Wyrokiem z dnia 13 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (XXVIII Wydział Cywilny) zasądził na rzecz kredytobiorcy zwrot wszystkich świadczeń spełnionych na rzecz banku – zarówno w złotych, jak i we frankach szwajcarskich – przyjmując, że umowa kredytu zawarta z Fortis Bank Polska S.A. (obecnie BNP Paribas Bank Polska S.A.) jest nieważna w całości.

Stan faktyczny – kredyt „denominowany”, który w rzeczywistości był złotowy

Umowa została zawarta w 2006 r. i formalnie przewidywała kredyt w wysokości ponad 334 tys. CHF. W praktyce jednak:

• kredyt był wypłacany w złotych polskich,
• część środków służyła refinansowaniu wcześniejszego kredytu,
• saldo było wyrażane w CHF dopiero po przeliczeniu,
• spłata następowała zarówno w PLN, jak i CHF.

Sąd jednoznacznie odrzucił narrację banku, że był to „czysty kredyt walutowy”. Wskazał, że:

była to typowa konstrukcja kredytu denominowanego, czyli kredytu złotowego powiązanego z walutą obcą wyłącznie poprzez mechanizm przeliczeniowy.

To rozróżnienie miało kluczowe znaczenie dla dalszej oceny umowy.

Kluczowy problem: brak określenia świadczeń stron

Sąd uznał, że umowa jest nieważna przede wszystkim dlatego, że nie określała w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron.

W szczególności:

• nie było jasne, jaka jest faktyczna kwota kredytu (PLN czy CHF),
• nie określono precyzyjnie zasad przeliczenia między walutami,
• nie było możliwe ustalenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy już w chwili zawarcia umowy.

Sąd podkreślił, że:

kredytobiorca nie był w stanie ustalić ani wysokości kredytu, ani całkowitego kosztu zobowiązania – nawet przy założeniu stabilności kursu waluty.

To oznaczało naruszenie art. 69 Prawa bankowego, który wymaga jednoznacznego określenia kwoty kredytu.

Fundamentalny zarzut: dowolność banku w kształtowaniu zobowiązania

Centralnym elementem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że bank przyznał sobie nieograniczoną swobodę w określaniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy.

Mechanizm ten opierał się na:

• kursach walut ustalanych jednostronnie przez bank,
• braku jakichkolwiek obiektywnych kryteriów ich wyznaczania,
• możliwości zmiany kursów nawet kilka razy dziennie,
• braku kontroli kredytobiorcy nad tym procesem.

Sąd trafnie wskazał, że:

umowa pozostawiała bankowi możliwość ustalenia kursu na dowolnym poziomie – nawet całkowicie oderwanym od realiów rynkowych.

W efekcie:

• bank mógł dowolnie określać saldo kredytu,
• bank mógł wpływać na wysokość rat,
• kredytobiorca pozostawał w stanie niepewności co do swojego zobowiązania.

Sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego

Sąd bardzo wyraźnie zaakcentował, że taka konstrukcja narusza podstawowe zasady prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 353¹ k.c.:

• strony mogą kształtować stosunek prawny dowolnie,
• ale nie mogą naruszać jego natury.

Tymczasem w tej sprawie:

• jedna strona (bank) mogła jednostronnie określać zakres obowiązków drugiej strony,
• brak było jakichkolwiek ograniczeń tej swobody,
• świadczenie kredytobiorcy nie było oznaczone ani oznaczalne.

Sąd wskazał, że:

pozostawienie jednej stronie swobody w określaniu świadczenia prowadzi do nieważności zobowiązania.

Abuzywność klauzul i ich znaczenie dla całej umowy

Niezależnie od powyższego, sąd uznał również, że:

• klauzule przeliczeniowe miały charakter niedozwolony,
• nie były indywidualnie uzgodnione,
• rażąco naruszały interesy konsumenta.

Bank:

• nie wyjaśnił sposobu ustalania kursów,
• nie przedstawił ryzyka walutowego w sposób umożliwiający jego ocenę,
• posługiwał się wzorcem umownym bez możliwości negocjacji.

Co szczególnie istotne – sąd podkreślił, że:

abuzywność należy oceniać na moment zawarcia umowy, a nie jej wykonywania.

Nieważność całej umowy – brak możliwości „naprawy”

Sąd uznał, że:

• eliminacja klauzul przeliczeniowych uniemożliwia dalsze wykonywanie umowy,
• bez nich umowa nie zostałaby zawarta,
• nie ma podstaw do jej „uzupełnienia” innymi mechanizmami.

W konsekwencji:

umowa jest nieważna w całości od samego początku (ex tunc).

Skutki wyroku – pełny zwrot świadczeń

Na tej podstawie sąd zasądził:

• ponad 88 tys. zł,
• ponad 93 tys. CHF,
• odsetki za opóźnienie,
• koszty procesu.

Podstawą rozliczenia był art. 410 k.c. – świadczenie nienależne.

Dlaczego ten wyrok jest szczególnie ważny?

To rozstrzygnięcie ma duże znaczenie dla spraw Fortis / BNP Paribas, ponieważ:

1. Podważa narrację o „czystym kredycie walutowym”

Sąd jasno wskazał, że mimo konstrukcji umowy, kredyt miał charakter złotowy z mechanizmem przeliczeniowym.

2. Akcentuje brak określenia świadczeń

To nie tylko problem klauzul abuzywnych – to wada konstrukcyjna całej umowy.

3. Uderza w fundament modelu Fortis

Mechanizm oparty na tabelach kursowych banku został uznany za sprzeczny z prawem i naturą zobowiązania.

4. Potwierdza nieważność mimo „pozornej walutowości”

Nawet jeśli umowa przewidywała elementy związane z CHF, nie ratowało to jej ważności.

Wnioski dla kredytobiorców

Wyrok pokazuje, że:

• konstrukcja kredytów Fortis może prowadzić do nieważności niezależnie od abuzywności,
• kluczowe znaczenie ma brak określenia świadczenia i dowolność banku,
• argument „to był kredyt walutowy” nie chroni banku przed unieważnieniem umowy.