Wyrokiem z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt I C 1833/20, Sąd Okręgowy w Kielcach, I Wydział Cywilny, zasądził od Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A. na rzecz naszej Klientki kwotę 110.882,32 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty.

Sąd zasądził również od banku na rzecz naszej Klientki kwotę 3.717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Dodatkowo nakazano ściągnąć od banku na rzecz Skarbu Państwa kwotę 241,50 zł tytułem nieuiszczonych wydatków.

Kredyt we frankach PKO BP – Kredyt Hipoteczny MIX

Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego zawartej 30 czerwca 2008 r. z PKO BP S.A. Umowa została zawarta przez naszą Klientkę i jej ówczesnego męża jako konsumentów, na potrzeby własne.

Na podstawie umowy bank udzielił kredytu w wysokości 101.546,78 CHF, przeznaczonego na spłatę zobowiązań finansowych oraz dowolny cel. Kredyt został udzielony na okres 360 miesięcy, tj. do 1 czerwca 2038 r.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach w PKO BP S.A., tym razem dotyczący produktu Kredyt Hipoteczny MIX.

Kredyt na spłatę wcześniejszych zobowiązań i potrzeby własne

Nasza Klientka w dacie zawierania umowy pozostawała w związku małżeńskim. Małżonkowie wykańczali dom i posiadali już wcześniejsze zobowiązania kredytowe. Pracownik PKO BP S.A. zaproponował im zaciągnięcie kolejnego kredytu, tym razem powiązanego z kursem CHF, na spłatę dotychczasowych zobowiązań.

Produkt został przedstawiony jako korzystny finansowo. Pracownik banku zapewniał, że frank szwajcarski jest walutą stabilną i bezpieczną.

Wniosek kredytowy i oświadczenia o ryzyku

W dniu 13 czerwca 2008 r. kredytobiorcy złożyli wniosek o kredyt mieszkaniowy Kredyt Hipoteczny MIX w walucie CHF na okres 30 lat, na kwotę 209.409,77 zł, odpowiadającą według wniosku kwocie 101.546,78 CHF.

We wniosku znalazły się standardowe oświadczenia, że kredytobiorcy nie skorzystali z oferty w walucie polskiej, wybrali ofertę w walucie wymienialnej i mają świadomość ryzyka związanego z kredytem powiązanym z walutą obcą. Oświadczenia te wskazywały m.in. na możliwość wzrostu raty i zadłużenia w przypadku wzrostu kursu waluty.

Sąd ustalił jednak, że standardowe informacje podpisane przez kredytobiorców nie zostały im szczegółowo wyjaśnione przez pracowników banku.

Wypłata kredytu według kursu kupna PKO BP

Umowa składała się z Części Szczegółowej Umowy oraz Części Ogólnej Umowy. Zgodnie z jej postanowieniami kredyt mógł być wypłacony w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań poza granicami Polski albo w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju.

W przypadku wypłaty kredytu lub transzy w walucie polskiej bank stosował kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów.

Środki z kredytu zostały wypłacone 7 lipca 2008 r. po kursie wypłaty z tabeli walut z tego dnia, wynoszącym 2,0063.

Spłata rat według kursu sprzedaży

Umowa przewidywała spłatę zadłużenia w ratach annuitetowych, a środki na spłatę kredytu były pobierane z rachunku obsługi kredytu.

W przypadku dokonywania spłat z ROR środki były pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. w dniu spłaty, według aktualnej tabeli kursów.

Oznaczało to klasyczny mechanizm przeliczeniowy: kurs kupna banku przy wypłacie kredytu i kurs sprzedaży banku przy spłacie rat.

Tabela kursów PKO BP

W Części Ogólnej Umowy „Tabela kursów” została zdefiniowana jako tabela kursów PKO BP S.A. obowiązująca w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w banku oraz na stronie internetowej banku.

Umowa nie wskazywała jednak szczegółowego, obiektywnego i weryfikowalnego mechanizmu ustalania kursów przez bank.

Rozdzielność majątkowa i samodzielne dochodzenie roszczenia

Po zawarciu umowy kredytu, w dniu 3 października 2008 r., nasza Klientka i jej ówczesny mąż zawarli umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Tego samego dnia zawarli również umowę o podział majątku wspólnego, na podstawie której nieruchomość objęta finansowaniem przypadła naszej Klientce.

Następnie wyrokiem z dnia 23 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w Kielcach rozwiązał małżeństwo przez rozwód, a wyrok rozwodowy uprawomocnił się 17 marca 2009 r.

Spłaty dokonane z majątku osobistego naszej Klientki

W okresie od 7 lipca 2008 r. do 1 grudnia 2016 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku łącznie 127.498,83 zł.

Nasza Klientka po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, w okresie od 1 września 2009 r. do 1 grudnia 2016 r., wpłaciła z własnego majątku kwotę 110.882,32 zł. To właśnie ta kwota była dochodzona w sprawie i została zasądzona przez Sąd.

Reklamacja i wezwanie do zapłaty

Pismem z dnia 16 lipca 2019 r. nasza Klientka złożyła reklamację dotyczącą umowy kredytu, wskazując, że zawiera ona postanowienia niedozwolone. Jednocześnie wezwała PKO BP S.A. do zapłaty kwoty 112.134,88 zł, obejmującej sumę uiszczonych przez nią płatności z tytułu rat.

Pismo wpłynęło do banku 22 lipca 2019 r., a bank w odpowiedzi z dnia 30 lipca 2019 r. odmówił uwzględnienia zgłoszonych roszczeń.

Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2019 r., czyli zgodnie z żądaniem pozwu.

Zarzut braku legitymacji czynnej oddalony

PKO BP S.A. podniósł zarzut braku legitymacji czynnej naszej Klientki, argumentując, że po stronie powodowej powinni występować wszyscy kredytobiorcy, w tym były mąż naszej Klientki.

Sąd nie podzielił tego stanowiska. Wskazał, że sprawa dotyczyła roszczenia pieniężnego, a więc świadczenia podzielnego, a Sąd jedynie przesłankowo badał ważność umowy kredytu. Istotne było również to, że raty objęte pozwem były spłacane przez naszą Klientkę po ustanowieniu rozdzielności majątkowej.

Sąd odnotował także, że drugi kredytobiorca złożył oświadczenie, w którym wyraził zgodę na dochodzenie przez naszą Klientkę zasądzenia na jej rzecz kwoty 110.882,32 zł z odsetkami z uwagi na zarzucaną nieważność umowy kredytowej.

Sąd: kredyt denominowany do CHF

Sąd Okręgowy w Kielcach uznał, że umowa miała charakter kredytu denominowanego do waluty obcej, spłacanego w walucie polskiej. Kredyt denominowany charakteryzuje się tym, że kwota kredytu zostaje wyrażona w walucie obcej, ale w dniu wypłaty jest przeliczana na złote i wypłacana kredytobiorcy w złotych. Raty są również wyrażone w walucie obcej, ale spłacane w złotych po przeliczeniu według kursu ustalanego zgodnie z umową.

Sąd wskazał, że sama konstrukcja denominacji nie narusza istoty umowy kredytu. Nie oznaczało to jednak automatycznie ważności spornej umowy.

Umowa sprzeczna z naturą stosunku prawnego

Sąd wskazał, że sprzeczne z naturą umowy dwustronnie zobowiązującej jest takie jej ukształtowanie, w którym jedna strona ma nieuzasadnioną swobodę określania zobowiązania zarówno swojego, jak i drugiej strony.

W przypadku kredytu denominowanego za postanowienia prowadzące do takiego skutku należy uznać te zapisy, które przyznają bankowi prawo do jednostronnego i swobodnego określenia kursu waluty w dniu wypłaty kredytu oraz w dniach płatności rat.

Bank mógł jednostronnie określać wysokość świadczeń

Sąd podkreślił, że rozmiar zobowiązania banku do wypłaty kredytu wyznacza nie tylko kwota w walucie obcej, ale przede wszystkim jej równowartość w złotych. Podobnie rzeczywisty rozmiar zobowiązania kredytobiorcy wyznacza nie wysokość raty w walucie, ale jej równowartość w złotych.

Przyznanie bankowi prawa do jednostronnego określania kursu waluty prowadzi więc do jednostronnego ustalania zarówno kwoty kredytu podlegającej wypłacie, jak i wysokości świadczeń kredytobiorcy z tytułu spłaty kapitału i odsetek.

Brak obiektywnego mechanizmu ustalania kursów

Sąd uznał, że aby umowa kredytu denominowanego była zgodna z naturą stosunku prawnego, powinna przewidywać sposób ustalenia kursu waluty pozbawiony cech jednostronności i dowolności, niezależny od decyzji banku i obiektywnie weryfikowalny.

Sporna umowa tego warunku nie spełniała. Nie regulowała sposobu ustalania kursów waluty i w żaden sposób nie ograniczała swobody PKO BP S.A. w określaniu kursu franka szwajcarskiego.

Klauzule denominacyjne i tabela kursów jako postanowienia niedozwolone

Sąd uznał, że postanowienia umowy dotyczące ustalania wysokości zobowiązania kredytobiorców przez odwołanie do kursów z tabeli banku miały charakter niedozwolonych postanowień umownych.

W szczególności dotyczyło to klauzuli denominacyjnej oraz ściśle z nią powiązanej klauzuli tabel kursowych, obejmującej m.in. § 4 ust. 1 pkt 2 COU, § 4 ust. 2 i 3 COU oraz § 22 ust. 2 pkt 1 COU.

Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul

Sąd wskazał, że postanowienia regulujące mechanizm denominacji i tabel kursowych nie zostały indywidualnie uzgodnione z naszą Klientką ani z drugim kredytobiorcą.

Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym nie jest takie, które konsument potencjalnie mógł negocjować, lecz tylko takie, które rzeczywiście powstało w wyniku indywidualnych negocjacji. Pozwany bank nie przedstawił dowodów na indywidualne wynegocjowanie kwestionowanych klauzul.

Klauzula denominacyjna określała główne świadczenia

Sąd uznał, że klauzula denominacyjna określała główne świadczenia stron umowy kredytu. To właśnie ona charakteryzowała umowę jako kredyt denominowany i decydowała o przyjęciu przez kredytobiorców ryzyka kursowego.

Nie wyłączało to jednak kontroli abuzywności, ponieważ postanowienia te nie zostały sformułowane jednoznacznie w rozumieniu wymaganym przez prawo konsumenckie i orzecznictwo TSUE.

Brak jednoznaczności i przejrzystości mechanizmu

Sąd podkreślił, że wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do ich formalnej i gramatycznej zrozumiałości. Umowa powinna przedstawiać w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu denominacji oraz związek między tym mechanizmem a pozostałymi warunkami umowy.

Konsument powinien być w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, ekonomiczne konsekwencje zawieranej umowy. W tej sprawie tak się nie stało.

Oświadczenia o ryzyku miały charakter blankietowy

Sąd uznał, że oświadczenia zawarte w umowie, we wniosku kredytowym oraz na osobnych formularzach nie świadczyły o prawidłowym wykonaniu przez bank obowiązku informacyjnego. Miały one charakter blankietowy i nie pozwalały ustalić, jakie konkretne informacje i wyjaśnienia zostały przekazane kredytobiorcom.

Z treści tych oświadczeń nie wynikało, czy informacje były prawdziwe, rzetelne oraz przekazane w sposób zrozumiały dla przeciętnego konsumenta.

Brak rzetelnego pouczenia o ryzyku kursowym

Sąd wskazał, że nie wystarczy ogólna informacja, iż kurs franka może wzrosnąć, ani nawet wyjaśnienie, że wzrost kursu spowoduje wzrost raty i salda zadłużenia w złotych.

Wymóg rzetelności nakazywał pokazanie konsekwencji, jakie wzrost kursu CHF może mieć dla kredytobiorców w okresie, na który zawarto umowę, czyli aż na 30 lat. Sąd wskazał, że wymagało to m.in. przedstawienia długookresowych danych historycznych i symulacji obrazujących możliwe skutki wzrostu kursu.

Brak informacji o możliwym skokowym wzroście kursu

Sąd podkreślił, że w ramach obowiązku informacyjnego bank powinien uprzedzić kredytobiorców o poważnym ryzyku skokowego wzrostu kursu franka szwajcarskiego. W uzasadnieniu wskazano, że w długim okresie obowiązywania umowy pojawienie się kryzysów gospodarczych powodujących gwałtowny wzrost kursu CHF było co najmniej bardzo prawdopodobne.

Bank powinien zatem pokazać kredytobiorcom, jak taki wzrost kursu może wpłynąć na ich obciążenia finansowe na różnych etapach wykonywania umowy. Tego obowiązku nie wykonano.

Zapewnienia o stabilności franka obniżały świadomość ryzyka

Sąd ustalił, że pracownik banku nie tylko nie wypełnił wobec kredytobiorców obowiązku informacyjnego w zakresie skali ryzyka walutowego, ale przez zapewnienia o stabilności kursu franka szwajcarskiego bezpodstawnie to ryzyko umniejszał.

W efekcie nasza Klientka nie została należycie poinformowana o ekonomicznych skutkach zawarcia wieloletniej umowy kredytu powiązanego z CHF.

Pracownik banku nie znał sposobu ustalania kursów

Sąd zwrócił uwagę na zeznania pracownicy banku, która brała udział w zawieraniu umowy. Świadek sama nie wiedziała, w jaki sposób ustalane są kursy w tabelach banku, a zatem nie mogła wyjaśnić tego potencjalnym kredytobiorcom w wystarczający i zrozumiały sposób.

Okoliczność ta dodatkowo potwierdzała brak realnej transparentności mechanizmu tabel kursowych.

Umowa była nieważna

Sąd Okręgowy w Kielcach uznał, że sporna umowa była nieważna. Wynikało to zarówno ze sprzeczności jej postanowień z naturą stosunku zobowiązaniowego, jak i z abuzywności klauzul denominacyjnych oraz klauzul tabel kursowych.

Po wyeliminowaniu tych postanowień umowa nie mogła dalej obowiązywać jako umowa kredytu denominowanego do CHF.

Zwrot świadczeń spełnionych przez naszą Klientkę

Skutkiem nieważności umowy był obowiązek zwrotu świadczeń spełnionych przez naszą Klientkę w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.

Sąd zasądził na jej rzecz całą dochodzoną kwotę 110.882,32 zł, odpowiadającą spłatom dokonanym z jej majątku osobistego w okresie od 1 września 2009 r. do 1 grudnia 2016 r.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Kielcach zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszej Klientki:

• 110.882,32 zł,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty,
• 3.717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Dodatkowo od banku nakazano ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa kwotę 241,50 zł tytułem nieuiszczonych wydatków.

Wygrana naszej Klientki

Wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie I C 1833/20 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszej Klientki w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Kredyt Hipoteczny MIX.

Sąd zasądził ponad 110 tys. zł wraz z odsetkami od sierpnia 2019 r., uznając zasadność argumentacji dotyczącej nieważności umowy, abuzywności klauzul denominacyjnych, braku transparentnego mechanizmu tabel kursowych, jednostronnego ustalania kursów przez bank oraz braku rzetelnego pouczenia o ryzyku kursowym.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Kredyt Hipoteczny MIX

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• Kredyt Hipoteczny MIX,
• kredyty denominowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń nienależnych,
• abuzywność klauzul denominacyjnych,
• abuzywność klauzul tabel kursowych,
• jednostronne ustalanie kursów przez bank,
• brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym,
• dochodzenie roszczeń przez jednego z byłych małżonków po rozdzielności majątkowej.

Wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie I C 1833/20 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszej Klientki w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.