Wyrokiem z dnia 2 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (XXVIII Wydział Cywilny) ustalił nieważność w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z Fortis Bank Polska S.A. (obecnie BNP Paribas Bank Polska S.A.) oraz zasądził na rzecz kredytobiorców ponad 156 tys. zł wraz z odsetkami.

Stan faktyczny – „kredyt w CHF”, który od początku był złotowy

Umowa z 2007 r. formalnie przewidywała kredyt w wysokości ponad 125 tys. CHF, z oprocentowaniem opartym o LIBOR.

Jednak rzeczywisty mechanizm był zupełnie inny:

• kredyt został wypłacony wyłącznie w złotych,
• środki posłużyły spłacie wcześniejszego kredytu w PLN oraz celom konsumpcyjnym,
• kredytobiorcy nie mieli realnej możliwości wyboru waluty wypłaty,
• mechanizm CHF funkcjonował wyłącznie jako narzędzie przeliczeniowe.

Sąd bardzo wyraźnie podkreślił, że:

 konstrukcja umowy odpowiada kredytowi denominowanemu, a nie rzeczywistemu kredytowi walutowemu

To kluczowy punkt – mimo „walutowej” formy, ekonomicznie była to umowa złotowa powiązana z kursem CHF.

Brak realnej możliwości wypłaty w CHF – pozorna walutowość

Jednym z najważniejszych elementów rozstrzygnięcia było ustalenie, że:

• umowa teoretycznie dopuszczała wypłatę w innej walucie,
• ale faktycznie mechanizm umowy wymuszał wypłatę w PLN.

Sąd wskazał, że:

• wypłata była powiązana ze spłatą zadłużenia w innym banku (w złotych),
• wysokość transz była określona w PLN,
• inna dyspozycja kredytobiorcy byłaby sprzeczna z umową.

W efekcie:

 kredytobiorca nie miał realnego wyboru waluty wypłaty, mimo formalnych zapisów umownych

To bardzo silny argument podważający narrację banków o „czystym kredycie walutowym”.

Mechanizm przeliczeniowy – rdzeń wadliwości umowy

Umowa opierała się na przeliczeniach:

• z CHF na PLN przy wypłacie,
• z PLN na CHF przy spłacie (lub odwrotnie),
• według kursów ustalanych przez bank.

Jednocześnie:

• umowa nie określała zasad ustalania kursów,
• nie wskazywała żadnych obiektywnych kryteriów,
• odsyłała do tabel banku.

Sąd trafnie zauważył, że:

 wysokość świadczeń była uzależniona od zmiennej (kursu), która pozostawała pod kontrolą banku

To oznaczało brak równowagi kontraktowej i realnej przewidywalności zobowiązania.

Kluczowy wniosek: to nie był „czysty kredyt walutowy”

Sąd dokonał bardzo istotnego rozróżnienia:

• nie jest to kredyt złotowy w klasycznym sensie,
• ale też nie jest to kredyt walutowy w sensie rzeczywistym.

W szczególności:

• wypłata nie następowała w CHF,
• kredytobiorca nie operował realnie walutą obcą,
• mechanizm walutowy służył jedynie obniżeniu oprocentowania (LIBOR).

Sąd wskazał, że:

celem konstrukcji było zastosowanie korzystniejszej stopy procentowej, a nie rzeczywiste udostępnienie waluty obcej

To podważa fundament argumentacji banków.

Abuzywność klauzul – brak transparentności i informacji

Sąd uznał, że postanowienia dotyczące przeliczeń:

• nie były indywidualnie uzgodnione,
• zostały narzucone w ramach wzorca umownego,
• nie były sformułowane w sposób jednoznaczny.

Dodatkowo bank:

• nie przedstawił rzetelnej informacji o ryzyku kursowym,
• nie pokazał symulacji zmian kursu,
• prezentował kredyt jako stabilny i korzystny.

Sąd podkreślił, że:

 konsument nie był w stanie oszacować skutków ekonomicznych umowy

To narusza standardy wynikające z dyrektywy 93/13 oraz orzecznictwa TSUE.

Nieważność umowy – skutek wadliwej konstrukcji

Choć sąd dopuścił samą konstrukcję kredytu denominowanego jako taką, to jednocześnie uznał, że:

• konkretne postanowienia tej umowy są niedozwolone,
• mechanizm przeliczeń jest nieprzejrzysty i jednostronny,
• konsument nie został należycie poinformowany.

W efekcie:

umowa nie może dalej obowiązywać i jest nieważna w całości

Skutki wyroku – pełne rozliczenie z bankiem

Sąd:

• ustalił nieważność umowy,
• zasądził ponad 156 tys. zł,
• przyznał odsetki i koszty procesu.

Podstawą rozliczenia było świadczenie nienależne (art. 410 k.c.).

Dlaczego ten wyrok jest szczególnie ważny?

1. Nieważność mimo „walutowej” konstrukcji

Sąd jasno wskazał, że sama forma kredytu w CHF nie przesądza o jego ważności.

2. Obalenie mitu wyboru waluty

Formalna możliwość wyboru nie ma znaczenia, jeśli w praktyce była iluzoryczna.

3. Uderzenie w model Fortis

Mechanizm oparty na tabelach kursowych banku został uznany za wadliwy.

4. Akcent na rzeczywisty charakter umowy

Liczy się ekonomiczna treść, a nie nazwa produktu.

Wnioski dla kredytobiorców

Wyrok pokazuje bardzo wyraźnie:

• nawet „bardziej walutowe” umowy Fortis mogą być nieważne,
• kluczowe znaczenie ma brak realnej walutowości i dowolność banku,
• argument banku o kredycie walutowym nie chroni umowy przed unieważnieniem,
• decyduje rzeczywista konstrukcja i sposób wykonywania umowy.