Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2022 r., sygn. akt I C 865/21, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, I Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A. na rzecz naszych Klientów kwotę 55.264,27 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz naszych Klientów kwotę 6.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 10202892-203-121272797/1316/2005, zawartej 6 grudnia 2005 r. z PKO BP S.A.

Nasi Klienci złożyli wcześniej wniosek o kredyt mieszkaniowy w kwocie 50.000 zł, wskazując jako walutę kredytu CHF. Kredyt miał zostać przeznaczony na dokończenie budowy domu, a okres kredytowania miał wynosić 30 lat.

Bank udzielił kredytu w kwocie 20.490,30 CHF, w tym 20.060 CHF na budowę budynku mieszkalnego oraz 430,30 CHF tytułem prowizji od udzielonego kredytu.

Kredyt na budowę domu

Kredyt został przeznaczony na budowę domu jednorodzinnego, a nasi Klienci działali jako konsumenci. Nie prowadzili działalności gospodarczej, a finansowanie było związane z realizacją celu mieszkaniowego.

Z ustaleń Sądu wynika, że nasi Klienci zwrócili się o kredyt hipoteczny na budowę domu do dwóch banków, ale z uwagi na wysokość dochodów jedyną otrzymaną ofertą był kredyt w PKO BP S.A.

Wypłata kredytu w złotych

Umowa przewidywała, że kredyt może być wypłacony w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą albo w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju. Ponieważ kredyt służył budowie domu w Polsce, środki miały zostać wypłacone w złotych.

W przypadku wypłaty w walucie polskiej zastosowanie miał kurs kupna dla dewiz z aktualnej tabeli kursów PKO BP S.A., obowiązujący w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

Spłata kredytu według kursu sprzedaży

Spłata kredytu i odsetek miała następować przez potrącenie z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego prowadzonego w złotych. Kwota pobierana przez bank miała stanowić równowartość raty w walucie wymienialnej, według kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. w dniu wymagalności raty.

Oznaczało to zastosowanie kursu kupna przy wypłacie kredytu oraz kursu sprzedaży przy spłacie rat. Jako „Tabela kursów” wskazano tabelę PKO BP S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez bank przeliczeń kursowych.

Brak wypłaty bezpośrednio we frankach

Nasi Klienci pytali bank o możliwość wypłaty kwoty kredytu bezpośrednio we frankach szwajcarskich, jednak bank odmówił takiej wypłaty.

To ustalenie miało znaczenie dla oceny rzeczywistego charakteru kredytu. Choć kwota kredytu została wyrażona w CHF, środki potrzebne kredytobiorcom miały zostać przekazane w złotych polskich.

Brak symulacji ryzyka kursowego

Sąd ustalił, że naszym Klientom nie przedstawiono żadnych symulacji obrazujących wysokość raty i wysokość zadłużenia przy wzroście kursu franka szwajcarskiego.

Powodowie nie negocjowali warunków umowy. Po otrzymaniu oferty zgłosili się do placówki banku i po krótkim spotkaniu podpisali przygotowaną dokumentację.

Oświadczenie o ryzyku nie przesądziło sprawy

W sprawie pojawiło się oświadczenie klienta wnioskującego o kredyt w walucie, w którym wskazano m.in. na wybór oferty w walucie wymienialnej, świadomość ryzyka kursowego, możliwość wzrostu raty i kwoty zadłużenia oraz stosowanie kursów PKO BP S.A. z tabeli kursów.

Sąd ocenił jednak całość okoliczności zawarcia umowy, w tym brak realnych negocjacji, brak symulacji i brak wyjaśnienia mechanizmu ustalania kursów. Samo formalne podpisanie oświadczenia nie przesądzało o prawidłowym poinformowaniu konsumentów o ekonomicznych skutkach kredytu powiązanego z CHF.

Wypłacone transze kredytu

Kredyt został wypłacony w transzach. Bank pobrał z kwoty kredytu prowizję w wysokości 430,30 CHF, a następnie wypłacił środki w złotych, m.in. kwoty odpowiadające 14.976,72 zł, 33.094,91 zł oraz 32.102,10 zł.

W okresie od 1 marca 2006 r. do 2 grudnia 2019 r. nasi Klienci wpłacili na rzecz banku łącznie 72.407,41 zł. W pozwie dochodzili zwrotu kwoty 55.264,27 zł, obejmującej świadczenia uiszczone w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 2 grudnia 2019 r.

Reklamacja i wezwanie do zapłaty

Reklamacją z dnia 17 marca 2020 r. nasi Klienci wezwali PKO BP S.A. do zapłaty należności uiszczonych w związku z umową, tj. kwoty 55.264,27 zł wraz z odsetkami, w terminie 14 dni. Pismo zostało doręczone bankowi 30 marca 2020 r.

Bank nie uznał roszczenia, co doprowadziło do skierowania sprawy na drogę sądową.

Sąd: kredyt denominowany nie był kredytem walutowym

Sąd wskazał, że kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej jest kredytem udzielonym w złotych polskich, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej. Wykonanie umowy kredytu denominowanego sprowadza się zasadniczo do operacji księgowych, a faktyczny transfer wartości dewizowych nie następuje.

Ponieważ kredyt został przeznaczony na finansowanie zobowiązań w kraju, zgodnie z umową mógł zostać wypłacony tylko w walucie polskiej. Umowa w pierwotnym kształcie nie przewidywała również możliwości spłacania kredytu bezpośrednio w walucie obcej.

Sąd: frank służył obniżeniu kosztów kredytu

Sąd uznał, że frank szwajcarski pojawił się w umowie jako środek służący obniżeniu kosztów kredytu poprzez niższe oprocentowanie naliczane od waluty CHF.

Intencją naszych Klientów było natomiast uzyskanie środków w złotych polskich, co wynikało także z treści wniosku kredytowego, w którym wskazali oczekiwaną kwotę 50.000 zł.

Sąd: sama konstrukcja kredytu denominowanego była dopuszczalna

Sąd nie uznał, aby sama konstrukcja kredytu denominowanego była sprzeczna z art. 69 Prawa bankowego albo dawnym brzmieniem art. 358 § 1 k.c. Wskazał, że umowy denominowane i indeksowane były dopuszczalne co do zasady także przed nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r.

Problemem nie było więc samo powiązanie kredytu z CHF, lecz sposób ukształtowania mechanizmu przeliczeniowego w umowie zawartej z konsumentami.

Sąd: klauzule kursowe były abuzywne

Sąd uznał za zasadny zarzut abuzywności postanowień regulujących mechanizm ustalania przez bank kursu waluty. W konsekwencji doszedł do wniosku, że umowa jest nieważna.

Postanowienia dotyczące kursu waluty nie były indywidualnie uzgodnione. Wpływ naszych Klientów na umowę ograniczał się w istocie do przystąpienia do umowy, orientacyjnego określenia wysokości kredytu, szacowanego okresu spłaty oraz ewentualnie negocjacji marży czy prowizji.

Brak informacji o sposobie ustalania kursów

Nasi Klienci nie zostali poinformowani o sposobie ustalania kursów walut w tabeli kursów PKO BP S.A. ani o sposobie przeliczania rat wyrażonych we frankach szwajcarskich na złotówki.

Mechanizm przeliczeniowy znajdował się we wzorcu umowy zaproponowanym przez bank i nie podlegał negocjacjom. Pozwany bank nie wykazał, aby klauzule waloryzacyjne, w tym sposób ustalania wysokości kursów walut, zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcami.

Sąd: definicja tabeli kursów była niewystarczająca

Sąd zwrócił uwagę, że umowa odsyłała jedynie do „Tabeli kursów” PKO BP S.A., obowiązującej w chwili dokonywania przeliczeń. Taka definicja pozwalała ustalić, czym jest tabela kursów, ale nie pozwalała ustalić, w jaki sposób i na podstawie jakich kryteriów tabela powstaje.

Mechanizm ustalania kursu i tworzenia tabeli nie został opisany w umowie. Kredytobiorcy nie mieli więc możliwości samodzielnej kontroli sposobu ustalania wysokości ich zobowiązania.

Sąd: kursy rynkowe nie usuwały abuzywności

PKO BP S.A. argumentował, że stosowane przez bank kursy walut miały charakter rynkowy. Sąd nie uznał tego za okoliczność przesądzającą.

Sąd podkreślił, że na etapie zawierania umowy konsumentom wskazywano jedynie na istnienie tabeli kursów, bez wyjaśnienia mechanizmu jej tworzenia. Konsument nie miał więc pełnej możliwości weryfikacji rynkowości kursów przedstawianych przez bank.

Istotna jest możliwość jednostronnego działania banku

Sąd wskazał, że przy ocenie abuzywności należy badać, czy treść postanowienia pozwala jednej ze stron kształtować stosunek prawny w sposób naruszający interesy drugiej strony. Nie jest konieczne wykazywanie, że przedsiębiorca faktycznie skorzystał z tego uprawnienia w sposób nieuczciwy.

W ocenie Sądu PKO BP S.A. miał swobodę w zakresie ustalania kursu waluty, a w umowie powinny znajdować się konkretne mechanizmy pozwalające konsumentowi zrozumieć transparentny i wymierny sposób ustalania kursów przez bank.

Spread przy kredycie wypłacanym i spłacanym w złotych

Sąd zwrócił uwagę na problem stosowania spreadu przy kredycie wypłacanym i spłacanym w walucie polskiej. W takim kredycie nie dochodzi do rzeczywistych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytu, lecz do obliczeń matematycznych służących określeniu wartości kredytu i rat.

Zdaniem Sądu stosowanie w tym celu dwóch różnych kursów nie miało racjonalnego uzasadnienia. Bank nie ponosił kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorców, a mimo to uzyskiwał dodatkową korzyść z mechanizmu spreadu.

Klauzule określały główne świadczenia, ale nie były jednoznaczne

Sąd uznał, że klauzule przeliczeniowe określały główne świadczenia stron, ale były sformułowane w sposób niejednoznaczny. W przypadku kredytu złotowego denominowanego do CHF jednoznaczność wymagałaby określenia wysokości udzielonego kredytu w dniu zawarcia umowy.

Tymczasem postanowienia odsyłały do kursów z tabel banku, których nie dało się sprecyzować na podstawie treści umowy. Ani kredytobiorcy, ani przedstawiciele banku nie znali w chwili zawarcia umowy konkretnych wartości kursów, które miały zostać zastosowane przy wypłacie kredytu i spłacie rat.

Brak należytej informacji o ryzyku kursowym

Sąd wskazał, że w momencie zawierania umowy, wobec braku należytej informacji ze strony banku, nasi Klienci nie zdawali sobie sprawy, że kurs CHF może wzrosnąć nawet dwukrotnie wobec złotego i że będzie to miało istotny wpływ na wysokość spłacanych rat oraz saldo pozostałego do spłaty kapitału.

Sąd stwierdził, że gdyby kredytobiorcy mieli taką świadomość, nie zawarliby z bankiem umowy w takim kształcie.

Po eliminacji klauzul umowa nie mogła być wykonywana

Sąd uznał, że usunięcie z umowy klauzul abuzywnych prowadziło do nieważności umowy. Po wyeliminowaniu postanowień o waloryzacji kredytu i sposobie przeliczania kwot wyrażonych w CHF na złote, w umowie brakowało podstawowych elementów konstrukcyjnych.

Umowa nie zawierała podstaw do określenia wysokości udzielonego kredytu po przeliczeniu na złote, poprawnego mechanizmu waloryzacji, wysokości rat oraz wynagrodzenia banku za udzielenie kredytu.

Brak podstaw do zastąpienia klauzul innym mechanizmem

Sąd wskazał, że nie istniały przepisy dyspozytywne ani ustalone zwyczaje, które można byłoby zastosować w miejsce abuzywnych klauzul, aby uniknąć stwierdzenia nieważności umowy.

Zastąpienie klauzul innym mechanizmem wymagałoby w istocie ustalenia przez Sąd za strony podstawowych elementów umowy, czego nie można było uczynić.

Zwrot świadczeń po nieważności umowy

Skoro umowa była nieważna, świadczenia spełnione przez naszych Klientów na rzecz banku w wykonaniu tej umowy były świadczeniami nienależnymi.

Sąd zasądził na rzecz naszych Klientów dochodzoną kwotę 55.264,27 zł, obejmującą świadczenia uiszczone w okresie objętym pozwem, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 kwietnia 2020 r.

Zasądzone kwoty

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów:

• 55.264,27 zł,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 14 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty,
• 6.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w sprawie I C 865/21 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Własny Kąt hipoteczny.

Sąd zasądził ponad 55 tys. zł, uznając zasadność argumentacji dotyczącej abuzywności klauzul przeliczeniowych, braku indywidualnego uzgodnienia mechanizmu tabel kursowych, braku należytej informacji o ryzyku kursowym oraz nieważności umowy po eliminacji postanowień niedozwolonych.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń nienależnych,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• brak transparentnego mechanizmu tabel kursowych,
• brak prawidłowej informacji o ryzyku kursowym,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w sprawie I C 865/21 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszych Klientów w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.