Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz kredytobiorcy kwoty 140.181,26 zł oraz 8.295,83 CHF wraz z odsetkami, uznając roszczenia wynikające z nieważności umowy kredytu zawartej z Fortis Bank Polska S.A.

Stan sprawy – klasyczny kredyt Fortis, spór o jego charakter

Umowa została zawarta w 2006 r. i była określona jako kredyt w CHF. Bank podnosił, że:

• był to kredyt walutowy,
• mógł być wypłacony i spłacany w CHF,
• mechanizm przeliczeń był standardowy i rynkowy.

Powód wskazywał natomiast, że:

• kredyt był faktycznie złotowy,
• bank miał pełną swobodę w ustalaniu kursów,
• a sama umowa nie określała w sposób jednoznaczny świadczeń stron.

Dopuszczalność konstrukcji CHF – ale tylko co do zasady

Sąd potwierdził istotną rzecz:

• sama konstrukcja kredytu denominowanego lub waloryzowanego do CHF jest co do zasady dopuszczalna,
• nie każda taka umowa jest automatycznie nieważna.

Jednocześnie jednak podkreślono, że:

• dopuszczalność konstrukcji nie oznacza dopuszczalności jej konkretnego wykonania w danej umowie.

To rozróżnienie było kluczowe dla dalszego rozstrzygnięcia.

Kluczowy problem: bank sam określał świadczenia

Sąd bardzo wyraźnie wskazał, że w analizowanej umowie:

• bank sam ustalał kurs kupna przy wypłacie kredytu,
• bank sam ustalał kurs sprzedaży przy spłacie,
• brak było jakichkolwiek obiektywnych kryteriów określania tych kursów.

W konsekwencji:

• wysokość wypłaconego kredytu nie była znana w chwili zawarcia umowy,
• wysokość zadłużenia i rat również nie była możliwa do ustalenia bez decyzji banku.

Sąd uznał, że:

• takie ukształtowanie stosunku prawnego narusza naturę zobowiązania,
• ponieważ jedna strona uzyskuje uprawnienie do jednostronnego określania świadczenia drugiej strony.

Brak określenia świadczenia = brak umowy

Jednym z najważniejszych elementów uzasadnienia było stwierdzenie, że:

• świadczenia stron nie zostały oznaczone ani w umowie, ani w sposób możliwy do ustalenia,
• bez tabel kursowych banku nie da się określić wysokości zobowiązania.

Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym:

• jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje,
• brak essentialia negotii prowadzi do nieważności.

W praktyce oznaczało to, że:

• strony nie uzgodniły realnej kwoty kredytu,
• umowa nie spełniała wymogów prawa bankowego.

Nieważność mimo konstrukcji „kredytu w CHF”

Istotne jest, że bank bronił się twierdzeniem, iż:

• kredyt był walutowy,
• strony wybrały CHF,
• a mechanizm przeliczeń był dopuszczalny.

Sąd nie zakwestionował samej idei kredytu w CHF, ale uznał, że:

• sposób jego skonstruowania w tej konkretnej umowie był wadliwy,
• ponieważ prowadził do nieograniczonej swobody banku.

W efekcie:

• nawet konstrukcja formalnie „walutowa” nie uratowała umowy,
• gdy brak było realnego określenia świadczeń.

Abuzywność klauzul przeliczeniowych

Sąd dodatkowo uznał, że:

• klauzule przeliczeniowe nie były indywidualnie uzgodnione,
• były nieprzejrzyste,
• pozwalały bankowi dowolnie kształtować zobowiązanie kredytobiorcy.

W szczególności:

• konsument nie znał zasad tworzenia tabel kursowych,
• nie mógł przewidzieć kosztów kredytu,
• nie miał żadnego wpływu na mechanizm przeliczeń.

To prowadziło do:

• rażącego naruszenia interesów konsumenta,
• naruszenia równowagi kontraktowej stron.

Brak możliwości „naprawienia” umowy

Sąd podkreślił również, że:

• po usunięciu klauzul przeliczeniowych umowa nie może być dalej wykonywana,
• nie ma możliwości zastąpienia ich innymi mechanizmami,
• nie można „uzupełnić” umowy przepisami ogólnymi.

W efekcie:

• umowa upada w całości,
• a strony podlegają rozliczeniu jak przy świadczeniu nienależnym.

Naruszenie obowiązków informacyjnych i ryzyko

Sąd zwrócił także uwagę na:

• brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym,
• brak symulacji skutków wzrostu kursu CHF,
• przerzucenie całego ryzyka na kredytobiorcę.

Podkreślono, że:

• ryzyko było nieograniczone po stronie konsumenta,
• bank jako profesjonalista nie wypełnił obowiązku informacyjnego.

To dodatkowo wzmacniało ocenę nieważności.

Skutki wyroku

Sąd zasądził na rzecz kredytobiorcy:

• ponad 140 tys. zł,
• ponad 8 tys. CHF,
• odsetki oraz koszty procesu.

Podstawą rozliczenia było świadczenie nienależne wynikające z nieważności umowy.

Znaczenie wyroku dla spraw frankowych

Wyrok ten ma istotne znaczenie, ponieważ potwierdza, że:

• nawet kredyty określane jako „walutowe” mogą być nieważne,
• kluczowe jest rzeczywiste ukształtowanie mechanizmu umowy,
• brak określenia świadczenia jest jedną z najsilniejszych podstaw nieważności,
• dowolność banku w ustalaniu kursów prowadzi do upadku umowy.

Kancelaria Themi – analiza umów Fortis/BNP Paribas

Sprawy dotyczące kredytów Fortis należą do najbardziej złożonych, ponieważ:

• często łączą elementy kredytu walutowego i złotowego,
• zawierają specyficzne konstrukcje regulaminowe,
• wymagają szczegółowej analizy mechanizmu przeliczeń.

Kancelaria Themi zajmuje się analizą tego typu umów, identyfikując m.in.:

• brak określenia świadczeń,
• abuzywne klauzule przeliczeniowe,
• sprzeczność umowy z naturą stosunku zobowiązaniowego.

Jak pokazuje powyższy wyrok, nawet w przypadku umów, które na pierwszy rzut oka wydają się „bardziej poprawne”, możliwe jest skuteczne dochodzenie nieważności i odzyskanie znaczących kwot.