Wyrokiem z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt XXVIII C 5404/21, Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny, ustalił nieważność trzech umów zawartych przez naszych Klientów z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A.

Sąd ustalił nieważność:

• umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-121272797/221/2006 z dnia 28 lutego 2006 r.,
• umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-121272797/290/2006 z dnia 20 marca 2006 r.,
• umowy pożyczki hipotecznej nr 206-142797/121/2007 z dnia 26 października 2007 r.

Sąd zasądził również od PKO BP S.A. na rzecz każdego z naszych Klientów kwoty po 12.731,90 zł oraz po 64.652,21 CHF, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 listopada 2022 r. do dnia zapłaty. Łącznie oznacza to zasądzenie 25.463,80 zł oraz 129.304,42 CHF.

Trzy umowy powiązane z frankiem szwajcarskim

Sprawa dotyczyła dwóch umów kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny oraz jednej umowy pożyczki hipotecznej, wszystkie powiązane z kursem franka szwajcarskiego.

Pierwsza umowa kredytu została zawarta 28 lutego 2006 r. i dotyczyła kredytu w kwocie 76.610 CHF, przeznaczonego na dofinansowanie realizacji inwestycji polegającej na budowie oraz refinansowaniu kosztów budowy lokalu mieszkalnego w Krakowie.

Druga umowa kredytu została zawarta 20 marca 2006 r. i dotyczyła kredytu w kwocie 55.716,14 CHF, przeznaczonego na dofinansowanie realizacji inwestycji polegającej na budowie i wykończeniu lokalu mieszkalnego w Krakowie.

Trzecia umowa, zawarta 26 października 2007 r., była umową pożyczki hipotecznej w kwocie 70.339,90 CHF, przeznaczoną na dowolny cel.

Kredyt we frankach i pożyczka hipoteczna denominowana do CHF

Wszystkie trzy umowy zostały skonstruowane jako umowy udzielone w walucie wymienialnej, powiązane z kursem CHF. W praktyce były to umowy denominowane kursem franka szwajcarskiego, w których świadczenia stron były przeliczane według tabel kursowych PKO BP S.A.

Sąd wskazał, że były to umowy kredytu hipotecznego i pożyczki hipotecznej denominowane, czyli waloryzowane kursem CHF. Mechanizm ten obejmował zarówno wypłatę środków, jak i późniejszą spłatę rat.

Wypłata według kursu kupna PKO BP

Umowy przewidywały, że kredyt lub pożyczka mogły być wypłacone w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju. W takim przypadku zastosowanie miał kurs kupna dla dewiz z aktualnej tabeli kursów PKO BP S.A., obowiązujący w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

W umowach wskazano, że „Tabela kursów” oznacza tabelę kursów PKO BP S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych. Nie określono jednak szczegółowych, obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ustalania tych kursów.

Spłata według kursu sprzedaży

Spłata zadłużenia z tytułu kredytów i odsetek miała następować przez potrącanie przez PKO BP S.A. swoich wierzytelności z rachunków kredytobiorców.

W przypadku potrącania środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w złotych, bank pobierał kwotę stanowiącą równowartość raty w walucie wymienialnej, według kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. w dniu wymagalności.

Oznaczało to, że bank stosował kurs kupna przy wypłacie środków oraz kurs sprzedaży przy spłacie rat.

Oprocentowanie oparte o LIBOR

Umowy kredytów oraz pożyczki przewidywały oprocentowanie oparte o stawkę referencyjną właściwą dla waluty obcej, w szczególności LIBOR, powiększoną o marżę banku.

Sąd wskazał, że konstrukcja umów była powiązana z walutą CHF nie tylko przez mechanizm przeliczeniowy, ale także przez sposób określenia oprocentowania.

Faktyczne wypłaty środków

W wykonaniu pierwszej umowy kredytu bank udostępnił naszym Klientom łącznie 181.668,03 zł, wypłacając środki w kilku transzach i przeliczając je na CHF według kursów banku.

W wykonaniu drugiej umowy kredytu bank udostępnił łącznie 119.709,79 zł, również wypłacając środki w transzach i przeliczając je na CHF.

W wykonaniu umowy pożyczki hipotecznej bank udostępnił naszym Klientom 147.292,65 zł, przeliczając tę kwotę na zadłużenie w wysokości 69.777,18 CHF.

Spłaty dokonane przez naszych Klientów

W wykonaniu pierwszej umowy kredytu bank pobrał od naszych Klientów do 2 listopada 2020 r. kwotę 14.232,69 zł oraz 43.472,85 CHF tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.

W wykonaniu drugiej umowy kredytu bank pobrał kwotę 6.526,32 zł oraz 29.215,28 CHF.

W wykonaniu umowy pożyczki hipotecznej bank pobrał kwotę 4.704,79 zł oraz 56.616,29 CHF.

Sąd: nasi Klienci mieli interes prawny w ustaleniu nieważności

Sąd uznał, że nasi Klienci mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umów. Istnienie tych stosunków prawnych wpływało bowiem na ich sytuację prawną i wymagało jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy umowy są ważne, czy nadal wiążą strony oraz czy powinny być dalej wykonywane.

Sąd podkreślił, że powództwo o ustalenie miało realne znaczenie dla usunięcia niepewności co do sytuacji prawnej kredytobiorców i pożyczkobiorców.

Sąd: umowy były sprzeczne z Prawem bankowym i naturą zobowiązania

Sąd uznał, że umowy były nieważne jako sprzeczne z ustawą, tj. art. 69 Prawa bankowego, oraz z naturą stosunku zobowiązaniowego wyrażoną w art. 353¹ k.c.

W ocenie Sądu przedmiotem umowy kredytu musi być określona kwota pieniężna, a umowa powinna określać zasady jej spłaty. Mechanizm zastosowany przez bank nie spełniał tych wymogów, ponieważ pozwalał na ustalanie wysokości świadczeń przez jednostronne zastosowanie tabel kursowych banku.

Sąd: miernik waloryzacji musi być jednoznaczny i obiektywny

Sąd wskazał, że posłużenie się klauzulą waloryzacyjną jest co do zasady dopuszczalne, ale miernik wartości służący waloryzacji musi być określony w sposób skonkretyzowany, jednoznaczny, zrozumiały i precyzyjny.

Każda ze stron powinna móc w każdym czasie obiektywnie oznaczyć wysokość swojego zobowiązania. Pozostawienie jednej stronie swobodnego kształtowania wskaźnika waloryzacji prowadzi do braku określenia świadczenia.

Bank mógł dowolnie kształtować kursy

Sąd podkreślił, że umowy nie przewidywały żadnych ograniczeń w określaniu przez PKO BP S.A. kursów w tabelach kursowych. Z umów nie wynikało również, aby kurs z tabel banku miał być co najmniej rynkowy albo obiektywnie sprawiedliwy.

W konsekwencji kurs waluty obcej przyjętej do rozliczeń zależał od niejasnych, mało skonkretyzowanych i mało precyzyjnych procedur banku. Taki mechanizm był sprzeczny z wymogiem oznaczoności świadczenia.

Brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym

Sąd ustalił, że nasi Klienci byli zainteresowani uzyskaniem kredytu w złotych polskich, jednak uzyskali informację o braku zdolności kredytowej w tej walucie. Oferta kredytu powiązanego z CHF została im przedstawiona jako najkorzystniejsza i bezpieczna.

Rola franka szwajcarskiego została zaprezentowana jako gwarancja niskiej i stabilnej raty. Bank nie przedstawił rzetelnych informacji pozwalających ocenić rozmiar ryzyka związanego z produktem powiązanym z walutą obcą oraz ekonomiczne konsekwencje zastosowanych mechanizmów.

Brak symulacji i wykresów historycznych

Sąd ustalił, że naszym Klientom nie przedstawiono wykresów historycznych kursu CHF, które pokazywałyby rzeczywiste wahania kursu tej waluty. Nie przedstawiono również symulacji porównawczej pokazującej wysokość salda zadłużenia w kredycie PLN i CHF w sytuacji znaczącej zmiany kursu.

Z treścią umów nasi Klienci zapoznali się bezpośrednio przed podpisaniem, a kwestionowane postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione.

Konsumencki charakter sprawy

Sąd uznał, że nasi Klienci działali jako konsumenci. Kredyty zostały zaciągnięte na zakup mieszkań służących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, a pożyczka miała służyć wyposażeniu mieszkań.

Sąd odnotował, że w kredytowanych nieruchomościach nie była prowadzona działalność gospodarcza. Okoliczność, że jedna z nieruchomości była przez pewien czas wynajmowana, nie przekreśliła konsumenckiego charakteru umów w dacie ich zawarcia.

Klauzule przeliczeniowe nie były indywidualnie uzgodnione

Sąd ustalił, że nasi Klienci nie negocjowali jakichkolwiek elementów umów dotyczących mechanizmu przeliczeniowego. Oferta była przedstawiana w świetle potencjalnych korzyści, związanych z niższą przewidywaną wysokością raty miesięcznej w porównaniu z kredytami bez odniesienia do waluty obcej.

Mechanizm oparty na tabelach kursowych banku pochodził z wzorca stosowanego przez PKO BP S.A. i nie był wynikiem indywidualnych uzgodnień z konsumentami.

Sąd: umowy zawierały niedozwolone postanowienia

Sąd uznał, że umowy były nieważne również z uwagi na występowanie w nich niedozwolonych klauzul umownych.

Postanowienia dotyczące przeliczeń świadczeń stron według tabel kursowych banku kształtowały prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszały ich interesy. Bank przyznał sobie bowiem możliwość jednostronnego wpływania na wysokość zobowiązania.

Zarzut potrącenia cofnięty, zarzut zatrzymania podniesiony

PKO BP S.A. w odpowiedzi na pozew podniósł zarzut przedawnienia oraz ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej pozwem z wierzytelnością banku o zwrot kwoty udzielonego kredytu.

Na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej ogłoszenie wyroku pełnomocnik banku cofnął jednak zarzut potrącenia i podniósł zarzut zatrzymania co do kwoty wynikającej z zaświadczeń banku.

Odsetki od dnia wyrokowania

Sąd zasądził dochodzone kwoty z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 listopada 2022 r., czyli od dnia wydania wyroku, do dnia zapłaty.

Powództwo zostało oddalone jedynie w pozostałym zakresie, dotyczącym części roszczenia odsetkowego.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz każdego z naszych Klientów:

• 12.731,90 zł,
• 64.652,21 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 21 listopada 2022 r. do dnia zapłaty.

Łącznie na rzecz naszych Klientów zasądzono 25.463,80 zł oraz 129.304,42 CHF. Koszty postępowania w całości obciążają pozwany bank, a ich szczegółowe wyliczenie pozostawiono referendarzowi sądowemu.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie XXVIII C 5404/21 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym dwóch kredytów mieszkaniowych Własny Kąt hipoteczny oraz pożyczki hipotecznej powiązanej z kursem CHF.

Sąd ustalił nieważność wszystkich trzech umów oraz zasądził na rzecz naszych Klientów zwrot świadczeń w złotych i frankach szwajcarskich.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, pożyczka hipoteczna i PKO BP

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców i pożyczkobiorców w sporach dotyczących umów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• pożyczki hipoteczne denominowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• nieważność umów pożyczek hipotecznych powiązanych z CHF,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym,
• spory dotyczące tabel kursowych banków.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie XXVIII C 5404/21 pokazuje, że wadliwość mechanizmu przeliczeniowego może prowadzić do ustalenia nieważności nie tylko jednej umowy kredytu, ale także kilku powiązanych z CHF umów kredytowych i pożyczkowych zawartych z tym samym bankiem.