Sygn. akt II C 1096/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 lutego 2024 roku
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący: Sędzia Katarzyna Sałaj – Alechno
[OSOBA]
po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 roku w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa [OSOBA]
przeciwko Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu
o ustalenie i zapłatę
- ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr 200806HL004457900431 zawarta w dniu 11 czerwca 2008 roku pomiędzy [OSOBA] a EFG Eurobank Ergasias S.A [OSOBA] w Polsce z siedzibą w Warszawie jest nieważna;
- zasądza od pozwanego Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu na rzecz powódki [OSOBA] kwotę 55 883,30 zł (pięćdziesiąt pięć tysięcy osiemset osiemdziesiąt trzy złote trzydzieści groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lipca 2022 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 44 671,35 CHF ( czterdzieści cztery tysiące sześćset siedemdziesiąt jeden franków szwajcarskich trzydzieści pięć centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty:
- 35 232,19 CHF od dnia 4 lipca 2022 roku do dnia zapłaty;
- 9 439,16 CHF od dnia 10 lutego 2023 roku do dnia zapłaty;
- umarza postępowanie co do kwoty 6,77 CHF (sześć franków szwajcarskich siedemdziesiąt siedem centymów);
- zasądza od pozwanego Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu rzecz powódki [OSOBA] kwotę 11 817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt II 1096/22
Uzasadnienie
[OSOBA] w dniu 8 sierpnia 2022 roku wniosła pozew przeciwko Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu domagając się ustalenia nieważności umowy o kredyt hipoteczny nr 200806HL004457900431 zawartej przez powódkę z pozwanym w dniu 11 czerwca 2008 roku, zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 55.883,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 4 lipca 2022 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 44.678,12 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwot: 35.232,19 CHF od dnia 4 lipca 2022 r. do dnia zapłaty i 9.445,93 CHF od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty). Ewentualnie gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało uwzględnione, powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 75.854,61 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwot: 57.205,00 zł od dnia 4 lipca 2022 r. do dnia zapłaty i 18.649,61 zł od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty. Nadto wnosiła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu [OSOBA] podniosła, że zawierając umowę kredytu nr 200806HL004457900431 z dnia 11 czerwca 2008 roku działała jako konsument. Zdaniem powódki postanowienia dotyczące mechanizmu waloryzacji mają charakter niedozwolony. Jednocześnie zapisy umowne dotyczące mechanizmu waloryzacji dotyczą głównego świadczenia i nie zostały one wyrażone w sposób jednoznaczny ani uzgodnione indywidualnie. W ocenie powódki, kursy kupna/sprzedaży przy wypłacie i odpowiednio spłacie bank stosował w sposób dowolny i jednostronny w oparciu o własne tabele bankowe. Strona powodowa nie została również poinformowana przez pozwanego o rzeczywistym ryzyku walutowym. [OSOBA] uważa, że umowa jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jej interesy.
(pozew – k. 4-34)
W oświadczeniu z dnia 10 lutego 2023 roku powódka wykonując zobowiązanie Sądu wskazała, że ma świadomość ewentualnych konsekwencji prawnych i finansowych wynikających z nieważności umowy kredytowej oraz wskazała, że stanowisko to zostało wyrażona przez nią już w złożonym pozwie.
(oświadczenie – k. 87)
Raiffeisen Bank International AG Spółka Akcyjna z siedzibą w Wiedniu domagała się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia na swoją rzecz od strony powodowej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Pozwany [OSOBA], by: występował brak możliwości negocjowania przez stronę powodową warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej, czy też wpływania na jej treść, nie wypełnił obowiązku informacyjnego w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego, zmian kursu walutowego i związaną z tym zmianą wysokości kwoty zaciągniętego zobowiązania i rat kapitałowo – odsetkowych, występował brak możliwości indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych dotyczących klauzul indeksacyjnych, brak możliwości zapoznania się z umową i regulaminem w trakcie trwania procedury kredytowej, umowa była ukształtowana w sposób niejednoznaczny i sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający interesy strony powodowej, a także by występowała możliwość dowolności kształtowania tabeli kursowej przez pozwanego.
(odpowiedź na pozew – k. 91- 121)
Pismem procesowym z dnia 21 września 2023 roku pozwany [OSOBA] oświadczył, że kwestionuje wysokość dochodzonych przez powódkę kwot w CHF wskazując, że żądana kwota w CHF jest zawyżona, bowiem łączna kwota uiszczona przez powódkę na rzecz pozwanego tytułem rat kapitałowo-odsetkowych za okres od dnia zwarcia umowy do dnia 19 grudnia 2019 roku wynosi 55.883,30 zł oraz 35.225,42 CHF, co wynika z zaświadczenia pozwanego załączonego do odpowiedzi na pozew, zaś w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 17 czerwca 2022 roku powódka uiściła kwoty: 55.883,30 zł i 44.671,35 CHF
(pismo procesowe pozwanego – k. 208)
Na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 roku powódka cofnęła powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty 6,77 CHF, wnosząc o zasądzenie tytułem zwrotu wpłat dokonywanych w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 17 czerwca 2022 roku kwot: 55.883,30 zł i 44.671,35 CHF. Jednocześnie pozwany [OSOBA] o skorzystaniu z prawa zatrzymania i procesowy zarzut zatrzymania co do kwoty 285.000 zł.
( protokół rozprawy k. 220 v; 00:27:18 )
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Warszawie (której następcą prawnym jest pozwany) oraz [OSOBA] (aktualnie [OSOBA]) zawarli w dniu 11 czerwca 2008 roku umowę o kredyt hipoteczny nr 200806HL004457900431 na mocy której bank udzielił powódce kredytu w kwocie 285.000,00 zł, indeksowanego od waluty obcej tj. franka szwajcarskiego, przeznaczonego na zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym położonego w Krakowie przy ulicy [ADRES] 1/0/B402, refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe. Powódka zobowiązała się do spłaty kredytu w ciągu 480 miesięcy, zgodnie z warunkami umowy i regulaminu (§ 1 ust. 1, § 2 ust. 1, § 2 ust. 3 i 5). W umowie doprecyzowano, że wypłata kredytu nastąpi w transzach (§ 5 ust. 1 umowy). Warunkiem wypłaty kredytu było spełnienie przez powódkę warunków uruchomienia kredytu, w tym określonych w decyzji kredytowej (§ 5 ust. 2 umowy). Powódka miał spłacać kredyt w miesięcznych równych ratach w terminach określonych w umowie, a spłata kredytu obejmowała część kapitałową i odsetkową (§ 6 ust. 1 i 2 umowy). § 4 ust. 2 umowy zakładał, że bank zastrzega sobie prawo do zmiany wysokości opłat i prowizji w sytuacjach określonych w regulaminie oraz że bank informuje klienta o zmianach wysokości opłat i prowizji w sposób określony w regulaminie. Umowa stanowiła, że kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 4,27167 % w stosunku rocznym (§ 3 ust. 1 umowy). Zmienna stopa procentowa ustalona była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży banku w wysokości 1,50 punktów procentowych (§ 3 ust. 2 umowy). W umowie doprecyzowano, że oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF), a szczegółowe zasady naliczania odsetek, ustalania wysokości oprocentowania oraz zasady zmiany oprocentowania znajdują się w regulaminie (§ 3 ust. 3 umowy).
Jako zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami wynikającymi z umowy ustanowiono zabezpieczenia w postaci: a) pierwszej hipoteki kaucyjnej do kwoty 570 000,00 zł na rzecz banku na odrębnej własności lokalu w Krakowie przy ul. [ADRES], nr budynku nr działki [DZIAŁKA], b) cesji praw na rzecz pozwanego z polisy ubezpieczenia tej nieruchomości (§ 7 ust. 1 umowy). Odnośnie sposobu spłaty kredytu zgodnie z § 6 ust. 6 umowy postanowiono, że raty kredytu oraz inne należności związane z kredytem pobierane będą z rachunku bankowego powoda, załącznikiem do umowy było pełnomocnictwo udzielone przez powoda [OSOBA] skonkretyzowanego rachunku bankowego kwotami na pokrycie zobowiązań wobec banku. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 4 ppkt b, powódka zobowiązał się do posiadania rachunku bankowego w Banku i utrzymywania na w/w rachunku środków wystarczających na pokrycie zobowiązań z umowy kredytu. § 14 umowy przewidywał, że wszelkie zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, za wyjątkiem zmian w regulaminie, zmian w taryfie, zmian oprocentowania oraz innych przypadków przewidzianych w umowie i regulaminie.
(umowa o kredyt – k. 42–44)
Integralną część umowy stanowił „Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG” obowiązujący w EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w [OSOBA] z § 2 pkt 2 kredytem indeksowanym do waluty obcej jest kredyt, oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych, według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku (§2 pkt 12 regulaminu). Umowa stanowiła, że na wniosek wnioskodawcy bank udziela kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej wnioskodawca wnioskuje o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem, iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej (§ 4 ust. 1 regulaminu). W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych, według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu, w przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz, saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu, w przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz (§ 7 ust. 4 regulaminu). W przypadku, gdy wypłacona kwota kredytu nie pokrywa w całości kwoty zobowiązania lub kosztów inwestycji, kredytobiorca zobowiązany jest do pokrycia różnicy ze środków własnych. Bank ma prawo żądać od kredytobiorcy udokumentowania posiadania oraz wniesienia tychże środków (§ 7 ust. 5 regulaminu). W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane z rachunku bankowego kredytobiorcy, według kursu sprzedaży, zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu, jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 2 regulaminu). W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży, zgodnie z tabelą obowiązującą w banku w momencie realizacji dyspozycji (§ 13 ust. 7 regulaminu). Obliczenie kwoty kapitału po zmianie waluty kredytu następuje według następujących kursów: w przypadku zmiany waluty kredytu z waluty obcej na złote – według kursu sprzedaży waluty obcej do złotych, zgodnie z tabelą obowiązującą na 2 dni robocze przed dniem realizacji zmiany waluty kredytu, w przypadku zmiany waluty kredytu ze złotych na walutę obcą – według kursu kupna waluty obcej do złotych, zgodnie z tabelą obowiązującą na 2 dni robocze przed dniem realizacji zmiany waluty kredytu, w przypadku zmiany waluty kredytu z waluty obcej na inną walutę obcą – według ilorazu kursu sprzedaży dotychczasowej waluty obcej do złotych oraz kursu kupna nowej waluty kredytu do złotych, zgodnie z tabelą obowiązującą na 2 dni robocze przed dniem realizacji zmiany waluty kredytu (§ 14 ust. 8 regulaminu). W odniesieniu do poszczególnych opłat i prowizji stosuje się następujące zasady, prowizja od zmiany waluty kredytu, jeśli prowizja obliczana jest na podstawie kwoty kapitału kredytu będącej przedmiotem zmiany waluty kredytu, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wysokość prowizji obliczana jest w oparciu o kurs sprzedaży według tabeli obowiązującej w dniu realizacji dyspozycji zmiany waluty kredytu (§ 15 ust. 3 pkt 3 ppkt b regulaminu). Opłaty związane z kosztami ustanowienia zabezpieczenia przejściowego, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, ustalone są w ten sposób, że kwota kredytu obliczana jest w oparciu o kurs sprzedaży według tabeli obowiązującej w dniu sporządzenia umowy (§ 15 ust. 3 pkt 7 ppkt b regulaminu). § 15 ust. 5 regulaminu zakładał, że bank jest uprawniony do zmiany taryfy w przypadku zmiany któregokolwiek z następujących parametrów wysokości stóp procentowych krajowego rynku pieniężnego, wysokości rezerwy obowiązkowej, poziomu jakichkolwiek stóp procentowych ustalanych przez [OSOBA] lub NBP, poziomu inflacji, wskaźnika kosztów finansowania działalności banku, dochodów z lokowania środków pieniężnych, formy lub zakresu wykonywania danej czynności, wysokości kosztów danej czynności. Zmiana taryfy nie stanowi zmiany umowy. W przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną tabelą obowiązującą w banku (§ 21 ust. 3 regulaminu). Wskazano, że bank zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu (§ 23 ust. 1 regulaminu).
(regulamin – k.45-49)
W aneksie nr 1 do umowy o kredyt hipoteczny nr 200806HL004457900431 podpisanym w dniu 15 listopada 2011 r. zawarto stwierdzenie, że strony podpisują aneks albowiem powódka złożył w banku dyspozycję zmiany sposobu spłaty kredytu polegającą na zmianie sposobu spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej CHF w ten sposób, że splata kredytu następowała będzie w walucie obcej CHF, i tym samym strony postanowiły, iż splata udzielonego powódce kredytu indeksowanego do waluty obcej będzie następowała w walucie obcej CHF do której kredyt jest indeksowany (§ 1 ust. 1 aneksu do umowy). Powódka zobowiązała się do posiadania rachunku bankowego w walucie obcej, do której indeksowany jest kredyt prowadzonego przez pozwanego, służącego do obsługi kredytu przez cały okres, w którym obowiązuje spłata rat kredytu w walucie obcej CHF. Aneks stanowił, że wszystkie opłat i prowizje pobierane będą z rachunku bankowego prowadzonego w złotych i wskazanego w treści pełnomocnictwa stanowiącego załącznik do umowy (§ 2 ust. 1 aneksu do umowy). Pozwany [OSOBA] do zaspakajania należności wynikających z umowy z obydwu rachunków bankowych służących do obsługi kredytu tj. rachunku bankowego prowadzonego w złotych i rachunku bankowego prowadzonego w walucie CHF. Aneks stanowił, że w przypadku zaspokojenia należności innych niż raty kredytu i wyrażonych w złotych, z rachunku powoda w walucie CHF, do przeliczenia waluty stosuje się kurs kupna danej waluty obcej zgodnie z Tabelą obowiązująca w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień zaspokojenia należności banku (§ 3 aneksu do umowy).
(aneks – k.50-51)
Załącznikiem do umowy kredytu było podpisane przez powódkę ,,Oświadczenie kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką’’, w którym stwierdzono, że pracownik banku zapoznał kredytobiorcę z kwestią ryzyka kursowego i zmiennej stopy procentowej i jest on świadomy ponoszenia tego ryzyka. W treści znalazł się zapis, stanowiący o świadomej rezygnacji z zaciągnięcia kredytu w złotych polskich, dokonując wyboru kredytu indeksowanego do waluty obcej.
(oświadczenie – k. 152)
Dnia 5 maja 2008 roku powódka złożył wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego na kwotę 285 000,00 zł wskazując jako walutę CHF. Okres kredytowania określiła na 480 miesięcy.
(wniosek o kredyt hipoteczny – k. 135-137)
Załącznikiem do wniosku kredytowego był dokument zatytułowany „Oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej”. Ten podpisany przez powódkę dokument zawierał m.in. oświadczenie o świadomości ponoszenia ryzyka kursowego, które ma wpływ na wysokość zobowiązania wobec banku i na wysokość rat kredytu. Oświadczenie to stanowi także, że powódka będąc świadoma ryzyka kursowego, rezygnuje z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonuje wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej.
(oświadczenia – k. 139)
[OSOBA] w 2008 roku udała się do oddziału Banku, celem pozyskania oferty kredytu na zakup mieszkania. Planowała skorzystać z kredytu złotówkowego. Doradca kredytowy powiedział jej, iż nie ma zdolności kredytowej na kredyt w złotówkach i przedstawił ofertę kredytu indeksowanego kursem CHF EFG Eurobank Ergasias S.A. jako najbardziej korzystną na rynku. Pracownik banku zapewniał, że frank szwajcarski jest stabilną i bezpieczną walutą. Nie przedstawił symulacji salda i rat przy wzroście CHF w perspektywie kilkudziesięcioletniej. Nie wytłumaczył kredytobiorcy, czym jest mechanizm indeksacji, co to jest spread walutowy, a także w jakim celu w umowie bank stosuje dwa kursy przeliczeniowe. Na etapie przedkontraktowym nie zaoferowano [OSOBA] żadnego zabezpieczenia ryzyka kursowego. Doradca kredytowy przekazał konsumentowi, że nie ma możliwości negocjowania warunków umownych. Nie wspomniał, jak bank tworzy kursy w swojej tabeli kursowej. Środki z kredytu zostały przeznaczone na zakup lokalu mieszkalnego.
(przesłuchanie powoda – k. 191-193)
Kredyt został wypłacony powódce w kwocie 285 000,00 zł w dwóch transzach, co po przeliczeniu ich po kursach 2,0019 oraz 2,6430 stanowiło kwotę 138 654,06 CHF.
(zaświadczenie o wypłacie – k. 55-61)
W połowie stycznia 2015 roku, w wyniku decyzji Szwajcarskiego Banku Narodowego o tzw. „uwolnieniu kursu franka szwajcarskiego”, czyli zaprzestaniu polityki polegającej na sztywnym uregulowaniu kursu tej waluty, kurs CHF ulegał systematycznemu umacnianiu się względem PLN.
(fakt powszechnie znany)
W reklamacji z dnia 10 czerwca 2022 roku powódka powołując się nieważność umowy z uwagi na niedozwolone postanowienia, wezwała Bank do niezwłocznego uznania umowy za nieważną i zwrotu należności w kwocie 55 883,30 zł oraz 35 232,19 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma. Pismo to zostało doręczone pozwanemu w dniu 17 czerwca 2022 roku. Bank nie uznał reklamacji powoda [OSOBA] z dnia 23 czerwca 2022 roku.
( reklamacja – k. 52-53, odpowiedź na reklamację k. 54)
Powód w okresie od 18 lipca 2008 roku do 18 listopada 2011 roku wpłacił na rzecz banku tytułem spłaty rat kwotę 55 883,30 zł oraz w okresie od 21 grudnia 2011 roku do 17 czerwca 2022 roku wpłacił na rzecz banku tytułem spłaty rat kwotę 44 678,12 CHF.
(historia spłaty – k. 56-61, zestawienie wpłat w PLN – k. 64-65, zestawienie wpłat w CHF – k. 66-68)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w odparciu o dokumentację dołączoną do akt niniejszej sprawy, jak również w oparciu o dowód z przesłuchania stron ograniczony do przesłuchania strony powodowej. Przeprowadzone dowody przedstawiają wiarygodny ciąg zdarzeń, a wnioski z nich wypływające układają się w logiczną całość. Zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów, wobec nieważności umowy kredytu, czynią zbędne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Sąd pominął wniosek dowodowy z zeznań świadka [OSOBA] albowiem nie uczestniczył on procesie zawierania przedmiotowej umowy kredytowej.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie w przeważającej części.
Powódka oparł żądanie zapłaty na przepisach art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i § 2 k.c., wskazując, że umowa kredytu nr 200806HL004457900431 z dnia 11 czerwca 2008 roku z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku – EFG [OSOBA] w Warszawie jest nieważna. Pozwany [OSOBA].
Sąd stoi na stanowisku, iż zapisy zawarte w § 2 ust. 1 i § 6 ust. 6 umowy, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 regulaminu stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ kc, co czyni umowę kredytu w całości nieważną.
Bezwzględnej nieważności umowy kredytu upatrywać należy w oparciu o regulacje prawne Unii Europejskiej, ale również w oparciu o ustawodawstwo krajowe. Zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie art. 6 ust.1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jak również art. 385¹ k.c., który należy interpretować zgodnie z dyrektywą, umożliwiając zastosowanie sankcji nieważności całej umowy. Możliwość tę wskazał TSUE w uzasadnieniu wyroku wydanym w sprawie C-260/18, jak też Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w dniu 11 grudnia 2019 roku w sprawie V CSK 382/18. Należy podkreślić, że powódka, zawierając umowę, występował w roli konsumenta w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG oraz art. 22¹ k.c. Z umowy kredytu nie wynika, by powódka działał jako przedsiębiorca, a treść umowy jednoznacznie wskazuje że kredyt przeznaczony jest na zakup lokalu mieszkalnego. Rozważając zatem kwestię ważności czy też nieważności umowy kredytu należy uwzględniać szczególną ochronę konsumenta wynikającą z prawa unijnego, jak i polskiego.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, [OSOBA] stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Według art. 2 a) wskazanej dyrektywy, do celów dyrektywy „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Art. 3 ust. 3 dyrektywy wskazuje przy tym, że przykładowy katalog nieuczciwych warunków umownych znajduje się w załączniku do dyrektywy. Zgodnie z załącznikiem, nieuczciwie są między innymi warunki, których celem lub skutkiem jest: 1.j) umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy według własnego uznania jednostronnej zmiany warunków bez uzasadnionego powodu wymienionego w umowie; 1.k) umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy dokonywania jednostronnych zmian w cechach dostarczanego produktu lub usługi bez uzasadnionego powodu. Z kolei art. 4 dyrektywy wskazuje, że nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w czasie wykonania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna. Ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.
Z kolei, zgodnie z art. 385¹ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W przedmiotowej umowie znajdują się niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w art. 3 ust. 1 cytowanej dyrektywy i art. z art. 385¹ kc.
Pozwany w niniejszym postępowaniu przede wszystkim nie udowodnił, iż zapisy umowne, w tym klauzule indeksacyjne, były indywidualnie negocjowane. Ewidentnie zostały sporządzone przez bank w postaci zapisów umowy i regulaminu, zaś powódka w żaden sposób nie miał wpływu na ich treść. Były to gotowe i standardowe wzorce. Z zeznań powódki wynika, że jej rola ograniczała się jedynie do akceptacji narzuconych warunków umowy. Ciężar wykazania faktu indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy spoczywał na stronie pozwanej. Art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG stanowi, iż warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Reasumując należy uznać, iż treść umowy, w tym regulaminu, jako integralnej części umowy, nie została indywidualnie uzgodniona z powódką na etapie poprzedzającym jej zawarcie. Zapoznano powódkę z ofertą kredytową zdecydowanie preferując kredyt indeksowany do CHF. Nie wskazano, na możliwości negocjowania warunków umowy. W sposób nieodpowiadający wymaganiom z dyrektywy 93/13 przedstawiono ryzyko walutowe związane z wykonywaniem umowy tego rodzaju przez okres 480 miesięcy, z pominięciem kalkulacji dotyczących faktycznego ciężaru jego spłacenia na wypadek, gdyby kurs CHF podawany tabelach banku wzrastał.
Postanowienia określające główne świadczenia stron to postanowienia dotyczące świadczeń charakteryzujących daną umowę, w tym przypadku umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej. Art. 69 ust.1 ustawy Prawo bankowe, stanowi iż przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzula indeksacyjna określająca kurs wymiany CHF dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy, gdyż służy ona do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu spłacanych w złotych polskich. Tym samym – decyduje ona o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt. Postanowienia te zaliczyć należy zatem do głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 cytowanej dyrektywy i art. 385¹ kc. Dotyczą one wszak głównych świadczeń stron umowy kredytu związanych z oddaniem przez bank do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, jak też kwestię spłaty przez kredytobiorcę otrzymanej kwoty na warunkach określonych w umowie (wpływają na wysokość rat kredytu, wysokość odsetek oraz prowizji). Świadczenia podstawowe tej umowy odnoszą się zatem do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do waluty wypłaty i określonej spłaty. W konsekwencji okoliczność, że kredyt musi zostać spłacony w określonej walucie, nie ma związku z posiłkowym sposobem płatności, lecz związana jest z samym charakterem zobowiązania dłużnika, przez co stanowi podstawowy element umowy kredytowej.
Postanowienia z § 2 ust. 1 i § 6 ust. 6 umowy, § 7 ust. 4 regulaminu, § 9 ust. 2 regulaminu, w ocenie Sądu, nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem. Nie wyjaśniono bowiem kredytobiorcy w sposób prosty mechanizmu ustalania kursu waluty przez bank, jak też nie poinformowano go dostatecznie o ryzyku walutowym oraz o całkowitych możliwych kosztach kredytu. Brak orientacyjnego sposobu ustalania kursu przez bank oraz choćby okoliczności, które mogą mieć wpływ na zmianę kursu waluty, powodowało że dokonanie samodzielnie obliczenia kursu dla przeciętnego odbiorcy było niemożliwe. Konsument nie miał przez to możliwości podjęcia świadomie decyzji odnośnie tego, czy godzi się na ryzyko walutowe i na ustalanie przez bank samodzielnie kursu waluty obcej. Uzasadnienie wyroku wydanego w sprawie XXV C 2514/19 Sądu Okręgowego w Warszawie trafnie wskazuje, że: „ (…) wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym, lecz przeciwnie, z uwagi na to, że ustanowiony przez wspomnianą dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ów wymóg wyrażenia warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem i w konsekwencji przejrzystości musi podlegać wykładni rozszerzającej. Wobec powyższego wymóg, aby warunek umowny był wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, należy rozumieć w ten sposób, iż powinien być on rozumiany jako nakazujący także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Przedsiębiorca musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Kwestia ta powinna zostać rozpatrzona w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, do których zaliczają się formy reklamy i informacji stosowane przez kredytodawcę w procesie negocjacji umowy kredytu”.
W powyższych zapisach umowy i regulaminu nie opisano prostym językiem zwłaszcza tego, na jakich podstawach i przy zastosowaniu jakich reguł bank będzie samodzielnie dokonywał ustalenia kursu CHF. Bank w każdej chwili i dowolnie mógł zmienić jednostronnie sposób ustalania kursu. Nie przedstawiono również przyczyn zastosowania dla wypłaty kredytu kursu kupna waluty, zaś do spłaty kredytu kursu sprzedaży. Brak jest w tych zapisach wprost informacji, która wskazywałby kredytobiorcy, iż różnica między kursem sprzedaży i kursem kupna stanowi tzw. „spread walutowy”, jak też nie wskazano jaka jest wysokość tej różnicy (tj. o ile kurs sprzedaży różni się od kursu kupna). Nie wyjaśniono, że zastosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu a kursu sprzedaży do spłaty kredytu stanowi zysk banku. Powódce nie przedstawiono, jak może kształtować się zmiana kursu waluty obcej na przestrzeni okresu porównywalnego z okresem, na jaki umowa została zawarta. Nie wyjaśniono, że w skład kosztu kredytu będzie wchodziła różnica kursów kupna i sprzedaży.
W rozpoznawanej sprawie strona pozwana nie zaoferowała dowodów wykazujących iż powódka została należycie, w przytoczonym znaczeniu, poinformowana
o ryzyku kursowym wiążącym się z zawarciem umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego na 480 miesięcy. Strona pozwana powoływała się jedynie na fakt podpisania przez powódkę oświadczeń o świadomości ponoszenia ryzyka kursowego, nie przedstawiając innych dowodów obrazujących fakt i zakres informacji udzielonych powódce. Tymczasem samo podpisanie w/w dokumentów nie oznacza nawet formalnego wypełnienia omawianego warunku poinformowania konsumenta o ryzyku kursowym. Zagadnienie powyższe zostało obszernie omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 roku sygn. II CSK 483/18, w którym wskazano m.in., że „ (…) przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany, w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat.” Przywoływane przez stronę pozwaną oświadczenia nie zawierają informacji o tym, że wzrost kursu CHF może spowodować wzrost pozostającej do spłaty kwoty kredytu, a przez to obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej pomimo dokonywania regularnych spłat rat. Z zeznań powódki wynika, że podczas rozmów poprzedzających zawarcie umowy ryzyko kursowe i jego następstwa nie były jej unaoczniane poprzez symulację wysokości zadłużenia z tytułu kredytu w razie wzrostu kursu CHF. Tym samym – zaniedbano powiadomienia powódki o tym, że w razie wzrostu kursu CHF zwiększony wysiłek finansowy by spłacać wyższe raty kredytu nie będzie skutkował zmniejszeniem wysokości zadłużenia, przeciwnie – że pomimo uiszczania rat o zwiększonej wysokości zadłużenie będzie ulegało powiększeniu, co jest istotą ryzyka kursowego przy tego rodzaju kredytach. Zaniechanie przedstawienia powodowi w/w informacji o ryzyku kursowym uniemożliwia przyjęcie, by klauzule zamieszczone w § 2 ust. 1 i § 6 ust. 6 umowy, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 regulaminu były wyrażone prostym i zrozumiałym językiem w rozumieniu art. 3851§1 kc, interpretowanego zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13.
Zgodnie z art. 2 a) cytowanej dyrektywy, „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Znacząca nierównowaga praw i obowiązków stron, skutkująca istotną szkodą dla konsumenta, przejawia się w przedmiotowej umowie kredytu w ten sposób, że: - bank jest uprawniony do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF, konsument nie ma wpływu na wysokość kursu, co skutkuje tym, że bank uzyskuje dodatkową korzyść stosując kurs wyższy od kursu banku narodowego, - bank ma ograniczone ryzyko walutowe (maksymalnie do kwoty wypłaconej konsumentowi), zaś konsument jest obarczony nieograniczonym ryzykiem kursowym (powodującym nieograniczoną możliwość zysku banku) bez dostatecznego rozeznania co do mechanizmów kształtowania się tego ryzyka, a bank nie proponuje kredytobiorcy żadnych rozwiązań minimalizujących ryzyko kursowe (np. ubezpieczenia od ryzyka), co w sytuacji konsumenta spowodowało w ciągu kilku lat wzrost wysokości raty kredytu o kilkaset złotych miesięcznie (wzrost o kilkadziesiąt procent), - bank bez szczególnej potrzeby i uzasadnienia ustala dodatkowy koszt kredytu w postaci różnicy pomiędzy kursem sprzedaży i kursem kupna (tzw. spread walutowy), o dodatkowym koszcie kredytobiorca nie jest poinformowany („ukryty koszt kredytu”), co skutkuje tym, że już z chwilą wypłaty kredytu wiadome jest, iż świadczenie banku z tytułu kapitału kredytu nie jest ekwiwalentem świadczenia konsumenta. Bank przerzuca na kredytobiorcę ryzyko wystąpienia różnic kursowych między kursem z dnia zawarcia umowy a kursem przy wypłacie kredytu, zaś sam nie ponosi jakiegokolwiek ryzyka z tym związanego. Należy uznać, że zastosowanie w spornej umowie indeksacji, poprzez pozostawienie bankowi uprawnienia do jednostronnego określenia wysokości własnego świadczenia na etapie wypłaty kwoty kredytu udzielonego faktycznie powodowi, jak też rat kapitałowo- odsetkowych, które były wyliczane w oparciu o kurs sprzedaży, czyli powiększony o tzw. spread, w oparciu o tabele kursowe, które były samodzielnie ustalane przez bank, pomimo ich związku z tendencjami kursowymi na rynku, naruszało interesy powoda [OSOBA], uzyskującego kredyt wypłacany oraz spłacany na zasadach ustalonych wyłącznie przez bank, bez jakiegokolwiek zabezpieczenia kredytobiorcy, przerzucając ryzyko zmian kursowych, wyłącznie na powódkę.
Art. 3851§2 kc stanowi, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Jest to jednak możliwe jedynie wówczas, gdy umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień (art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13). Z mocy przywołanego przepisu powódka nie jest związany postanowieniami z § 2 ust. 1 i § 6 ust. 6 umowy, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 regulaminu. Uwzględniając interpretację art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13 dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20 i w wyroku z dnia z dnia 3 października 2019 roku C 260/18, Sąd stwierdza, że nie ma możliwości utrzymania w mocy umowy kredytowej zawartej przez strony bez w/w niedozwolonych postanowień. W szczególności, w ocenie Sądu brak jest podstaw do wyodrębniania klauzuli walutowej i klauzuli spreadowej, jako że tworzą one jedną klauzulę indeksacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2022 roku w sprawie II CSKP 387/22). Abuzywne postanowienia umowy stron odnoszą się do mechanizmu indeksacji i różnic kursów walutowych, a wyeliminowanie ryzyka kursowego związanego z indeksacją kwoty kredytu do CHF prowadziłoby do zmiany charakteru umowy. Tylko istnienie ryzyka kursowego uzasadnia zastosowanie w umowie przy określaniu wysokości oprocentowania stopy międzybankowej tej waluty, czyli LIBOR (§3 ust.2 umowy). Skoro zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem CHF, to istnienie umowy bez klauzul indeksacyjnych nie ma racji bytu i jest sprzeczne z naturą tego stosunku obligacyjnego. Jednocześnie wśród przepisów prawa cywilnego brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby zastąpić analizowane postanowienia umowy stron. W szczególności nie jest nim art. 358§2 kc, jako że normuje on sposób wykonania zobowiązań, których przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, a w niniejszej sprawie powinnością kredytobiorcy była zapłata rat kredytu w złotych polskich i sam kredyt był udzielony w złotych polskich. Możliwość odwołania się do ustalonych zwyczajów i - poprzez art. 56 kc - do art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, jest sprzeczna z celami dyrektywy 93/13, w świetle interpretacji przedstawionej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C 260/18. Podobnie – niedopuszczalne byłoby zastąpienie abuzywnych zapisów umowy wykładnią oświadczeń woli stron (wyrok TSUE z 8 września 2022 roku w sprawie C-80/21 – 82/21). W konsekwencji, należy uznać, że abuzywność postanowień określających główny przedmiot umowy skutkuje nieważnością umowy kredytu, ponieważ brak jest porozumienia stron odnośnie jej elementów przedmiotowo istotnych.
Abuzywność wskazanych powyżej postanowień umowy i brak zgodnej woli stron na utrzymanie klauzul abuzywnych lub zastąpienie ich innymi przepisami doprowadziła do uznania przez Sąd, iż umowa kredytu nr 200806HL004457900431 z dnia 11 czerwca 2008 roku nie zawierająca w/w abuzywnych postanowień jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc. Sąd potraktował zgodę powódki na unieważnienie umowy wyrażoną w oświadczeniu z dnia 10 lutego 2023 roku oraz na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 roku jako zgodę „uświadomioną” w rozumieniu przedstawionym w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C – 26/13 i C- 260/18, jako że [OSOBA] w czasie przesłuchania wskazała że jest świadoma ewentualnych skutków stwierdzenia nieważności umowy, zdaje sobie sprawę, że pozwany [OSOBA] z żądaniem o zwrot kapitału, o waloryzację świadczenia, wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, a mimo to domaga się stwierdzenia nieważności umowy. Co więcej powódka była świadoma skutków prawnych i finansowych związanych z nieważnością umowy już w dniu 10 czerwca 2022r., kiedy udzieliła pełnomocnictwa, albowiem jak zeznała, to wówczas pełnomocnik pouczył ją o tych skutkach.
Reasumując analizowana umowa kredytu jest w całości bezwzględnie nieważna w oparciu o art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i art. 385¹ k.c. Wobec nieważności umowy kredytu, powódce przysługuje roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia w oparciu o art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. W ocenie Sądu, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21).
Analizując regulacje art. 410 – 411 kc stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do zastosowania art. 411 pkt 1 kc, gdyż żaden z przeprowadzonych dowodów nie uzasadnia tezy, by dokonując płatności na rzecz strony pozwanej [OSOBA] abuzywności postanowień umowy oraz tego że brak mocy wiążącej owych postanowień skutkuje nieważnością całej umowy kredytu. Ponadto, abuzywność skutkuje bezskutecznością zawieszoną na korzyść konsumenta wadliwych postanowień i całej, zawierającej owe abuzywne postanowienia, umowy – pogląd ten jednoznacznie został wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 roku III CZP 11/20. W rozpoznawanej sprawie kategoryczne oświadczenie [OSOBA] o zakwestionowaniu abuzywnych postanowień umowy, braku chęci ich sanowania i woli doprowadzenia do unieważnienia umowy zostały złożone po raz pierwszy w wezwaniu do zapłaty z dnia 10 czerwca 2022 roku. Dalszą konsekwencją owego charakteru następstw abuzywności jest to, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot spełnionych przez kredytobiorcę świadczeń mógł rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania następstw całkowitej nieważności umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 roku V CSK 382/18 i uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 roku III CZP 6/21), co w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 10 czerwca 2022 roku. Tym samym, formułowany przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia jest oczywiście nieuzasadniony. Nadto - sugerowane przez stronę pozwaną rzekome instrumentalne wykorzystywanie przez powódkę instytucji abuzywności celem uniknięcia skutków wzrostu kursu franka szwajcarskiego nie mogło doprowadzić do oddalenia powództwa [OSOBA]. 5 kc. Powoływanie się przez konsumenta na abuzywność postanowień umowy nie może być, w przekonaniu Sądu, ujmowane jako nadużycie prawa podmiotowego, gdyż jest to dozwolone działanie obronne przeciwko nieuczciwym i rażąco naruszającym interesy konsumenta zapisom umowy wprowadzonym przez przedsiębiorcę do jej wzorca.
Na rzecz powódki podlega zasądzeniu kwota 55.883,30 zł oraz kwota 44.671,35 CHF, które tytułem wykonania umowy wpłaciła [OSOBA] od dnia zawarcia umowy do dnia 17 czerwca 2022 roku. Pozwany [OSOBA] faktu wpłaty powyższych należności (k. 208).
Zdaniem Sądu, od kwoty 55 883,30 zł należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 4 lipca 2022 roku do dnia zapłaty, a od kwoty 44 671,35 CHF należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty: 35 232,19 CHF od dnia 4 lipca 2022 roku do dnia zapłaty, a od kwoty 9 439,16 CHF od dnia 10 lutego 2023 roku do dnia zapłaty. Podstawą rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie jest art. 481 §1 i 2 k.c. w zw. art. 455 k.c, przy czym Sąd uznał, że strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą kwoty 55 883,30 zł od dnia 4 lipca 2022 roku, albowiem roszczenie stało się wymagalne w dniu 1 lipca 2022r., po upływie 14 dni od daty doręczenia wezwania do zapłaty, co nastąpiło 17 czerwca 2022 roku. Analogicznie zostały zasądzone odsetki od kwoty kwoty 35 232,19 CHF .Natomiast od kwoty 9 439,16 CHF, która nie była objęta wezwaniem do zapłaty, odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone od dnia 10 lutego 2023 roku, czyli od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu pozwanemu (k. 90).
Sąd umorzył postępowanie co do kwoty 6,77 CHF na podstawie art. 355 kpc wobec cofnięcia powództwa w tym zakresie ( pkt. III wyroku).
Niezasadnym okazał się podniesiony przez pozwanego na rozprawie dnia 22 lutego 2024 roku zarzut zatrzymania.
Zauważyć należy, że przepis art. 496 kc dotyczy zarzutu zatrzymania w razie stwierdzenia nieważności umowy wzajemnej. Umowa kredytu powszechnie w orzecznictwie traktowana jest jako czynność prawna konsensualna, dwustronnie zobowiązująca i odpłatna. Tworzy między stronami zobowiązanie o charakterze ciągłym, ale nie jest umową wzajemną ( SN w wyroku dnia 07 marca 2014 r., IV CSK 440/13, w wyroku z dnia 28 czerwca 2002 r., I CKN 378/01). W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 04 grudnia 2019 r. Sąd podkreślił, że w sprawie „frankowej” nie można stosować prawa zatrzymania, gdyż umowa kredytu w żadnym wypadku nie jest umową wzajemną. Według tego Sądu, umowa kredytu, będąc umową dwustronnie zobowiązującą i odpłatną, nie jest umową wzajemną (podobnie jak i umowa pożyczki).
Dalej należy wskazać, że prawo zatrzymania, realizowane w drodze zarzutu procesowego spełnia przede wszystkim funkcję zabezpieczającą roszczenie − w tym wypadku roszczenie pozwanego banku o zwrot świadczenia w wyniku rozliczenia nieważnej umowy, którym to świadczeniem będzie kwota wypłaconego powodowi kredytu. Prawo zatrzymania spełnia bowiem funkcje zabezpieczające roszczenie przysługujące osobie, która z niego korzysta, dlatego też ustępuje ono przed innym zabezpieczeniem danym przez drugą. W tym kontekście podkreślić należy, że pozwany [OSOBA] zarzut zatrzymania z ostrożności procesowej, wnosząc jednocześnie o oddalenie powództwa, jednak z uwagi na funkcję jaką ma spełniać prawo zatrzymania celowe jest określenie świadczenia, które miałoby przysługiwać pozwanemu w wyniku rozliczenia. Jeżeli bowiem przyjmiemy, że funkcja ta sprowadza się do zabezpieczenia roszczenia, to należy ocenić czy w istocie zarzut zatrzymania tę funkcję ma realizować. Nie ulega bowiem wątpliwości, że świadczenie przysługujące bankowi w rozliczeniu nieważnej umowy kredytu sprowadza się do zwrotu kwoty wypłaconego powodowi kredytu. Z kolei świadczenie dochodzone przez stronę powodową stanowi sumę kwoty, jaką zapłaciła na rzecz banku tytułem rat umowy kredytu, przy czym jest oczywistością, że suma tych kwot przewyższa kwotę należną pozwanemu, ponieważ raty zawierają oprócz kapitału także oprocentowanie oraz spread. W tej sytuacji nie można mówić o zagrożeniu realizacji roszczenia przysługującego bankowi, ponieważ pozwany [OSOBA] z tytułu zwrot kwoty wypłaconego kredytu może z łatwością zrealizować swoją należność przez zgłoszenie zarzutu potrącenia.
Ponadto, zdaniem Sądu, podniesienie przez pozwanego zarzutu zatrzymania, stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 kc. Prawo zatrzymania przysługuje dłużnikowi (wierzycielowi wzajemnemu) co do całego świadczenia bez względu na to, czy przedmioty świadczeń wzajemnych są tej samej wartości. W doktrynie trafnie podniesiono, że w pewnych szczególnych wypadkach może jednak znaleźć zastosowanie art. 5 kc. Nie można uznać skutecznego zarzutu zatrzymania wierzytelności wynikającej z nieważności umowy, którą kreował sam bank, czego wcześniej nie podnosił i o czym nie wiedziała druga strona. Należy uznać, że taki zarzut nie zasługuje na ochronę prawną, jako sprzeczny z celem instytucji zatrzymania. Działanie pozwanego było jedynie pretekstem do uniknięcia finansowych skutków zaniedbań w wewnętrznej organizacji, których efektem stało się podpisanie przez strony nieważnej umowy, sprzecznej z prawem bankowym, a nie zabezpieczeniem potencjalnego roszczenia wynikającego z nieważności umowy.
Podkreślić też trzeba, że realizacja prawa zatrzymania zgodnie z art. 496 kc wiąże się z powstrzymaniem się przez pozwanego ze spełnieniem świadczenia do momentu zaofiarowania przez drugą stronę zwrotu świadczenia otrzymanego albo zabezpieczenia roszczenia o zwrot. Tymczasem pozwany [OSOBA] obowiązku rozliczenia nieważnej umowy. W tej sytuacji pozbawienie powódki materialnoprawnego roszczenia o odsetki ustawowe za opóźnienie do chwili prawomocnego zakończenia postępowania, w którym ewentualnie dojdzie do potwierdzenia przez sąd drugiej instancji nieważności umowy, stanowiłoby skutek zbyt daleko idący, obciążający kredytobiorcę ponad miarę. Z kolei – w razie prawomocnego rozstrzygnięcia korzystnego dla strony pozwanej, pozwany [OSOBA] negatywnych skutków.
W końcu nie można też nie zauważyć, że uwzględnienie zarzutu zatrzymania z konsekwencją pozbawienia strony powodowej, jako kredytobiorcy uprawnienia do roszczenia odsetkowego, pozostawałoby w sprzeczności z celami dyrektywy 93/13, która zakłada ochronę konsumenta i wskazuje, że przedsiębiorca stosujący niedozwolone klauzule powinien ponieść swego rodzaju karę za ich wprowadzenie do umowy. Tymczasem przyjęcie takiego skutku jaki opisano powyżej w zakresie zarzutu zatrzymania prowadziłoby do odwrotnego rezultatu, to jest ochrony interesów przedsiębiorcy i sankcji dla konsumenta w postaci pozbawienia prawa do odsetek.
W dniu 14 grudnia 2023 r., Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejski wydał wyrok w sprawie C-28/22, z którego wynika, że bank, w przypadku braku możliwości dalszego obowiązywania umowy po wyeliminowaniu z niej klauzul abuzywnych, nie może powoływać się na prawo zatrzymania, co do pobranych od konsumenta odsetek za opóźnienie, za okres od otrzymania przez bank wezwania do zwrotu świadczeń oraz uzależniać ich zwrotu od przedstawienia przez tego konsumenta oferty zwrotu kapitału, który to otrzymał od banku. Przy czym dotyczy to sytuacji, w której wykonanie przez bank prawa zatrzymania spowodowałoby utratę przez konsumenta prawa do uzyskania ustawowych odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na bank do wykonania świadczenia.
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., obciążając pozwanego całością kosztów procesu poniesionych przez powódkę. Pozwany [OSOBA], zatem powinien zwrócić powódce poniesione przez nią koszty procesu. Zasądzono od pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów procesu w postaci: kosztów zastępstwa procesowego – 10.800 zł, opłaty od pozwu – 1.000 zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw – 17 zł, łącznie 11 817 zł. O odsetkach należnych od kosztów procesu, orzeczono na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c., który stanowi, że od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Z/ Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. pozwanego przez portal informacyjny, informując że termin sporządzenia uzasadnienia został przedłużony na podstawie art. 329§4 k.p.c. i termin do złożenia apelacji został wydłużony do 3 tygodni od daty otrzymania wyroku wraz z uzasadnieniem.