Wyrokiem z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt I C 2796/22, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-1222721797/313/2006 z dnia 11 kwietnia 2006 r., zawarta z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A., jest nieważna w całości.

Sąd zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie kwotę 3.728,28 zł oraz 60.272,38 CHF, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 7 września 2022 r. do dnia zapłaty.

Sąd rozstrzygnął również, że wszelkie koszty procesu co do zasady ponosi bank, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny zawartej 11 kwietnia 2006 r. z PKO BP S.A. Nasi Klienci wystąpili z żądaniem ustalenia, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z tej umowy, a także z żądaniem zapłaty świadczeń spełnionych na rzecz banku.

Kredyt został określony jako kredyt denominowany, udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 79.265,31 CHF, z przeznaczeniem na finansowanie zakupu lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym w Krakowie na potrzeby własne oraz na zapłatę prowizji od udzielonego kredytu.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach w PKO BP S.A., w którym zasadnicze znaczenie miały postanowienia odwołujące się do tabel kursowych banku, mechanizm przeliczeniowy oraz brak realnej możliwości określenia przez konsumentów wysokości zobowiązania.

Wniosek kredytowy i cel mieszkaniowy

Nasi Klienci złożyli wniosek o kredyt mieszkaniowy w kwocie 191.000 zł w walucie CHF. Przy składaniu wniosku podpisali oświadczenie, że poniosą ryzyko zmiany kursów.

Sąd ustalił, że środki z kredytu były potrzebne na cel mieszkaniowy. Kredytowane mieszkanie nie było związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a lokal służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych.

Sąd nie miał więc wątpliwości, że nasi Klienci mieli status konsumentów.

Kwota kredytu określona w CHF

Zgodnie z umową kredyt został określony jako kredyt denominowany, udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 79.265,31 CHF. Z tej kwoty 77.680 CHF miało zostać przeznaczone na zakup lokalu mieszkalnego, a 1.585,31 CHF na zapłatę prowizji od udzielonego kredytu.

Sąd uznał jednak, że sposób ukształtowania umowy powodował, iż w rzeczywistości kwota kredytu nie została określona w sposób wymagany przez prawo bankowe. W dniu wypłaty to bank, posługując się własną tabelą kursów, ustalał faktyczną kwotę środków wypłacanych w złotych.

Wypłata kredytu według kursu kupna PKO BP

Umowa przewidywała, że kredyt może być wypłacony w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą albo w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju.

Ponieważ kredyt służył finansowaniu zakupu lokalu w Polsce, wypłata następowała w złotych. W takim przypadku bank stosował kurs kupna dla dewiz z aktualnej tabeli kursów PKO BP S.A. obowiązującej w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

Spłata rat według kursu sprzedaży

Umowa przewidywała również, że potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następowało w wysokości stanowiącej równowartość raty w walucie wymienialnej, według obowiązującego w PKO BP S.A. w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz z aktualnej tabeli kursów.

W praktyce oznaczało to zastosowanie kursu kupna przy wypłacie kredytu i kursu sprzedaży przy spłacie rat, przy czym oba kursy były ustalane przez bank.

Tabela kursów PKO BP

W umowie wskazano, że „Tabela kursów” oznacza tabelę kursów PKO BP S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych.

Sąd zwrócił uwagę, że umowa nie zawierała zasad ustalania kursów przez bank. Wewnętrzne regulacje banku nie były elementem umowy, a konsumenci nie mieli realnej możliwości ustalenia, według jakich kryteriów bank określa kurs kupna i kurs sprzedaży CHF.

Brak możliwości negocjacji warunków umowy

Sąd ustalił, że nasi Klienci nie mogli negocjować warunków umowy. Wzór umowy był nienegocjowany, a przedmiotem zmian mogły być jedynie kwestie takie jak wysokość zobowiązania, okres kredytowania, zabezpieczenia albo inne elementy poboczne.

Przedmiotem negocjacji nie były natomiast zasady ustalania kursu CHF do PLN i PLN do CHF. Postanowienia dotyczące tabel kursowych nie były także należycie wyjaśnione przez bank.

Brak zrozumienia ryzyka walutowego

Sąd ustalił, że nasi Klienci nie rozumieli ryzyka walutowego w momencie zawierania umowy. Byli zapewniani, że frank szwajcarski jest walutą stabilną. Nie rozumieli również, czym jest tabela kursów i jaki kurs będzie stosowany przez bank.

Sąd zwrócił także uwagę, że pouczenie banku odnosiło się do ogólnej zmiany kursów walut albo kursu NBP, natomiast nie wyjaśniało, że kurs stosowany do wykonania umowy będzie kursem swobodnie kształtowanym przez bank.

Reklamacja i wezwanie do zapłaty

W dniu 16 sierpnia 2022 r. nasi Klienci złożyli do PKO BP S.A. reklamację, wzywając bank do zapłaty kwoty 3.728,28 zł oraz 60.272,38 CHF w terminie 14 dni od otrzymania pisma.

W dniu 6 września 2022 r. bank odmówił zapłaty wskazanych kwot. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 7 września 2022 r., czyli od dnia następnego po udzieleniu przez bank odpowiedzi na wezwanie do zapłaty.

Spłaty dokonane przez naszych Klientów

Kredyt został wypłacony w całości. Nasi Klienci w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 2 maja 2022 r. wpłacili na rzecz banku co najmniej 3.728,28 zł oraz 69.272,38 CHF.

W sprawie dochodzono zasądzenia kwoty 3.728,28 zł oraz 60.272,38 CHF i takie kwoty zostały zasądzone przez Sąd.

Umowa darowizny wierzytelności

Sąd odnotował, że po zawarciu umowy kredytu nasi Klienci zawarli związek małżeński, a następnie zawarli umowę darowizny wierzytelności, na podstawie której wierzytelność wobec PKO BP S.A. w kwocie 3.728,28 zł i 20.024,99 CHF została przeniesiona do majątku wspólnego.

Okoliczność ta została uwzględniona przez Sąd przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy.

Sąd: umowa była nieważna w całości

Sąd Okręgowy w Krakowie uznał, że umowa jest nieważna w całości z uwagi na sprzeczność z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Podstawą oceny były art. 58 § 1 i 2 k.c.

Sąd wskazał, że rodzaj naruszeń uniemożliwiał stwierdzenie nieważności jedynie części umowy, ponieważ nieważne postanowienia dotyczyły elementów istotnych umowy, a nie istniał przepis ustawy, który wprowadzałby w ich miejsce wiążące strony zasady.

Sąd: w umowie nie określono kwoty kredytu

Sąd uznał, że w analizowanej umowie nie została określona kwota kredytu w sposób odpowiadający wymaganiom art. 69 Prawa bankowego.

Choć § 2 ust. 1 umowy wskazywał kwotę 79.265,31 CHF, to zdaniem Sądu była ona jedynie informacyjna, ponieważ faktyczna kwota wypłacana w złotych zależała od kursu kupna z tabeli kursów banku obowiązującej w dniu uruchomienia środków.

W konsekwencji to bank, na podstawie własnej tabeli kursów, ustalał faktyczną wysokość środków wypłacanych w PLN.

Brak określenia wysokości rat

Sąd wskazał również, że w umowie nie określono wysokości rat kredytu w formie kwotowej. Wysokość poszczególnych rat uzależniono od zastosowania kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty.

Kredytobiorcy w dniu zawarcia umowy nie znali kwot poszczególnych rat, ponieważ nie znali kursu, który zostanie zastosowany w przyszłości, i nie mieli na ten kurs żadnego wpływu.

Bank mógł dowolnie kształtować zobowiązanie konsumentów

Sąd uznał, że do umowy wprowadzono klauzule, które dawały bankowi całkowitą dowolność w ustaleniu wysokości zobowiązania konsumentów – zarówno w zakresie poszczególnych rat, jak i całej kwoty, którą mieli zwrócić.

Bez znaczenia była ewentualna polityka banku dotycząca ustalania kursów, ponieważ była niezależna od kredytobiorców i nieznana im w chwili zawarcia umowy.

Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Sąd uznał, że umowa prowadziła do bezwzględnego uprzywilejowania banku w zakresie ustalenia wysokości zobowiązania konsumentów. Kredytobiorcy już w momencie zawarcia umowy byli pozbawieni wiedzy o wyraźnej granicy swojego zobowiązania, dotyczącego głównego postanowienia umownego.

Sąd podkreślił różnicę ekonomiczną i informacyjną między konsumentem a bankiem. Bank, jako profesjonalna instytucja finansowa, dysponował znacznie większą wiedzą o ryzyku ekonomicznym i makroekonomicznym związanym z zawarciem i wykonywaniem umowy.

Bank przyznał sobie zbyt daleko idące uprawnienie

W ocenie Sądu bank przyznał sobie w umowie zbyt daleko idące uprawnienie do kształtowania swojej wierzytelności wobec klienta. Jednocześnie analogiczne uprawnienie nie przysługiwało konsumentom wobec banku.

Kredytobiorcy nie mogli na podstawie jednostronnego oświadczenia zdecydować, że bank ma zapłacić im więcej przy zachowaniu obowiązku zwrotu należności jak w pierwotnej umowie. Mechanizm działał więc wyłącznie na korzyść banku.

Wybór kredytu w PLN nie był rozstrzygającym argumentem

Sąd odrzucił argument, że nasi Klienci mogli wybrać kredyt w PLN. Wskazał, że nie ma nic nagannego w poszukiwaniu przez konsumentów rozwiązań najbardziej korzystnych ekonomicznie, także w krótkim horyzoncie czasowym.

Sąd podkreślił, że trudno oczekiwać od konsumenta, aby w momencie zaciągania kredytu przewidywał zmiany kursów walut na rynkach światowych, w szczególności waluty kraju, na którego politykę fiskalną i gospodarczą nie ma żadnego wpływu.

Brak jasnej informacji o możliwości spłaty w CHF

Sąd ocenił, że nasi Klienci od początku nie posiadali informacji wprost, że mogą spłacać kredyt bezpośrednio w CHF, a nie w PLN za pośrednictwem banku i jego kursu przeliczeniowego.

W ocenie Sądu uprawnienie takie nie wynikało wprost zwłaszcza z postanowień dotyczących podstawowych zasad udzielenia i spłaty kredytu.

Abuzywność klauzul przeliczeniowych

Sąd uznał, że nieważność umowy może być również przyjęta z uwzględnieniem przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych, tj. art. 385¹ k.c.

Sąd powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym niedozwolone są postanowienia umowy kredytu denominowanego w obcej walucie, które uzależniają warunki waloryzacji świadczenia pieniężnego od woli banku, w szczególności przez odwołanie do kursów z tabeli banku bez wskazania skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych.

Klauzule określały główne świadczenia

Sąd uznał, że kwestionowane klauzule określały główne świadczenia stron. Mechanizm waloryzacji wpływał bowiem na wysokość rat kredytu spłacanych w złotych polskich, a rata kredytu i wysokość kredytu należą do głównych postanowień umowy.

Przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej w PLN na CHF prowadziło do ustalenia salda kredytu, a przeliczenie rat wyrażonych w CHF na PLN prowadziło do ustalenia wysokości rat faktycznie spłacanych przez kredytobiorców.

Brak jednoznaczności postanowień

Sąd wskazał, że postanowienia dotyczące zasad ustalania kursu przez bank w umowie w ogóle nie istniały, ponieważ zostały przemilczane. Z tego względu były niejednoznaczne.

Argumentacja banku odwołująca się do wewnętrznych regulacji była bezprzedmiotowa, ponieważ regulacje wewnętrzne banku nie były elementem umowy.

Pouczenie o ryzyku było mylące

Sąd ocenił, że pouczenie udzielone konsumentom przez bank dotyczyło zmiany kursów walut w rozumieniu ogólnym albo kursu NBP, ale nie dotyczyło tego, że kurs stosowany do umowy będzie swobodnie kształtowany przez bank.

W tym sensie pouczenie było mylące i nieprawdziwe, ponieważ nie odnosiło się do rzeczywistego mechanizmu przewidzianego w umowie.

Brak znaczenia kursów historycznych

Sąd wskazał, że prezentowanie przez bank kursów historycznych CHF nie miało znaczenia dla oceny jednoznaczności postanowień. Nawet gdyby bank przedstawiał kursy historyczne stosowane przez siebie, kredytobiorcy nie zostali pouczeni o tym, że bank może dowolnie zmienić kurs stosowany do wykonania umowy.

Kluczowe było więc nie samo ryzyko rynkowej zmiany kursu CHF, ale ryzyko wynikające z umownego odwołania do kursu ustalanego przez bank.

Sprzeczność z dobrymi obyczajami

Sąd uznał, że przyznanie bankowi jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy było sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Bank wykorzystał słabszą pozycję konsumentów przy zawieraniu umowy, milcząc o tym, że sam będzie swobodnie kształtował wysokość zobowiązania klienta bez żadnego ograniczenia.

Rażące naruszenie interesu konsumenta

Zdaniem Sądu mechanizm ustalania kursu waluty rażąco naruszał interes konsumenta. Umożliwiał bowiem wzrost zobowiązania bez żadnego ograniczenia, w oparciu o uprawnienie przysługujące wyłącznie bankowi.

Konsument nie miał analogicznego uprawnienia pozwalającego mu zdecydować, że jego zobowiązanie będzie maleć. Umowa kształtowała więc sytuację kredytobiorców w sposób całkowicie niedookreślony i jednostronnie zależny od banku.

Brak możliwości utrzymania umowy w części

Sąd odrzucił możliwość modyfikacji abuzywnego postanowienia umowy. Wskazał, że skutkiem zastosowania art. 385¹ k.c. jest brak związania postanowieniem umownym, a nie jego przekształcenie w inną treść.

Sąd uznał również, że nie można było wyeliminować wyłącznie części odnoszącej się do arbitralnie ustalanej marży, ponieważ kurs waluty był wynikiem integralnego mechanizmu, którego poszczególne elementy składały się dopiero na ostateczny kurs.

Interes prawny w ustaleniu nieważności

Sąd uznał, że nasi Klienci posiadali interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Umowa formalnie obowiązywała, a kredytobiorcy byli zobowiązani do dalszej spłaty rat.

Istniała więc niepewność co do ważności umowy, wysokości zobowiązania oraz wymagalności świadczeń. Ustalenie nieważności usuwało tę niepewność.

Zwrot świadczeń nienależnych

Sąd uwzględnił roszczenie o zapłatę na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c., zasądzając to, co nasi Klienci świadczyli na poczet nieważnej umowy w walucie PLN i CHF.

Sąd nie uwzględnił zarzutu przedawnienia. Przyjął, że termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji w tym zakresie.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie:

• 3.728,28 zł,
• 60.272,38 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 7 września 2022 r. do dnia zapłaty.

Sąd ustalił także nieważność w całości umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 203-1222721797/313/2006 z dnia 11 kwietnia 2006 r.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 2796/22 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Własny Kąt hipoteczny.

Sąd ustalił nieważność umowy w całości oraz zasądził ponad 3 tys. zł i ponad 60 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej sprzeczności umowy z prawem i zasadami współżycia społecznego, abuzywności klauzul przeliczeniowych, braku jednoznacznych zasad ustalania kursów, jednostronnego kształtowania zobowiązania przez bank oraz braku możliwości utrzymania umowy po eliminacji wadliwych postanowień.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• ustalenie nieważności umowy kredytu,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• jednostronne ustalanie kursów przez bank,
• brak transparentnego mechanizmu tabel kursowych,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 2796/22 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszych Klientów w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.