Sygn. akt XXVIII C 22488/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2023 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Joanna Iwona Golda-Pauszek
Protokolant: sekretarz sądowy [OSOBA]
po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2023 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa [OSOBA]
przeciwko Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu
o zapłatę, ewentualnie o zapłatę
- zasądza od Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu na rzecz [OSOBA] kwotę 46.954,65 zł ( czterdzieści sześć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt cztery i 65/100 złotych) oraz kwotę 125.846,75 CHF ( sto dwadzieścia pięć tysięcy osiemset czterdzieści sześć i 75/100 franków szwajcarskich )
z tym, że spełnienie świadczenia powinno nastąpić za jednoczesnym zaofiarowaniem przez powoda [OSOBA] kwoty 270.000 zł
( dwieście siedemdziesiąt tysięcy złotych ) albo zabezpieczeniem roszczenia pozwanego o zapłatę tej kwoty
- w pozostałym zakresie powództwo główne oddala,
- zasądza od Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu na rzecz [OSOBA] koszty procesu w całości pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Sygn. XXVIII C 22488/22
UZASADNIENIE
Strona powodowa po ostatecznej modyfikacji pozwu ( k. 502 ) wniosła o:
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 46.954,65 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
- a) 8.487,40 zł od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty;
- b) 38.467,25 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty.
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 125.846,75 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
- a) 31.932,33 CHF od dnia 23 lutego 2018 r. do dnia zapłaty;
- b) 93.914,42 CHF od dnia doręczenia odpisu modyfikacji pozwu do dnia zapłaty.
Złożono również żądania ewentualne związane z tzw.,,odfrankowienie” kredytu.
Pozwany [OSOBA] o oddalenie powództwa [OSOBA] w zmodyfikowanym zakresie w całości.
Podniósł również zarzut zatrzymania do czasu zaofiarowania kwoty 270.000 zł.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 21 lutego 2008 r. została zawarta umowa kredytu nr 200802HL002910401332, na podstawie której EFG [OSOBA] S.A. (poprzednik prawny pozwanego) udzielił stronie powodowej kredytu w kwocie 270.000,00 zł na okres 480 miesięcy zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, na dzień sporządzenia umowy – 3,86667% w stosunku rocznym. Kredyt był indeksowany do CHF (§ 2 ust. 1 zdanie drugie).
Zgodnie z „Regulaminem kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG” w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11. (§ 7 ust. 4)
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1 według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 2 pkt 1).
Wcześniejsza spłata kredytu dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku w momencie składania dyspozycji ( paragraf 13 ust 7 regulaminu ) .
Dowód: umowa – k. 26-28v, regulamin – k. 29-33.
Zawarcie powyższej umowy było poprzedzone złożeniem stronę powodową wniosku o udzielenie kredytu w kwocie 270.000 zł, w walucie CHF, a wniosek ten został zaakceptowany pozytywną decyzją kredytową banku.
Dowód: wniosek – k. . 163-165, decyzja – k. 161.
Powód [OSOBA] w związku małżeńskim z Katarzyna Berger, Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2010 r. rozwiązał małżeństwo stron.
Dowód: wyrok rozwodowy – k. 35
Na mocy aktu notarialnego z dnia 29 marca 2011 r. strony zawarły umowę o podział majątku wspólnego.
Dowód: akt notarialny – k.36-39v
Pełnomocnik powoda w dniu 12 lutego 2018 r. skierował do pozwanego list adwokacki – reklamację, wzywając pozwanego do zapłaty na rzecz powoda 2.984,92 zł i 31.932,33 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wymagalności w/w roszczeń, w terminie 3 dni od dnia otrzymania pisma
Dowód: reklamacja wraz z potwierdzeniem odbioru – k.49-52v
W dniu 28 lutego 2011 r. strony zawarły Aneks nr 1 do umowy kredytu, na mocy, którego zmieniono okres kredytowania z 480 na 360 miesięcy, nadto Bank zwolnił z długu z tytułu kredytu udzielonego na mocy Umowy a powód [OSOBA], że wyraził zgodę na zwolnienie z długu [OSOBA].
Dowód: Aneks nr 1 – k. 40-40v,
Aneksem nr 2 z dnia 28 lutego 2011 r do umowy kredytu przystąpili [OSOBA] i [OSOBA] przystąpieniu do umowy Janusza i [OSOBA] nie wpłacali oni z tego tytułu żadnych należności
Dowód: Aneks nr 2 – k.42-42v zeznania powoda, zeznania świadka [OSOBA] k. 638 )
Aneksem nr 3 sporządzonym w dniu 9 września 2011 r. Bank umożliwił kredytobiorcy na spłatę kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji.
Dowód: Aneks nr 3 – k. 44-45v
Wobec śmierci [OSOBA] strony zawarły Aneks nr 4 z dnia 13 lutego 2015 r.
Dowód: Aneks nr 4 – k.46-46v
Środki z umowy kredytowej były potrzebne powodowi na zakup mieszkania i remont. Powód [OSOBA] z usług pośrednika Open Finance. Po przedstawieniu dochodów i zobowiązań pośrednik stwierdził, że zdolność kredytowa powoda [OSOBA], ale jest Bank Grecki, który jest w stanie ominąć rekomendacje a zdolność powoda [OSOBA] elastycznie. Pośrednik mówił, że kurs CHF na przestrzeni 10 lat nie rośnie tylko utrzymuje się na pewnym uśrednionym poziomie, mówiono, że Szwajcaria ma stabilny Bank. Pośrednik wspominał o ryzyku kursowym jednakże zaznaczono, że jeśli kurs nie wzrósł przez tyle lat to nie ma możliwości aby wzrósł bo Szwajcarski Bank jest stabilny. W kredytowanym mieszkaniu powód [OSOBA] 2008 r. do 2021 r., następnie je sprzedał. Kredyt został spłacony. Powód [OSOBA] gospodarczej.
Dowód: protokół rozprawy, zeznania powoda k. 421-423 o 549v
Umową częściowego podziału majątku wspólnego z dnia 14 lipca 2023 r. [OSOBA] i [OSOBA] dokonali podziału majątku wspólnego w postaci wierzytelności wobec pozwanego banku stanowiącej sumę wpłat w kwocie 31.348,34 zł z tytułu pobranych świadczeń w okresie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej . Wierzytelność ta została przyznana powodowi [OSOBA] ( umowa k. 606 ).
.
Kredyt został uruchomiony jednorazowo w kwocie 270.000,00 zł. Strona powodowa uiściła wobec pozwanego łącznie kwotę 46.954,65 zł i 125.846,75 CHF do dnia 5 lutego 2020 roku tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych,.
Dowód: zaświadczenie – k.53-57, 507-508
W dniu 5 lutego 2020 r. kredyt został całkowicie spłacony.
Dowód: zaświadczenie – k. 508
Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony oraz zeznania strony powodowej, którym zasadniczo Sąd dał wiarę, wskazując, iż z uwagi na odległy czas od zawarcia umowy, dokładne odtworzenie czynności związanych z jej zawarciem jest utrudnione.
Sąd dał wiarę po części zeznaniom świadka [OSOBA] (k.419-421) w zakresie udzielanych informacji powodowi podczas zawierania umowy kredytu.
Nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się zeznania na piśmie świadka [OSOBA] (k.486-492), albowiem świadek nie brał udziału w zawieraniu przez powoda [OSOBA], a jego relacja odnosiła się do ogólnych zasad i procedur jakich powinni przestrzegać pracownicy Banku.
Zeznania świadka [OSOBA] (k.614-615) stanowiły potwierdzenie zeznań powoda, albowiem świadek jako była żona powoda [OSOBA] w spotkaniach dotyczących zawarcia kredytu. Świadek zeznała, że po ustaniu wspólnoty małżeńskiej nie spłacała już kredytu, wszystkie opłaty ponosił powód. [OSOBA] baran potwierdziła, iż po przystąpieniu do umowy ( wraz z nieżyjącym już mężem ) nie spłacali kredytu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie niemal w całości.
Należy dostrzec, iż w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98, Legalis 44600, oraz wyrok ETPCZ z 21 lipca 2015 r. w sprawie Deryan przeciwko Turcji 41721/04, Legalis 1378918). Przeważająca część zagadnień prawnych składających się na decyzje procesowe znalazło już swoje rozstrzygnięcie na poziomie Sądu Apelacyjnego i nie wymaga nadmiernie szerokiego omówienia. Dlatego mając niniejsze na uwadze Sąd stosownie do wymogów art. 327(1) § 2 k.p.c. sporządził niniejsze uzasadnienie w sposób możliwie zwięzły.
Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W ust. 2 ww. artykułu wskazano, iż umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Kwestia dopuszczalności umowy kredytu indeksowanego przed rokiem 2011 była już wielokrotnie przedmiotem rozważań SN, a jej pozycję w orzecznictwie należy uznać za ugruntowaną (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18). Ponadto ustawodawca w ustawie z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., nr 165, poz. 984), a także ustawie z 23 marca 2017r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz.U. z 2017 r., poz. 819) uregulował obowiązki i uprawnienia wiążące się z umowami kredytu indeksowanego i denominowanego. W opinii Sądu jest to definitywny argument przemawiający za brakiem wynikającej z art. 69 Prawa bankowego w zw. z art. 58 § 1 k.c. nieważności umów tego rodzaju, bowiem żaden ustawodawca nie wprowadzałby regulacji dotyczących umów uznawanych przez siebie za nieważne.
W ocenie Sądu postanowienia będącej przedmiotem sporu umowy określające indeksację są sprzeczne z art. 353 (1) k.c. zgodnie z którym to przepisem strony zawierające umowę mogą określić stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie albo zasadom współżycia społecznego.
Zasadniczym elementem każdego zobowiązania umownego jest możliwość obiektywnego i dostatecznie dokładnego określenia świadczenia. Przy określeniu świadczenia możliwe jest odwołanie się do konkretnych podstaw, możliwe jest również odwołanie się w tym zakresie do woli osoby trzeciej. Jednakże w każdym wypadku umowa będzie sprzeczna z naturą zobowiązania jako takiego, jeśli określenie świadczenia zostanie pozostawione woli wyłącznie jednej ze stron. W doktrynie prawa stwierdzenie to od dawna nie budzi wątpliwości. Gdyby oznaczenia miał dokonać dłużnik, według swego swobodnego uznania, nie byłoby żadnego zobowiązania. Gdyby zaś miał go dokonać wierzyciel, umowa byłaby niemoralna, gdyż dłużnik byłby zdany na łaskę i niełaskę wierzyciela (R. Longchamps de [OSOBA] 1938, s. 157). W świetle uchwały SN z dnia 28 kwietnia 2022 r. w sprawie III CZP 40/22 takie postanowienia nie są dotknięte sankcją nieważności, ale nie wiążą konsumenta stosownie do art. 385(1) k.c.
W ocenie Sądu nie budził wątpliwości status powoda [OSOBA], albowiem zawarł umowę kredytu na cele związane z zaspokojeniem swoich potrzeb mieszkaniowych.. W nieruchomości zakupionej na kredyt powód [OSOBA] 2021 r. Mając na uwadze wykształcenie i zawód wykonywany przez powoda [OSOBA], nie sposób przyjąć, iż miał wiedzę lub doświadczenie zawodowe z zakresu bankowości, ekonomii i finansów, z którego wynikałaby znajomość i rozumienie mechanizmu powiązania kredytu z kursem CHF, znajomość zasad tworzenia tabel kursów, czy też sposobów kształtowania się kursu walut na rynkach światowych.
Sąd nie znalazł podstaw, by wyłączyć w niniejszej sprawie zastosowanie przepisu art. 385 ze zn. 1 § 1 k.c. w szczególności poprzez uznanie, iż zawarta umowa była wynikiem indywidualnych negocjacji. Umowa zawarta została przy wykorzystaniu wzoru przygotowanego przez pozwany [OSOBA], nie była przedmiotem negocjacji, albowiem jej zapisy w żaden sposób nie odbiegają od zapisów innych umów stosowanych przez Bank przy udzielaniu kredytów powiązanych z walutą obcą. Strona powodowa mogła podpisać umowę w kształcie zaproponowanym przez Bank lub z kredytu zrezygnować. Żadnym negocjacjom nie mógł podlegać również „Regulamin kredytu hipotecznego udzielnego przez Polbank EFG”, stanowiący wewnętrzne regulacje banku.
Wskazać należy, iż w umowie znalazły się postanowienia rażąco naruszające równowagę kontraktową między stronami tj. kształtujące prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające jego interesy. Są to, postanowienia § 2 ust. 1 umowy (dotyczące klauzul ryzyka walutowego) oraz § 7 ust. 4, § 9 ust. 2, paragraf 13 ust. 7 regulaminu (dotyczące klauzul przeliczeniowych). Obie grupy postanowień określają świadczenia główne w rozumieniu art. 385 ze zn. 1 k.c., ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określa samą istotę umowy kredytu..
W wyroku TSUE z dnia 20.09.2017 r. w sprawie C – 186/16 Andriciuc i in. przeciwko Banca Romaneasca Trybunał wyodrębnił klauzulę ryzyka walutowego jako niezależną grupę postanowień umowy kredytu, która musi być badana przez sąd meritii w ramach kontroli postanowień wzorca umownego a zastrzeżony w nim mechanizm podlegać musi ocenie, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku kursu waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.
Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności zeznań powoda [OSOBA], iż klauzula ryzyka walutowego nie pozwalała na zrozumienie kredytobiorcy wszelkich konsekwencji finansowych wiążących się z zawarciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności dotyczących konsekwencji wzrostu kursu waluty na saldo zadłużenia przeliczone na złotówki. Trudno bowiem uznać, mając na uwadze, iż strona powodowa nie osiągała dochodów w CHF, że gdyby faktycznie uzmysłowiono jej ryzyko jakie wiąże się z zaciągnięciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności możliwego wpływu wzrostu kursu na saldo zadłużenia, przeliczania na złotówki (faktu, że saldo może wzrastać mimo regularnej spłaty kredytu), że zdecydowałaby się na zawarcie takiej umowy.
W niniejszej sprawie nie można uznać, iż strona powodowa rozumiała konsekwencje ekonomiczne możliwego spadku waluty, w której uzyskują dochody dla swoich zobowiązań finansowych.
Klauzule ryzyka walutowego nie zostały sformułowane prostym i jasnym językiem, a co za tym idzie w sposób niejednoznaczny w rozumieniu przepisu art. 385 ze zn. 1 k.c.
Wskazać należy, iż kształtują one prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy kredytobiorcy, bowiem tak należy ocenić fakt znacznego wzrostu zadłużenia salda kredytu przeliczanego na złote, który ma miejsce z uwagi na wzrost kursu franka szwajcarskiego w okresie od zawarcia umowy do chwili jego spłaty. . Dodatkowo wzrost kursu CHF miał wpływ na wzrost samej raty kredytowej.
Również klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany [OSOBA] CHF dla celu wykonania umowy kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 k.c.). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały pozwanemu bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Tym samym należało uznać, iż są one sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy kredytobiorcy. Nie podziela przy tym Sąd argumentacji pozwanego, iż ustalanie przez Bank kursów nie miało miejsca z przekroczeniem granic wyznaczonych przez prawo, uznając spread za dodatkowy, niczym nie uzasadniony zarobek Banku (poza oprocentowaniem i prowizją).
Ponadto w ocenie Sądu rozproszenie w wielu miejscach umowy ww. klauzul oraz odwołanie w treści umowy do innych załączników tudzież „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielnego przez Polbank EFG”, z całą pewnością nie ułatwiało prawidłowego odczytywania i zrozumienia ich treści, a co za tym idzie utrudniało podjęcie świadomej decyzji przez konsumenta.
Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy. Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku, późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw).
Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR CHF). W ocenie Sądu niższe oprocentowanie nie rekompensowało kredytobiorcom nieograniczonego ryzyka kursowego jakie na siebie przyjęli zawierając przedmiotową umowę.
Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisów art. 385¹ § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. Przede wszystkim zaś uzupełnienie umowy przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umowy nieuczciwego warunku prowadzi do jej nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta, zaś w niniejszej sprawie kredytobiorca nie zgodził się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyraził zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji. Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umowy nie mógłby być art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem.
Jak zostało to wskazane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r. III CZP 40/22 sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczania kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli w treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385 ze zn. 1 k.c.
Klauzula ryzyka kursowego określa główny przedmiot umowy i charakteryzuje jej istotę, a zatem uznanie tego typu postanowień umownych za niedozwolone skutkuje brakiem możliwości wykonywania umowy kredytu i tym samym powoduje jej nieważność. Także uznanie samych klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania – skoro zaś nie jest możliwe określenie sposobu wykonywania umowy, to musi ona być uznana za nieważną.
Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów powiązanych z walutą obcą było dopuszczalne, jednak fakt, iż umowa zawierała postanowienia umowne obciążające kredytobiorcę nieograniczonym ryzykiem kursowym oraz dawała bankowi całkowitą swobodę w kształtowaniu kursu waluty obcej stanowią niedozwolone postanowienia umowne ( art. 385 ze zn. 1 k.c.).
Należy również podkreślić, iż strona powodowa stanowczo wyraziła zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadoma wynikających z tego konsekwencji.
Z uwagi na przesłankową nieważność umowy kredytu, dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znalazły przepisy art. 405 - 410 k.c. W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi już żadnych wątpliwości zagadnienie, że jeżeli w następstwie zastosowania przedstawionych reguł umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. (vide: uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, Legalis nr 2563899; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, Legalis nr 1966950 i z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, OSNC zb. dod. 2021/B/20, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20, Legalis nr 2532281).
Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaś art. 410 § 1 i 2 k.c., przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Wobec powyższego Sąd w pkt I wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA] 46.954,65 zł oraz kwotę 125.846,75 CHF. Przedstawienie przez powoda [OSOBA] majątku wspólnego pozwalało na zasadzenie na jego rzecz również rat uiszczonych w trakcie obowiązywania wspólności małżeńskiej ustawowej.
Wskazać należy, iż w sprawie miało miejsce skuteczne podniesienia zarzutu zatrzymania.
Podniesienie tego zarzutu co do zasady jest możliwe w oparciu o art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., ponieważ umowa kredytu jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c. por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16.02.2021 r., III CZP 11/20,uchwała z 07.05.2021 III CZP 6/21).
Zatem Sąd uznał, iż Bankowi przysługuje co do zasady takie prawo i w niniejszym postępowaniu zostało ono podniesione skutecznie odnośnie zaofiarowania kwoty 270.000,00 PLN będącej kwotą wypłaconą powodowi tytułem kredytu. Sąd uznał, iż skuteczne podniesienie zarzutu zatrzymania powoduje, iż nie należą się odsetki za opóźnienie.
W tym momencie należy odwołać się do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. o sygn. akt III CZP 6/21, zgodnie z którym dopiero z chwilą gdy powód [OSOBA] o skutkach nieważności umowy oświadczy, iż godzi się na te skutki i akceptuje je występuje skutek w postaci definitywnej nieważności umowy. Dopiero wówczas powstaje po obu stronach obowiązek zwrotu spełnionych świadczeń i występuje po stronie pozwanego stan opóźnienia.
Uznając za zasadny zarzut zatrzymania Sąd uznał, iż roszczenie banku o zwrot kapitału również nie przedawniło się, albowiem terminu do żądania zwrotu kapitału rozpoczyna się wraz z uzyskaniem przez bank wiedzy co do nieważności umowy, który to stan łączyć należy w rozpatrywanej sprawie najwcześniej z wydaniem wyroku przez Sąd I instancji. Tym samym okres przedawnienia z art.118 k.c. dla Banku jeszcze nie upłynął.
Z tych przyczyn idące żądanie odsetkowe Sąd oddalił jako nieuzasadnione w pkt II sentencji.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd.2 k.p.c. wobec wygrania przez stronę powodową sprawy niemalże w całości zasądzając od pozwanego na jej rzecz w całości koszty postępowania pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu
Sędzia Joanna Iwona Golda-Pauszek
Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron
Sędzia Joanna Iwona Golda-Pauszek