Wyrokiem z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt I C 3565/21, Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny, ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 46 1020 2892 0000 5396 0041 1876, zawarta 9 stycznia 2009 r. przez naszych Klientów z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A., jest nieważna.

Sąd zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie kwotę 96.883,34 zł oraz 117.360,40 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 stycznia 2023 r. do dnia 2 października 2023 r., z zastrzeżeniem jednoczesnego zaoferowania przez naszych Klientów zwrotu na rzecz banku kwoty 497.624,84 zł albo zabezpieczenia roszczenia banku o jej zwrot.

Sąd zasądził również od banku na rzecz naszych Klientów łącznie kwotę 12.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 11.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny zawartej 9 stycznia 2009 r. z PKO BP S.A. Umowa była aneksowana 22 grudnia 2011 r. oraz 21 grudnia 2012 r.

Nasi Klienci poszukiwali finansowania w złotych polskich na pokrycie kosztów budowy domu jednorodzinnego w Myślenicach. Po pozytywnej decyzji banku zawarli umowę kredytu udzielonego w walucie wymienialnej, spłacanego w ratach malejących, o zmiennym oprocentowaniu.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach w PKO BP S.A., w którym zasadnicze znaczenie miały: mechanizm denominacji, tabele kursowe banku, brak rzeczywistego wpływu kredytobiorców na wysokość wypłaty i spłaty oraz brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym.

Kwota kredytu i wypłata w złotych

Kwota kredytu została określona w umowie na 180.361,48 CHF. Kredyt został wypłacony naszym Klientom w trzech transzach, po przeliczeniu według kursu kupna dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego.

Bank wypłacił:

• 31 marca 2009 r. kwotę 36.072,00 CHF, co stanowiło równowartość 109.110,59 zł, przy kursie 3,0248,
• 24 lipca 2009 r. kwotę 74.128,98 CHF, co stanowiło równowartość 200.000 zł, przy kursie 2,6980,
• 24 września 2009 r. kwotę 70.160,50 CHF, co stanowiło równowartość 188.514,25 zł, przy kursie 2,6869.

Łącznie kredyt został więc wypłacony w złotych, przy zastosowaniu kursów ustalanych przez bank w datach uruchomienia poszczególnych transz.

Brak wpływu na datę wypłaty i kurs CHF

Sąd ustalił, że nasi Klienci nie mieli świadomości, w jaki sposób dojdzie do przeliczeń kwot kredytu. Nie wyjaśniono im sposobu ustalania kursu kupna CHF stosowanego przez bank przy wypłacie kredytu ani kursu sprzedaży stosowanego przy spłacie rat.

Nie wiedzieli również, czym jest tabela kursowa banku, nie mieli wpływu na jej wysokość i nie posiadali świadomości, w jakim celu kwota wypłacana im w PLN była przeliczana na franki szwajcarskie.

Uruchomienie kredytu miało następować w terminie nieprzekraczającym 5 dni roboczych od spełnienia warunków umowy. W ocenie Sądu powodowało to, że kredytobiorcy byli pozbawieni realnego wpływu na datę wypłaty kredytu, a tym samym na kurs CHF zastosowany do przeliczenia salda zobowiązania.

Spłata rat według kursu sprzedaży banku

Spłata kredytu miała następować w 252 malejących ratach miesięcznych kapitałowo-odsetkowych. Raty były uiszczane w złotych, po ich uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej PKO BP S.A. obowiązującego w dniu spłaty.

W dacie zawarcia umowy nasi Klienci nie znali wysokości comiesięcznego obciążenia. Nie wiedzieli, jaką dokładnie kwotę będą musieli każdorazowo zapłacić bankowi tytułem raty kredytu.

Mechanizm umowny prowadził więc do sytuacji, w której bank stosował kurs kupna przy wypłacie kredytu oraz kurs sprzedaży przy spłacie rat, przy czym oba kursy pochodziły z tabeli tworzonej przez bank.

Brak wcześniejszego udostępnienia umowy i brak negocjacji

Sąd ustalił, że przed złożeniem podpisów naszym Klientom nie została udostępniona treść umowy kredytowej. Nie mogli wcześniej swobodnie zapoznać się z jej zapisami.

Wzorzec umowny nie podlegał negocjacjom. Kredytobiorcy mogli jedynie zawrzeć umowę na przedstawionych warunkach albo odmówić jej zawarcia.

Sąd uznał, że umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego, który nie został dostarczony konsumentom przed podpisaniem w sposób pozwalający na swobodną analizę i weryfikację jego treści.

Brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym

Sąd ustalił, że nasi Klienci nie zostali wyczerpująco pouczeni o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu denominowanego do CHF. Nie przedstawiono im symulacji pokazującej wpływ wzrostu kursu CHF na saldo kredytu i wysokość poszczególnych rat.

Nie pokazano im również historycznych wahań kursu CHF ani nie poinformowano o problemach wynikających z tego rodzaju umów zawieranych za granicą. Nasi Klienci byli natomiast zapewniani o stabilności franka szwajcarskiego.

Nie udzielono także rzetelnego pouczenia dotyczącego ryzyka związanego z oprocentowaniem i nie wyjaśniono, w jaki sposób zostało ono skonstruowane oraz jakie czynniki mogły wpływać na jego zmianę.

Kredyt na cel mieszkaniowy

Sąd ustalił, że kredyt był przeznaczony na cel mieszkaniowy. Wprawdzie w dacie zawarcia umowy jeden z kredytobiorców prowadził działalność gospodarczą, ale koszt kredytu nigdy nie był rozliczany w jej ramach.

Kredytowana nieruchomość nie była wynajmowana, a cel kredytu został w całości zrealizowany. Nasi Klienci pozostawali w związku małżeńskim w ustroju wspólności majątkowej.

Spłaty dokonane przez naszych Klientów

W okresie od daty zaciągnięcia kredytu do 5 lipca 2021 r. nasi Klienci spełnili na rzecz PKO BP S.A. świadczenia kredytowe w kwotach 96.883,34 zł oraz 117.360,40 CHF.

Kwoty te zostały następnie zasądzone przez Sąd, z uwzględnieniem skutecznie podniesionego przez bank zarzutu zatrzymania.

Oświadczenie kredytobiorców po pouczeniu Sądu

W dniu 20 stycznia 2023 r. nasi Klienci oświadczyli bankowi, że po zapoznaniu się z pouczeniem Sądu o konsekwencjach prawnych stwierdzenia nieważności umowy podtrzymują żądanie pozwu.

Jednocześnie zrezygnowali z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych oraz z możliwości utrzymania umowy w mocy po ich zastąpieniu przepisami prawa krajowego.

Sąd przyjął, że roszczenie odsetkowe stało się wymagalne od dnia następnego, tj. 21 stycznia 2023 r.

Sąd: umowa była nieważna

Sąd Okręgowy w Krakowie uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części. W całości uwzględniono żądanie ustalenia nieważności umowy oraz żądanie zasądzenia należności głównej, a weryfikacji podlegały jedynie należności uboczne, w tym z uwagi na zarzut zatrzymania.

W ocenie Sądu umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne dotyczące głównych świadczeń stron, kształtujące prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z naturą stosunku umownego, dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający interesy kredytobiorców.

Sąd wskazał również, że analizowany stosunek umowny był nieważny w świetle art. 58 § 2 k.c. oraz sprzeczny z naturą zobowiązania w rozumieniu art. 353¹ k.c.

Abuzywne postanowienia umowne

Sąd wskazał, że w szczególności niedozwolony charakter miały postanowienia dotyczące salda kredytu, sposobu jego przeliczenia, przesłanek wahań, braku wpływu na datę przeliczenia, wysokości poszczególnych rat realnej spłaty, sposobu ich ustalania oraz zasad oprocentowania.

Wśród postanowień uznanych za abuzywne Sąd wymienił m.in.:

• § 3 ust. 1 i 2 COU oraz § 6 ust. 1 CSU,
• § 4 ust. 2 i 3 COU,
• § 22 COU,
• § 23 COU.

Po wyłączeniu tych postanowień umowa kredytu nie mogła wiązać w pozostałej części.

Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Sąd uznał, że zawarcie umowy nie było wyrazem w pełni świadomej i rozważnej decyzji kredytobiorców. Wpływ na treść umowy miały brak koniecznej wiedzy oraz presja ekonomiczna, a bank wykorzystał swoją przewagę jako profesjonalna instytucja finansowa.

Nasi Klienci działali w zaufaniu do banku i doradcy, który przedstawiał kredyt denominowany jako opcję bezpieczną, przewidywalną i korzystniejszą od kredytu złotowego.

Sąd podkreślił, że doszło do rażącego naruszenia obowiązków informacyjnych banku oraz nierzetelnego ukształtowania sytuacji ekonomicznej konsumentów.

Asymetria ryzyka kursowego

Na szczególne podkreślenie zasługuje ocena Sądu dotycząca konstrukcji umowy. Sąd wskazał, że umowa przerzucała całe ryzyko kursowe wyłącznie na kredytobiorców, podczas gdy bank zarabiał na kredycie w momencie jego udzielenia, niezależnie od późniejszych wahań kursu waluty.

W ocenie Sądu prowadziło to do nierówności konstrukcyjnej umowy z uwagi na tzw. asymetrię ryzyka kursowego. Jednocześnie oznaczało rażące naruszenie interesów konsumentów przez nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron na niekorzyść kredytobiorców.

Sprzeczność z naturą zobowiązania

Sąd wskazał, że świadczenie w stosunku zobowiązaniowym powinno być oznaczone w chwili zawarcia umowy albo nadawać się do oznaczenia później według kryteriów określonych już w chwili powstania zobowiązania.

Pozostawienie jednej ze stron możliwości oznaczenia świadczenia bez jakichkolwiek ograniczeń jest sprzeczne z art. 353¹ k.c. i prowadzi do nieważności zobowiązania. W tej sprawie wysokość zobowiązania kredytobiorców z tytułu zwrotu kapitału i odsetek była określana dowolnie przez bank.

Bank samodzielnie określał wysokość zobowiązania

Sąd zwrócił uwagę, że nasi Klienci wnioskowali o udostępnienie kwoty w ostatecznej wysokości 495.000 zł. Kwota ta została następnie przeliczona przez bank na franki szwajcarskie według kursu ustalonego przez bank.

Bank decydował także o dacie przeliczenia, ponieważ była ona uzależniona od daty wypłaty środków, na którą kredytobiorcy nie mieli wpływu. W konsekwencji nasi Klienci zaciągnęli zobowiązanie kredytowe, nie znając w dacie złożenia oświadczenia woli wysokości uzyskanego kredytu.

Tabela kursów jako mechanizm jednostronny

Przeliczenie wysokości świadczenia następowało w oparciu o tabelę kursów walut obcych ustaloną przez bank. Umowa nie zawierała obiektywnego kryterium pozwalającego określić wymiar świadczenia ani granic, w których bank musiałby poruszać się przy ustalaniu kursu.

Nasi Klienci nie mieli wpływu na treść tabeli kursów w dacie uruchomienia kredytu, a właśnie ta data decydowała o kursie przeliczenia. Nie istniał więc stały algorytm pozwalający obiektywnie zweryfikować prawidłowość przeliczeń.

Spread i dodatkowe, ukryte wynagrodzenie banku

Sąd wskazał, że niejasne i nieweryfikowalne określenie sposobu ustalania kursów wymiany walut stanowiło dodatkowe, ukryte wynagrodzenie banku. Jego wysokość była dowolnie określana przez bank i mogła mieć istotne znaczenie dla kredytobiorców.

Spłata kredytu miała następować według kursu sprzedaży z tabeli banku. W ten sposób bank zastrzegł sobie możliwość jednostronnej zmiany wysokości zobowiązania kredytobiorców przez obniżenie kursu zakupu przy wypłacie oraz podniesienie kursu sprzedaży przy spłacie poszczególnych rat.

Klauzule dotyczyły głównych świadczeń

Sąd uznał, że klauzule denominacyjne dotyczyły świadczeń głównych. Obejmowały m.in. przeliczenie zadłużenia wskazanego w złotych na franki szwajcarskie, następnie przeliczenie kwoty w CHF na złote w dniu wypłaty, zastosowanie stopy referencyjnej LIBOR oraz sposób spłaty i przeliczenia rat.

Jednocześnie postanowienia te nie zostały sformułowane jednoznacznie, prostym i zrozumiałym językiem, ponieważ nie pozwalały określić wysokości świadczeń bez decyzji banku.

Brak podstaw do „odfrankowienia”

Sąd wskazał, że brak było podstaw prawnych do tzw. odfrankowienia umowy. Po eliminacji klauzul abuzywnych nie było możliwości utrzymania umowy jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki właściwej dla franka szwajcarskiego.

Sąd zwrócił również uwagę na brak podstaw do zastosowania stawki bazowej LIBOR do waluty PLN.

Naruszenie art. 69 Prawa bankowego

Sąd dopatrzył się także naruszenia art. 69 Prawa bankowego. Umowa kredytu powinna określać m.in. kwotę i walutę kredytu, wysokość oprocentowania oraz warunki jego zmiany.

W analizowanej umowie kwota kredytu była ustalana przez kredytobiorców w złotych, następnie samodzielnie przeliczana przez bank na CHF, a finalnie wypłacana w złotych według kursu ustalonego przez bank w narzuconej dacie wypłaty. O wysokości spłaty również decydował bank, określając ratę w CHF i stosując kurs sprzedaży dewiz obowiązujący w banku.

Interes prawny w ustaleniu nieważności

Sąd uznał, że nasi Klienci wykazali interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu. Kredyt nie został bowiem całkowicie spłacony.

Samo zasądzenie kwot uiszczonych przez kredytobiorców nie zniwelowałoby dalszego sporu dotyczącego niespełnionych świadczeń. Prawomocne ustalenie nieważności umowy pozwala natomiast na definitywne rozliczenie stron.

Zarzut zatrzymania

PKO BP S.A. zgłosił zarzut zatrzymania kwot 96.883,34 zł oraz 117.360,40 CHF. Sąd uznał zarzut zatrzymania za skuteczny.

Skutek hamujący zarzutu zatrzymania nastąpił z dniem otrzymania przez naszych Klientów stosownego oświadczenia materialnoprawnego, co miało miejsce 3 października 2023 r.

Z tego względu Sąd zasądził odsetki od należności głównych od dnia 21 stycznia 2023 r. do dnia 2 października 2023 r., z zastrzeżeniem jednoczesnego zaoferowania przez kredytobiorców zwrotu kwoty 497.624,84 zł albo zabezpieczenia roszczenia banku o jej zwrot.

Zasądzone kwoty

Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie:

• 96.883,34 zł,
• 117.360,40 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 21 stycznia 2023 r. do dnia 2 października 2023 r.,
• 12.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd ustalił również nieważność umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 46 1020 2892 0000 5396 0041 1876 z dnia 9 stycznia 2009 r.

Wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 3565/21 stanowi korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy Własny Kąt hipoteczny.

Sąd ustalił nieważność umowy i zasądził ponad 96 tys. zł oraz ponad 117 tys. CHF, uznając zasadność argumentacji dotyczącej sprzeczności umowy z naturą zobowiązania, abuzywności klauzul przeliczeniowych, braku rzetelnej informacji o ryzyku kursowym, jednostronnego ustalania kursów przez bank, asymetrii ryzyka oraz braku możliwości utrzymania umowy po eliminacji niedozwolonych postanowień.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• ustalenie nieważności umowy kredytu,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul przeliczeniowych,
• jednostronne ustalanie kursów przez bank,
• brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym,
• zarzut zatrzymania w sprawach frankowych,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie I C 3565/21 jest kolejnym korzystnym rozstrzygnięciem dla naszych Klientów w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.