Wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt II C 173/22, Sąd Okręgowy w Katowicach, II Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. na rzecz naszego Klienta kwotę 257.399,29 zł oraz 34.387,87 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz naszego Klienta kwotę 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny ze zmiennym oprocentowaniem nr 203-121272797/769/2006, zawartej 28 grudnia 2006 r. z PKO BP S.A.

Na podstawie umowy bank zobowiązał się do wypłaty kredytu w wysokości 158.724,56 CHF, przeznaczonego na sfinansowanie nabycia nieruchomości lokalowej. Kredyt został zabezpieczony m.in. hipoteką zwykłą i kaucyjną oraz wekslem własnym in blanco.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach udzielonego przez PKO BP S.A., w którym kwota kredytu została wyrażona w CHF, natomiast wypłata i spłata następowały w złotych polskich.

Kredyt denominowany do CHF

Sąd wskazał, że kredyt miał charakter kredytu denominowanego, ponieważ w umowie jego wartość została wskazana w walucie CHF. Jednocześnie kredyt został udostępniony naszemu Klientowi w walucie polskiej, a spłata od początku wykonywania umowy odbywała się w złotych polskich, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej.

Sąd podkreślił, że w dniu zawierania umowy żadna ze stron nie znała kwoty kredytu, jaką kredytobiorca rzeczywiście otrzyma w złotych. Wypłata miała bowiem nastąpić po zawarciu umowy, przy zastosowaniu kursu kupna obowiązującego w banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

Wypłata kredytu według kursu kupna PKO BP

Umowa przewidywała, że kredyt miał zostać wypłacony w walucie polskiej według kursu kupna dla dewiz z aktualnej tabeli kursów obowiązującej w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

Tabela kursów została zdefiniowana jako tabela PKO BP S.A. obowiązująca w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w banku oraz na stronie internetowej banku.

Spłata rat według kursu sprzedaży

Spłata kredytu miała następować w ratach kapitałowo-odsetkowych przez potrącanie przez bank swoich wierzytelności z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorcy. Rachunek ten był prowadzony w złotych polskich.

Umowa zawierała również postanowienia dotyczące przeliczenia zadłużenia przeterminowanego i odsetek według tabel kursowych banku oraz zasady przeliczenia ewentualnej nadpłaty. Mechanizm przeliczeń odwoływał się więc konsekwentnie do kursów jednostronnie ustalanych przez PKO BP S.A.

Aneksy do umowy

W dniu 13 grudnia 2007 r. strony zawarły aneks nr 1 do umowy, którego przedmiotem było podwyższenie kwoty kredytu oraz zmiana zabezpieczenia kredytu.

Aneksem nr 2 z dnia 23 września 2011 r. strony ustaliły otwarcie rachunku walutowego dla kredytobiorcy. Późniejszy aneks nie zmienił jednak oceny pierwotnych postanowień umowy dotyczących mechanizmu przeliczeniowego.

Oferta przedstawiona jako bezpieczna i korzystna

Sąd ustalił, że nasz Klient potrzebował środków na zakup lokalu mieszkalnego i przyjął zaproponowaną przez bank ofertę kredytu denominowanego do CHF. Oferta została przedstawiona jako bardzo korzystna, oparta na stabilnej walucie, której kurs od lat miał podlegać niewielkim wahaniom.

Pracownik banku mówił o niskim progu ryzyka kursowego, odwołując się do historii kursów franka szwajcarskiego. Nasz Klient przyjął więc, że jest to oferta bezpieczna, korzystna i dająca niższe raty niż inne dostępne kredyty.

Brak informacji o dwóch kursach i wpływie CHF na saldo

Sąd ustalił, że nasz Klient nie był informowany o stosowaniu przez bank dwóch mierników wartości: kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego.

Co istotne, kredytobiorca nie miał świadomości, że zmiana kursu CHF wpłynie nie tylko na wysokość bieżącej raty, ale również na wysokość kapitału kredytu. Sąd wskazał także, że nasz Klient przyjmował, iż kurs franka stosowany przez bank będzie uśredniony i oparty na obiektywnych parametrach rynkowych.

Wezwanie do zapłaty i odmowa banku

Pismem z dnia 16 grudnia 2021 r. nasz Klient wezwał PKO BP S.A. do dobrowolnej zapłaty świadczeń dochodzonych następnie pozwem. Bank negatywnie rozpoznał reklamację pismem z dnia 31 grudnia 2021 r.

Sąd uznał, że roszczenie odsetkowe od dnia 4 stycznia 2022 r. było uzasadnione, ponieważ bank został skutecznie wezwany do zapłaty, a następnie odmówił spełnienia świadczenia.

Spłaty dokonane przez naszego Klienta

W okresie od grudnia 2006 r. do lipca 2021 r. nasz Klient wpłacił na rzecz banku z tytułu spłaty kredytu kwotę 257.399,29 zł oraz 34.387,87 CHF.

Kwoty te zostały zasądzone przez Sąd Okręgowy w Katowicach jako świadczenia nienależne spełnione w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.

Sąd: walutą kredytu był złoty polski

Sąd wskazał, że za przyjęciem, iż walutą kredytu był złoty polski, a odwołanie do franka szwajcarskiego służyło przeliczeniu kwoty kredytu na PLN oraz późniejszych spłat, przemawia treść umowy.

W ocenie Sądu odwołanie do CHF stanowiło w istocie klauzulę waloryzacyjną, przy czym taka klauzula mogła być dopuszczalna tylko wtedy, gdy miernik waloryzacji byłby obiektywny, zewnętrzny i niezależny od stron umowy.

Sąd: denominacja nie może oznaczać dowolności banku

Sąd podkreślił, że denominacja kredytu do waluty obcej nie może wiązać się z przyznaniem bankowi uprawnienia do jednostronnego, nieograniczonego postanowieniami umowy kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorcy.

Tymczasem w spornej umowie wysokość kwoty udzielonego kredytu w CHF została określona, ale nie określono jej wysokości w złotych, czyli w walucie, w której środki miały zostać faktycznie oddane do dyspozycji kredytobiorcy.

Brak jednoznacznego mechanizmu ustalania kursu

Sąd uznał, że postanowienia umowy nie stanowiły jednoznacznego i możliwego do zweryfikowania sposobu określenia zasad ustalania głównych świadczeń stron.

Definicja tabeli kursów wskazywała jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku w chwili dokonywania przeliczeń. Nie zawierała natomiast żadnych elementów wskazujących na obiektywny i weryfikowalny charakter kursów ustalanych przez bank.

Brak limitu odchylenia od kursu NBP

W umowie nie wskazano żadnego maksymalnego, procentowego ani kwotowego odchylenia bankowych kursów kupna i sprzedaży CHF od kursu średniego NBP albo innego zewnętrznego wskaźnika.

Dowolność ustalania kursów przez bank nie została więc w umowie w żaden sposób ograniczona. To właśnie ta dowolność była jednym z kluczowych elementów oceny Sądu.

Spread jako dodatkowy zysk banku

Sąd wskazał, że zastosowanie kursu kupna CHF dla ustalenia równowartości kredytu w złotych oraz kursu sprzedaży CHF dla określenia wysokości rat spłaty prowadziło do dodatkowego zysku banku i nieuzasadnionego wzrostu zobowiązań kredytobiorcy.

Nawet gdyby kurs franka szwajcarskiego nie zmienił się w trakcie wykonywania umowy, kredytobiorca byłby zobowiązany do zapłaty kapitału w kwocie wyższej niż uzyskana oraz odsetek od różnicy tych kwot.

Klauzule abuzywne w umowie PKO BP

Sąd uznał za abuzywne postanowienia § 1 ust. 8, § 5 ust. 3, § 5 ust. 4, § 10 ust. 1, § 11 ust. 1, § 13 ust. 7, § 18 ust. 1, § 19 oraz § 22 ust. 2 umowy.

Postanowienia te nie wiązały naszego Klienta jako konsumenta, ponieważ pozwalały bankowi dowolnie ustalać kursy kupna i sprzedaży waluty na potrzeby rozliczeń kredytowych, a także prowadziły do nieuzasadnionego zwiększenia zobowiązania kredytobiorcy oraz zysku banku.

Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul

Sąd wskazał, że sporne postanowienia nie były indywidualnie uzgodnione z naszym Klientem, lecz pochodziły z przygotowanego przez bank wzorca umowy.

Nasza Klient nie miał realnego wpływu na treść mechanizmu przeliczeniowego, sposób ustalania kursów ani skalę ryzyka ekonomicznego związanego z wykonywaniem umowy.

Po eliminacji klauzul umowa nie mogła być wykonywana

Sąd uznał, że usunięcie z umowy klauzul waloryzacyjnych ze względu na ich abuzywność prowadzi do zmiany głównego przedmiotu umowy. Kwestionowane postanowienia dotyczyły głównych zobowiązań kredytobiorcy w zakresie wysokości rat oraz pozostałej do spłaty części kapitału.

Wykonywanie umowy bez mechanizmu waloryzacji kursem franka szwajcarskiego wiązałoby się z zasadniczą zmianą jej charakteru prawnego, który stanowił gospodarczą i prawną przyczynę zawarcia umowy przez strony.

Brak możliwości zastąpienia kursu banku kursem NBP

Sąd wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie kursu waluty określonego w niedozwolonych postanowieniach innym kursem, w tym średnim kursem ogłaszanym przez NBP.

Nie było również podstaw do wprowadzenia do umowy mechanizmu przeliczenia według średniego kursu CHF opublikowanego przez NBP w dniu uruchomienia kredytu, ponieważ art. 358 § 2 k.c. w obecnym brzmieniu obowiązuje od 1 stycznia 2009 r., a umowa została zawarta w 2006 r.

Brak możliwości utrzymania kredytu złotowego z LIBOR

Sąd nie dopuścił również możliwości utrzymania umowy jako kredytu złotowego z oprocentowaniem opartym na stawce LIBOR.

Takie rozwiązanie stanowiłoby niedozwoloną ingerencję w zgodne oświadczenia stron o wyborze umowy kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego. W konsekwencji Sąd uznał umowę za nieważną w całości ze skutkiem ex tunc.

Zwrot świadczeń nienależnych

Stwierdzenie nieważności umowy ex tunc oznaczało, że świadczenia spełnione przez naszego Klienta w wykonaniu umowy były nienależne.

Sąd zastosował teorię dwóch kondykcji, wskazując, że roszczenie kredytobiorcy o zwrot rat oraz roszczenie banku o zwrot kapitału są odrębnymi roszczeniami i nie podlegają automatycznemu skompensowaniu przez sąd bez oświadczenia o potrąceniu.

Zarzut przedawnienia oddalony

Sąd nie uwzględnił zarzutu przedawnienia podniesionego przez bank. Wskazał, że termin przedawnienia roszczeń konsumenta może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez niego świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji co do powołania się na nieważność umowy.

Przed skierowaniem wezwania do zapłaty z dnia 16 grudnia 2021 r. strony nie powoływały się na brak podstawy prawnej świadczenia, a kredytobiorca dokonywał spłat wymagalnych rat kredytu.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszego Klienta:

• 257.399,29 zł,
• 34.387,87 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 4 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty,
• 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Wygrana naszego Klienta

Wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach w sprawie II C 173/22 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszego Klienta w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Własny Kąt hipoteczny.

Sąd zasądził ponad 257 tys. zł oraz ponad 34 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, abuzywności klauzul przeliczeniowych, braku obiektywnego mechanizmu ustalania kursów, braku możliwości zastąpienia kursów banku kursem NBP oraz obowiązku zwrotu świadczeń nienależnych.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• ustalenie nieważności umowy kredytu,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• jednostronne ustalanie kursów przez bank,
• brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach w sprawie II C 173/22 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszego Klienta w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.