Wyrokiem z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt I C 238/23, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, I Wydział Cywilny, ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-121272797/182/2007 z dnia 27 kwietnia 2007 r., zawartej przez naszych Klientów z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A.

Sąd zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie kwotę 291.245,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 lipca 2023 r. do dnia zapłaty.

Dodatkowo Sąd zasądził od banku na rzecz naszych Klientów kwotę 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny zawartej 27 kwietnia 2007 r. z PKO BP S.A. Nasi Klienci zaciągnęli kredyt na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, a więc na cel mieszkaniowy i prywatny.

Umowa została określona jako kredyt w kwocie 91.682,91 CHF, przeznaczony na budowę domu jednorodzinnego oraz ubezpieczenie na wypadek utraty pracy i hospitalizacji. Kredyt miał służyć zaspokojeniu potrzeb własnych kredytobiorców.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach w PKO BP S.A., w którym bank twierdził, że umowa jest ważna i skuteczna, natomiast kredytobiorcy powoływali się na nieważność, abuzywność klauzul denominacyjnych oraz obowiązek zwrotu świadczeń nienależnych.

Kredyt na dokończenie budowy domu

W 2007 r. nasi Klienci zamierzali uzyskać finansowanie na dokończenie budowy domu jednorodzinnego. W tym celu zwrócili się do PKO BP S.A., z którego usług korzystali już wcześniej i do którego mieli zaufanie.

Pracownicy banku przedstawili im ofertę kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego jako rozwiązanie bardzo korzystne. Doradca kredytowy wskazywał nawet, że sam również zaciągnął taki kredyt, co miało wzmacniać wiarygodność przekazywanych informacji.

Wniosek kredytowy i kwota oczekiwana w złotych

Nasi Klienci złożyli wniosek kredytowy, w którym wnosili o kredyt w kwocie 200.000 zł oraz o podwyższenie tej kwoty o 7.020 zł tytułem kosztów ubezpieczenia związanego z utratą pracy.

Mimo że umowa została następnie wyrażona we frankach szwajcarskich, potrzeba kredytobiorców była złotowa: chodziło o finansowanie budowy domu w Polsce, a nie o uzyskanie środków w walucie obcej.

Wypłata kredytu w złotych

Umowa przewidywała, że kredyt może zostać wypłacony w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą albo w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju.

W przypadku wypłaty kredytu w złotych bank stosował kurs kupna dla dewiz z aktualnej tabeli kursów PKO BP S.A., obowiązujący w dniu realizacji zlecenia płatniczego. Kredyt został faktycznie wypłacony naszym Klientom w trzech transzach, z czego zasadnicze wypłaty w złotych wyniosły 93.127,36 zł oraz 95.317,14 zł.

Spłata rat według kursu sprzedaży

Zgodnie z umową spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek miała następować przez potrącanie przez PKO BP S.A. swoich wierzytelności z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców.

Potrącanie środków z rachunku prowadzonego w złotych następowało w wysokości stanowiącej równowartość raty w walucie wymienialnej, według kursu sprzedaży dla dewiz z aktualnej tabeli kursów PKO BP S.A. obowiązującego w dniu wymagalności.

W praktyce oznaczało to zastosowanie kursu kupna banku przy wypłacie kredytu i kursu sprzedaży banku przy spłacie rat.

Tabela kursów PKO BP i brak jasnych kryteriów

Umowa odwoływała się do aktualnej tabeli kursów banku, jednak nie określała szczegółowych zasad ustalania kursu kupna i kursu sprzedaży CHF.

Sąd zwrócił uwagę, że kredytobiorcy nie mieli możliwości samodzielnej weryfikacji kryteriów przyjmowanych przez bank przy ustalaniu wskaźnika waloryzacji. W umowie nie wskazano, czym bank będzie się kierował, ustalając wysokość kursów.

Brak negocjacji umowy

Przed podpisaniem umowy nasi Klienci nie mogli negocjować jej treści. Umowa została przejęta z wzorca stosowanego przez bank, a zmianie podlegały jedynie elementy techniczne, takie jak warunki wypłaty, daty i terminy zobowiązań.

Co istotne, nasi Klienci po raz pierwszy mogli zapoznać się z treścią umowy dopiero w dniu jej podpisania.

Brak świadomości rzeczywistego ryzyka kursowego

Sąd ustalił, że zawierając umowę nasi Klienci nie byli świadomi ciążącego na nich ryzyka kursowego. Nie wiedzieli, w jaki sposób kwota kredytu zostanie przeliczona w dniu wypłaty ani w jaki sposób będą wyliczane poszczególne raty.

Pracownik banku nie wyjaśnił im, w jaki sposób zmiana kursu franka szwajcarskiego będzie wpływać na wysokość zobowiązania. Kredytobiorcy sądzili natomiast, że skoro gospodarka Szwajcarii jest stabilna, to również kurs franka szwajcarskiego będzie bardzo stabilny.

Zapewnienia o stabilności franka

Sąd odnotował, że pracownicy banku przedstawiali ofertę kredytu powiązanego z CHF jako korzystną. Nasi Klienci uwierzyli zapewnieniom doradcy kredytowego, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny, a jego wahania nie będą miały istotnego wpływu na wykonywanie umowy.

W ocenie Sądu przekazane przez pracownika banku informacje nie dawały kredytobiorcom pełnego rozeznania co do istoty transakcji oraz konsekwencji ekonomicznych związanych z długoterminowym kredytem powiązanym z CHF.

Konsumencki charakter sprawy

Sąd ustalił, że nasi Klienci zawarli umowę jako konsumenci. Kredyt był przeznaczony na dokończenie budowy domu jednorodzinnego na potrzeby własne.

Aktualnie jeden z kredytobiorców prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, jednak działalność ta nigdy nie była prowadzona ani zarejestrowana w domu wybudowanym ze środków pochodzących z kredytu.

Spłaty dokonane przez naszych Klientów

W okresie od 12 listopada 2007 r. do 10 stycznia 2023 r. nasi Klienci wpłacili na rzecz PKO BP S.A. łącznie 291.245,01 zł.

Kwota ta została następnie zasądzona przez Sąd jako świadczenie podlegające zwrotowi w związku z nieważnością umowy.

Zawezwanie do próby ugodowej i reklamacja

W 2017 r. pełnomocnik naszych Klientów złożył wniosek o zawezwanie PKO BP S.A. do próby ugodowej w związku z roszczeniem o zapłatę 160.912,05 zł tytułem zwrotu świadczeń nienależnych spełnionych w związku z nieważnością umowy kredytu. Do zawarcia ugody nie doszło.

Następnie skierowano do banku reklamację, w której wezwano PKO BP S.A. do zapłaty kwoty 291.245,01 zł w terminie 14 dni od otrzymania pisma, powołując się na abuzywność klauzul zawartych w umowie. Bank odmówił uznania roszczeń, wskazując, że umowa jest wykonywana prawidłowo.

Zarzut zatrzymania zgłoszony przez bank

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik banku zgłosił zarzut zatrzymania w zakresie kwoty 188.444,50 zł, wskazując, że jest to kwota wypłacona naszym Klientom w ramach kredytu.

Bank przedstawił również propozycję ugodowego zakończenia sprawy, jednak wobec jednoznacznego stanowiska naszych Klientów do zawarcia ugody nie doszło.

Sąd: kredyt nie był kredytem walutowym

Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu nie podzielił stanowiska banku, że sporna umowa była kredytem walutowym. Wskazał, że kredyt denominowany to kredyt udzielany w walucie polskiej, którego wartość jest wyrażona w walucie obcej, ale uruchamiany jest w złotych i w złotych kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo-odsetkowych po przeliczeniu według kursu wymiany.

Sąd podkreślił, że kredyt walutowy jest kredytem udzielanym i wypłacanym w innej walucie niż krajowa. W tej sprawie kwota kredytu została w całości wypłacona naszym Klientom w walucie polskiej i przeznaczona na budowę domu jednorodzinnego w Polsce.

Sama konstrukcja kredytu denominowanego była dopuszczalna

Sąd wskazał, że sama konstrukcja kredytu denominowanego, co do zasady, mieści się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i może stanowić dopuszczalny wariant takiej umowy. Zastosowanie przeliczeń pomiędzy walutą krajową i zagraniczną nie narusza samo przez się istoty umowy kredytu.

Jednocześnie Sąd podkreślił, że w przypadku umów kredytów denominowanych zawieranych z konsumentami warunkiem ich ważności jest jasne, transparentne i nienaruszające równowagi kontraktowej określenie sposobu przeliczenia waluty polskiej na walutę obcą i odwrotnie.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd uznał, że umowa kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny była w całości nieważna z uwagi na jej sprzeczność z właściwością, czyli naturą stosunku zobowiązaniowego, oraz z zasadami współżycia społecznego.

Sąd wskazał także, że umowa zawierała szereg postanowień abuzywnych, których nie można było zastąpić żadnymi innymi regulacjami prawnymi. Także ta okoliczność prowadziła do nieważności umowy.

Abuzywne postanowienia umowne

Sąd wskazał, że abuzywny charakter miały m.in. postanowienia § 5 pkt 3, 4 i 5 umowy, § 10 ust. 1 i ust. 5 zd. 2 umowy, § 13 ust. 7 umowy, § 18 ust. 1 umowy, § 19 umowy oraz § 22 ust. 1 i 2 umowy.

Postanowienia te dawały bankowi nieskrępowane uprawnienie do jednostronnego wpływania na wysokość świadczeń stron. Kursy kupna i sprzedaży dewiz, po których przeliczano kwotę kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowe, były każdorazowo określane w tabeli kursów sporządzanej przez bank.

Jednostronne ustalanie kursu przez bank

Sąd uznał, że tylko jednej stronie stosunku prawnego, czyli bankowi, przyznano uprawnienie do jednostronnego i wiążącego określania wysokości wskaźnika wpływającego na świadczenia stron.

Kredytobiorcy nie mieli możliwości zweryfikowania kryteriów przyjętych przez bank do ustalania kursów. Umowa nie wskazywała, czym bank będzie się kierował przy określaniu wysokości kursu, a więc bank mógł wybierać dowolne kryteria wpływające na wysokość świadczeń.

Spread jako dodatkowe wynagrodzenie banku

Sąd zwrócił uwagę, że kwestionowane postanowienia przyznawały bankowi możliwość uzyskania dodatkowego wynagrodzenia, którego oszacowanie dla konsumentów było niemożliwe z powodu braku obiektywnych i przejrzystych kryteriów ustalania kursów.

Mechanizm waloryzacji przewidywał dwukrotne przeliczenie kwoty zobowiązania przy użyciu dwóch różnych mierników: kursu kupna dewiz oraz kursu sprzedaży dewiz. Ponieważ kurs kupna jest niższy od kursu sprzedaży, bank uzyskiwał nadwyżkę wynikającą z różnicy kursowej.

Kwota wypłacona była niższa od oczekiwanej

Sąd odnotował, że nasi Klienci wnioskowali o kredyt w kwocie 200.000 zł, natomiast w rzeczywistości wypłacono im 188.444,50 zł oraz 3.018,95 CHF, co według archiwalnych kursów średnich NBP stanowiło równowartość 6.998,25 zł.

Każda zmiana kursu CHF wpływała zatem zarówno na kwotę kredytu wypłacaną w złotych, jak i na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych spłacanych w złotych.

Brak wpływu kredytobiorców na kurs CHF

Sąd podkreślił, że nasi Klienci nie mieli wpływu na ustalenie kursu franka szwajcarskiego niezbędnego do określenia wzajemnych zobowiązań stron. To oni ponosili natomiast ryzyko związane ze zmianą tego kursu.

Mechanizm ustalania kursów pozostawiający bankowi swobodę został oceniony jako oczywiście sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy konsumenta.

Brak rzetelnego pouczenia o ryzyku walutowym

Sąd nie uznał za wystarczające samego formalnego potwierdzenia w umowie, że kredytobiorcy zostali poinformowani o ryzyku zmiany kursów waluty. Szczególnie istotne było to, że wcześniej pracownik banku zapewniał ich o stabilności kursu franka szwajcarskiego.

W ocenie Sądu wprowadzenie do wieloletniej umowy kredytu hipotecznego mechanizmu ryzyka kursowego wymagało od banku szczególnej staranności i wyraźnego wskazania zagrożeń, tak aby konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.

Umowa nie mogła zostać utrzymana

Sąd uznał, że abuzywne postanowienia nie mogły zostać zastąpione innymi regulacjami prawnymi. Eliminacja klauzul przeliczeniowych prowadziła więc do upadku całej umowy.

Z tego względu Sąd ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu i zasądził zwrot świadczeń spełnionych przez naszych Klientów na rzecz banku.

Zwrot świadczeń nienależnych

Skutkiem nieważności umowy była konieczność rozliczenia świadczeń spełnionych w jej wykonaniu. Nasi Klienci wpłacili na rzecz banku łącznie 291.245,01 zł.

Sąd zasądził tę kwotę od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie, przyjmując, że świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy podlegają zwrotowi.

Odsetki od dnia wyroku

Nasi Klienci domagali się odsetek od części roszczenia od 9 października 2017 r. oraz od pozostałej części od 2 marca 2023 r. Sąd zasądził jednak odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 11 lipca 2023 r., czyli od dnia wydania wyroku.

Powództwo zostało oddalone w pozostałym zakresie, dotyczącym przede wszystkim dalej idącego roszczenia odsetkowego.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie:

• 291.245,01 zł,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 11 lipca 2023 r.,
• 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd ustalił także nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-121272797/182/2007 z dnia 27 kwietnia 2007 r.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu w sprawie I C 238/23 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Własny Kąt hipoteczny.

Sąd ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu i zasądził ponad 291 tys. zł, uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, abuzywności klauzul przeliczeniowych, jednostronnego ustalania kursów przez bank, braku rzetelnej informacji o ryzyku walutowym oraz obowiązku zwrotu świadczeń nienależnych.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• ustalenie nieważności albo nieistnienia stosunku prawnego,
• dochodzenie zwrotu świadczeń nienależnych,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• jednostronne ustalanie kursów przez bank,
• brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu w sprawie I C 238/23 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszych Klientów w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.