Wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt I C 1895/20, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. na rzecz naszych Klientów kwotę 86.383,16 zł oraz 76.228,98 CHF, obie kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30 lipca 2020 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz naszych Klientów kwotę 12.317 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Dodatkowo nakazał ściągnąć od PKO BP S.A. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.127,62 zł tytułem brakującej części wynagrodzenia biegłego.

Kredyt we frankach Nordea-Habitat, obecnie PKO BP S.A.

Sprawa dotyczyła umowy o kredyt mieszkaniowy Nordea-Habitat nr LKM-CHF-OKRA1-07-000027, zawartej 14 lutego 2007 r. z Nordea Bank Polska S.A., którego następcą prawnym jest obecnie PKO BP S.A.

Kredyt został określony na kwotę 182.396,61 CHF i został udzielony na okres od 14 lutego 2007 r. do 13 lutego 2037 r. Jego celem było finansowanie części kosztów inwestycji polegającej na budowie domu jednorodzinnego w miejscowości Węgrzce Wielkie.

Był to więc kolejny spór dotyczący kredytu we frankach w formule kredytu denominowanego do CHF, w którym kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej, natomiast wypłata i spłata miały następować w złotych.

Umowa Nordea-Habitat i mechanizm denominacji

Umowa składała się z Części Szczególnej Umowy oraz Części Ogólnej Umowy. Zgodnie z jej postanowieniami kredyt miał zostać wypłacony w walucie polskiej, a wypłata środków z kredytu denominowanego odbywała się na zasadach określonych w Części Ogólnej Umowy.

W przypadku kredytu denominowanego kwota kredytu w złotych miała zostać określona poprzez przeliczenie kwoty wyrażonej w CHF według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu uruchomienia środków.

Wypłata kredytu według kursu kupna banku

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej wypłata środków następowała w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w CHF. Do przeliczenia kwot uruchamianego kredytu stosowany był kurs kupna waluty obcej według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków.

Umowa przewidywała także mechanizm zbilansowania inwestycji, jeżeli na skutek różnic kursowych przyznana kwota kredytu okazałaby się niewystarczająca do realizacji celu umowy. W takim przypadku kredytobiorca miał uzupełnić brakujące środki własne przed wypłaceniem środków przez bank.

Spłata rat według kursu sprzedaży

Zgodnie z Częścią Ogólną Umowy harmonogram spłat kredytu denominowanego miał być wyrażony w walucie, w której kredyt był denominowany. Spłata następowała jednak w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej.

Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych stosowany był kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty. Oznaczało to zastosowanie kursu kupna przy wypłacie kredytu i kursu sprzedaży przy spłacie rat.

Oprocentowanie LIBOR i waloryzacja do CHF

W umowie przewidziano, że w przypadku kredytów denominowanych w CHF zastosowanie ma stawka LIBOR 6M. Mechanizm ten był powiązany z konstrukcją kredytu denominowanego, w którym saldo i harmonogram odnosiły się do franka szwajcarskiego.

Sąd zwrócił później uwagę, że konstrukcja umowy przewidywała silne powiązanie postanowień odsetkowych z waloryzacją, a strony nie zawarłyby umowy złotowej oprocentowanej według stawki LIBOR.

Aneks podwyższający kwotę kredytu

W dniu 7 kwietnia 2008 r. strony zawarły aneks, na mocy którego podwyższono kwotę kredytu.

Wykonując umowę, nasi Klienci w okresie od 30 lipca 2010 r. do 30 stycznia 2020 r. zapłacili na rzecz banku 86.383,16 zł oraz 76.228,98 CHF.

Wezwanie do zapłaty

Pismem z dnia 10 lipca 2020 r. nasi Klienci wezwali bank do zwrotu kwoty 166.922,96 zł oraz 76.228,98 CHF, powołując się na nieważność umowy kredytu. Wyznaczyli bankowi termin 14 dni od doręczenia wezwania.

PKO BP S.A. odmówił spełnienia żądania pismem z dnia 6 sierpnia 2020 r.

Kredyt na budowę domu

Sąd ustalił, że nasi Klienci potrzebowali kredytu na budowę domu, w którym mieszkają. Chcieli uzyskać kredyt w złotych polskich. Przed zawarciem umowy przedstawiano im kredyt jako korzystną ofertę.

Nie poinformowano ich, że rata kredytu może wzrosnąć dwu- lub trzykrotnie. Kredytobiorców zapewniano natomiast o stabilności waluty szwajcarskiej. Sąd ustalił również, że nasi Klienci nie mieli możliwości wyboru sposobu spłaty kredytu.

Sąd: kredyt denominowany nie był kredytem walutowym

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska banku, że przedmiotowa umowa była umową kredytu walutowego. Wskazał, że kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej jest kredytem udzielonym w złotych polskich, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej.

Sąd podkreślił, że kredyt walutowy to kredyt udzielony, wypłacany i spłacany w walucie obcej. W tej sprawie kredyt został wypłacony w złotych polskich, choć był wyrażony we frankach szwajcarskich, ponieważ był przeznaczony na sfinansowanie inwestycji w Polsce.

Sąd: umowa nie określała jednoznacznie kwoty kredytu

W ocenie Sądu, z uwagi na zastosowanie mechanizmu denominacji, nie doszło do precyzyjnego i jednoznacznego określenia kwoty kredytu. Powodowie w dniu zawarcia umowy nie wiedzieli, jaką ostatecznie kwotę kredytu otrzymają w przeliczeniu na złote.

Co istotne, kwota ostatecznie wypłaconego kredytu nie mogła być znana również bankowi w dniu zawarcia umowy. Sąd uznał, że umowa nie określała w sposób jednoznaczny i ścisły kwoty środków pieniężnych, które bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorców.

Sąd: bank jednostronnie narzucał kursy

Sąd wskazał, że kredytobiorca miał znikomy wpływ na kurs stosowany przy wypłacie kredytu i spłacie rat, ponieważ nie mógł realnie wybierać dnia pobrania kredytu ani dowolnie decydować o dniu spłaty raty.

Inaczej wyglądała sytuacja banku, który jednostronnie narzucał kurs zarówno dla chwili wypłaty kredytu, jak i dla chwili spłaty. W ocenie Sądu taki mechanizm był sprzeczny z definicją kredytu oraz z granicami swobody umów określonymi w art. 353¹ k.c.

Brak obiektywnych kryteriów ustalania kursu

Sąd podkreślił, że umowa nie przewidywała żadnych ograniczeń w określaniu przez bank kursów w tabeli kursów. Nie wskazywała żadnych kryteriów, według których kurs miałby być ustalany, ani instrumentów pozwalających kredytobiorcom wpływać na jego wysokość.

Bez znaczenia pozostawało to, w jaki sposób bank faktycznie ustalał kursy w praktyce. Istotna była sama treść umowy, która pozwalała bankowi na jednostronne ustalanie kursów wpływających na wysokość świadczeń stron.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd uznał, że brak określenia wysokości świadczenia obu stron umowy kredytu przesądza o sprzeczności umowy z art. 353¹ k.c. oraz art. 69 Prawa bankowego.

Zdaniem Sądu umowa kredytu, która nie określa kwoty kredytu, jest nieważna i niemożliwa do wykonania. Nie jest możliwe utrzymanie jej w mocy ani bez określonej kwoty kredytu, ani z ustaleniem tej kwoty przez sąd w drodze wykładni umowy.

Ustawa antyspreadowa nie sanowała umowy

Sąd wskazał, że wejście w życie tzw. ustawy antyspreadowej nie skutkowało sanowaniem wadliwości umów kredytów indeksowanych lub denominowanych, zawartych wcześniej z naruszeniem konieczności określenia świadczeń obu stron.

Ustawowe zobowiązanie do dostosowania postanowień umowy może dotyczyć tylko umów ważnie zawartych. W tej sprawie umowa była nieważna od chwili jej zawarcia, więc regulacje antyspreadowe nie mogły jej uzdrowić.

Klauzule były również abuzywne

Niezależnie od nieważności wynikającej z naruszenia art. 69 Prawa bankowego i art. 353¹ k.c., Sąd ocenił również postanowienia umowy przez pryzmat przepisów o klauzulach niedozwolonych.

Sąd uznał, że postanowienia dotyczące stosowania kursów waluty szwajcarskiej, w szczególności § 1 ust. 1 i § 3 ust. 6 Części Szczególnej Umowy oraz § 1 ust. 2 i 3, § 11 ust. 2–4 i § 13 ust. 7 Części Ogólnej Umowy, miały charakter niedozwolony i nie wiązały konsumentów.

Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul

Sąd stwierdził, że postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania kursu waluty nie zostały indywidualnie uzgodnione z naszymi Klientami. Umowa została oparta na wzorcu stosowanym przez bank, a bank nie wykazał, aby kredytobiorcy mieli realny wpływ na treść klauzul waloryzacyjnych.

Sąd podkreślił, że samo wybranie rodzaju kredytu, kwoty kredytu czy okresu spłaty nie oznacza indywidualnego uzgodnienia mechanizmu ustalania kursów waluty przez bank.

Nietransparentny mechanizm przeliczeń

W umowie nie wskazano, w jaki konkretnie sposób kursy kupna i sprzedaży były ustalane przez bank. Nie pozwalało to konsumentowi jednoznacznie określić konsekwencji ekonomicznych zawartej umowy.

Przyznanie bankowi jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów prowadziło do wniosku, że postanowienia te były sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy konsumentów.

Ocena abuzywności na dzień zawarcia umowy

Sąd zaznaczył, że dla oceny abuzywności nie ma znaczenia sposób późniejszego wykonywania umowy, w tym to, czy kursy stosowane przez bank miały charakter rynkowy.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Z tego względu nie było potrzeby badania, jak bank ustalał kursy, jak funkcjonował na rynku ani jaka byłaby sytuacja kredytobiorców przy innym rodzaju kredytu.

Po eliminacji klauzul umowa nie mogła obowiązywać

Sąd uznał, że usunięcie klauzuli waloryzacyjnej prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku zobowiązaniowego.

Dalsze utrzymanie umowy po eliminacji mechanizmu denominacji byłoby sprzeczne z istotą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. W rezultacie także z tej przyczyny należało przyjąć nieważność umowy.

Teoria dwóch kondykcji

Sąd zastosował w sprawie teorię dwóch kondykcji. Wskazał, że w razie nieważności umowy kredytu roszczenia kredytobiorcy oraz banku należy traktować oddzielnie. Kredytobiorca ma prawo domagać się zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku, nawet jeśli bankowi przysługuje odrębne roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału.

Sąd odwołał się przy tym do uchwał Sądu Najwyższego, w tym uchwały z dnia 7 maja 2021 r., wskazującej na odrębność roszczeń restytucyjnych stron nieważnej umowy kredytu.

Zwrot świadczeń spełnionych przez naszych Klientów

Skoro umowa była nieważna, świadczenia spełnione przez naszych Klientów na rzecz banku stanowiły świadczenia nienależne. W okresie od 30 lipca 2010 r. do 30 stycznia 2020 r. nasi Klienci zapłacili na rzecz banku 86.383,16 zł oraz 76.228,98 CHF.

Sąd zasądził te kwoty łącznie na rzecz obojga kredytobiorców, uwzględniając pozostawanie przez nich w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów:

• 86.383,16 zł,
• 76.228,98 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 30 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,
• 12.317 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 1895/20 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze dotyczącym dawnej umowy Nordea-Habitat, której następcą prawnym jest PKO BP S.A.

Sąd zasądził ponad 86 tys. zł oraz ponad 76 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, abuzywności klauzul przeliczeniowych, jednostronnego ustalania kursów przez bank oraz braku jednoznacznego określenia kwoty kredytu.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Nordea-Habitat i PKO BP

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym dawnych umów Nordea Bank Polska S.A., których następcą prawnym jest obecnie PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• dawne umowy Nordea-Habitat,
• kredyty denominowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• brak jednoznacznego określenia kwoty kredytu,
• spory dotyczące tabel kursowych banków,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 1895/20 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszych Klientów w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.