Sygn. akt I C 1621/22
Dnia 6 października 2023 roku
Sąd Okręgowy w [OSOBA] I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Monika Świerad
Protokolant: sekr. sąd. [OSOBA]
po rozpoznaniu w dniu 7 września 2023 roku w [OSOBA]
na rozprawie
sprawy z powództwa [OSOBA] AG w Wiedniu
przeciwko [OSOBA] i [OSOBA]
przy udziale [OSOBA]
o zapłatę
- umarza postępowanie co do kwoty 210 000 zł (dwieście dziesięć tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanym [OSOBA] dnia zapłaty,
- w pozostałym zakresie powództwo oddala,
- zasądza od powoda [OSOBA] AG w Wiedniu na rzecz pozwanych [OSOBA] i [OSOBA] łącznie kwotę 10 834 zł (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.
SSO Monika Świerad
Sygn. akt I C 1621/22
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 6.10.2023 roku
Pozwem inicjującym przedmiotowe postępowanie powodowy bank Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu domagał się zasądzenia od pozwanych [OSOBA] i [OSOBA] kwoty 210 000 zł solidarnie (ewentualnie in solidum lub ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] 105 000 zł) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego pozwanym [OSOBA] pozwanych [OSOBA] 200 961,14 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych w związku z bezumownym korzystaniem z kwoty kredytu i kwoty 75 860,66 zł tytułem dodatkowej kwoty w związku ze zmianą wysokości roszczenia na skutek waloryzacji sądowej wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza solidarnie (ewentualnie in solidum lub ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] 138 410,90 zł zł) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie w razie nieuwzględnienia żądania zapłaty 200 961,14 i 75 860,66 zł powód [OSOBA] o zasądzenie od pozwanych [OSOBA] 218 359,52 zł solidarnie (ewentualnie in solidum lub ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] 109 179,77 zł) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu. Powodowy Bank wniósł również o zasądzenie solidarnie lub ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] procesowego wg norm przepisanych.
Powodowy bank zaznaczył, że żąda od pozwanych [OSOBA] otrzymali w związku z umową kredytu odniesionego do CHF z dnia 31.01.2008, co do którego Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt V ACa 90/22 utrzymując w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie XXVIII C 3440/21 stwierdził, że jest nieważny i zasądził od banku na rzecz pozwanych [OSOBA] kwoty. W efekcie odpadła też podstawa dla świadczeń dokonanych przez bank względem pozwanych. Wskutek powyższego pozwani [OSOBA] o nienależne świadczenie otrzymane od banku. W tej sprawie bank dochodzi zwrotu udostępnionego powodom kapitału oraz „kosztu korzystania z kapitału”. Bank podniósł, że działalność kredytowa obarczona jest szeregiem ryzyk w tym ryzykiem utraty środków pieniężnych, w tym środków powierzonych bankowi tytułem zwrotnym. W związku z udzieleniem kredytu pozwanym [OSOBA] takie jak ponosi przy każdym innym finasowaniu. Potwierdzenie nieważności umowy kredytu powoduje konieczność zapłaty przez pozwanych [OSOBA] poniósł udzielając im finasowania, które to stanowią element zubożenia powoda. Swoje żądanie powodowy bank wywodził z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W rezultacie stwierdzenia nieważności kredytu pozwani [OSOBA] względem banku w postaci wypłaconej kwoty kredytu i kosztów poniesionych przez bank w związku z udzieleniem finasowania. Należy zastosować w przypadku rozliczenia stron teorię dwóch kondycji. Jeżeli bank odzyska od pozwanych [OSOBA] wypłaconego kapitału, to pozwani [OSOBA] i nadal będą wzbogaceni o korzyści jakie uzyskali w efekcie korzystania z kapitału i dysponowania nim na swoje cele. Wtedy cel instytucji bezpodstawnego wzbogacenia z art. 410 k.c. nie zostanie osiągnięty. Zdaniem banku kwestia rozliczeń restytucyjnych jako zobowiązań pozaumownych powstałych na skutek upadku umowy pozostaje poza zakresem regulacji prawa i dorobku orzecznictwa unijnego w tym dyrektywy 93/13/EWG. Zakres tej dyrektywy kończy się na sankcji bezskuteczności postanowień abuzywnych. Kwestia roszczeń restytucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii prawa krajowego. Roszczenia powoda [OSOBA] zgodnie z argumentami zaprezentowanymi przez SN w uchwale z 7.05.2021 do sygn. III CZP 6/21.
Pozwani w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości zarówno zakresie żądań głównych jak i ewentualnych (k.60-82) i zasądzenie od banku na ich rzecz łączne zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwani [OSOBA] zapłaty z tytułu kosztu poniesionego przez powoda w związku z bezumownym korzystaniem przez pozwanych z kapitału banku. Ich zdaniem bank nie wykazał i nie udowodnił zarówno zasady jak i wysokości roszczenia z tytułu zwrotu kosztu poniesionego przez bank w związku z bezumownym korzystaniem przez pozwanych z kapitału banku. Zdaniem powodów [OSOBA] pozwu o dokonanie przez Sąd waloryzacji zarówno w zakresie żądania ukształtowania stosunku umownego (zmiany wysokości świadczenia pieniężnego) jak i żądania zapłaty. Bank nie wykazał i nie udowodnił zarówno zasady jak i wysokości roszczenia o dokonanie waloryzacji, zarówno w zakresie żądania o ukształtowanie (zmiany wysokości świadczenia pieniężnego), jak i żądania zapłaty. W ocenie powodów [OSOBA] ewentualne o zasądzenie „wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu i na zaniechaniu żądania przez powoda [OSOBA] „kapitału kredytu” („wartości korzyści uzyskanych w związku zaniechaniem powoda w żądaniu zwrotu środków przez czas określony w umowie ) zarówno co do zasady, jak i co wysokości. Nadto bank nie wykazał i nie udowodnił zarówno zasady jak i wysokości roszczenia ewentualnego o zasądzenie „wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostepnienia i na zaniechaniu żądania przez powoda [OSOBA]”. Zdaniem pozwanych [OSOBA] powoda, a podstawowym warunkiem roszczenia wynikającego z 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. jest zubożenie przedsiębiorcy. Ponadto roszczenie powoda o zwrot kwoty kapitału w całości wygasło na skutek potrąceń dokonanych przez strony jeszcze przed wniesieniem pozwu przez bank. Pozwani [OSOBA] potrącenia wierzytelności przysługującej im wobec banku z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniami do zapłaty z dnia 1 lipca 2021 r. i z dnia 7 listopada 2022 r.): w łącznej kwocie 40.261,90 zł oraz 9.166,39 CHF, na którą składają się kwoty: 36.031,06 zł (stanowiąca różnicę pomiędzy sumą należności uiszczonych przez stronę pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 7 marca 2012 r. tytułem spłaty kredytu, tj. 44.861,44 zł a kwotą zasądzoną na rzecz pozwanych w PLN prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt V ACa 90/22, tj. 8.830,38 zł), kwota 4230,84 zł (stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 36.031,06 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia 7 listopada 2022 r.), kwota 9.166,39 CHF, stanowiącej sumę należności uiszczonych przez pozwanych w okresie od dnia 5 lipca 2019 r. do dnia 8 września 2022 r. tytułem spłaty kredytu z wierzytelnością jaką bank posiada wobec pozwanych z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwocie 210.000 zł (należność główna - kwota wypłaconego kapitału). Mając na uwadze, że roszczenie o zapłatę kwoty 9166,39 CHF stało się wymagalne w dniu 11 listopada 2022 r., do potrącenia powinien znaleźć zastosowanie kurs średni NBP z dnia 10 listopada 2022 r., tj. 4,7905. W wyniku dokonanego potrącenia wyżej określone wierzytelności umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, tj. w/w wierzytelność banku uległa pomniejszeniu do kwoty 125.826,51 zł. Zdaniem powodów [OSOBA] o zwrot kapitału w kwocie 210 000 zł już nie istnieje bo pozwani [OSOBA] banku od dnia podpisania umowy do 8.09.2022 roku kwoty 44 861,44 zł i 29 924,13 CHF.
Pismem z dnia 6.09.2023 roku powodowy bank cofnął powództwo w zakresie żądania określonego w punkcie 1 pozwu co do kwoty 210 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienia od doręczenia pozwanym [OSOBA] dnia zapłaty. W związku z częściowym cofnięciem pozwu powód [OSOBA] o zasądzenie solidarnie od pozwanych (ewentualnie in solidum lub ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] 138 410,90 zł) wartość bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych w związku z bezumownym korzystaniem przez nich z kapitału wypłaconego przez bank tj kwoty 200 961,14 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty i kwoty 75 860,66 zł tytułem dodatkowej kwoty w związku ze zmianą wysokości roszczenia na skutek waloryzacji sądowej wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie w razie nieuwzględnienia żądania zapłaty 200 961,14 i 75 860,66 zł powód [OSOBA] o zasądzenie od pozwanych [OSOBA] 218 359,52 zł solidarnie (ewentualnie in solidum ewentualnie od każdego z pozwanych [OSOBA] 109 179,77 zł) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu.
[OSOBA] wniósł o oddalenie powództwa w całości powołując się na orzeczenie TSUE w sprawie C 520-21 (k.199/2).
Pozwani [OSOBA] cofnięcie powództwa w zakresie pkt 1 pozwu i wnieśli o zasądzenie kosztów procesu, ponieważ do potrącenia wierzytelności doszło jeszcze przed wniesieniem powództwa (k. 199/2).
[OSOBA] również wyraził zgodę na cofnięcie powództwa w zakresie pkt 1 pozwu (k.199/2).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 3.11.2018 roku nastąpiło połącznie transgraniczne Raiffeisen Bank International AG jako spółką przejmującą oraz Raiffeisen Bank Polska SA jako spółką przejmowaną. Raiffeisen Bank International AG na drodze sukcesji uniwersalnej z dniem 3.11.2018 roku wstąpił we wszystkie prawa i obowiązku spółki przejmowanej. Powodowy bank jest następcą EFG Eurobank Ergasias SA.
(dowód: kopia postanowienia potwierdzającego połącznie z tłumaczeniem k. KRS k. 17-21, postanowienie potwierdzające połącznie na płycie CD k. 45)
Od 2008 roku do chwili obecnej nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, znacząco wzrosła inflacja.
(okoliczności bezsporne)
Dnia 23.01.2008 roku pozwani [OSOBA] i [OSOBA] zawarli z poprzednikiem prawnym powoda [OSOBA]. EFG Eurobank Ergasias SA umowę kredytu hipotecznego nr 200801HL002694901555. W ramach tej umowy bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę 210 0000 zł. Kredyt był indeksowany do waluty CHF (§2 ust 1).
Dnia 5.02.2008 roku powodowy bank uruchomił kredyt wypłacając pozwanym [OSOBA] 210 000 zł kapitału, co stanowiło równowartość 98 007,19 CHF, po kursie 2,1427 zł.
(dowód: umowa kredytu, regulamin kredytu i załączniki k. 26-36, zaświadczenie banku z dnia 13.06.2022 roku k. 37)
[OSOBA] i [OSOBA] w pozwie z 22 października 2019 r. wnieśli o zasądzenie łącznie na ich rzecz od banku - Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu - Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie - kwoty 8.830,38 zł oraz kwoty 21.441,51 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 września 2019 r. do dnia zapłaty. Powodowie [OSOBA], że powyższa kwota w PLN stanowi sumę nadpłat dokonanych przez nich w zakresie uiszczanych rat kredytowych w okresie od dnia 5 listopada 2009 r. do dnia 7 marca 2012 r., zaś ww. kwota w CHF stanowi sumę świadczeń uiszczonych przez powodów w zakresie uiszczanych rat kredytowych w walucie CHF w okresie od dnia 16 kwietnia 2012 r. do dnia 5 czerwca 2019 r. tytułem rat kredytowych umowy. Powodowie [OSOBA], że w przypadku uznania umowy kredytowej za nieważną w całości, przysługuje im roszczenie o zwrot wszystkich świadczeń uiszczonych na rzecz banku w związku z umową, co oznacza, że należności objęte pozwem stanowią jedynie część roszczeń jaki im przysługują od pozwanego banku. W uzasadnieniu pozwu powodowie [OSOBA], że z pozwanym [OSOBA] kredytu hipotecznego, na mocy której bank udzielił im kredytu w kwocie 210.000 zł, jednak umowa ta zawiera niedozwolone klauzule umowne dotyczące indeksacji kredytu do CHF. Powodowie [OSOBA] tym na nieważność umowy kredytowej.
Wyrokiem z dnia 21.10.2021 roku Sąd Okręgowy w Warszawie do sygn. XXVIII C 3440/21 z powództwa z powództwa [OSOBA], [OSOBA] przeciwko Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu - Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawieo zapłatę: zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów [OSOBA] 8.830,38 zł oraz kwotę 21.441,51 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ww. kwot od dnia 13 września 2019 roku do dnia zapłaty ( pkt 1) oraz zasądził od banku na rzecz powodów 6417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Aby rozstrzygnąć żądanie zapłaty zgłoszone przez Sławomira i Joannę Skrzeczyńskich Sąd Okręgowy przestankowo ocenił ważność umowy kredytu jaką zawarli dnia 23.01.2008 roku. z poprzednikiem prawnym powoda [OSOBA]. EFG Eurobank Ergasias SA.
Sąd Okręgowy zważył, że powództwo o zapłatę zasługuje na uwzględnienie z uwagi na nieważność zawartej przez strony umowy kredytu. W ocenie Sądu Okręgowego choć indeksację kredytu należy uznać za dopuszczalną co do zasady i można przedstawić przykłady jej zastosowania zgodnego z prawem, to postanowienia opisanej w pozwie umowy określające indeksację są nieważne jako sprzeczne z art. 353 (1) kc. Zdaniem tegoż Sądu rozważane postanowienia regulaminu co do klauzuli indeksacyjnej były sprzeczne z art. 353(1) kc, a tym samym nieważne na podstawie art. 58 § 1 kc. Bez zakwestionowanej klauzuli indeksacyjnej zdaniem Sądu umowa kredytu nie zostałaby zawarta w ogóle, względnie na innych warunkach (np. jako kredyt w złotówkach oprocentowany według innej stopy niż LIBOR). Dlatego Sąd Okręgowy w Warszawie umowę uznał za nieważną w całości. Ponadto zdaniem Sądu Okręgowego niedozwolony charakter miały postanowienia: § 7 ust. 4 w zw. z § 2 pkt 12) Regulaminu w zakresie, w jakim przewidywały zastosowanie kursu nie niższego niż kurs kupna waluty ustalony przez bank w aktualnej Tabeli Kursów do przeliczenia wypłaconych w złotych środków do CHF oraz wyrażenia w tej walucie salda zadłużenia z tytułu kredytu, oraz § 9 ust. 1 i 2 pkt 1) Regulaminu w zakresie, w jakim przewidywał zastosowanie kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku na podstawie Tabeli Kursów z dnia spłaty zobowiązania do obliczenia wysokości raty spłaty. W ocenie Sądu Okręgowego umowa po usunięciu klauzuli indeksacyjnej nie może trwać z przyczyn płynących z ogólnych zasad prawa cywilnego. Na nieważność umowy po usunięciu z niej klauzuli indeksacyjnej wskazywał również treść art. 353 (1) kc. W ocenie Sądu Okręgowego umowa kredytu hipotecznego w PLN oprocentowana według wskaźnika LIBOR była sprzeczna z powołanym dyrektywą 93/13, a zatem nieważna z mocy art. 58 § 1 kc. Wobec powyższego Sąd uznał, że zawarta przez strony umowa jest nieważna w całości, ze skutkiem ex tunc. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 410 § 2 k.c. uwzględnił żądanie zapłaty. Sąd podzielił przy tym teorię dwóch kondykcji, dlatego zasądził kwotę żądaną przez powodów. Zdaniem Sądu roszczenia powodów [OSOBA]. W niniejszej sprawie za datę początku biegu przedawnienia można było przyjąć skierowaną przez powodów [OSOBA] z dnia 19 sierpnia 2019 r., w której powodowie [OSOBA] umowy kredytu oraz wezwali pozwany [OSOBA] nienależnie uiszczonych przez nich na rzecz banku kwot. Powyższe pismo zostało doręczone pozwanemu w dniu 29 sierpnia 2019 r. Licząc od tej daty 10-letni termin przedawnienia oczywiście nie upłynął.
W pkt I apelację banku od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2022 r. do sygn. VACa 90/22 i zasądził od banku na rzecz powodów 4050 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II). Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną Sądu pierwszej instancji w zakresie abuzywności postanowień umowy, skutkującą nieważnością umowy, a w konsekwencji – uznał zasadność zgłoszonego żądania zwrotu uiszczonych nienależnie świadczeń. Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że unormowania zawarte w art. 3851 - 3853 k.c. mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają ogólne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy (art. 58, 3531 czy 388 k.c.). Fakt, że stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy 93/13, rodzi określone konsekwencje dla ich wykładni. W sytuacji kolizji art. 58 k.c. i 3851 k.c. należy dać pierwszeństwo drugiemu z rzeczonych przepisów, traktując go jako lex specialis w zakresie ochrony konsumenckiej, względem ogólnych regulacji kodeksowych. Za trafnością przedstawionej tezy przemawia przede wszystkim fakt, że wynikająca z art. 3851 § 1 k.c. sankcja bezskuteczności klauzuli ma działanie ochronne dla konsumenta i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza aniżeli sankcja nieważności wynikająca z art. 58 k.c. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu tegoż orzeczenia dodał, że miało miejsce narzucenie klauzuli walutowej konsumentom oraz rażące naruszenie ich interesów poprzez brak informacji o ryzyku kursowym, pozwalającej na świadome podjęcie decyzji co do wyboru oferty banku, a w konsekwencji narażenie konsumentów na nieprzewidywalne i nieograniczone ryzyko kursowe, skutkujące wzrostem ich zobowiązania, mimo wykonywania umowy zgodnie z jej treścią przy jednoczesnym zdjęciu tego ryzyka z będącego profesjonalistą na rynku finansowym kontrahenta. Trudno zdaniem Sądu Apelacyjnego było także uznać, że indeksowanie kredytu złotowego do waluty, która zmienia kurs w oderwaniu od realnego stanu polskiej gospodarki, spełnia funkcje, jakim ma służyć waloryzacja umowna, polegające na dostosowaniu wartości świadczenia do zmian w sile nabywczej pieniądza i urealnieniu wartości świadczenia w umowach długoterminowych. Było to zatem instrumentalne użycie indeksacji, obok zastrzeżenia zmiennego oprocentowania, pełniącego właściwą funkcję waloryzacyjną, które nie zasługuje na ochronę. W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy nie było możliwe z prawnego punktu widzenia, co dotyczyło także klauzul przeliczeniowych, w których nie dało się wydzielić elementu, który normatywnie
mógłby być odrębnie oceniany i stanowić podstawę do wyprowadzania wniosku o utrzymaniu waloryzacji. Sporną umowę kredytu Sąd Apelacyjny uznał za nieważną w wyniku bezskuteczności postanowień określających główny przedmiot umowy. W konsekwencji bezskuteczności tych postanowień w umowie brak było minimalnego porozumienia – essentialia negotii. To nakazywało uznać, że umowa kredytu jest nieważna w całości. Nie mogła bowiem istnieć po usunięciu z niej niedozwolonych postanowień umownych. Nie było możliwe utrzymanie kontraktu po wyłączeniu już samej klauzuli ryzyka walutowego. Eliminacja ryzyka walutowego z umowy prowadziłaby bowiem do niedopuszczalnego przekształcenia umowy kredytu walutowego w inny rodzaj kredytu, niezgodnie z wolą obu stron wyrażoną w dacie zawarcia umowy.
Sąd Apelacyjny dodał, że powodowie [OSOBA], że zawarta przez strony umowa jest nieważna, zdając sobie sprawę ze skutków ustalenia. Zostali też szeroko i wyczerpująco pouczeni w tym zakresie przez Sąd Okręgowy (k. 316, 321, 323). Potwierdzili to osobiście podczas rozprawy przed Sądem pierwszej instancji, jednoznacznie wskazując, że rozumieją treść pouczenia i wyrażają wolę unieważnienia umowy (protokół rozprawy – k. 343v.). Niedozwolone postanowienia umowne, co do zasady, nie wywołują skutków prawnych od samego początku. Konsument może je następczo sanować, udzielając świadomej i wyraźnej woli na ich obowiązywanie, czego powodowie [OSOBA].
(dowód: wyroki SO i SA z uzasadnieniem na płycie k. 115-137 i na płycie CD k. 45)
Pozwani [OSOBA] i [OSOBA] uiścili na rzecz powoda [OSOBA] umowy kredytu do 8.09.2022 roku kwoty 44 861 zł i 29 924,13 CHF.
Pozwani [OSOBA] z dnia 1.07.2021 roku wezwali bank do zapłaty kwoty 44 861,44 zł i 21 441,51 CHF w związku z nieważności umowy wynikającą z naruszenia bezwzględnych obowiązujących przepisów prawa i abuzywności klauzul umownych podając, że są to kwoty spłat z okresu od dnia zawarcia umowy do dnia 5.06.2019 roku. Pismo to bank odebrał 16.07.2021 roku.
Pozwani [OSOBA] z dnia 7.11.2022 roku w związku z prawomocnością wyroków Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w Warszawie wezwali bank do zapłaty w terminie 2 dni należności wynikających z tych wyroków tj: kwoty 8 830,38 zł, 21 441,51 CHF, 6417 zł, 4050 zł oraz domagali się zapłaty 9166,39 CHF jako należności jaką uiścili w okresie od 5.07.2019 do 8.09.2022 roku. Pismo to bank odebrał 8.11.2022 roku.
Oświadczeniem z dnia 7 listopada 2022 r. pozwani [OSOBA] im przysługującej wobec Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniem do zapłaty z dnia 1 lipca 2021 r.) w łącznej kwocie 40.261,90 zł, na którą składają się kwoty: 36.031,06 zł (stanowiącą różnicę pomiędzy sumą należności uiszczonych przez pozwanych w PLN w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 7 marca 2012 r. tytułem spłaty kredytu, tj. 44.861,44 zł a kwotą zasądzoną na rzecz pozwanych w PLN prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt V ACa 90/22, tj. 8830,38 zł), 4230,84 zł (stanowiącą sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 36.031,06 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia 7 listopada 2022 r.), z wierzytelnością jaką Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu posiadał wobec pozwanych z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwocie 210.000,00 zł (należność główna - kwota wypłaconego kapitału).
W wyniku dokonanego potrącenia wyżej określone wierzytelności umorzyły się
nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, tj. wierzytelność banku uległa umniejszeniu do kwoty 169.738,10 zł.
Następnie oświadczeniem z dnia 14 listopada 2022 r. pozwani [OSOBA] im przysługującej wobec Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniem do zapłaty z dnia 7 listopada 2022 r.) w łącznej kwocie 9.166,39 CHF, stanowiącej sumę należności uiszczonych przez pozwanych w okresie od dnia 5 lipca 2019 r. do dnia 8 września 2022 r. tytułem spłaty kredytu, z wierzytelnością jaką Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu posiadał wobec pozwanych z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w kwocie 169.738,10 zł (pierwotnie wierzytelność w kwocie 210.000,00 zł — kwota wypłaconego kapitału— obniżona o kwotę 40.261,90 zł na skutek potrącenia dokonanego oświadczeniem z dnia 7 listopada 2022 r.). Mając na uwadze, że roszczenie o zapłatę kwoty 9.166,39 CHF stało się wymagalne w dniu 11 listopada 2022 r., do potrącenia powinien znaleźć zastosowanie kurs średni NBP z dnia 10 listopada 2022 r., tj. 4,7905. W wyniku dokonanego potrącenia wyżej określone wierzytelności umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, tj. w/w wierzytelność banku uległa pomniejszeniu do kwoty 125.826,51 zł.
Pismem z dnia 3.11.2022 roku bank wezwał pozwanych [OSOBA] 210 000 zł tytułem kapitału kredytu. Pismami z dnia 7 grudnia 2022 r. bank dokonał potrącenia pozostałej po potrąceniach dokonanych przez pozwanych, kwoty kapitału kredytu, z prawomocnie zasądzonymi roszczeniami pozwanych [OSOBA] banku. Zgodnie z treścią pisma banku, na skutek dokonanego przez bank potrącenia wierzytelność banku o zwrot kwoty kapitału kredytu uległa umorzeniu w całości. Ponadto bank zwrócił pozwanym [OSOBA] prawomocnymi wyrokami w wysokości 18.459,44 zł przelewem z dnia 7.12.2022 roku.
(dowód: zaświadczenie banku z 17.06.2019 k. 85-90, historia transakcji k. 91-95, zestawienia wpłat k. 96—101, wezwanie do zapłaty z 1.07.2021 k. 102, potwierdzenie odbioru k. 103, wezwanie z 7.11.2022 roku k. 104, potwierdzenie odbioru k. 105, oświadczenie o potraceniu z 7.11.2022 k. 106, potwierdzenie odbioru k. 107, oświadczenie o potrąceniu z dnia 14.11.2022 k. 108 potwierdzenie odbioru k. 109, pismo z dnia 3.11.2022 k. 110, pismo z dnia 7.12.2022 k. 111-112, e- mail z 30.11.2022 k. 113, potwierdzenie przelewu k. 114)
Powyższy niekwestionowany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przedłożone przez strony dokumenty.
Na podstawie art. 235 2 §1 pkt 2 k.p.c. pominięto wnioski dowodowe powoda [OSOBA] powoda [OSOBA], tabeli GUS na płycie CD, statystyki stóp procentowych NBP na płycie CD, własne wyliczenia powodowego banku dotyczące wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału oraz dotyczące waloryzacji oraz wyliczenia oparte o stopy procentowe i statystyki NBP z k. 38-432.
Na tej samej podstawie pominięto wniosek dowodowy powodowego banku z k. 4 zawarty w pozwie w pkt XI z opinii biegłego ds. rachunkowości i finansów na okoliczność kosztów bezumownego korzystania z kapitału przez pozwanych [OSOBA] świadczenia uzyskanego przez pozwanych [OSOBA] w tym zakresie Sąd oddalił, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.
Sąd zważył, co następuje:
Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 21.10.2021 roku do sygn. XXVIII C 3440/21 i Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20.09.2022 do sygn. V ACa 90/22 oceniając zasadność żądań Sławomira i [OSOBA] o zapłatę wywodzonych przez nich z nieważności umowy kredytu indeksowanego kursem CHF z dnia 23.01.2008 roku oceniły przesłankowo ważność tej umowy. Sądy obu instancji uznały w/w umowę kredytu indeksowanego do CHF za nieważną. Przy czym Sąd Apelacyjny w Warszawie stosując jako lex specialis regulację art. 3851 k.c. podkreślał sankcję bezskuteczności zawieszonej klauzuli indeksacyjnej, której eliminacja z umowy prowadziła do niemożność jej dalszego wykonania, a zatem skutkowała nieważnością całej umowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, umowa z 23 stycznia 2008 r. zawierała niedozwolone klauzule umowne. W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy nie było możliwe z prawnego punktu widzenia, co dotyczyło także klauzul przeliczeniowych, w których nie dało się wydzielić elementu, który normatywnie mógłby być odrębnie oceniany i stanowić podstawę do wyprowadzania wniosku o utrzymaniu waloryzacji. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny w Warszawie sporna umowa kredytu była nieważna w wyniku bezskuteczności postanowień określających główny przedmiot umowy. W konsekwencji bezskuteczności tych postanowień w umowie brak było minimalnego porozumienia – essentialia negotii. To nakazywało uznać, że umowa kredytu jest nieważna w całości. Nie mogła ona bowiem istnieć po usunięciu z niej niedozwolonych postanowień umownych. Nie btło możliwe utrzymanie kontraktu po wyłączeniu już samej klauzuli ryzyka walutowego. Eliminacja ryzyka walutowego z umowy prowadziłaby bowiem do niedopuszczalnego przekształcenia umowy kredytu walutowego w inny rodzaj kredytu, niezgodnie z wolą obu stron wyrażoną w dacie zawarcia umowy. W konsekwencji, w ocenie Sądu Apelacyjnego, umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiązała stron ze skutkiem ex tunc, co oznaczało, że roszczenie powodów o zwrot spełnionego przez nich świadczenia były zasadne w całości w świetle art. 410 k.c.
Zgodnie z art. 365 § 1 k.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jeśli chodzi o związanie sądu orzekającego innym orzeczeniem wydanym w sprawie cywilnej, to zgodnie z utrwaloną wykładnią Sądu Najwyższego wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku nie powoduje związania innych sądów ustaleniami faktycznymi lub ocenami prawnymi, które legły u podstaw wydanego wcześniej orzeczenia dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Przepis ten dotyczy wyłącznie ściśle rozumianego przedmiotu rozstrzygnięcia, wyrażonego w sentencji zapadłego w sprawie orzeczenia (zob. np. postanowienie SN z 22 kwietnia 2022 r., I CSK 2119/22, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2023 r. I CSK 5967/22). Związanie stron, sądów, innych organów państwowych i innych organów administracji publicznej (ewentualnie innych podmiotów) oznacza obowiązek respektowania zawartej w orzeczeniu sądu skonkretyzowanej, indywidualnej normy prawnej. Ma ono znaczenie prejudycjalne przy rozstrzyganiu spraw przez inne sądy, organy państwowe i inne organy administracji publicznej. W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że prawomocne przesądzenie określonej kwestii między tymi samymi stronami tworzy indywidualną i konkretną normę prawną wywiedzioną przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Związanie sądu orzeczeniem prawomocnym wydanym w innej sprawie występuje w zasadzie tylko w razie tożsamości podmiotowej i przedmiotowej. Jeśli określona kwestia objęta tą indywidualną normą prawną ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej między tymi samymi stronami, nie może być ona w ogóle badana (por. [OSOBA] (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), tak np. SN w wyrokach: z 13.10.2010 r., II UK 105/10, LEX nr 687035; z 15.07.1998 r., II UKN 129/98, OSNAPiUS 1999/13, poz. 437; z 22.06.2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011/2, poz. 16; w uzasadnieniu uchwały z 21.09.2004 r., II UZP 8/04, OSNP 2005/5, poz. 68). Skoro tak, to w przypadku gdy zachodzi rozszerzona prawomocność materialna w sensie pozytywnym, może ona być od strony negatywnej ujęta jako zakaz prowadzenia kolejnego sporu w tej samej kwestii (odmienny pogląd w tej kwestii zajął SN w uchwale (7) z 20.11.2015 r., III CZP 17/15, OSNC 2016/4, poz. 40, oraz w wyroku z 30.11.2017 r., IV CSK 51/17, LEX nr 2434696 – w odniesieniu do wyroków stwierdzających abuzywność klauzul umownych; por. także postanowienie SN z 20.04.2021 r., II CSKP 30/21, LEX nr 3219851).
Skoro umowa kredytu z dnia 23.01.2008 roku jest nieważna, co przesądziły już Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 21.10.2021 roku do sygn. XXVIII C 3440/21 i Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20.09.2022 do sygn. V ACa 90/22, a którymi to orzeczeniami tut. Sąd jest związany, to na gruncie art. 405 w zw. z art. 410 k.c. istnieje między stronami obowiązek zwrotu świadczeń, które strony sobie na wzajem świadczyły w związku z wykonaniem tej nieważnej umowy.
W uchwale składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21), SN stwierdził, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Z uwagi na sankcję nieważności bezwzględnej albo bezskuteczności umowy ex tunc ze względu na brak możliwości jej utrzymania po eliminacji abuzywnych postanowień, przy kwalifikacji świadczenia powodowego banku jako nienależnego najbardziej odpowiednią kondykcją spośród wymienionych w art. 410 § 2 k.c. jest condictio sine causa. Zachodzi ona wówczas, gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Z bezwzględną nieważnością czynności prawnej należy zrównać bezskuteczność umowy ze skutkiem ex tunc z uwagi na niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. charakter postanowień określających główne świadczenia stron. Również w uchwale z 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20) Sąd Najwyższy stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.
W przedmiotowej sprawie Bank początkowo dochodził od pozwanych [OSOBA] im wypłacił na skutek zawarcia umowy z 23.01.2008 roku w kwocie 210 000 zł oraz kwoty 200 961,14 zł z tytułu bezumownego korzystania przez pozwanych z udostępnionego im kapitału oraz kwoty 75 860,66 zł z tytułu zmiany wysokości roszczenia na skutek waloryzacji sądowej wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza zgodnie z art. 358 1 § 3 k.c. ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia żądania kwot 200 961,14 zł i 75 860,66 zł zasądzenia kwoty 218 359,54 zł.
W ocenie tut. Sądu powodowemu bankowi w oparciu o art. 410 k.c. przysługiwało względem pozwanych [OSOBA] o zwrot wypłaconego im kapitału w kwocie 210 000 zł, co potwierdzają zaświadczenia banku i co w zasadzie między stronami pozostawało bezsporne. Co do tego roszczenia bank cofnął jednak powództwo, ponieważ na skutek potrącenia wzajemnych wierzytelności między stronami wierzytelność banku w kwocie 210 000 zł uległa umorzeniu. Pismami z dnia 7 grudnia 2022 r. bank dokonał potrącenia pozostałej mu, po potrąceniach dokonanych przez pozwanych, kwoty kapitału kredytu, z prawomocnie zasądzonymi roszczeniami pozwanych [OSOBA] banku. Zgodnie z treścią pisma banku, na skutek dokonanego przez bank potrącenia wierzytelność banku o zwrot kwoty kapitału kredytu uległa umorzeniu w całości. Ponadto bank zwrócił pozwanym [OSOBA] prawomocnymi wyrokami w wysokości 18.459,44 zł dnia 7.12.2022 roku.
W tych okolicznościach z uwagi na cofnięcie pozwu w zakresie kwoty wypłacanego kapitału w wysokości 210 000 zł i wyrażenie przez pozwanych i [OSOBA] zgody na takie cofnięcie postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 355 kpc umorzono (pkt I sentencji).
Pozostałe roszczenia banku oddalono.
Zdaniem tut. Sądu powodowemu bankowi nie przysługują żadne roszczenia dodatkowe wywodzone w pozwie o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania przez pozwanych z kapitału czy też z konieczności waloryzacji sądowej wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza jak też sformułowane ewentualnie roszczenie o zapłatę jako wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu i zaniechaniu przez bank zwrotu kapitału.
Przede wszystkim w przepisach prawa polskiego brak regulacji, która pozwalałaby bankowi na konstruowanie roszczenia z tytułu bezumownego korzystania z kapitału czy roszczenia o zapłatę jako wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu i zaniechaniu przez bank zwrotu kapitału. W szczególności taką podstawą prawną nie mogą być art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Z powołanych przepisów wynika bowiem obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia z tytułu bezumownego korzystnymi z kapitału, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). Z uwagi jednak na uznanie spornej umowy kredytu za nieważną, odsetki umowne nie przysługują powodowi, skoro brak podstawy umownej do ich zapłaty.
Ponadto uwzględnienie argumentacji banku, iż przysługują mu roszczenia z tytułu bezumownego korzystania z kapitału czy roszczenia o zapłatę jako wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu i zaniechaniu przez bank zwrotu kapitału doprowadziłoby w istocie do "reaktywacji" nieważnej umowy kredytowej stron w zakresie oprocentowania i to oprocentowania według innych stawek referencyjnych niż w nieważnej umowie, co pozostawałoby w sprzeczności z koniecznością zaniechania stosowania nieuczciwego warunku, który skutkował taką sankcją oraz zapobieżenia uzyskania przez kredytodawcę z tego tytułu korzyści.
Nadto przyjęcie zasadności roszczenia powoda o bezumowne wynagrodzenie kapitału, byłoby sprzeczne z ratio legis art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy nr 93/13/EWG, która ma na celu ochronę konsumentów. Wyeliminowanie ze spornej umowy mechanizmu indeksacji jest rezultatem niezgodnego z prawem działania banku (jego poprzednika prawnego). Wobec tego, pozwani [OSOBA] dalej idących następstw tego stanu rzeczy niż te, które ustawodawca przewidział w art. 3851 § 1 i 2 k.c. Pozostaje to zgodne z wykładnią w/w przepisów dyrektywy nr 93/13/EWG dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości UE z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie sygn. C - 618/10 oraz w wyroku z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawach połączonych, sygn. C- 154/15, C - 307/15 i C - 308/15. W ocenie tut. Sądu brak jest podstaw do tego, by kredytobiorca w ramach rozliczenia nieważnej umowy na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu płacił bankowi za korzystanie z jego pieniędzy czy też płacił za to, że bank zaniechał żądania od pozwanych [OSOBA]. Domaganie się przez bank wynagrodzenia za korzystanie z kredytu w przypadku unieważnienia umowy kredytowej stoi w sprzeczności z odstraszającym wobec banków charakterem zapisów dyrektywy 93/13, którego wymaga art. 7 ust. 1 dyrektywy. Z regulacji tej wynika, że to przedsiębiorca stosujący w umowach niedozwolone klauzule ponosi ryzyko związane z ich wyeliminowaniem i musi się wystrzegać takich zapisów. Gdyby uznać, że bankowi należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału przez kredytobiorcę, choć nieważność zawartej umowy wynika z działania banku, bo to bank wzorce umów przygotował, doszłoby do sytuacji, w której bankowi opłacałoby się zawierać umowy niezgodne z prawem, bo zawsze by zarabiał. W takim ujęciu bank zarabiałby albo poprzez stosowanie klauzul niedozwolonych, albo otrzymałby wynagrodzenie, gdyby umowa została unieważniona, a kredytobiorca w żadnej z tych sytuacji nie byłby chroniony-tak SA w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 25.04.2022 roku I Aca 545/21.
Podobnie uzasadniał brak prawa instytucji kredytowej żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania nieważnej umowy oraz poza zapłatę odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty TSUE w wyroku z dnia 15.06.2023 roku do sygn. C-520/21, którego to tezy tut Sąd w całości aprobuje.
W orzeczeniu tym TSUE powtórzył, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 ma również na celu zniechęcenie przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Ponadto zasada proporcjonalności, która stanowi ogólną zasadę prawa Unii, wymaga, aby przepisy krajowe wykonujące to prawo nie wykraczały poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 marca 2013 r., [OSOBA]415/11, EU:C:2013:164, pkt 74; z dnia 8 grudnia 2022 r., BTA [OSOBA], C-769/21, EU:C:2022:973, pkt 34). W konsekwencji do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny w świetle wszystkich okoliczności sporu w postępowaniu głównym, czy i w jakim zakresie uwzględnienie roszczeń konsumenta, takich jak te, o których mowa w pkt 69 niniejszego wyroku, wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów przywołanych w pkt 68 niniejszego wyroku. Wynika z tego, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta nie może dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 nie stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności. W drugiej kolejności, co się tyczy roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta, należy wskazać, że podobnie jak w przypadku możliwości dochodzenia przez konsumenta roszczeń wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego takie roszczenia mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom wskazanym w pkt 68 niniejszego wyroku. Tymczasem przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 60 opinii. Podobnie wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 61 opinii, taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank M. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.
W ocenie Sądu bezzasadne pozostaje również żądanie powoda o zasądzenie kwoty 75 860,66 zł z tytułu zmiany wysokości roszczenia na skutek waloryzacji sądowej wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza zgodnie z art. 358 1 § 3 k.c.
Zgodnie z art. 3581 § 3. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Natomiast art. 3581 § 4 k.c. stanowi, że z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.
Przede wszystkim co słusznie podnieśli pozwani [OSOBA] jest dostępna dla wszystkich uczestników obrotu. Zgodnie z art. 3581 § 4 k.c., z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Tym samym ustawodawca podkreślił, że podmiotowi prowadzącemu przedsiębiorstwo (profesjonaliście) stawia się wyższe wymagania. Z reguły bowiem profesjonaliści korzystają z pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnych pełnomocników, nie wymagają zatem szczególnej ochrony.
Zakres dopuszczalnej waloryzacji określa art. 3581 § 3 k.c., a z uregulowania tego przepisu wynika, że sądowa waloryzacja odnosi się do wszelkich zobowiązań, bez względu na źródło ich powstania. Mogą to być zatem zobowiązania do świadczenia pieniężnego powstałe zarówno z umów jak i z innych zdarzeń. Stąd też dopuszcza się możliwość waloryzacji także świadczenia pieniężnego podlegającego zwrotowi z nieważnej umowy. Nie ma racjonalnego powodu do przeprowadzenia zwężającej interpretacji art. 3581 § 4 k.c. i przyjęcia, iż zakaz waloryzacji w odniesieniu do stron prowadzących przedsiębiorstwo nie dotyczy innych świadczeń pieniężnych jak tylko tych, których źródłem jest umowa. Tym bardziej, iż przepis ten jedynie wskazuje, iż z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, a wobec tego zakaz ten nie może być odnoszony do innego zakresu waloryzacji niż ten dopuszczony przepisem art. 3581 § 3 k.c. skoro wprowadza jedynie kryterium podmiotowe, a nie przedmiotowe, wyłączenia możliwości żądania waloryzacji. Świadczenie pieniężne należne powódce aczkolwiek wynika z nieważnej umowy, to jednak uznać należy za pozostające w związku z prowadzeniem przez nią przedsiębiorstwa gdyż wystarczające jest tu to by świadczenie pozostawało w jakimkolwiek związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa-por wyrok SA w Katowicach V Aca 283/08.
Nie ulega wątpliwości, iż sama umowa, która okazała się być czynnością nieważną, stanowiła przejaw działalności gospodarczej powodowego banku. Jeśli więc czynność taka podjęta została przez bank w ramach prowadzonej działalności gospodarczej to następnie zwrot świadczenia z takiej czynności, w konsekwencji ustalenia, iż jest ona nieważna uznać należy za pozostające w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez bank, gdyż także to świadczenie wchodzi w skład przedsiębiorstwa - (art. 551 k.c.).
Ponadto jak słusznie wyeksponowali pozwani, żądanie waloryzacji zgłoszone w pozwie nie daje się pogodzić z zasadami współżycia społecznego i prowadziłoby do oczywistego pokrzywdzenia konsumenta. Nadto uwzględnienie takiego żądania prowadziłoby do sprzeczności z dyrektywą 93/13/EWG, która obliguje do zapewnienia stosowania skutecznych środków zapobiegawczych dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków umownych. Uwzględnienie żądania waloryzacji zgłoszonej przez bank dorowadziłoby do sytuacji, w której bank nie poniósłby konsekwencji tego, że zawierając umowę działał niezgodnie z prawem.
Wnikliwe odczytanie treść wyroku TSUE z dnia 15 czerwca do sprawy C-520/21 sprawia, że TUSE wypowiedział się nie tylko w kwestii wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, ale także w kwestii wszelkich innych form rekompensaty w związku z unieważnionym na podstawie klauzul abuzywnych kredytem, które wykluczył. W pytaniu prejudycjalnym zadanym przez warszawski sąd, literalnie wymienione zostały następujące formy rekompensaty: wynagrodzenie, odszkodowanie, zwrot kosztów oraz waloryzacja świadczenia.
Jak już wskazano wyżej również żądanie ewentualne zasądzenia kwoty 218 359,54 zł jako wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu i zaniechaniu przez bank zwrotu kapitału, które stanowi de facto roszczenie za bezumowne korzystanie z kapitału obliczone według innego matematycznego wzorca również podlegało oddalaniu, skoro aktualnie orzecznictwo TSUE, nie pozwala na czerpanie od konsumenta innych świadczeń uiszczonych w wykonaniu nieważnej umowy innych niż zwrot udostępnionego kapitału i odsetek.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc. Na skutek cofnięcia pozwu postępowanie w zakresie kwoty 210 000 zł umorzono. Należy jednak zaznaczyć, że jeszcze na etapie przed wszczęciem niniejszej sprawy, którą bank zainicjował 20.12.2022 roku nadając pozew na poczcie, już pismem z dnia 7.12.2022 roku bank rozliczył roszczenia z tytułu kapitału kredytu w wysokości 210 000 zł z pozwanymi i uwzględnił potrącenie jakiego pozwani [OSOBA], na skutek którego wierzytelność z kapitału kredytu uległa w całości umorzeniu. Mimo tego powód w pozwie wystąpił z roszczeniem o zapłatę również kwoty kapitału kredytu tj. 210 000 zł, dopiero na skutek podjęcia przez pozwanych [OSOBA], cofnął pozew w tej części. W tych okolicznościach Sąd zasądził na rzecz powodów [OSOBA] od pierwotnie podanego wps na 486 822 zł i według stawek taryfowych.
SSO Monika Świerad