Wyrokiem z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III C 234/19, Sąd Okręgowy w Warszawie, III Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. na rzecz Klientki Kancelarii Themi kwotę 18.735,42 zł oraz 32.439,94 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Sąd zasądził również od banku na rzecz kredytobiorczyni kwotę 7.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, a także nakazał pobrać od banku na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.388,08 zł tytułem części nieuiszczonych wydatków na opinię biegłego.
Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny
Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 23 1020 4391 0000 6996 0010 8175, zawartej 25 listopada 2008 r. z PKO BP S.A.
We wniosku kredytowym kredytobiorcy wskazali kwotę 172.064,78 zł, przeznaczoną na finansowanie inwestycji mieszkaniowej w Rzeszowie. Kwota kredytu wyrażona w walucie wymienialnej została określona na 75.242,60 CHF, przy kursie kupna CHF z dnia przyjęcia wniosku wynoszącym 2,2868.
Był to typowy kredyt we frankach w formule stosowanej przez PKO BP, w której kwota kredytu była wskazywana w CHF, natomiast wypłata na finansowanie zobowiązań w Polsce następowała w złotych, po przeliczeniu według tabeli kursowej banku.
Umowa Własny Kąt i kwota kredytu w CHF
W Części Szczegółowej Umowy wskazano, że kwota udzielonego kredytu wynosi 75.242,60 CHF. Kredyt został przeznaczony na budowę lokalu mieszkalnego wraz z miejscem postojowym oraz na opłacenie prowizji wymaganej przez bank. Okres kredytowania wynosił 240 miesięcy.
Szacunkowy całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosił 157.233,36 zł, a szacunkowa wysokość kosztu odsetek została określona na 60.445,52 CHF.
Zabezpieczeniem kredytu miały być m.in. hipoteka zwykła w kwocie 75.242,60 CHF oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 22.572,78 CHF.
Mechanizm wypłaty według tabeli kursów PKO BP
Zgodnie z Częścią Ogólną Umowy, „Tabela kursów” oznaczała tabelę kursów PKO BP S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych.
Umowa przewidywała, że kredyt może być wypłacany w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań poza granicami Polski oraz w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w Polsce. W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w złotych stosowany miał być kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów.
W praktyce bank wypłacił środki w złotych. Na rzecz inwestycji przekazano 110.833 zł, przeliczone po kursie 2,724000, co odpowiadało 40.687,59 CHF. Następnie kredytobiorczyni wypłacono 37.457,80 zł, przeliczone po kursie 2,948000, co odpowiadało 12.706,17 CHF. Łącznie z tytułu umowy wypłacono 148.290,80 zł.
Mechanizm spłaty według kursu sprzedaży PKO BP
Część Ogólna Umowy przewidywała kilka sposobów spłaty zadłużenia. W przypadku spłaty z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego środki miały być pobierane w złotych w wysokości stanowiącej równowartość raty w walucie kredytu, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. według aktualnej tabeli kursów.
W przypadku spłaty z rachunku walutowego środki mogły być pobierane w walucie kredytu, natomiast wpłaty w innej walucie niż waluta kredytu miały być przeliczane przy zastosowaniu kursów kupna lub sprzedaży z tabeli banku.
Kredyt na potrzeby mieszkaniowe
Sąd ustalił, że Klientka Kancelarii Themi zawarła umowę w celu realizacji potrzeb mieszkaniowych. W dacie zawarcia umowy pracowała w Irlandii, uzyskiwała wynagrodzenie w euro i nie prowadziła działalności gospodarczej.
Kredytowany lokal nie był wynajmowany, a kredytobiorczyni zamieszkała w nim wraz z dziećmi. Sąd przyjął więc konsumencki charakter umowy.
Brak rzeczywistej informacji o ryzyku
Z ustaleń Sądu wynikało, że przed zawarciem umowy kredytobiorczyni nie została ustnie poinformowana przez pracowników banku o ryzykach związanych z oferowanym produktem, a w konsekwencji nie była świadoma rozmiaru ryzyka. Takich informacji nie otrzymał również drugi współkredytobiorca.
Kredytobiorcy byli zapewniani, że frank szwajcarski jest bardzo stabilną walutą, mimo że rata kredytu może być zmienna. Sąd ustalił również, że kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania postanowień umowy.
Istotne było także to, że kredytobiorczyni nie wiedziała, jaką dokładnie kwotę w złotych otrzyma od banku i czy będzie ona odpowiadać kwocie wskazanej we wniosku kredytowym.
Spłata kredytu i żądanie zwrotu świadczeń
Od 6 lutego 2012 r. Klientka Kancelarii Themi spłacała raty kredytu bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Łącznie uiściła na rzecz banku kwoty 18.735,42 zł oraz 32.439,94 CHF.
Pismem z dnia 18 grudnia 2018 r. kredytobiorczyni złożyła reklamację dotyczącą umowy Własny Kąt hipoteczny, wskazując na niedozwolone postanowienia umowne i wzywając bank do zapłaty kwoty 18.735,42 zł oraz 31.060,47 CHF. Bank odmówił uwzględnienia reklamacji.
Sąd: umowa była kredytem denominowanym, nie walutowym
Sąd wskazał, że w sprawie chodziło o kredyt denominowany, a nie kredyt czysto walutowy. Kredyt walutowy to kredyt udzielony, wypłacany i spłacany w walucie obcej. Tymczasem w tej sprawie środki zostały wypłacone kredytobiorczyni w złotych i do 2012 r. raty były również spłacane w złotych.
Sąd wyjaśnił, że sama konstrukcja kredytu denominowanego była co do zasady dopuszczalna, a wprowadzenie do umowy postanowień dotyczących denominacji mieściło się w granicach swobody umów i nie naruszało samo w sobie art. 69 Prawa bankowego.
Sąd: problemem był sposób określenia świadczenia
Sąd uznał jednak, że umowa była sprzeczna z art. 353¹ k.c., ponieważ wysokość świadczenia banku i kredytobiorczyni została w praktyce pozostawiona jednostronnemu i arbitralnemu określeniu przez bank.
Umowa przewidywała, że przy wypłacie kredytu w złotych stosowany będzie kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP S.A. według aktualnej tabeli kursów. Kredytobiorczyni nie znała jednak kursu, po jakim zostaną jej wypłacone transze kredytu, a kurs ten był jednostronnie określany przez bank.
W efekcie dopiero w momencie wypłaty transzy kredytu kredytobiorczyni mogła dowiedzieć się o rzeczywistym rozmiarze świadczenia banku oraz o tym, jaką kwotę kapitału powinna zwrócić.
Sąd: tabela kursów dawała bankowi arbitralną przewagę
Sąd wskazał, że postanowienia umowy dawały stronie ekonomicznie silniejszej uprawnienie do kształtowania zakresu obowiązków konsumenta według własnego uznania.
Nawet jeśli tabela kursów była tworzona przy uwzględnieniu kursów rynku międzybankowego, umowa nie przewidywała, że parametry tabeli banku mają być identyczne jak parametry rynkowe. Bank mógł więc kształtować kurs w sposób swobodny, a umowa nie przewidywała mechanizmu kontroli prawidłowości ustalania kursu przez kredytobiorczynię.
Sąd: możliwość spłaty w CHF nie usuwała wadliwości
PKO BP argumentował, że kredytobiorcy mogli od początku spłacać kredyt bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Sąd nie uznał jednak tej okoliczności za wystarczającą do obrony umowy.
Po pierwsze, kredytobiorczyni nie została poinformowana o możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w CHF w momencie zawarcia umowy. Po drugie, nawet możliwość spłaty w CHF nie usuwała wadliwości mechanizmu wypłaty kredytu w złotych po kursie jednostronnie ustalanym przez bank.
Sąd: bez klauzul przeliczeniowych umowa nie zostałaby zawarta
Sąd uznał, że strony nie zawarłyby umowy bez postanowień przewidujących denominację kredytu. Wskazywało na to m.in. oprocentowanie oparte o stawkę referencyjną LIBOR właściwą dla waluty CHF.
Sąd podkreślił, że na rynku finansowym nie są znane umowy kredytów złotowych oprocentowanych według stóp procentowych właściwych dla franka szwajcarskiego. Bez mechanizmu denominacji zastosowanie stopy procentowej właściwej dla innej waluty do zobowiązania wyrażonego w złotych byłoby ekonomicznie bezzasadne.
Sąd: umowa była nieważna
Sąd Okręgowy w Warszawie uznał, że nieważność klauzul przeliczeniowych prowadzi do nieważności całej umowy kredytu ex tunc, na podstawie art. 58 § 3 k.c.
W konsekwencji świadczenia spełnione przez kredytobiorczynię na rzecz banku podlegały zwrotowi jako świadczenia nienależne.
Zasądzone kwoty
Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz Klientki Kancelarii Themi:
- 18.735,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty,
- 31.060,47 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty,
- 1.379,47 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 lutego 2020 r. do dnia zapłaty,
- 7.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.
Wygrana Klientki Kancelarii Themi
Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie III C 234/19 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla Klientki Kancelarii Themi w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny.
Sąd zasądził na rzecz kredytobiorczyni ponad 18 tys. zł oraz ponad 32 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, arbitralnego mechanizmu tabel kursowych oraz wadliwego określenia świadczeń stron.
Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- kredyt we frankach w PKO BP,
- umowy Własny Kąt hipoteczny,
- kredyty denominowane do CHF,
- nieważność umów kredytów frankowych,
- dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
- spory dotyczące tabel kursowych banków,
- rozliczenia po nieważności umowy kredytu.
Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie III C 234/19 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla Klientki Kancelarii Themi w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.