Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I C 799/21, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. na rzecz naszej Klientki kwotę 52.599,75 zł oraz 11.539,61 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty.
Sąd zasądził również od banku na rzecz kredytobiorczyni kwotę 6.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W pozostałej części powództwo zostało oddalone.
Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny
Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego Własny Kąt hipoteczny ze zmiennym oprocentowaniem nr 203-1222721797/223/2008, zawartej 23 czerwca 2008 r. z PKO BP S.A.
Kwota kredytu została określona w umowie na 34.571,66 CHF. Kredyt został udzielony na remont domu jednorodzinnego, na okres 240 miesięcy, tj. do 10 czerwca 2028 r.
Był to typowy kredyt we frankach w formule stosowanej przez PKO BP, w której kwota zobowiązania była wyrażona w CHF, natomiast wypłata kredytu na finansowanie zobowiązań w Polsce następowała w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna z tabeli kursowej banku.
Mechanizm wypłaty kredytu według tabeli PKO BP
Zgodnie z Częścią Ogólną Umowy kredyt przeznaczony na finansowanie zobowiązań w Polsce był wypłacany w walucie polskiej. W przypadku wypłaty kredytu w złotych stosowany był kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów.
Oznaczało to, że kwota kredytu określona w CHF była przeliczana na złote przy zastosowaniu kursu jednostronnie ustalanego przez bank.
Mechanizm spłaty według kursu sprzedaży
Umowa przewidywała, że spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek następuje przez potrącanie wierzytelności banku z rachunku kredytobiorcy. W przypadku spłaty z rachunku ROR środki miały być pobierane w złotych w wysokości stanowiącej równowartość raty w walucie kredytu, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. według aktualnej tabeli kursów.
W praktyce więc bank stosował inny kurs do wypłaty kredytu, a inny do przeliczania rat spłacanych przez kredytobiorczynię.
Kredyt na remont domu jednorodzinnego
Sąd ustalił, że nasza Klientka zawarła umowę w celu uzyskania środków na remont domu jednorodzinnego, niezwiązany z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kredyt miał więc charakter konsumencki.
Kredytobiorczyni chciała uzyskać kredyt w złotych, jednak doradca poinformował ją, że nie kwalifikuje się do kredytu w PLN. Zaproponowano jej kredyt denominowany do CHF, przedstawiany jako korzystny ze względu na stabilny kurs franka szwajcarskiego.
Brak rzeczywistego wyjaśnienia ryzyka kursowego
Sąd ustalił, że naszej Klientce nie przedstawiono historycznych kursów CHF ani symulacji zmiany kursu. Nie wyjaśniono jej również mechanizmu przeliczania wypłaty kredytu ze złotych na CHF oraz rat kredytu ze złotych na CHF z zastosowaniem tabel kursowych banku.
Sąd wskazał, że kredytobiorczyni miała oczywiście ogólną świadomość, że kursy walut ulegają wahaniom. Nie otrzymała jednak informacji pozwalających na świadome podjęcie decyzji o wyborze kredytu waloryzowanego walutą obcą, ponieważ przekaz banku odpowiadał wyłącznie optymistycznej wersji zmian kursu.
Sąd: bank deprecjonował ryzyko związane z kredytem
W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, że sposób prowadzenia rozmów z kredytobiorcami w sprawach kredytów CHF często koncentrował się na usunięciu potencjalnych wątpliwości klienta co do niebezpieczeństw związanych z umową waloryzowaną walutą obcą. W tej sprawie również podkreślano stabilność waluty i niskie prawdopodobieństwo istotnych zmian kursu.
Zdaniem Sądu takie informacje nie pozwalały przewidzieć, że po długim okresie spłaty kredytu, wskutek zmian kursu, kredytobiorczyni może mieć do spłaty faktycznie większą kwotę niż w momencie zawierania umowy.
Brak negocjacji postanowień umowy
Sąd ustalił, że postanowienia umowy nie podlegały negocjacjom. Bank sformułował treść umowy i regulaminu, a kredytobiorczyni mogła wyłącznie podpisać umowę albo zrezygnować z jej zawarcia.
Szczególnie istotne było to, że nie wykazano, aby negocjowany był mechanizm przeliczenia wypłaconych i spłacanych w złotych środków na CHF. Sąd zwrócił uwagę, że skoro przedstawiciel banku nie zwracał uwagi kredytobiorczyni na niebezpieczeństwo arbitralnego ustalania kursów przez bank, to nie mogła być ona świadoma tego ryzyka.
Sąd: kredyt musiał być wypłacony w złotych
Sąd wskazał, że w tej sprawie kredyt został udzielony w CHF, ale faktycznie miał zostać wypłacony w złotych, ponieważ dotyczył zobowiązań w Polsce. Następnie dla ustalenia wysokości zobowiązania był przeliczany na CHF, a spłata następowała z rachunku ROR, czyli również w złotych.
Wszystkie przeliczenia miały być dokonywane w oparciu o tabele kursów waluty arbitralnie ustalane przez bank.
Sąd: klauzule przeliczeniowe były abuzywne
Sąd uznał, że postanowienia, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotych kwoty kredytu oraz spłacanych w złotych rat na CHF według kursu z tabeli banku, były klauzulami abuzywnymi. Chodziło w szczególności o mechanizm wynikający z § 4 ust. 2 oraz § 22 ust. 2 umowy.
Zdaniem Sądu odwołanie do tabel kursów banku naruszało równorzędność stron, ponieważ dawało bankowi uprawnienie do jednostronnego kształtowania kursu waluty, a przez to wysokości zobowiązania konsumenta.
Sąd: sposób wykonywania umowy nie miał znaczenia
Sąd podkreślił, że oceny abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Dlatego nie miało znaczenia, czy bank w praktyce stosował kursy rynkowe albo czy warunki rynkowe wymuszały na nim takie kursy.
Istotne było to, że umowa pozwalała bankowi na arbitralne ustalanie kursu wymiany waluty, bez konkretnych wytycznych i ograniczeń wynikających z treści umowy.
Sąd: informacja o ryzyku walutowym była wadliwa
Sąd odróżnił ogólną świadomość zmienności kursów od rzeczywistego poinformowania o ryzyku walutowym. Wskazał, że pouczenie o ryzyku powinno uzmysłowić kredytobiorcy niebezpieczeństwa związane z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego walutą obcą oraz umożliwić ocenę opłacalności takiego kredytu w kontekście prawdopodobieństwa nieograniczonej zmiany kursu.
W ocenie Sądu bank wadliwie przedstawił możliwość zmiany kursu CHF, deprecjonując ryzyko związane z takim produktem i podkreślając stabilność franka szwajcarskiego.
Sąd: konsument powinien znać nieograniczony charakter ryzyka
Sąd wskazał, że konsument zaciągający długoterminowe zobowiązanie w walucie obcej, a zarabiający w złotych, powinien mieć świadomość, że ponosi w zasadzie nieograniczone ryzyko kursowe.
Tymczasem strategia sprzedażowa banków eksponowała korzyści związane z niższą ratą i stabilnością waluty, co mogło wywoływać poczucie bezpieczeństwa i wypaczać sens pouczenia o ryzyku.
Sąd: umowa była nieważna
Sąd uznał, że po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych brak było możliwości utrzymania umowy. W chwili zawarcia umowy nie istniały przepisy dyspozytywne pozwalające zastąpić eliminowane klauzule innym mechanizmem przeliczeniowym.
Sąd wskazał również, że pozostawienie kredytu złotowego oprocentowanego według stawki właściwej dla CHF prowadziłoby do przekształcenia umowy w sposób wykraczający poza dopuszczalne skutki eliminacji klauzul abuzywnych.
Zasądzone kwoty
Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził na rzecz naszej Klientki:
- 52.599,75 zł,
- 11.539,61 CHF,
- odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 8 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty,
- 6.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wygrana naszego Mocodawcy
Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 799/21 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszego Mocodawcy w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy kredytu Własny Kąt hipoteczny.
Sąd zasądził na rzecz kredytobiorczyni ponad 52 tys. zł oraz ponad 11 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej abuzywności klauzul przeliczeniowych, wadliwej informacji o ryzyku walutowym oraz nieważności umowy.
Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- kredyt we frankach w PKO BP,
- umowy Własny Kąt hipoteczny,
- kredyty denominowane do CHF,
- nieważność umów kredytów frankowych,
- dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
- abuzywność klauzul przeliczeniowych,
- wadliwe pouczenia o ryzyku kursowym,
- rozliczenia po nieważności umowy kredytu.
Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 799/21 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszego Mocodawcy w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.
Prawomocny wyrok w sporze z PKO BP S.A. – Sąd Apelacyjny w Katowicach potwierdził nieważność umowy kredytu naszych Klientów – sygn. I ACa 90/22
Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2022 r., sygn. akt I ACa 90/22, Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznał apelację naszych Klientów od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2020 r., sygn. akt II C 726/18, wydanego w sprawie z powództwa PKO Banku Polskiego S.A. o zapłatę.
Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w części, obniżając zasądzoną od naszych Klientów należność główną z kwoty 79.937,96 zł do kwoty 75.405,55 zł. W pozostałym zakresie apelacja została oddalona.
Istotne znaczenie miało również rozstrzygnięcie o kosztach: Sąd Apelacyjny ustalił, że w zakresie powództwa głównego bank przegrał sprawę w całości, natomiast nasi Klienci w tym zakresie sprawę w całości wygrali.
Sprawa z powództwa PKO BP S.A. przeciwko kredytobiorcom
Sprawa miała nietypowy układ procesowy, ponieważ to PKO BP S.A. występował jako powód, dochodząc zapłaty od kredytobiorców. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo główne banku, natomiast częściowo uwzględnił roszczenie ewentualne, zasądzając od kredytobiorców kwotę 79.937,96 zł.
Sąd Apelacyjny w Katowicach podzielił zasadniczą ocenę Sądu Okręgowego co do nieważności umowy, ale skorygował sposób rozliczenia wzajemnych wierzytelności stron, co doprowadziło do obniżenia kwoty zasądzonej na rzecz banku.
Kredyt hipoteczny MIX w PKO BP
Sprawa dotyczyła umowy Kredytu Hipotecznego MIX ze zmienną stopą procentową, zawartej 23 lipca 2008 r. z PKO Bankiem Polskim S.A. w Oddziale nr 5 w Sosnowcu. Kredyt został określony na kwotę stanowiącą równowartość 220.523,38 CHF.
Kredyt został przeznaczony m.in. na spłatę wcześniejszego kredytu mieszkaniowego, spłatę kredytów konsumpcyjnych oraz dowolny cel niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej. Okres kredytowania wynosił 240 miesięcy, a spłata miała następować do 1 lipca 2028 r. w równych ratach kapitałowo-odsetkowych.
Omyłkowe zastosowanie części ogólnej umowy dla kredytów w PLN
Jednym z charakterystycznych elementów sprawy było ustalenie, że w wyniku omyłki pracownika banku elementem umowy stała się Część Ogólna Umowy dla kredytów w PLN. W konsekwencji w umowie nie było postanowień dotyczących kursów PLN/CHF i zasad przeliczania świadczeń pomiędzy tymi walutami.
Sąd ustalił, że kredytobiorcy byli zainteresowani uzyskaniem kredytu w złotych, kwotę w złotych faktycznie otrzymali i raty w złotych faktycznie spłacali. Wypłata kredytu nastąpiła w walucie polskiej.
Umowa zawarta na wzorcu banku
Umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca przedstawionego przez bank. Sąd ustalił, że nasi Klienci nie mieli możliwości negocjowania treści umowy, a sam proces jej zawierania trwał około 30 minut.
Kredytobiorcy nie mieli świadomości, że w ich umowie znajdzie się problem wynikający z zastosowania części ogólnej przeznaczonej dla kredytów złotowych. W praktyce wcześniejsze kredyty powiązane z CHF były przez nich spłacane w ten sposób, że raty były automatycznie pobierane z rachunku w PLN.
Aneksy i korekta odsetek
W dniu 24 stycznia 2011 r. strony podpisały aneks, na podstawie którego zawieszono spłatę sześciu rat kapitału i odsetek. Następnie w 2013 r. strony zawarły porozumienie dotyczące zmiany rachunku, z którego dokonywane były spłaty.
W dniu 26 sierpnia 2014 r. strony podpisały kolejny aneks, zmieniający zasady oprocentowania kredytu. Ustalono w nim, że kredyt podlega oprocentowaniu według stawki LIBOR 3M dla CHF. W lipcu 2014 r. bank dokonał na rachunek kredytu wpłaty 3.621,32 CHF tytułem korekty odsetek.
Wypowiedzenie umowy przez bank
Bank wypowiedział umowę pismami z dnia 7 czerwca 2017 r., wskazując na zadłużenie w spłacie rat kredytowych w kwocie 5.670,93 CHF. Następnie pismami z dnia 21 sierpnia 2017 r. skierował do kredytobiorców wezwania do zapłaty dochodzonych kwot.
W późniejszym procesie bank dochodził roszczeń przeciwko naszym Klientom, opierając się na umowie kredytu oraz — ewentualnie — na rozliczeniu świadczeń po jej nieważności.
Sąd Okręgowy: powództwo główne banku oddalone
Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo główne PKO BP S.A., ponieważ było ono oparte na założeniu ważności umowy kredytu.
Jednocześnie Sąd Okręgowy, badając umowę m.in. pod kątem art. 353¹ k.c., art. 358 § 1 k.c. oraz art. 385¹ § 1 k.c., uznał przesłankowo, że umowa była nieważna. Sąd wskazał, że po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień dotyczących waloryzacji utrzymanie umowy w mocy nie było możliwe.
Nieważność umowy i teoria dwóch kondykcji
Sąd Okręgowy przyjął, że skoro umowa była nieważna, świadczenia spełnione w jej wykonaniu były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że w zakresie rozliczenia wzajemnych wierzytelności stron po nieważności umowy zastosowanie znajduje teoria dwóch kondykcji. Odwołał się przy tym do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. III CZP 6/21.
Potrącenie wierzytelności kredytobiorców z roszczeniem banku
Nasi Klienci pismem z dnia 12 października 2020 r. wezwali bank do zapłaty kwot uiszczonych w związku z umową, tj. 205.758,57 zł oraz 41.128,94 CHF, i podnieśli zarzut potrącenia.
Bezsporne było, że bank wypłacił kredytobiorcom z tytułu umowy kwotę 456.681,87 zł, natomiast kredytobiorcy uiścili na rzecz banku kwoty 205.758,57 zł oraz 41.128,94 CHF.
Sąd Okręgowy uznał potrącenie za skuteczne, ale przy przeliczeniu kwoty wyrażonej w CHF zastosował średni kurs NBP z dnia 12 października 2020 r. Sąd Apelacyjny uznał, że właściwy powinien być kurs z dnia, w którym potrącenie stało się możliwe.
Sąd Apelacyjny: właściwy kurs z dnia 27 października 2020 r.
Sąd Apelacyjny wskazał, że potrącenie stało się możliwe z dniem 27 października 2020 r., kiedy wierzytelność kredytobiorców stała się wymagalna. W konsekwencji do przeliczenia kwoty 41.128,94 CHF należało zastosować średni kurs NBP z tego dnia, wynoszący 4,2742 zł, a nie kurs z dnia 12 października 2020 r. wynoszący 4,1640 zł.
Różnica w kursie przełożyła się na dodatkową kwotę 4.532,41 zł rozliczoną na korzyść naszych Klientów. W efekcie Sąd Apelacyjny obniżył zasądzoną na rzecz banku należność główną z 79.937,96 zł do 75.405,55 zł.
Sąd Apelacyjny oddalił zarzut przedawnienia roszczenia banku
Nasi Klienci podnosili w apelacji zarzut przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił tego zarzutu.
Sąd odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale III CZP 6/21, zgodnie z którym kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Sąd Apelacyjny uznał, że nie można liczyć przedawnienia roszczenia banku tak, jakby wezwanie do zwrotu kapitału było możliwe już w dniu udostępnienia kredytu.
Sąd Apelacyjny o trwałej bezskuteczności umowy
Sąd Apelacyjny wskazał, że pojęcie trwałej bezskuteczności należy wiązać z chwilą, w której należycie poinformowany konsument odmówi zgody na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo upłynie rozsądny czas na wyrażenie takiej zgody, a jednocześnie brak jest podstaw do utrzymania umowy w mocy z regulacją zastępczą.
W tej sprawie kredytobiorcy już w sprzeciwie od nakazu zapłaty podnieśli zarzut nieważności umowy, a później skonkretyzowali własne roszczenie i podnieśli zarzut potrącenia.
Koszty procesu: bank przegrał powództwo główne
Sąd Apelacyjny zmienił również rozstrzygnięcie o kosztach. Ustalił, że w zakresie powództwa głównego PKO BP S.A. przegrał w całości, a nasi Klienci w tym zakresie wygrali sprawę w całości.
W zakresie powództwa ewentualnego koszty miały zostać rozliczone według zasady stosunkowego rozdzielenia, przy pozostawieniu szczegółowego wyliczenia referendarzowi sądowemu.
Częściowa wygrana naszych Klientów w apelacji
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie I ACa 90/22 potwierdził zasadniczo korzystną dla naszych Klientów ocenę prawną dotyczącą nieważności umowy kredytu zawartej z PKO BP S.A.
Sąd Apelacyjny utrzymał stanowisko, że powództwo główne banku, oparte na ważności umowy, było bezzasadne. Jednocześnie skorygował rozliczenie wzajemnych wierzytelności po nieważności umowy, obniżając kwotę zasądzoną od kredytobiorców na rzecz banku.
Kancelaria Themi – sprawy z powództwa banku, PKO BP i kredyty frankowe
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców nie tylko w sprawach, w których to konsumenci pozywają bank, ale także w sprawach z powództwa banków o zapłatę.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- obronę kredytobiorców w sprawach z powództwa PKO BP S.A.,
- kredyty frankowe i kredyty powiązane z CHF,
- zarzut nieważności umowy kredytu,
- potrącenie wierzytelności kredytobiorców z roszczeniami banku,
- rozliczenia po nieważności umowy kredytu,
- przedawnienie roszczeń banku,
- apelacje w sprawach frankowych.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie I ACa 90/22 pokazuje, że w sprawach z powództwa banku kluczowe znaczenie ma nie tylko sama nieważność umowy, ale także prawidłowe rozliczenie wzajemnych świadczeń stron, w tym skuteczne podniesienie zarzutu potrącenia.