowy kredytu, cel i przeznaczenie kredytu oraz wyjaśnili okoliczności dotyczące statusu konsumenta w niniejszej sprawie.

Zeznania złożone przez świadka nie pozwalały w tej konkretnej sprawie na czynienie na ich podstawie ustaleń faktycznych. Zeznania na piśmie świadka: [OSOBA] (k. 285-291) dotyczyły jedynie jego praktyki, były lakoniczne i nie wniosły wiele do sprawy, bowiem świadek nie pamiętał wielu okoliczności, których dotyczy sprawa. Od czasu zawarcia przedmiotowych umów kredytowych w 2007 i 2008 r. upłynęło odpowiedni 16 i 15 lat, a zatem trudno wymagać od ewentualnych świadków-pracowników Banku, aby pamiętali szczegóły spotkania z powodami, jeżeli nawet byliby wówczas obecni. Powyższe potwierdza fakt znany Sądowi z urzędu, na skutek zeznań pracowników Banków w innych sprawach prowadzonych przed tutejszym Sądem, gdzie we wszystkich sprawach - z uwagi na znaczny upływ czasu – świadkowie nie są w stanie przypomnieć sobie powodów [OSOBA] z zawarciem konkretnej umowy. Relacje świadków na temat tego, jak zwykle traktowani byli w danej placówce klienci Banku Sąd uważa za niewystarczające do ustaleń na temat zawarcia konkretnej umowy w danej sprawie. Niezależnie od powyższego, ocena zasadności roszczeń powodów [OSOBA] w przedmiotowej sprawie przede wszystkim od oceny prawnej zapisów umów kredytowych zawartych w dokumentach. Tezy dowodowe na które zeznawać miałby wskazany świadek nie dotyczyły szczegółów konkretnej umowy zawieranej z powodami, ale ogólnych zasad udzielanych w banku kredytów, zasad dokonywanych przeliczeń i funkcjonujących rodzajów kredytów.

Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w przeważającej części.

Zgodnie z art. 327¹ § 1 k.p.c. uzasadnienie zostało sporządzone w sposób możliwie zwięzły. Nie sposób odnieść się w nim do wszystkich argumentów wskazywanych w obszernych pismach procesowych stron, czy też do wszystkich elementów dokumentów prezentowanych przez strony (poglądów, opinii), gdyż wymagałoby to nad wyraz obszernego opracowania. Sąd ograniczył się więc do przedstawienia własnego stanowiska i dokładniejszego opisania tylko kwestii istotnych z punktu rozstrzygania przedmiotowego sporu. Przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy Sąd miał na względzie istotne z punktu widzenia osi sporu pomiędzy stronami przepisy polskiego prawa, wykładnię prawa polskiego dokonaną dotychczas przez Sąd Najwyższy, Sądy Apelacyjne oraz przepisy prawa unijnego jak i jego wykładnię dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jak i polski Sąd Najwyższy – według stanu na dzień wyrokowania w niniejszej sprawie.

Przede wszystkim należy ustalić, czy istnieje interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie nieważności umowy. W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie z art. 189 k.p.c. przysługuje co od zasady jedynie wtedy, gdy powód [OSOBA] ochrony w drodze dalej idącego roszczenia (np. o zapłatę). Jednocześnie pojawiają się jednak poglądy, że samo istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), przyjąć należy, że powód [OSOBA] w rozumieniu art. 189 k.p.c. Teza ta będzie aktualna zwłaszcza w tych sytuacjach, w których żądaniem ustalenia objęte jest twierdzenie o nieistnieniu stosunku prawnego. W przypadku zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia przez pozwanego, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda [OSOBA]), sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie może nie wyczerpywać interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Będzie tak zwłaszcza, gdy to pozwany [OSOBA] treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powodów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 lipca 2021 r., sygn. akt I ACa 646/20, LEX nr 3164510).

Dokonując oceny sytuacji powodów [OSOBA] umowy kredytu należy uznać, że powodowie [OSOBA] w całości z obowiązku spłaty kwoty kredytu wraz z należnymi odsetkami. Nie można więc wykluczyć, że nawet po zasądzeniu od strony pozwanej [OSOBA] zwrotu wszystkich kwot, które powodowie [OSOBA] z tytułu umowy kredytu, strona pozwana nadal będzie uważała powodów [OSOBA] i żądała od nich spłaty kolejnych rat, powołując się na to, że wyrok zasądzający świadczenie nie wiąże ich w zakresie znajdujących się w uzasadnieniu wyroku rozważań co do stwierdzenia nieważności umowy. W doktrynie i orzecznictwie prawa cywilnego nadal istnieją bowiem wątpliwości co do zakresu związania motywami uzasadnienia wyroku. Nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powodów [OSOBA] z tytułu umowy kredytu. Sam fakt, że w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną powodom przysługują dalej idące roszczenia o świadczenie, nie przesądza więc jeszcze o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. W ocenie Sądu tylko rozpoznanie roszczenia powodów o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna, a wynikający z niej stosunek prawny nie istnieje, ostatecznie zakończy spór między stronami, zapewni pełną ochronę prawnie chronionych interesów powodów i pozwoli na uniknięcie dalszych sporów w przyszłości.

W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu między stronami ma określenie charakteru prawnego umowy zawartej między powodami, a Bankiem, na gruncie której zbiegło się wiele istotnych kwestii prawnych.

Należy odnieść się do zarzutu nieważności umowy z uwagi na jej sprzeczność z art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe (p.b.) i art. 353¹ k.c.

I tak, zgodnie z art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 p.b. przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Powodowie [OSOBA], że zawarta przez nich umowa kredytu jest sprzeczna z cytowanym wyżej przepisem z uwagi m.in. na brak określenia kwoty kredytu oraz wysokości oprocentowania.

W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu między stronami ma określenie charakteru prawnego umów zawartych między powodami, a Bankiem, na gruncie której zbiegło się wiele istotnych kwestii prawnych. Jednocześnie wskazać należy, że poniższe rozważania dotyczą obu umów łączących strony postępowania, które będą określane łącznie jako „umowa”, chyba że wskazane zostanie inaczej, co wynika z tożsamych postanowień tak w zakresie umowy, jak i Regulaminu. Umowy różnią się jedynie kwotą udzielonego kredytu, terminem spłaty oraz wysokością oprocentowania .

Należy odnieść się do zarzutu nieważności umowy z uwagi na jej sprzeczność z art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe (p.b.) i art. 353¹ k.c.

Stosownie zaś do art. 353¹k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Istotą umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej umowy obowiązków stron i odpowiadających im uprawnień. W konsekwencji, nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to sprzeczne z naturą umowy.

Podkreślenia wymaga fakt, że umowa kredytu zawarta przez strony stanowiła specyficzny podtyp umowy kredytu – umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, w tym wypadku – franka szwajcarskiego. Kwota kredytu została wskazana w umowie jako kwota w walucie złoty polski. Indeksacja kredytu do waluty obcej polegała na tym, że:

kwota kredytu wypłacona powodom w walucie złoty polski podlegała przeliczeniu na kwotę w walucie CHF według kursu waluty CHF wskazanego w umowie;
wysokość rat kredytu wyrażona była w walucie CHF;
oprocentowanie kredytu wyliczane było od salda kredytu wyrażonego w walucie CHF,
powodowie [OSOBA] kredytu w walucie złoty polski po uprzednim przeliczeniu według określonego w umowie kursu waluty CHF.

W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony zawierała wszystkie konieczne elementy określone w art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe. Kwota kredytu została wyraźnie oznaczona w § 2 ust. 1 każdej umowy i nie różniła się ona od kwoty rzeczywiście wypłaconej powodom. Oprocentowanie zostało ustalone w § 3. Natomiast to, że kwota w złotych polskich, którą powodowie [OSOBA] tytułem spłaty rat kapitałowych jest wyższa od kwoty faktycznie wypłaconego im kredytu wynika z zastosowanego w umowie mechanizmu indeksacji kwoty kredytu walutą CHF. Zastosowanie takiego mechanizmu w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów wyrażonej w art. 3531 k.c. i zastosowania instytucji umownej waloryzacji z art. 3581 § 2 k.c., zgodnie z którym strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości.

Podkreślenia wymaga przy tym, że ustawodawca już po zawarciu przez strony spornej umowy kredytu wprowadził do ustawy Prawo bankowe przepisy odnoszące się do kredytów indeksowanych do waluty obcej i kredytów denominowany w walucie obcej. Ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., do art. 69 ustawy dodano:

2 pkt. 4a, zgodnie z którym umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska powinna określać w szczególności szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu;
3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie; w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Powołując się na założenie racjonalności ustawodawcy należy stwierdzić, że nie wprowadzałby on do porządku prawnego zasad regulujących warunki umów, które ze względu na swoją konstrukcję byłyby nieważne z mocy samego prawa. Nadto pogląd o dopuszczalności umowy kredytu indeksowanego przed omówioną powyżej nowelizacją ustawy Prawo bankowe należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, LEX nr 2626330 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Konstrukcja umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF zawartej przez strony niniejszego postępowania jest zaś w swojej istocie zbieżna z konstrukcją określoną w powyższych przepisach.

Podsumowując, zdaniem Sądu umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej zawarta między stronami spełnia wymagania art. 69 ustawy – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej). Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej, gdyż od początku znana była kwota kredytu w złotych. Z art. 353¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Gdyby tak było, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane w przepisach jako jeden z rodzajów umów kredytowych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu nieważności umowy z uwagi na zastosowanie w niej niedozwolonych klauzul umownych, wskazać należy, iż zgodnie z art. 385¹§ 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 385¹ § 2 k.c.). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385¹§ 3 k.c.). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385¹ § 4 k.c.). Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny (art. 385² k.c.). Przytoczone przepisy zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego jako implementacja Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Aby ocenić, czy kwestionowane przez powodów [OSOBA] postanowieniami niedozwolonymi należy w pierwszej kolejności ustalić, czy przysługiwał mu status konsumenta. Jak wskazuje art. 221 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powodowie [OSOBA] osoby fizyczne. Nie prowadzili również i nie mieli zamiaru prowadzić na nieruchomości działalności gospodarczej. Definicja konsumenta odnosi się do chwili dokonania czynności prawnej. W dacie zawarcia umowy powodowie [OSOBA]. Nie zostało wykazane, aby w tej dacie było inaczej. Nadto powodowie [OSOBA] kredytu w celach gospodarczych, ani też w celu wzbogacenia się np. w związku z wynajmowaniem kredytowanej nieruchomości. Przyjąć zatem należy, że w niniejszym postępowaniu powodowie [OSOBA], co pozwala rozpoznać zapisy umowy kredytowej pod kątem abuzywności.

Następnie należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że strona powodowa mogła poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem (tego w niniejszej sprawie nie ustalono) nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Kluczowe znaczenie ma zaś to, że kwestionowane postanowienia umowy zostały przejęte ze stosowanego przez stronę pozwaną wzoru. Co więcej, z zeznań powodów [OSOBA], aby mogli oni negocjować postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji kredytu walutą obcą i sposobu przeliczania rat, ustalania kursów walut. Z artykułu 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że treść postanowień umowy została sporządzona przez Bank, a powodowie [OSOBA] nią żadnego realnego wpływu. Nie sposób więc przyjąć, że postanowienia umowy zostały indywidualnie uzgodnione między stronami.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że: „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385¹ § 1 k.c., może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy”. Powyższy pogląd jest zbieżny za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - według TSUE ocena, czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie Kasler, sygn. C-26/13, ZOTSiS 2014/4/I-282). Tut. Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przychylając się do twierdzenia, że zakres pojęcia „postanowienia określające główne świadczenia stron” z art. 385¹ § 1 k.c. nie jest zbieżny z zakresem pojęcia „essentialiae negotii umowy” i na gruncie konkretnej umowy możliwe jest uznanie postanowień niebędących jej essentialiae negotii za „postanowienia określające główne świadczenia stron”.

Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. Dziubak, J. Dziubak v Raiffeisen Bank International AG, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wprost wypowiedział się na temat oceny zapisów umowy kształtujących mechanizm waloryzacji kwoty kredytu według kursu waluty obcej jako postanowień kształtujących główne świadczenia stron: 44. (…) w okolicznościach w postępowaniu głównym – gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Dunai, C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo). Powyższe zagadnienie było rozpatrywane również przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, wprost wskazał, że klauzula indeksacyjna w umowie kredytu określa wysokość głównego świadczenia kredytobiorcy.

Również w ocenie tut. Sądu kwestionowane przez powodów [OSOBA] główne świadczenia stron. Mechanizm indeksacji świadczeń z umowy kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez powodów. Po pierwsze, poprzez przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej powodom w walucie złoty polski na walutę CHF po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia salda kredytu w walucie CHF, jakie ma zostać przez stronę powodową spłacone, stanowiącego podstawę do ustalenia wysokości poszczególnych rat kapitałowych w walucie CHF. Po drugie, poprzez przeliczanie kwoty poszczególnych rat wyrażonych w CHF na walutę złoty polski po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia wysokości rat spłacanych ostatecznie przez powodów w walucie złoty polski. Nie można przy tym pominąć, że zastosowanie mechanizmu indeksacji kredytu walutą obcą pozwala na ustalenie oprocentowania kredytu w odniesieniu do stawki referencyjnej adekwatnej do waluty CHF. Kwota odsetek jest przy tym określana w walucie CHF. Mechanizm indeksacji kształtuje więc w sposób bezpośredni zasady, według których powodowie [OSOBA] obowiązki wynikające z umowy kredytu – czyli obowiązek spłaty kredytu oraz obowiązek spłaty odsetek.

Dalej należało rozważyć, czy – skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów [OSOBA].

Dalsze rozważania co do oceny kwestionowanych przez stronę powodową postanowień umowy na gruncie art. 385¹ k.c. Sąd przeprowadzi osobno co do klauzuli indeksacyjnej - rozumianej jako sposób ustalania kursu waluty obcej, po którym przeliczane są zobowiązania z tytułu umowy oraz co do klauzuli ryzyka kursowego – rozumianej jako sam mechanizm przeliczania świadczeń z tytułu umowy według kursu waluty obcej.

Klauzula indeksacyjna zawarta została w kwestionowanych przez powodów [OSOBA], a w szczególności Regulaminu, tj. § 2 ust. 12, § 4 ust. 1, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2, a także § 13 ust. 7 , § 21 ust. 3. Klauzula indeksacyjna przewidywała m. in.: że zobowiązania stron z tytułu umowy kredytu przeliczane będą według kursów waluty CHF określonych w Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku. Kwota kredytu lub jego transzy wypłacona powodom w złotych polskich miała być przeliczana na kwotę w walucie CHF nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. (§ 7 ust. 4 Regulaminu). Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę, miało następować z datą wpływu środków do Banku, według kursu sprzedaży waluty zgonie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności rat spłaty kredytu. (§ 9 ust. 2 Regulaminu).

W związku z tym, że kwestionowane przez powodów [OSOBA] główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. Pojęcie „jednoznacznie” zastosowane w art. 3851 § 1 k.c. należy interpretować w odniesieniu do treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. „Jednoznacznie” w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oznacza więc „prostym i zrozumiałym językiem”.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadłym na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ugruntowany jest pogląd, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, Otp Bank Nyrt. i [OSOBA] Követeléskezelő Zrt v. Teréz Ilyés i [OSOBA]., ZOTSiS 2018, nr 9, poz. I-750; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, [OSOBA] i in. v. [OSOBA]ânească SA, LEX nr 2355193).

Żeby kredytobiorca mógł ocenić wysokość kursów waluty CHF stosowanych do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy oraz zakres wahań tych kursów, należałoby zawrzeć w umowie informacje, które wskazywałyby: jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna waluty CHF w Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; czy wysokość tych kursów jest w jakikolwiek sposób limitowana (czy kurs nie może wzrosnąć powyżej określonego poziomu lub spaść poniżej określonego poziomu) – chyba że informacje te wchodziłyby w zakres wiedzy powszechnej, którą posiadać powinien każdy przeciętny konsument.

Tymczasem ani w umowie kredytu (stan na dzień jej zawarcia), ani w znajdujących do niej zastosowanie Regulaminie nie ma żadnego postanowienia, które definiowałoby, czym jest Tabela Kursów Walut Obcych lub odnosiło się sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna CHF w Tabeli Kursów Walut Obcych; nadto takie informacje nie zostały przedstawione powodom przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu. Takiej okoliczności w stosunku do umowy kredytowej powodów [OSOBA]. Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcy przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży CHF, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej (denominacyjnej) nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny.

Przechodząc do oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę indeksacyjną pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w Tabeli wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powodów z tytułu umowy kredytu. Na podstawie kursu kupna CHF przeliczano bowiem wypłaconą powodom kwotę kredytu na kwotę w walucie CHF, która służyła następnie do określenia wysokości rat kapitałowych kredytu w walucie CHF. Na podstawie kursu sprzedaży CHF przeliczano zaś spłacane przez powodów [OSOBA] z waluty złoty polski na walutę CHF. Kolejno należy zauważyć, że Tabela Kursów Walut Obcych była opracowywana przez Bank, który udzielił powodom kredytu. W braku określenia precyzyjnych zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży CHF wskazany w Tabeli należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że w rzeczywistości kursy walut w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku były ustalane na podstawie notowań rynkowych. Postanowienia umowy kredytu oraz Regulaminu dotyczące Tabeli były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać zawierane w Tabeli kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. W umowie nie określono przecież wszystkich kryteriów, według których powodowie [OSOBA] oceniać.

Takie ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej z pewnością naruszało w sposób rażący interesy powodów [OSOBA]. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem powodom na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiała im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów z umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumentów.

Należy zaznaczyć, że dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Sąd nie widzi żadnego racjonalnego i usprawiedliwionego uzasadnienia dla pozostawienia decyzji o wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF wyłącznie w rękach Banku, na podstawie nieokreślonych kryteriów, bez żadnych mechanizmów, które pozwalałyby na weryfikację wysokości tych kursów przez konsumentów. Kwestionowane zapisy umowy bez wątpienia należy więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Należy podnieść, że ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. (por: Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17). W chwili zawarcia umowy istniał taki stan, że kredyt musiał być wypłacony w złotych (jednocześnie przewalutowany w oparciu o kurs ustalany przez bank). W świetle chwili na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie mają znaczenia zmiany dokonane po dacie zawarcia umowy kredytu, w tym określenie w umowie sposobu ustalania kursów walut, wprowadzenie możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF od 2008 r. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że postanowienia umowy, umożliwiały stronie pozwanej [OSOBA] wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania strony powodowej. Sąd bada abuzywność na chwilę podpisania umowy, badając czy dane postanowienie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i nieuczciwe – w tym znaczeniu, że umożliwia potencjalne pokrzywdzenie konsumenta, a nie czy bank wykonując umowę działał uczciwie. W związku z powyższym postanowienia umowy umożliwiające ustalenie kursu wymiany waluty w sposób arbitralny, a poprzez to ustalenie w sposób arbitralny wysokości zobowiązania powodów [OSOBA] rażąco naruszające jego interesy i sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Dalej wskazać należy, iż wszystkie kwestionowane przez powodów [OSOBA] się razem również na klauzulę ryzyka kursowego, mającej też swój wyraz w oświadczeniach powodów [OSOBA] w trakcie procedury zawierania umowy. Jako, że jak ustalono już powyżej, postanowienia te określają główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie można uznać postanowień umowy określających klauzulę ryzyka kursowego za jednoznaczne. Decydujące znaczenie miały tu uchybienia Banku zaistniałe na etapie przed zawarciem umowy oraz w trakcie jej zawierania – Bank nie przekazał stronie powodowej wystraczających informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mogłaby się ona orientować co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na obciążenie ekonomiczne związane z umową.

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] potrzebowali środków finansowych na spłatę kredytu zaciągniętego wcześniej (także w CHF) na pokrycie kosztów zakupu mieszkania i jego modernizację. Inwestycja miała być finansowana ze środków pieniężnych w walucie złoty polski, w tej samej walucie chcieli spłacać raty kredytu. Powodowie [OSOBA] uzyskaniem kredytu wypłacanego w walucie złoty polski i którego raty miały być również spłacane w walucie złoty polski. Powodowie [OSOBA] zapewnieniami banku co do bezpieczeństwa oferty takiego kredytu.

Nie sposób oczywiście zakładać, że powodowie [OSOBA] w ogóle świadomi tego, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć. Jest to wiedza powszechna, którą posiada każda przeciętnie zorientowana dorosła osoba. Jednocześnie należy jednak zauważyć, że same postanowienia umowy tworzące mechanizm przeliczania zobowiązania powodów [OSOBA] CHF były rozrzucone po całej umowie i sformułowane w sposób bardzo oględny. W szczególności nie dawały jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej powodom w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez nich również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu w CHF. Mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty CHF powodował zaś, że wysokość obciążenia powodów [OSOBA] kredytu (które to obciążenie należy oceniać w odniesieniu do kwot w walucie złoty polski, ponieważ w tej walucie chcieli uzyskać finansowanie i w tej walucie uzyskiwali dochody) w całym okresie odpowiedni 30 (Umowa nr 1) i 29 (Umowa nr 2) lat obowiązywania umowy podlegać mogła dużym wahaniom. Mogły to być wahania korzystne dla powodów, powodujące zmniejszenie wysokości salda kredytu i rat spłacanych w walucie złoty polski i w efekcie mogące prowadzić do tego, że spłacą oni kapitał kredytu z wykorzystaniem niższej kwoty wyrażonej w walucie złoty polski niż kwota wypłacona im przez Bank, jak i niekorzystne dla powodów, powodujące zwiększenie wysokości rat i w efekcie mogące prowadzić do tego, że spłacą oni kapitał kredytu z wykorzystaniem wyższej kwoty wyrażonej w walucie złoty polski niż kwota wypłacona im przez Bank. Podkreślenia wymaga przy tym, że za sytuację niekorzystną dla powodów [OSOBA] wysokości rat spłacanych w złotych polskich nie tyle w całym okresie, na który zawarta została umowa, lecz nawet przez pewien jego wycinek, obejmujący kilka - kilkanaście miesięcy. Rata kredytu jest comiesięcznym znaczącym obciążaniem dla kredytobiorcy, a jej nieuregulowanie wiązać się może z bardzo niekorzystnymi dla niego konsekwencjami - począwszy od naliczania odsetek karnych za opóźnienie w spłacie raty, skończywszy na wypowiedzeniu umowy kredytu i postawieniu całego zobowiązania w stan natychmiastowej wykonalności. Nawet więc okresowy, znaczący wzrost raty kredytu może prowadzić do poważnego zachwiania płynności finansowej kredytobiorcy.

Natomiast informacje przekazywane powodom przed podpisaniem umowy kredytu były zbyt lakoniczne. Brak było sprecyzowania w jakim zakresie winni byli oczekiwać zmian (ryzyka).

Z powyższej analizy wynika, że informacje, które zostały przekazane powodom na etapie przed zawarciem umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdali sobie oni sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnych skutków. Wynikało z nich co prawda, że wysokość raty kredytu jest uzależniona od wysokości kursu CHF i może ulec pewnym zmianom na niekorzyść kredytobiorcy, twierdzenia te sprowadzały się jedynie do ogólnych twierdzeń, w żaden sposób tego ryzyka nie obrazując. Powodowie w ogóle nie zostali przy tym uświadomieni co do tego, w jaki sposób wahania kursu waluty CHF wpływają na wyliczenie salda kredytu w walucie CHF, co przy zastosowaniu mechanizmu indeksacji może prowadzić do tego, że wypłacona im kwota kapitału kredytu w walucie złoty polski będzie wyższa niż saldo kapitału w złotych polskich, które będą musieli spłacić. Z informacji, które powodom mógł przekazać Bank, wynikał przede wszystkim jeden wniosek, oczywisty dla każdego, kto mógłby się z tymi informacjami zapoznać: że kredyt indeksowany do waluty CHF ze względu na niższą ratę jest znacznie korzystniejszy od kredytu nieindeksowanego w walucie złoty polski. Informacje te w istocie zacierały więc obraz ryzyka kursowego, skupiając się na uwypukleniu zalet umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF przy jednoczesnym zbagatelizowaniu jej wad, w tym w szczególności zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym. Ze względu na niedoinformowanie powodów o ryzyku kursowym nie mogli oni prawidłowo ocenić wpływu wahań kursów waluty CHF na swoją sytuację ekonomiczną – czyli tego, do jakiej rozsądnie przewidywalnej na moment zawarcia umowy wysokości może wzrosnąć saldo kredytu wyrażone w walucie złoty polski oraz rata kredytu spłacana w walucie złoty polski i czy będą oni w stanie udźwignąć obciążenie finansowe związane z takim wzrostem. Brak należytej informacji o ryzyku kursowym i jego skutkach przesądza, że kwestionowane postanowienia umowy nie mogą zostać uznane za sformułowane w sposób jednoznaczny.

Następnie należy zauważyć, że mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty obcej minimalizował zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie Banku. Kredyty indeksowane do walut obcych były ujmowane w wewnętrznej dokumentacji księgowej Banku jako kredyty walutowe, a Bank uzyskiwał środki na pokrycie tych kredytów nie w walucie złoty polski, lecz w walucie indeksacji. Mechanizm indeksacji w umowach kredytu był skonstruowany w taki sposób, że niezależnie od wysokości kursów waluty CHF do waluty złoty polski Bank otrzymywał od kredytobiorcy kwoty rat w walucie złoty polski odpowiadające wartością kwocie raty wyrażonej w walucie CHF – czyli że w każdym wypadku kwoty otrzymane od strony powodowej tytułem spłaty rat kredytu pokryją zobowiązania Banku zaciągnięte celem sfinansowania kredytu. Z kolei zagrożenie związane z ryzkiem kursowym po stronie powodów [OSOBA] w żaden sposób ograniczone. Powodowie [OSOBA] w walucie złoty polski i spłacali ją również z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski. W umowie kredytu nie było żadnego mechanizmu, który gwarantowałby, że przy zmianach kursów waluty CHF obciążenie powodów z tytułu spłaty kapitałowej części rat kredytu nie będzie wzrastało i że ostatecznie kwota spłaconych przez powodów [OSOBA] w walucie złoty polski nie przekroczy wypłaconego im kapitału kredytu. Ryzyko kursowe zostało więc rozłożone pomiędzy stronami w nierównomierny sposób. Należy przy tym podkreślić, że ten brak równomierności w ponoszeniu ryzyka kursowego nie był powodom wiadomy, ponieważ nie uzyskali na ten temat żadnych informacji od Banku.

Jednocześnie trudno jest przyjąć, że Bank nie zdawał sobie sprawy z ryzyka walutowego obciążającego powodów. Umowa kredytu została zawarta z wykorzystaniem opracowanego przez Bank wzoru, z pewnością znał on więc zasady działania mechanizmu indeksacji kredytu do waluty CHF i jego przełożenie na wysokość salda kredytu i rat kredytu spłacanych przez powodów w walucie złoty polski. Bank był również świadomy tego, że powodowie [OSOBA] kredytu wykorzystując do tego uzyskiwane przez nich środki finansowe w walucie złoty polski – przed zawarciem umowy strona pozwana uzyskała od powodów [OSOBA] o uzyskiwanych przez nich dochodach, ponieważ informacja ta była konieczna dla oceny jego zdolności kredytowej. Było więc dla Banku jasne, że wszelkie wahania kursów waluty CHF będą miały przełożenie na rzeczywiste obciążanie powodów z tytułu umowy kredytu.

W ocenie Sądu brak należytego poinformowania powodów [OSOBA] o ciążącym na nich ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na powodów [OSOBA] o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji uznać należy za rażąco naruszające interesy powodów [OSOBA]. Każdy racjonalny konsument podejmuje decyzje o zaciągnięciu długoterminowego zobowiązania na podstawie oceny, jaka będzie proporcja pomiędzy korzyściami uzyskanymi w wyniku zaciągnięcia tego zobowiązania, a obciążeniami z nim związanymi, jaki będzie przewidywalny rozmiar obciążeń związanych z tym zobowiązaniem i czy będą to obciążenia, które jest gotów ponieść. W interesie konsumenta leży bowiem zaciąganie zobowiązań, które – według dostępnych mu informacji – będą dla niego korzystne i nie będą dla niego nadmiernym obciążeniem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zaniedbania Banku w zakresie przedstawienia powodom odpowiedniej informacji o ryzyku kursowym związanym z umową kredytu indeksowanego do waluty CHF i jego potencjalnych skutkach doprowadziły do tego, że powodowie [OSOBA] taki kredyt, nie zdając sobie w pełni sprawy z zakresu ryzyka kursowego. Powodom została więc odebrana możliwość podjęcia rozsądnej i przemyślanej decyzji, opartej na pełnym rozważeniu wad i zalet zaproponowanej im umowy kredytu, co rażąco naruszyło ich interesy. Również ukształtowanie mechanizmu indeksacji w taki sposób, że ryzyko kursowe z nim związane tworzyło zagrożenia wyłącznie po stronie kredytobiorcy przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów Banku nie może zostać ocenione pozytywnie pod kątem ochrony interesów konsumenta. Takie ukształtowanie mechanizmu indeksacji w sposób ewidentny godzi w te interesy.

Jednocześnie postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji są sprzeczne z dobrymi obyczajami. W stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami, a konsumentami dobre obyczaje wymagają, aby w sytuacji, gdy przewidywany rozmiar obciążeń związanych z długoterminowym zobowiązaniem nie jest możliwy do ocenienia na podstawie informacji, które powinien posiadać każdy rozsądny konsument, przedsiębiorca dostarczył konsumentowi informacji pozwalających na taką ocenę. Jak wielokrotnie wskazano już wyżej, przed zawarciem umowy Bank nie dostarczył takich informacji stronie powodowej. Jako naruszenie dobrych obyczajów należy również postrzegać takie ukształtowanie postanowień tworzących mechanizm indeksacji, że gwarantują one minimalizację zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie Banku przy jednoczesnym braku ograniczenia w jakikolwiek sposób zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie konsumenta. Dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Tymczasem przerzucenie ryzyka kursowego z Banku na konsumenta równowagę kontraktową stron i prowadzi do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania interesów przedsiębiorcy kosztem interesów konsumentów.

Należy tylko zaznaczyć, że fakt, iż powodowie [OSOBA] 2011 r. spłacać kredyt w walucie indeksacji nie wpływa na ocenę postanowień umowy pod kątem ich abuzywności w rozumieniu art. 3851 k.c. – a to dlatego, że ocena zapisów umowy przez pryzmat art. 3851 k.c. powinna następować z uwzględnieniem okoliczności, które miały miejsce przed zawarciem umowy i w momencie jej zawarcia, a nie zdarzeń, które mogły mieć miejsce później. Nadto możliwość spłaty kredytu w walucie indeksacji nie eliminowała istniejącego po stronie powodów [OSOBA], ponieważ w dalszym ciągu musieliby oni spłacać raty kredytu w walucie CHF przy wykorzystaniu środków w walucie złoty polski, z czym wiąże się konieczność wymiany środków w walucie złoty polski na środki w walucie CHF po kursach rynkowych.

Skoro ww. postanowienia umowy są niedozwolonymi postanowienia umownymi w rozumieniu art. 385¹ k.c. to należy uznać, że nie wiążą one powodów z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. Jednocześnie jednak z art. 385¹ § 2 k.c. wynika, że eliminacja niedozwolonych postanowień umowy co do zasady nie powinna prowadzić do jej nieważności, lecz do związania stron umową w pozostałym zakresie, z pominięciem niedozwolonych postanowień.

Zgodnie z art. 6 ust 1. wskazanej dyrektywy: [OSOBA] stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W konsekwencji, po ustaleniu abuzywnego charakteru spornych postanowień, należy zastanowić się, w jaki sposób ich usunięcie wpływa na dalszy los całej umowy.

Usunięcie elementu klauzuli indeksacyjnej kredytu hipotecznego będącego przedmiotem sporu dotyczącego marży banku powoduje lukę, która zmienia istotę klauzuli w jej pierwotnym brzmieniu. [OSOBA] orzekającego brak możliwości utrzymania umowy w mocy po ewentualnym wyeliminowaniu z kwestionowanej klauzuli jej części w postaci zapisów dotyczących wyłącznie marży. Przesądził o tym TSUE wskazując, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie temu, żeby uznany za nieuczciwy warunek został częściowo utrzymany w mocy poprzez usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze, w przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę tych warunków zmiany ich treści (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., w sprawie C 70/17 i C 179/17, EU:C:2019:250, pkt 64). Powyższe potwierdzone zostało w przywołanym już wyżej - dotyczącym bezpośrednio pozwanego banku BPH - wyroku TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. (C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341) gdzie stwierdzono, że „Jedynie gdyby element klauzuli indeksacyjnej rozpatrywanego w postępowaniu głównym kredytu hipotecznego dotyczący marży Banku BPH stanowił zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru, sąd krajowy mógłby go usunąć” (pkt. 70 sentencji wyroku). Trybunał uściślił (pkt. 80 sentencji), że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu.

Po usunięciu kwestionowanych postanowień umowa kredytu przybiera kształt umowy kredytu w walucie złoty polski, bez indeksacji do waluty CHF, z oprocentowaniem określonym według stawki właściwej dla CHF. Postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji do waluty CHF dotyczą głównych świadczeń stron i ich wprowadzenie pozwoliło na zastosowanie w umowie oprocentowania według stawki referencyjnej odpowiedniej dla waluty CHF, a tym samym obniżenie w początkowym okresie obowiązywania umowy wysokości rat kredytu w stosunku do rat kredytu nieindeksowanego do waluty CHF.

Na gruncie niniejszej sprawy jest bezspornym, że Bank nigdy nie zaoferowałby powodom umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty CHF z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR 3M. Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby godnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, umowę tą należy uznać za nieważną w całości.

Nie jest możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień umowy kredytowej poprzez zastosowanie art. 358 § 2 k.c., który dotyczy dopuszczalności określenia kursu waluty obcej (w której zostało wyrażone zobowiązanie) w sytuacji spełnienia świadczenia w walucie polskiej, a nie sytuacji w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na walutę obcą. W przedmiotowej umowie mechanizm indeksacji stanowił klauzulę waloryzacyjną, a strony nie spełniały świadczeń w walucie obcej. Zaznaczyć trzeba, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na określonym kursie kupna waluty obcej, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej. W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej (vide wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z kredytem indeksowanym. Kwota kredytu została bowiem określona w walucie polskiej (§2 ust. 1), w walucie polskiej również kredyt był również spłacany. Taka konstrukcja umowy nie czyni jej w związku z tym kredytem walutowym, a tylko do takiego rodzaju kredyt można by było ewentualnie rozważyć zastosowanie art. 358 § 2 k.c.

Powodowie [OSOBA], uzyskawszy stosowne pouczenie odnośnie konsekwencji związanych z ewentualnym unieważnieniem umowy kredytu, że godzą się na stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których powodowie [OSOBA] sprawy i których nie akceptują, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy (por. cytowany już poprzednio wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, [OSOBA] i [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, LEX nr 2723333). Powodowie [OSOBA], że nie potwierdzają zawartych w umowie postanowień abuzywnych, ani też nie chcą zastąpienia ich innymi postanowieniami.

Wobec powyższego, stwierdzić należy, że umowa kredytu hipotecznego między stronami na skutek nieobowiązywania zakwestionowanych postanowień umownych nie może być uznana za ważną. Taka umowa pozbawiona klauzul przeliczeniowych, stanowiłaby stosunek prawny o odmiennym charakterze prawnym niż w dacie jej zawarcia, a nadto zasadniczo byłaby niewykonalna. Z powodów [OSOBA], co do nieważności - zbędne stały się rozważania co do ewentualnej abuzywności zakwestionowanych przez stronę powodową postanowień – w szerszym niż poczynione już powyższej – zakresie.

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powodów [OSOBA] umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. Nieważność umowy kredytu oznacza nieskuteczność wszystkich jej postanowień, także w zakresie prowizji, opłat i zabezpieczeń (ubezpieczeń). Należy zauważyć, że kredytobiorcy zasadniczo nie mieli wpływu na treść adhezyjnej umowy, a bank korzystając ze schematu umów bancasurrance wprowadził do umowy zapisy czyniące go wyłącznie uprawnionym z np. umów ubezpieczenia. Rolę kredytobiorców sprawdził natomiast do podmiotu opłacającego składkę.

Podnieść należy, że jakkolwiek Bank zużył otrzymaną korzyść, to wyłączenie zwrotu korzyści zgodnie z art. 409 k.c. mogłoby mieć miejsce w sytuacji, gdyby to zużycie było bezproduktywne, co nie zostało w toku postępowania wykazane. Nie sposób też zarzucić kredytobiorcom, iż spłacając kredyt posiadali wiedzę o tym, że nie są zobowiązani do świadczenia – art. 411 pkt 1 k.c.

Przedmiotowe roszczenie nie pozostaje w kolizji z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), o powyższym nie świadczy okoliczność zmiany realiów rynkowych.

Zgodnie z roszeniem głównym zmodyfikowanego powództwa, Sąd w punkcie 3 i 4 wyroku zasądził kwoty, które powodowie [OSOBA] wpłat kredytowych, czyli łącznie 265 718, 70 zł i 77 606, 33 CHF. Są to kwoty stanowiące sumę nienależnie pobranych przez pozwanego od powodów [OSOBA], którzy okresie od dnia od dnia zawarcia pierwszej umowy do dnia 7 marca 2023 r. uiścili kwotę 163 421, 09 zł oraz 63 009, 87 CHF z tytułu spłat umowy kredytu nr 200707HL011203217 oraz kwotę 102 297, 61 zł i 14 596, 46 CHF z tytułu spłat umowy kredytu 200809HL005323601901.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie przyjęto, że w przypadku wzajemnych rozliczeń banku i konsumentów dokonywanych na tle nieważnych umów kredytu waloryzowanych do waluty obcej zastosowanie ma teoria dwóch kondykcji. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021r. (sygn. akt III CZP 6/21), której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021r. (sygn. akt III CZP 11/20), w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”.

Odsetki ustawowe za opóźnienie przysługiwały powodom od dnia następnego po dniu doręczenia stronie pozwanej [OSOBA] o braku wyrażenia zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Ostatecznie w piśmie z dnia 16 stycznia 2023 roku powodowie [OSOBA] na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Przedmiotowe pismo to zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 06 czerwca 2023 roku. Od tego dnia ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony. Natomiast już od następnego dnia, Bank popadł w zwłokę ze spłatą odsetek.

Odnośnie zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez stronę pozwaną, wskazać należy, że zgodnie z art. 118 k.c. roszczenie powodów o zwrot kwot wpłaconych stronie pozwanej [OSOBA] 6-letniemu terminowi przedawnienia. Jako że zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność zależy od wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia, bieg terminu przedawnienia roszczenia należy liczyć od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. W tym zakresie możliwym jest przyjęcie, że najwcześniejszy możliwy termin, w którym powodowie [OSOBA] od strony pozwanej [OSOBA], nastąpił dopiero po dniu złożenia przez nich oświadczenia o niewyrażeniu zgody na dalsze trwanie umowy, bowiem wtedy powodowie [OSOBA] do tego, czy akceptują niedozwolone klauzule w celu uniknięcia niekorzystnych dla siebie skutków nieważności umowy czy też powołują się na całkowitą nieważność umowy w celu uniknięcia niekorzystnych dla nich skutków wykonywania umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40).

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c. i § 2 pkt 7 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. W realiach sprawy powodów [OSOBA] stronę, która w całości wygrała proces – co do zasady i co do wysokości. Fakt oddalenia żądania o zasądzenie odsetek należnych tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia, nie może wpływać na odmienną ocenę. Na zasądzone koszty składają się pozycje: 1.000 zł – opłata sądowa od pozwu, 10 800 zł – wynagrodzenie pełnomocnika powoda w taryfowej wysokości i 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego. Od kwoty zasądzonych kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, stosownie do treści art. 98 §11 k.p.c.

Sygn. akt I C 1375/21

Sekr. /proszę:

odnotować uzasadnienie;
nieobecność s. ref. 05-27.08.2023 r.
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron;
14 dni z dow. dor.

Nasze Wyroki frankowe Raiffeisen Bank

Pozywane banki

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach