Nasze Wyroki frankowe Raiffeisen Bank

Sygn. akt III C 2701/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie III Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Anna Nisiobędzka

[OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2023 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA] i [OSOBA]

przeciwko Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący działalność w Polsce w ramach Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce w Warszawie

o ustalenie i zapłatę

1. ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200801HL002645101311 z dnia 22 stycznia 2008 r. zawarta pomiędzy [OSOBA] i [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. [OSOBA] w Polsce z siedzibą w Warszawie (aktualnie Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący działalność w Polsce w ramach Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce w Warszawie) jest nieważna;
2. zasądza od Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący działalność w Polsce w ramach Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce w Warszawie łącznie na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 100 238,92 zł (sto tysięcy dwieście trzydzieści osiem złotych i dziewięćdziesiąt dwa grosze) oraz kwotę 85 928,14 CHF (osiemdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset dwadzieścia osiem franków szwajcarskich i czternaście centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 lutego 2023 r. do dnia zapłaty;

• oddala powództwo w pozostałym zakresie;

11. zasądza od Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu prowadzący działalność w Polsce w ramach Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce w Warszawie na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt III C 2701/22

UZASADNIENIE:

[OSOBA] i [OSOBA], reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem (k. 19) wnieśli o zasądzenie od Raiffeisen Bank International AG w [OSOBA] w Polsce w Warszawie solidarnie na ich rzecz kwoty 27 705,41 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 20 marca 2018 r. do dnia zapłaty (k. 1) i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] (k. 2).

W uzasadnieniu pozwu powodowie [OSOBA], że ich żądanie jest zasadne i znajduje swoje oparcie w treści art. 405 k.c., w świetle którego podmiot, który bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Dalej podali, że spłacając kredyt dokonali bowiem w rzeczywistości nadpłat, nie mając świadomości, iż harmonogramy spłat przedstawiane przez bank są niezgodne z umową. Zdaniem powodów, dochodzone świadczenia, były zatem świadczeniami nienależnymi, albowiem powodowie [OSOBA] byli do tego w ogóle zobowiązani (k. 4).

               Pozwany [OSOBA] AG z siedzibą w Warszawie, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym (k. 127), wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania (k. 112).

               W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew, Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Warszawie wskazał, że strona powodowa zaciągając zobowiązanie była świadoma ryzyka kursowego, przede wszystkim faktu wpływu kursu waluty na wysokość zobowiązania wobec pozwanego oraz wysokości raty (k. 114). Zdaniem pozwanego, kiedy w związku z umocowaniem się waluty franka szwajcarskiego umowa przestała przynosić korzyści takie, jakie przynosiła w okresie, w którym kurs waluty był niski strona powodowa podjęła nieuprawnioną próbę uchylenia się od skutków zaciągniętego zobowiązania. Bank podał również, że nie jest gwarantem zyskowności czy rentowności każdej zawartej z nim umowy (k. 114). Pozwany [OSOBA], że oczekiwane przez stronę powodową rozstrzygnięcie sprawy miałoby bowiem właśnie takie skutki. W wariancie zakładającym nieważność umowy oznaczałoby stwierdzenie, że strona powodowa korzystała z kapitału pozwanego i realizowała swoje potrzeby, których bez tego nie byłaby w stanie zrealizować, wyłącznie na koszt pozwanego (k. 114v). Ponadto, strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń dochodzonych przez stronę powodową (k. 112v).

               Pismem procesowym z dnia 11 marca 2022 r. powodowie [OSOBA] powództwa i wnieśli o:

1. ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr 200801HL002645101311 z dnia 22 stycznia 2008 r. zawarta pomiędzy [OSOBA] i [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedziba w Warszawie (aktualnie Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu, wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (S.A.) Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie) jest nieważna,
2. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz do ich niepodzielnej ręki  kwoty 100 238,92 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
3. 27 705,41 zł od dnia 20 marca 2018 r. do dnia zapłaty,
4. 72 533,51 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma do dnia zapłaty,
5. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz do ich niepodzielnej ręki kwoty 85 928,14 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:
6. 13 008,24 CHF od dnia 21 marca 2018 r. do dnia zapłaty,
7. 72 919,90 CHF od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma do dnia zapłaty,

a ewentualnie gdyby żądanie w zakresie pkt 3 nie zostało przez Sąd uwzględnione, zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] ręki kwoty 143 200,39 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwoty:

1. 16 567,06 zł od dnia 21 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty,
2. 126 633,33 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma do dnia zapłaty.

Jednocześnie wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania (k. 589).

Pozwany [OSOBA] o oddalenie powództwa w całości, w tym również w zakresie wynikającym z pisma procesowego zawierającego modyfikację powództwa [OSOBA] procesu (k. 613).

Na rozprawie w dniu 30 października 2023 r. pozwany [OSOBA], który został zakwestionowany przez powodów (k. 655-655v).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

[OSOBA] i [OSOBA] oraz [OSOBA] i [OSOBA] w dniu 7 grudnia 2007 r. złożyli wniosek o kredyt hipoteczny (k. 149 i k. 154 - wnioski).

[OSOBA] i [OSOBA] oraz [OSOBA] i [OSOBA] podpisali oświadczenie związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, gdzie wskazali między innymi, że zostali zapoznani przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej (…) (k. 160 - oświadczenie).

Pozytywną decyzje kredytową nr HL26451, wydano 17 stycznia 2008 r. (k. 162 - decyzja).

W dniu 22 stycznia 2008 r. [OSOBA] [OSOBA], [OSOBA] (dalej: [OSOBA]) zawarli z poprzednikiem prawnym Raiffeisen Bank International AG Oddział w Polsce (dalej: Bank), EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce umowę kredytu hipotecznego nr 200801HL002645101311 (k. 25 - umowa). Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji Kredytobiorców kwotę w wysokości 450 640 zł. Kredyt był indeksowany do waluty obcej CHF (k. 25 - § 2 ust. 1 umowy). Kredyt przeznaczony był na zakup domu na rynku pierwotnym (k. 2b5 - § 1 ust. 2 - umowy). Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy (k. 25 - § 2 ust. 3 umowy). Integralną część Umowy stanowił „Regulamin kredytu hipotecznego udzielonego przez Polbank EFG” (k. 25 - § 1 ust. 2 umowy).

W § 3 ust. 1 Umowy ustalono, że kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia Umowy wynosi 3,87667 % w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania. Ponadto w ust. 2 ustalono, że zmienna stopa procentowa ustalana jest jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku w wysokości 1,20 punktów procentowych. Oprocentowanie kredytu ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). Szczegółowe zasady naliczania odsetek, ustalania wysokości oprocentowania oraz zasady zmiany oprocentowania znajdowały się w Regulaminie (k. 25v - § 3 umowy).

Wypłata kredytu miała nastąpić w transzach. Warunkiem wypłaty kredyt było spełnienie przez Kredytobiorców warunków uruchomienia kredytu, w tym określonych w decyzji kredytowej przekazanej [OSOBA] transze kredytu miały być wypłacane na podstawie złożonej w Banku przez Kredytobiorców pisemnej dyspozycji wypłaty środków z kredytu wg wzoru obowiązującego w Banku (k. 25v - § 5 ust. 1-3 umowy).

W myśl § 6 Kredytobiorcy mieli dokonywać spłaty rat kredytu obowiązujących część kapitałową oraz część odsetkową w terminach i wysokościach określonych w umowie, a spłata kredytu następować miała w miesięcznych równych ratach (k. 25v - § 6 ust. 1-2 umowy). W § 6 ust. 6 zd. drugie umowy określono, że kredytobiorca zobowiązany jest do utrzymania wystarczających środków na ww. rachunku, uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej.

Stosownie do § 7 umowy jako zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami wynikającymi z Umowy ustanowiono:

- pierwszą hipotekę kaucyjną do kwoty 901 280 zł na zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowioną na rzecz Bank na odrębnej własności nieruchomości położonej w Niepołomicach, , nr działki [DZIAŁKA],

- cesję praw na rzecz Banku z polisy ubezpieczenia ww. nieruchomości/budowy od ognia i innych zdarzeń losowych (k. 26 - § 7 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 8 od zadłużenia przeterminowanego Bank pobierać miał odsetki o charakterze zmiennym, które w dniu sporządzenia umowy wynosiły 16% w stosunku rocznym. Zaś szczegółowe zasady naliczania odsetek od zadłużenia przeterminowanego oraz zasady zmiany tego oprocentowania znajdowały się w Regulaminie (k. 26- § 8 umowy).

W zakresie nieuregulowanym Umową zastosowanie miały mieć postanowienia Regulaminu. Kredytobiorcy oświadczyli, że w dniu podpisania Umowy otrzymali Regulamin i aktualną na dzień sporządzenia Umowy Taryfę i zapoznali się z nimi (k. 27 - § 15 ust. 1-2 - umowy).

Załącznikiem do umowy było także oświadczenie kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką (k. 180-181 - oświadczenie).

Regulamin kredytu hipotecznego stanowił załącznik nr 1 do umowy kredytu hipotecznego. Zawierał on między innymi postanowienia dotyczące sposobu indeksacji do waluty obcej. W § 2 Regulaminu zawarto definicję kredytu indeksowanego do waluty obcej, zgodnie z którą miał to być kredyt, oprocentowany według stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotego, wg Tabeli kursów walut obcych obowiązujących w Banku. Według Regulaminu Tabela to Tabela kursów walut obcych obowiązująca w Banku (k. 29 - § 2 pkt 2 i 12 regulaminu).

            Zgodnie z § 4 ust 1 Regulaminu kredyt miał być udzielany w złotych. Na wniosek wnioskodawcy Bank udzielić miał kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej Wnioskodawca wnioskować miał o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej” (k. 29).

W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następować miała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu (k. 30 - § 7 ust.4). W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosowany miał być kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone miało być w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu (…) (k. 30). 

Zgodnie z § 8 ust 1 Regulaminu uruchomienie kredytu następowało na podstawie złożonej w Banku dyspozycji wypłaty środków z kredytu, w terminie nieprzekraczającym 7 dni roboczych od dnia złożenia dyspozycji oraz spełnienia przez kredytobiorcę warunków określonych w Umowie (…) (k. 30v).

Raty kredytu podlegające spłacie wyrażone były w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane miały być z rachunku bankowego (…) według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (k. 30v. - § 9 ust 2 pkt 1). W Regulaminie ustalono, że w przypadku nieterminowej spłaty kapitału, kredytu, odsetek, prowizji i innych należności wynikających z umowy Bank zastrzegł sobie prawo do wypowiedzenia umowy w całości lub części, z zachowaniem okresu wypowiedzenia w wysokości 30 dni, a w przypadku zagrożenia upadłością przedsiębiorcy – 7 dni (§ 21 ust. 1 pkt) 5 w zw. z ust. 2 pkt) 6) (k. 30v).

Natomiast w myśl § 21 ust 3 Regulaminu, w przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonać miał zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną tabelą obowiązującą w Banku (k. 33).

Strony 8 listopada 2011 r. zawarły aneks nr 1 do umowy, zgodnie z którym postanowiły, iż spłata udzielonego kredytobiorcy kredytu indeksowanego do waluty obcej, następowała będzie w walucie obcej CHF, do której kredyt jest indeksowany, z zastrzeżeniem zawartych w aneksie postanowień (k 189 - aneks).

Wypłata kredytu na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] w poszczególnych transzach nastąpiła:

- 28 stycznia 2008 r. w kwocie 135 192 zł, po kursie 2,1901 – równowartość 61 728,69 CHF;

- 4 marca 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 2,1812 – równowartość 20 660,19 CHF;

- 26 marca 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 2,1755 – równowartość 20 714,32 CHF;

- 23 kwietnia 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 2,0589 – równowartość 21 887,42 CHF;

- 26 maja 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 2,0484 – równowartość 21 999,61 CHF;

- 16 lipca 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 1,9503 – równowartość 23 106,19 CHF;

- 21 lipca 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 1,9077 – równowartość 23 622,16 CHF;

- 27 października 2008 r. w kwocie 45 064 zł, po kursie 2,6563 – równowartość 16 964,95 CHF.

Historia spłaty kredytu za okres od 21 stycznia 2008 r. do 16 lutego 2022 r. została przedstawiona w zaświadczeniu z dnia 17 lutego 2022 r. (k. 596-601 - zaświadczenie), z którego wynika, iż ww. okresie powodowie [OSOBA] 100 238,92 zł i 85 928,14 CHF.

Pismem z dnia 26 lutego 2018 r. [OSOBA] i [OSOBA] wysłali do Banku reklamację w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o [OSOBA] wskazali, że umowa łącząca strony zawiera postanowienia, które stanowią klauzule niedozwolone. Wobec powyższego, wezwali Bank do zapłaty na ich rzecz należności w kwocie:

1. 27 732,39 zł jako świadczenia nienależnego, w uiszczenia w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 28 października 2011 r. tytułem rat kredytowych w zawyżonej wysokości,
2. 48 272,23 CHF jako świadczenia nienależnego, a uiszczonego w okresie od dnia 29 października 2011 r. do dnia 28 lipca 2017 r. tytułem rat kredytowych,

Wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia wymagalności w/w roszczeń, w terminie 14 dni od dnia otrzymania reklamacji (k. 35-36 - reklamacja). Reklamacja została nadana 2 marca 2018 r. (k. 37 - nadanie). W odpowiedzi na powyższe Bank nie uwzględnił reklamacji [OSOBA] i [OSOBA], która została doręczona 5 marca 2018 r. (k. 38 – odpowiedź).

W dniu 27 lutego 2023 r. [OSOBA] i [OSOBA], po pouczeniu przez Sąd, złożyli pisemne oświadczenie i wskazali, że są świadomi skutków możliwego uznania umowy w całości za bezskuteczną lub nieważną, w wyniku uznania niektórych jej postanowień za niedozwolone w całości, świadomie i dobrowolnie wyrażają zgodę na takie skutki (k. 628 – pouczenie i k. 646 - oświadczenie).

               Sąd ustalił, że [OSOBA] i [OSOBA] poszukiwali kredytu na zakup domu. [OSOBA] i [OSOBA] zawarli umowę kredytu, jako konsumenci, nie prowadzili działalności w kredytowanej nieruchomości. Kredytobiorców zapewniano, że kredyt w walucie CHF jest dla nich najkorzystniejszy, a wzrost rat może być nieznaczny. Powodowie [OSOBA], że kredyt zostanie im wypłacony w złotych polskich i w takiej też walucie będą go spłacać. Kwestie dotyczące wypłaty środków, przewalutowania ich, sposobu spłaty nie były w rzetelny i właściwy sposób przedstawione [OSOBA] i [OSOBA] nie wyjaśniono, że ów mechanizm przewalutowania ma decydujące znaczenie dla ustalenia wysokości ich zadłużenia we frankach szwajcarskich. Kredytobiorcy nie byli świadomi ryzyka kursu franka szwajcarskiego, umowa nie była negocjowana przez strony. Powodowie [OSOBA] z umowa przed jej podpisaniem, nie wszystkie zapisy wzoru dokumentu były dla nich zrozumiałe. [OSOBA] i [OSOBA] mieli do Banku zaufanie, jako do instytucji finansowej. Pomimo podpisania umowy również przez rodziców powodów [OSOBA] i [OSOBA], kredyt był spłacany wyłącznie przez [OSOBA] i [OSOBA] (k. 407v-408, k. 365v-366 – zeznania powodów).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o wymienione wyżej środki dowodowe. Dokumenty prywatne złożone w toku postępowania nie budziły wątpliwości Sądu, co do ich wiarygodności, zaś żadna ze stron nie kwestionowała ich prawdziwości i autentyczności. Zatem nie istniały podstawy, aby pominąć je przy dokonywaniu rzeczonych ustaleń.

Sąd uznał, że zaszła potrzeba przesłuchania stron postępowania, zasadnym było natomiast ograniczenie dowodu z przesłuchania stron, do przesłuchania powodów [OSOBA]. 302 § 1 k.p.c. (k. 654v. i 407 v.) Powyższe uzasadniało występowanie po stronie pozwanej [OSOBA]. Przesłuchanie przedstawiciela strony pozwanej [OSOBA] i nie wnosiło nic istotnego do sprawy. Stanowisko pozwanej [OSOBA] w sposób wyraźny i kompleksowy przedstawione w złożonych pismach procesowych, w których pozwana spółka w sposób wyczerpujący przedstawiła swoje twierdzenia.

W ocenie Sądu zeznania powodów [OSOBA], albowiem w sposób logiczny i spójny przedstawili oni okoliczności związane z procedurą zawarcia kredytu. W swych zeznaniach powodowie [OSOBA], iż przyjęli ofertę banku działając w zaufaniu, jakie mieli do Banku.

Wiarygodne były również zeznania świadka [OSOBA] (k. 407-407v), aczkolwiek niewiele wniosły one do sprawy, gdyż osoba ta nie brała udziału w procesie zawierania przedmiotowej umowy. W konsekwencji nie znała konkretnych szczegółów zawarcia umowy z powodami, a jedynie przedstawiła standardową procedurę zawierania kredytów/pożyczek we franku szwajcarskim.

W sprawie została przeprowadzona opinia biegłej z zakresu finansów, ekonomii, bankowości. Opinia biegłego została sporządzona zgodnie z postanowieniem Sądu. Była poprawna metodologicznie, spójna i weryfikowalna (k. 421 i 430-434). Pozwoliła na częściowe zweryfikowanie wysokości roszczenia, które przysługuje powodom, jednak obejmowała okres spłaty inny niż w ostatecznie zmodyfikowanym powództwie.

Podstawą ustaleń faktycznych nie były przedłożone przez strony między innymi stanowiska UOKiK, ekspertyzy naukowe, raport rzecznika finansowego, informacji, zarządzeń, stanowisko NBP, czy stanowisko rzecznika finansowego. W pierwszej kolejności wskazać w tym kontekście należy, że kodeks postępowania cywilnego nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych za pomocą których Sąd może dokonywać relewantnych ustaleń faktycznych. Co więcej, zestawienia kursów walut przedstawione przez strony nie miały w niniejszej sprawie żadnego znaczenia, nie mogły stanowić dowodu, co najwyżej mogły mieć charakter informacyjny. W związku z tym nie wykorzystano ich przy czynieniu ustaleń. Jednakże zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Powyższe oznacza, że postępowanie dowodowe prowadzone przez Sąd powinno ograniczać się jedynie do tych faktów, które są istotne dla oceny żądania. Jednak każdorazowo obowiązkiem Sądu jest dokonanie właściwej oceny prawnej żądań przedstawionych przez uczestników procesu, bowiem to Sąd zobligowany jest do stosowania prawa materialnego z urzędu oraz rozstrzygnięcia o zasadności zgłoszonych żądań. Strony procesu nie mają przy tym obowiązku wskazywania podstaw prawnych swoich żądań jedynie będąc zobligowanymi do przedstawiania faktów, z których wywodzą skutki prawne. Wobec powyższego należy wskazać, że ustalenie faktu abuzywności umowy może zostać dokonane jedynie na podstawie badania konkretnych postanowień umownych danego stosunku prawnego, nie zaś w oparciu o abstrakcyjne poglądy innych sądów lub przedstawicieli doktryny.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd podziela pogląd, że w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 1998 r., II UKN 282/98). Dopuszczalne, również w związku z brzmieniem art. 327¹ § 2 k.p.c., jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa nie pozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 grudnia 2017 r., VI ACa 1651/16).

Powodowie [OSOBA] w ten sposób, że zgłosili żądania główne
o zapłatę i o ustalenie. Dopiero na wypadek, gdyby nie zostało ono uznane za zasadne, sformułowali roszczenie ewentualne o zapłatę innej kwoty, mającej stanowić różnicę pomiędzy spłaconymi przez nich ratami kredytu, a ratami które powinni spłacić gdyby umowa nie zawierała postanowień abuzywnych.

            Zasadą jest, że roszczenia ewentualne rozpoznaje się dopiero wtedy, gdyby nie było podstaw do uwzględnienia głównego. W razie zaś uznania przez Sąd zasadności żądania zgłoszonego jako główne i jego uwzględnienia, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania i rozpoznawania ewentualnych.

Zgodnie z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 2439 – dalej „u.p.b.”) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Legitymacja czynna i bierna stron nie budziła wątpliwości i nie była kwestionowana.

W ocenie Sądu umowa zawarta w dniu 22 stycznia 2008 r. przez powodów z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce w Warszawie w istocie była umową kredytu złotówkowego, zawierającą mechanizm indeksacji do waluty CHF. Kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej, to kredyt udzielony w PLN, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej. Na skutek denominacji lub indeksacji saldo kredytu wyrażone jest w walucie obcej, do której kredyt został denominowany lub indeksowany. Co do zasady po ustaleniu salda kredytu wyrażonego w walucie obcej po kursie waluty z dnia uruchomienia kredytu, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo odsetkowych walucie do której kredyt został w denominowany lub indeksowany bądź w PLN po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie, do której kredyt denominowano lub indeksowano według kursu wymiany walut z dnia płatności raty. W wykonaniu umowy o kredyt denominowany wszelkie operacje z walutą wykonywane są jedynie dla celów księgowych. W rzeczywistości bank nie dokonuje żadnych operacji na rynku walutowym związanych z faktycznym zakupem waluty w celu wypłacenia jej kredytobiorcy. Innymi słowy nie dochodzi do transferu wartości dewizowych, co znajduje potwierdzenie w stanie faktycznym, bowiem powodowie [OSOBA] w PLN, którą przeznaczyła na sfinansowanie zakupu nieruchomości w PLN i spłacali kredyt w PLN.

Powodowie [OSOBA] w umowie niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym, koniecznym było dokonanie oceny, czy łącząca strony umowa zawierała tzw. niedozwolone postanowienia umowne.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie do art. 385¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Charakter i cel zawartej pomiędzy stronami umowy kredytowej wskazuje jednoznacznie, że powodowie, zaciągając powyższe zobowiązanie działali jako konsumenci w myśl art. [DZIAŁKA] k.c., natomiast pozwany [OSOBA] zajmującą się między innymi udzielaniem pożyczek i kredytów bankowych, jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu. Oznacza to że postanowienia waloryzacyjne były stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów.

Odnosząc się do postanowień określających główne świadczenia stron, wskazać należy, że najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego uznaje, że postanowienia wyznaczające kursy waluty, które składają się na klauzulę waloryzacyjną zawartą w umowie kredytu stanowią postanowienia określające główne świadczenia stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, w wyroku z dnia 9 maja 2019 r. I CSK 242/18). Postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności, abuzywności, jedynie pod warunkiem, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Opiera się to na założeniu, zgodnie z którym postanowienia określające główne świadczenia stron odzwierciedlają rzeczywistą wolę konsumenta, co – jak wykazał materiał dowodowy – niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Umowa kredytu łącząca strony została zawarta przy wykorzystaniu stosowanego w Banku wzorca umowy. Zgodnie zaś z art. 384 § 1 k.c. ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umowy, wzór umowy, regulamin wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Przy czym stosownie do treści artykułu 3851 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień przyjętych z wzorca zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Taka sytuacja miała miejsce między stronami postępowania. Wszystkie dokumenty kształtujące treść stosunku prawnego między bankiem a powodami [OSOBA] pozwanego i przedstawione im przy podpisywaniu umowy. Tym samym powodowie [OSOBA] negocjacji zapisów umownych, a władztwo powodów [OSOBA] w istocie do decyzji „podpisać umowę lub nie podpisywać”, gdyż nie negocjowali oni umowy w żadnym aspekcie.

Przepis art. 385¹ § 1 k.c. stanowi o kształtowaniu przez zapisy umowne praw
i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sąd Najwyższy wskazał że przez użyte w art. 385¹ § 1 k.c. określenie „rażącego naruszenia interesów konsumenta” należy rozumieć nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku (tak Sąd Najwyższy wyroku z dnia 13 lipca 2005 r. I CK 832/04). Oznacza to, że profesjonalista, formułując zapisy wzorca umowy powinien działać wobec konsumenta lojalnie i uczciwie dążąc do zapewnienia równowagi kontraktowej.

Zamieszczane w umowach lub stanowiących integralne części umowy postanowienia pozwalające bankom na przeliczanie rat indeksowanych lub denominowanych przy posługiwaniu się tabelą kursową mogą zostać uznane za klauzule abuzywne. Dotyczy to sytuacji, kiedy takie tabele kursowe zostały wprowadzone i ustalone jednostronnie przez bank, przy jednoczesnym uniemożliwieniu konsumentowi wpływu na powyższe. W szczególności dotyczy to takich sytuacji, gdy z zapisów umowy nie wynika w żaden sposób, jaka tabela stanowi podstawę ustalania kursów i w jaki sposób kursy sprzedaży i kupna waluty znajdujące się w takich tabelach walut są ustalane.

Orzecznictwo w przedmiocie tzw. klauzul abuzywnych w kredytach związanych z CHF aktualne kształtuje się w sposób jednolity. Kluczowym orzeczeniem kształtującym linię orzeczniczą jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., w sprawie C-260/18, w którym podjęto się wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Linia orzecznicza prezentowana w powyższym orzeczeniu została podzielona przez Sąd Najwyższy, czego wyrazem są wyroki wydane w sprawach II CSK 483/18, IVCSK 309/18, V CSK 328/18. Prezentowaną linię orzecznictwa w pełni podziela również sąd rozpoznający sprawę.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że zawarte w łączącej strony umowie kredytowej postanowienia dotyczące waloryzacji kwoty kredytu do CHF miały charakter niedozwolonych postanowień umownych.

W tym kontekście warto zwrócić uwagę na iluzoryczność oświadczeń podpisanych przez kredytobiorców. Przy braku konkretnych zapisów, wyliczeń czy też symulacji oświadczenie kredytobiorcy, że został poinformowany o ryzyku kursowym jest nieistotne. Każdy człowiek funkcjonujący w warunkach gospodarki rynkowej ma bowiem świadomość ryzyka kursowego, rozumianego jako świadomość możliwości zmiany kursu waluty. Natomiast nie o taką świadomość kredytobiorcy chodziło, lecz o kompleksowe poinformowanie go o zmianach wysokości jego zobowiązania, które nastąpi na 100%. Właściwy i rzetelny sposób poinformowania przyszłego kredytobiorcy o ryzykach związanych z produktem finansowym na 20 lat wymaga przedstawienia ryzyk w okresie przynajmniej zbliżonym do potencjalnego czasu trwania umowy. Przy niezachowaniu takiej rzetelności powodowie [OSOBA] oświadczają. Bez znaczenia jest także oświadczenie, że kredytobiorca dokonał wyboru oferty kredytu indeksowanego do CHF, skoro nie przedstawiono mu pełnego obrazu, wszystkich okoliczności, które miałyby wpływ na podjęcie przez niego decyzji. Bank zaoferował powodowi produkt o znacznie wyższym ryzyku niż kredyt w PLN zapewniając, że jest to opcja bezpieczna i bardziej dla niego korzystna. Przy niedopełnieniu obowiązku informacyjnego przez Bank nie można mówić o „wyborze” powoda. Ponad to, podpisanie tego oświadczenia było obligatoryjne do otrzymania kredytu.

W ocenie Sądu postanowienia, które jako abuzywne wpływają na nieważność umowy, odnoszą się głównie do zapisów które wskazują na indeksację kredytu. W ocenie Sądu postanowienia dotyczące indeksacji są sformułowane w sposób niejasny, częściowo postanowienia w tym zakresie zawiera umowa, a częściowo regulamin.

Postanowienie § 2 umowy sformułowane jest w taki sposób, że całkowicie uniemożliwiało w chwili zawierania umowy klientowi określenie wysokości kredytu, który realnie będzie go obciążał. Umowa nie wskazywała na mechanizm, który umożliwiałby kredytobiorcy możliwość wyliczenia zobowiązania. Ponad powyższe, przechodząc do poszczególnych norm, które Sąd badał na gruncie przedmiotowej sprawy należy wskazać, że postanowieniem, które narusza wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu jest niewątpliwie zapis § 7 pkt 4 Regulaminu w zakresie w jakim stwierdza, iż w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu (…).  Co więcej umowa nie zawiera wyjaśnienia co to są tabele kupna i tabele sprzedaży waluty. Które miały kluczowe znaczenie dla ustalenia zobowiązania kredytobiorcy wobec banku i poszczególnych rat.

Na podstawie tego postanowienia nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależy bowiem od dwóch niewiadomych tj. kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa Banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 8 pkt 1 uruchomienie kredytu następuje na podstawie złożonej w banku dyspozycji wypłaty środków z kredytu, w terminie nieprzekraczającym 7 dni roboczych od dnia złożenia dyspozycji oraz spełnienia przez kredytobiorcę warunków określonych w umowie (…) Innymi słowy zgodnie z ww. postanowieniem łączącym strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumenta ma nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w chwili wypłaty środków, którą to chwile Bank może dowolnie wybrać spośród siedmiu kolejnych dni licząc od dnia złożenia przez powoda [OSOBA] o uruchomieniu kredytu i obliczyć ją w oparciu o ustalony przez siebie, w sposób bliżej nieokreślony kurs kupna waluty z własnych tabel.

Ponadto przy tak sformułowanym postanowieniu regulaminu, które de facto określa sposób obliczenia głównego świadczenia stron, istotne wątpliwości budzą kolejne postanowienia regulaminu t.j. § 9 ust. 2 pkt 1 raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego (…) według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności spłaty kredytu. W ten sposób, w sytuacji gdy kwota kredytu uzależniona była od kursu waluty ustalanego arbitralnie przez bank, pozbawienie kredytobiorcy w zasadzie wpływu na to kiedy ostatecznie dana transza zostanie wypłacona, pozbawiała go realnego wpływu na to według jakiego kursu to nastąpi. Klient nawet jeśli chciał skorzystać z niskiego kursu danego dnia, nie miał takiej możliwości.

Podstawą przyjęcia, że postanowienie przewidujące stosowanie kursów wyznaczanych przez bank przy wykonywaniu mechanizmu indeksacji kredytu, jest przyznanie przedsiębiorcy prawa do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron umowy. Dotyczy to najpierw kwoty postawionej do dyspozycji kredytobiorcy, a następnie wysokości świadczeń kredytobiorcy, tj. wyrażonych w złotych rat, które zobowiązany jest spłacać.

W oparciu o taki zapis umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów [OSOBA] został określny w sposób jednoznaczny. To ten właśnie zapis umowy nie spełnia warunków wynikających art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy 93/13/EWG, gdyż nie określa w sposób prosty i zrozumiały głównego świadczenia stron umowy.

Reasumując w przekonaniu Sądu przedmiotowa umowa w zakresie określenia sposobu obliczenia głównego świadczenia stron oraz sposobu spłaty kredytu w sposób nierównomierny obciążała strony ryzykiem umownym. Niewątpliwie bowiem całe ryzyko banku ograniczało się do wysokości wypłaconego przez niego kredytobiorcy kapitału. Z kolei ryzyko konsumentów było w zasadzie niczym nieograniczone, w przypadku drastycznego wzrostu kursu waluty do której indeksowany był kredyt, wartość jego zobowiązania mogła rosnąć wielokrotnie, znacznie przekraczając wysokość kwoty, którą konsumenci rzeczywiście otrzymali.

Przy tym tu tak na marginesie wskazać należy, że fakt że w umowie nie zawarto żadnego postanowienia ograniczającego ryzyko kursowe kredytobiorców, może świadczyć o tym, że bank świadomie dążył do takiego faworyzowania banku w umowie, ale również o tym, że bank nie zdawał sobie w tamtym okresie sprawy z tego, że waluta kredytu może tak bardzo wzrosnąć, że klient będzie musiał spłacić ponad dwa razy większy kapitał niż ten który pozyskał. W konsekwencji przesądza to o tym, że bank nie mógł w sposób właściwy poinformować klientów o ryzyku, skoro sam, pomimo tego iż jest profesjonalistą, nie zdawał sobie sprawy, że takie ryzyko istnieje.

            Na gruncie sformułowań zastosowanych w umowie łączącej strony, w orzecznictwie w sposób wyczerpujący wskazano, że tego rodzaju postanowienia stanowią wyraz oczywistego naruszenia praw konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami.    

Analiza powyższych zapisów umowy, nie pozwala również przyjąć iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, wymaga tego artykuł 4 ustęp jeden dyrektywy 93/13/EGW sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385¹§1 k.c.). Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość udzielonego mu kredytu, a następnie wysokość obciążających go rat, czyli aby miał pełną świadomość co do wysokości wzajemnych świadczeń stron. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumenta przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.

Powyżej omówione zapisy nie zostały uzgodnione indywidualnie z powodami, a przy zawieraniu Umowy posłużono się wzorcem umownym. Powodowie [OSOBA] negocjowania z Bankiem warunków umowy, ani rzeczywistego wpływu na treść postanowień umownych. Postanowienia te tworzyły też prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy. Dokumenty przedstawione powodom przy podpisywaniu umowy nie wyjaśniały w sposób jednoznaczny, w jaki sposób ustalono kursy walut w banku, powyższe nie wynika z treści umowy. Bank zachował się w sposób nielojalny oraz nieuczciwy, zapewniając sobie możliwość dowolnego ustalania kursu kupna oraz kursu sprzedaży waluty obcej na potrzeby przeliczenia kwoty zobowiązania powodów [OSOBA] wysokości poszczególnych rat. Kurs ten odnoszony był bowiem wyłącznie do kursów walut obowiązujących w Banku w określonym dniu, bez doprecyzowania
w oparciu o jakie kryteria Bank ten kurs wylicza. Doprowadziło to do naruszenia równowagi kontraktowej. Bank mógł jednostronnie ustalać parametry wpływające na wysokość świadczeń powodów. Bank mógł dobrowolnie kształtować wysokość kursów waluty obcej, w sposób arbitralny decydując tym samym zarówno o wysokości zobowiązania kredytobiorców, jak i wysokości rat kredytowych. Tym samym bank miał możliwość uzyskania korzyści finansowych, które stanowiły dla strony powodowej dodatkowe koszty kredytu. Ich oszacowanie nie było możliwe ze względu na brak oparcia zasad ustalania kursów wymiany o obiektywne i przejrzyste kryteria. Ponadto kursy wykorzystywane przez bank nie były kursami średnimi, lecz kursami kupna i sprzedaży, a więc z zasady zawierały wynagrodzenie (tzw. spread) – marżę banku za dokonanie transakcji kupna lub sprzedaży, której wysokość jest zależna tylko
i wyłącznie od jego woli. Sytuacja, w której konsument pozbawiony jest możliwości weryfikacji zasad, jakimi kieruje się bank przy ustaleniu wysokości należnego kredytobiorcy świadczenia oraz określeniu kwot poszczególnych rat spłaty, wyrażonych w walucie obcej w odniesieniu do należnych od konsumenta złotówek, w sposób istotny wpływa na ich interesy. Prowadzi to do postawienia konsumenta w nierównej sytuacji i skutkuje naruszeniem zasady ekwiwalentności świadczeń. Powoduje to naruszenie zasady równorzędności stron, poprzez nadanie jednej z nich - będącej podmiotem profesjonalnym - większych uprawnień co do możliwości samodzielnego ustalania kursów waluty. Poddanie tak istotnych dla konsumenta kwestii, wpływających na wysokość należnych od niego na rzecz banku świadczeń, jedynie woli jednej ze stron kontraktu prowadzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta. Sąd podziela pogląd, że mechanizm ustalania przez bank kursu waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. I CSK 1049/14 i z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17).

Jeszcze silniej zostało to zaakcentowane w wyroku II CSK 483/18, gdzie podniesiono, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, iż mechanizm ustalania kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula która nie zawiera jednoznacznej treści, a przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Zapisy zawarte w umowie a dotyczące „przewalutowywania” były niejednoznaczne, nieprecyzyjne i pozwalały na pełną swobodę bankowi w kształtowaniu zobowiązania kredytobiorców.

Podkreślić należy, że oceny negatywnego (abuzywnego) charakteru określonego postanowienia umownego należy dokonywać na dzień zawierania danej umowy. To, że strony wykonywały Umowę przez lata, nie ma znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru zawartych w niej zapisów.

Mając na uwadze powyższe i w związku z ustaleniem, że w przedmiotowej umowie znalazły się zapisy stanowiące klauzule niedozwolone, odnieść należało się do wynikającej z art. 385¹ § 1 k.c. zasady, zgodnie z którą, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go. W tym kontekście, orzecznictwo TSUE (np. wyrok z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 Dziubak) wskazuje, że abuzywne zapisy należy wykreślić z umowy, nie naruszając pozostałych jej postanowień.

W przedmiotowej sprawie dokonanie prostego wykreślenia klauzul abuzywnych spowodowałoby, że stanie się ona niewykonalna w całości. Nadal pozostaną w niej zapisy mówiące o denominowaniu do waluty franka szwajcarskiego, jednakże nie sposób będzie określić mechanizmu przeliczenia kwoty udzielonego kredytu do CHF, a w dalszej kolejności jaka będzie wysokość poszczególnych rat, a także – jak przeliczyć wysokość poszczególnych rat wyrażonych w CHF na walutę polską po wpłacaniu przez powodów [OSOBA] rachunek służący do obsługi kredytu. Nie jest w takim przypadku możliwe zastosowanie przez Sąd średniego kursu NBP w miejsce przytoczonych klauzul abuzywnych albowiem godziłoby to w interes strony powodowej jako konsumenta.

Eliminacja z treści umowy postanowień dotyczących głównych świadczeń stron związanych z określeniem wysokości rat kapitałowo-odsetkowych oraz wysokości niespłaconej części kredytu prowadzi do wniosku że istotne przedmiotowo postanowienia kredytu nie zostały określone w umowie łączącej strony. Powoduje to niemożność wykonania świadczenia o której mowa w art. 387 § 1 k.c. i w konsekwencji prowadzi do nieważności umowy.

Dodatkowo wskazać należy, iż zapisy zawarte w umowie były sprzeczne z dyspozycją art. 69 u.p.b., gdyż umowa nie określała w dacie jej podpisania przez strony rzeczywistej kwoty zadłużenia powodów. W dacie zawierania umowy powodowie [OSOBA], jakie będzie ich faktyczne zadłużenie, to bowiem było możliwe do ustalenia dopiero po przeliczeniu kwoty wypłaconych złotówek na CHF po kursie kupna, przy zastosowaniu jednocześnie zapisów, że kredyt będzie spłacany przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF. W konsekwencji, zdaniem Sądu, konstrukcja umowy, w której podstawowy element umowy kredytu (wskazanie kwoty kredytu) został sformułowany w sposób wadliwy, jest sprzeczna z ustawą (art. 58 k.c.) i jako taka nieważna.

Stosownie do treści art. 189 k.p.c. strona może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

W ocenie Sądu powodowie [OSOBA] prawny w domaganiu się ustalenia nieistnienia umowy kredytu. Oczywistym jest, że możliwość wystąpienia
z dalej idącym żądaniem (np. o zapłatę) powoduje zazwyczaj, że strona domagająca się ustalenia nie ma interesu prawnego. Ten wąski sposób wykładni art. 189 k.p.c. nie jest jednak zawsze prawidłowy. Interes prawny przejawia się bowiem w tym, że pomiędzy stronami istnieje niepewność co do łączącego je stosunku prawnego, zakresu wzajemnych praw i obowiązków. Należy więc przeanalizować go przy uwzględnieniu okoliczności każdej sprawy, w szczególności pod kątem tego, jaki stosunek prawny ma być przedmiotem ustalenia, jakie skutki wywoła wyrok wydany na podstawie art. 189 k.p.c. i czy wystarczającym będzie dla zlikwidowania tej niepewności wystąpienie przez powoda o ochronę jego praw w drodze innego powództwa. Z tego punktu widzenia należało mieć na uwadze, że łącząca strony umowa wprowadziła szereg wzajemnych obowiązków i praw, o szerszym zakresie niż tylko odnoszącym się do wzajemnego przepływu środków pieniężnych. Pomimo więc ewentualnego wydania wyroku zasądzającego, którego moc wiążąca byłaby ograniczona jedynie do tego, co ustalono w związku z podstawą sporu i czemu dano wyraz w sentencji, takie orzeczenie nie przerwałoby definitywnie sporu pomiędzy stronami co do tego, czy i w jaki sposób umowa ma być dalej wykonywana. Prowadzić mogłoby to np. do dodatkowych działań ze strony banku, podejmowania czynności na gruncie umowy (wypowiedzenie, postawienie kapitału w stan wymagalności), a także innych dalszych, takich chociażby jak przekazane danych powoda [OSOBA] dłużników. Zważywszy na to, strona powodowa może nie uzyskać pełnej i skutecznej ochrony swoich praw w razie uwzględnienia tylko żądania o zapłatę, gdyż nie doprowadzi to do pełnego wyeliminowania umowy ze stosunków pomiędzy kredytobiorcą i bankiem, należało przyjąć, że powodowie [OSOBA] w żądaniu ustalenia nieważności umowy, w rozumieniu art. 189 k.p.c.

Dlatego też na podstawie art. 189 k.p.c. Sąd ustali, że umowa kredytu hipotecznego nr 200801HL002645101311 z dnia 22 stycznia 2008 r. zawarta pomiędzy [OSOBA] i [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce w Warszawie jest nieważna.

Stwierdzenie nieważności przedmiotowej umowie powoduje, że każda ze stron umowy ma roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – pozwany [OSOBA] o zwrot kwot przekazanych kredytów, a powodowie o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz Banku (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2020 r. w sprawie sygn. akt VI ACa 202/17). Rozliczenie następuje wówczas na podstawie art. 410 § 2 k.c. Oznacza to, że roszczenie o zapłatę strony powodowej należało uznać za uzasadnione co do zasady, bowiem skutkiem nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie.

Dlatego też, Sąd na podstawie przepisów art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 58 k.c., zasądził na rzecz powodów [OSOBA] 100 238,92 zł oraz kwotę 85 928,14 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 lutego 2023 r. do dnia zapłaty.

O odsetkach Sąd orzekł na zasadzie art. 481 k.c. uznając, że żądanie powodów [OSOBA]. Zdaniem Sądu wymagalność świadczenia należnego powodom powstała z chwilą trwałej bezskuteczności umowy, która mogła zaistnieć dopiero po wyrażeniu przez konsumentów świadomej woli co do tego, że nie zgadzają się na związanie ich niedozwolonymi postanowieniami umownymi. To zaś mogło nastąpić dopiero po wyjaśnieniu jej konsekwencji takiego działania przez Sąd. Nastąpiło to ostatecznie w wyniku przesłania pisemnego pouczenia powodom (k. 628). W pisemnym oświadczeniu z dnia 27 lutego 2023 r. [OSOBA] i [OSOBA] wskazali, że „są świadomi skutków możliwego uznania umowy w całości za bezskuteczną lub nieważną, w wyniku uznania niektórych jej postanowień za niedozwolone w całości, świadomie i dobrowolnie wyrażają zgodę na takie skutki” (k. 646). Dzień od którego ustalono odsetki był bowiem pierwszym dniem po wyrażeniu przez powodów [OSOBA] umowy, od tego dnia dopiero mogli oni domagać się zapłaty nienależnego świadczenia.

Wobec powyższego, powództwo podlegało oddaleniu w zakresie odsetek żądanych przez stronę powodową za okres poprzedzający dzień 28 lutego 2023 r.

Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia. Jednak mając na uwadze powyższe oraz stanowisko powodów, należało przyjąć, że dopiero od wyżej wskazanego dnia rozpoczął się bieg termin przedawnienia przysługującego im roszczenia, w związku z czym zarzuty strony pozwanej w tym zakresie były bezzasadne.

Odnosząc się do zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu zatrzymania, wskazać należy, iż jego uwzględnienie mogłoby być możliwe jedynie na podstawie art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. Przepisy te nie znajdowały w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ umowa kredytu nie jest umową wzajemną. Sąd podziela tą linię orzeczniczą, która wskazuje na brak wzajemności w umowach kredytowych (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2019 r., I ACa 442/18). Uwzględniając treść art. 487 k.c., należy przyjąć, że cechą wyróżniającą umowy wzajemnej jest wymiana dóbr i usług niejednorodnych. Nie każda umowa dwustronnie zobowiązująca (jaką jest np. umowa kredytu) jest umową wzajemną. W przypadku umów wzajemnych konieczne jest wystąpienie elementu ekwiwalentności, co oznacza, że strony spełniają świadczenia o tożsamej wartości, ale różnego rodzaju. Istotne jest to, że świadczenie strony umowy wzajemnej ma być odpowiednikiem świadczenia strony przeciwnej, a nie z nim identyczne. Umowa wzajemna zakłada bowiem wymianę różnych dóbr. Tak nie jest w przypadku kredytu. Świadczenia stron polegają na przepływie środków pieniężnych, oddaniu ich do dyspozycji jednej z nich i następnie ich zwrotu na rzecz drugiej. W tym przypadku w ogóle nie można mówić o wymianie niezależnych świadczeń, ponieważ zwrot kapitału nie stanowi ekwiwalentu jego przekazania. Samodzielnym świadczeniem kredytobiorcy może być co najwyżej oprocentowanie czy wynagrodzenie. Pomimo więc tego, że kredyt to umowa dwustronnie zobowiązująca, jej istotnym elementem nie jest ekwiwalentność świadczeń i nie jest umową wzajemną.

Zarzut zatrzymania jest możliwy do uwzględnienia w przypadku umów wzajemnych. Przepisy regulujące tą instytucję mogłyby być zastosowane do niemającej takiego charakteru umowy kredytu w drodze analogii. Odwoływanie się do analogii prawnej powinno mieć miejsce jednak tylko wyjątkowo i w takich przypadkach, gdy istnieje potrzeba konkretnego rozwiązania prawnego, a przepisy regulujące dane zagadnienie zawierają w tym zakresie lukę. Brak jest takiej potrzeby w przypadku rozliczenia nienależnych świadczeń pieniężnych wynikających z nieważnej umowy dwustronnie zobowiązującej o charakterze niewzajemnym. Obowiązek zapłaty kapitału kredytu przez powodów w wyniku upadku umowy nie jest bowiem niczym więcej niż koniecznością zwrotu nienależnego świadczenia. Zarzut zatrzymania służy umożliwieniu odzyskania wierzytelności przez wierzyciela wzajemnego, a skorzystanie z niego poprzez spełnienie w jednym momencie obu świadczeń, prowadzi do ich umorzenia. Dlatego właśnie dotyczy on tylko umów wzajemnych, których istotnym elementem nie jest jednorodność świadczeń, ponieważ w ich przypadku nie może dojść do potrącenia. W przypadku umowy takiej jak analizowana w niniejszej sprawie, która nie jest zobowiązaniem wzajemnym ze względu na to, że świadczenia obu stron mają charakter jednorodny (pieniężny), wierzytelności obu jej stron mogą i powinny zostać umorzone przez potrącenie. Możliwość skorzystania z potrącenia czyni konieczność odwołania się do instytucji zatrzymania w drodze analogii zbytecznym, brak jest bowiem luki prawnej mającej na celu zabezpieczenie interesów wierzycieli po obu stronach umowy.

Z tych wszystkich względów nie uwzględniono podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu zatrzymania.

Odnosząc się do wniosków stron postępowania o zwrot kosztów procesu, wskazać należy, iż stosownie do regulacji art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), natomiast podług treści art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez Sąd osobistego stawiennictwa strony.

               Wobec powyższego, Sąd w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zasądził od Raiffeisen Bank International AG (S.A.) oddział w Polsce na rzecz [OSOBA] i [OSOBA] kwotę 11 817 zł, w tym kwotę 1 000 zł tytułem opłaty od pozwu, kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 11 800 zł zgodnie z § 2 rozporządzenia [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji.

Zarządzenie:

1. Odnotować.
2. Doręczyć odpis wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnikom stron.

SSO Anna Nisiobędzka