Wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I ACa 443/22, Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny, rozpoznał apelacje obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I C 2805/20, wydanego w sprawie naszych Klientów przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A.

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej roszczenia o zapłatę i zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie kwoty 193.805,35 zł oraz 48.988,77 CHF, obie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 marca 2023 r. do dnia zapłaty.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku w całości oraz zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów kwotę 9.100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd podwyższył także kwotę kosztów procesu za pierwszą instancję z 1.000 zł do 11.817 zł.

Kredyt we frankach Nordea-Habitat – obecnie PKO BP S.A.

Sprawa dotyczyła umowy nr LKM-CHF-OKRA3-07-000005 o kredyt mieszkaniowy Nordea-Habitat, zawartej 2 maja 2007 r. z Nordea Bank Polska S.A., którego następcą prawnym jest obecnie PKO BP S.A.

Nasi Klienci domagali się ustalenia nieważności umowy oraz zasądzenia zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnego kredytu. Umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego banku, bez możliwości negocjowania jej treści.

Był to kolejny spór dotyczący kredytu we frankach, w którym zasadnicze znaczenie miały klauzule denominacyjne, mechanizm tabel kursowych banku oraz brak równomiernego rozłożenia ryzyka walutowego.

Umowa Nordea-Habitat denominowana do CHF

Na podstawie umowy bank udzielił naszym Klientom kredytu denominowanego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 119.388,35 CHF. Kredyt był przeznaczony na finansowanie części kosztów nabycia nieruchomości gruntowej w Michałowicach oraz refinansowanie nakładów i kosztów poniesionych na budowę domu.

Umowa przewidywała okres kredytowania od 2 maja 2007 r. do 1 maja 2027 r. Kredyt miał być spłacany w 240 równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Oprocentowanie oparto na zmiennej stopie procentowej, stanowiącej sumę stopy bazowej LIBOR 3M oraz marży banku.

Podwyższenie kwoty kredytu aneksem

W dniu 14 marca 2008 r. strony zawarły aneks nr 1, na podstawie którego kwota kredytu została podwyższona do równowartości 219.320,21 CHF. Jako kolejny cel kredytu wskazano budowę domu jednorodzinnego w Michałowicach.

Sąd Apelacyjny odnotował, że łączna kwota oddana do dyspozycji naszych Klientów wyniosła 480.000 zł.

Wypłata kredytu w złotych

Zgodnie z Częścią Ogólną Umowy kredyt mieszkaniowy Nordea-Habitat był udzielany w złotych. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu w złotych miała zostać określona przez przeliczenie kwoty wyrażonej w walucie denominacji według kursu kupna z tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu uruchomienia środków.

Kredyt został uruchomiony w trzech transzach:

• 14 maja 2007 r. w wysokości 115.555,56 CHF, co stanowiło równowartość 260.000 zł, przy kursie 2,2500,
• 25 marca 2008 r. w wysokości 58.770,34 CHF, co stanowiło równowartość 130.000 zł, przy kursie 2,2120,
• 12 czerwca 2008 r. w wysokości 43.541,36 CHF, co stanowiło równowartość 90.000 zł, przy kursie 2,0670.

Spłata rat według kursu sprzedaży banku

Umowa przewidywała, że harmonogram spłat kredytu denominowanego jest wyrażony w walucie, w której kredyt jest denominowany, natomiast spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej.

Do przeliczeń rat kapitałowo-odsetkowych bank stosował kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty. Mechanizm umowy przewidywał więc zastosowanie kursu kupna przy wypłacie kredytu oraz kursu sprzedaży przy spłacie rat.

Brak negocjacji umowy

Sąd Okręgowy ustalił, a Sąd Apelacyjny przyjął te ustalenia za prawidłowe, że naszym Klientom przedstawiono gotową ofertę umowy, którą mogli zaakceptować albo odrzucić. Nie mieli możliwości negocjowania ani modyfikowania treści umowy.

Umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca bankowego. Kwestionowane postanowienia dotyczące denominacji i tabel kursowych nie były indywidualnie uzgadniane.

Brak symulacji kursu CHF mimo prośby kredytobiorcy

Nasi Klienci korzystali z doradcy finansowego Open Finance, który skierował ich do Nordea Bank Polska S.A. Zależało im na kredycie wypłacanym w PLN. Kredyt denominowany do CHF został im polecony jako najlepszy z uwagi na wysokość dochodów oraz wysokość rat kredytu złotowego.

Sąd ustalił, że Klienci wiedzieli, iż kurs CHF jest zmienny, ale w banku zapewniano ich, że kredyt jest bezpieczny, a różnice kursowe mogą być niewielkie. Przed zawarciem umowy nie przedstawiono im symulacji kursu CHF, mimo że jeden z kredytobiorców o taką symulację prosił.

Bank odmówił stosowania kursu NBP

Przed zawarciem umowy nasz Klient pytał przedstawiciela banku, czy istnieje możliwość stosowania kursu CHF według tabeli NBP. Otrzymał odpowiedź negatywną.

Okoliczność ta miała znaczenie dla oceny, że mechanizm przeliczeniowy był oparty na kursach banku, a nie na zewnętrznym, obiektywnym mierniku znanym konsumentom.

Porozumienie umożliwiające spłatę w CHF

W dniu 4 września 2014 r. strony podpisały porozumienie do umowy kredytu. Przewidziano w nim możliwość dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w walucie denominacji.

Późniejsze porozumienie nie usunęło jednak pierwotnej wadliwości umowy. Ocena abuzywności postanowień dokonywana jest według stanu z chwili zawarcia umowy.

Spłaty dokonane przez naszych Klientów

W okresie od dnia zawarcia umowy do 10 lipca 2020 r. nasi Klienci uiścili na rzecz banku tytułem spłaty rat kredytowych kwotę 193.805,35 zł, w tym 121.866,38 zł tytułem kapitału, 71.938,93 zł tytułem odsetek oraz 0,04 zł tytułem odsetek karnych, a także kwotę 48.988,77 CHF.

Kwoty te zostały ostatecznie zasądzone przez Sąd Apelacyjny na rzecz naszych Klientów.

Wezwanie do zapłaty i odmowa banku

Pismem z 30 września 2020 r. nasi Klienci wezwali bank do zapłaty kwot 193.805,35 zł oraz 48.988,77 CHF w terminie 14 dni od otrzymania pisma. Bank deklarował, że pismo zostało mu doręczone 5 października 2020 r.

Pismem z 4 listopada 2020 r. PKO BP S.A. odmówił uznania roszczeń. Pozew został doręczony bankowi 19 stycznia 2021 r.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I C 2805/20, ustalił nieważność umowy kredytu zawartej przez naszych Klientów z Nordea Bank Polska S.A. W pozostałym zakresie powództwo zostało jednak oddalone.

Sąd Okręgowy przyjął, że skoro suma spłat dokonanych przez kredytobiorców była niższa niż kwota wypłaconego im kapitału, to roszczenie o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie. W tym zakresie Sąd Okręgowy odwołał się do koncepcji salda.

Apelacja naszych Klientów

Nasi Klienci zaskarżyli wyrok w części oddalającej roszczenie o zapłatę oraz w zakresie kosztów procesu. Zarzucili m.in. błędne zastosowanie przepisów o nienależnym świadczeniu i bezpodstawnym wzbogaceniu oraz błędne przyjęcie, że kredytobiorcom nie przysługuje zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.

W apelacji podniesiono, że stronie, która wykonywała nieważną umowę kredytu, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego, niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest jednocześnie dłużnikiem banku z tytułu zwrotu wypłaconego kapitału.

Apelacja banku oddalona w całości

PKO BP S.A. również zaskarżył wyrok, kwestionując ustalenie nieważności umowy. Bank zarzucał m.in., że umowa była ważną umową kredytu denominowanego, że postanowienia nie były abuzywne, że kredytobiorcy byli poinformowani o ryzyku oraz że umowę można utrzymać w mocy.

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska banku i oddalił apelację PKO BP S.A. w całości.

Sąd Apelacyjny: klauzule denominacyjne były abuzywne

Sąd Apelacyjny zgodził się z oceną Sądu Okręgowego, że postanowienia umowy kredytu zawierały niedozwolone klauzule umowne. Dotyczyło to postanowień określających zasady przeliczenia kwoty kredytu przy wypłacie oraz zasady przeliczania rat na walutę obcą, które pozwalały bankowi swobodnie kształtować kurs waluty.

Sąd Apelacyjny wskazał, że takie klauzule kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy, ponieważ uzależniają wysokość świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Brak równomiernego rozłożenia ryzyka

Sąd Okręgowy wskazał, a Sąd Apelacyjny podzielił tę ocenę, że ryzyko kursu CHF nie było rozłożone równomiernie. Tylko kredytobiorcy ponosili ryzyko kursowe związane z wahaniami waluty.

Samo uzależnienie wysokości raty kredytu od kursu CHF nie musiałoby być niedozwolone. Jednak brak górnej granicy ryzyka związanego ze wzrostem kursu prowadził do ukształtowania stosunku prawnego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes konsumenta.

Kredyt przedstawiany jako tani, bezpieczny i stabilny

Sąd zwrócił uwagę, że kredyt według zapewnień banku z chwili zawierania umowy miał być tani, bezpieczny i stabilny. Tymczasem konstrukcja umowy powodowała, że cały ciężar ryzyka spoczywał na konsumentach.

Sąd wskazał, że bank jako profesjonalista powinien był wziąć pod uwagę możliwość istotnego wzrostu kursu CHF i zabezpieczyć przed taką sytuacją klientów. Tego jednak nie uczynił.

Konsument nie znał rzeczywistego salda w złotych

W uzasadnieniu wskazano, że przy obowiązywaniu klauzul denominacyjnych klient wie, ile CHF ma do spłacenia, ale nie wie, ile złotych będzie musiał na to przeznaczyć. Saldo kredytu wyrażone w CHF pozostaje zmienne w przeliczeniu na PLN, ponieważ zależy od aktualnego kursu franka.

Oznaczało to brak pewności co do rzeczywistej kwoty zobowiązania w walucie, w której kredytobiorcy osiągali dochody i w której kredyt był im faktycznie potrzebny.

Klauzule określały główne świadczenia stron

Sąd uznał, że sporne klauzule określały główne świadczenia stron, w tym wysokość salda kredytu oraz wysokość rat. Określały także charakter produktu zaoferowanego przez bank.

Bez tych klauzul nie wiadomo, w jaki sposób wykonywać umowę, jak ustalić saldo kredytu, wysokość rat oraz oprocentowanie — czy według stawki właściwej dla CHF, czy według stawki właściwej dla kredytów złotowych.

Umowa nie mogła obowiązywać po eliminacji klauzul

Sąd uznał, że po wyłączeniu abuzywnych klauzul denominacyjnych umowa nie mogła dalej obowiązywać. Nie było podstaw prawnych do uzupełnienia jej innymi regulacjami ani do arbitralnego narzucenia stronom nowej treści umowy.

W konsekwencji umowa nie zawierała elementów koniecznych do jej ważności jako umowy kredytu i należało stwierdzić jej nieważność w całości.

Sąd Apelacyjny odrzucił teorię salda

Kluczową zmianą w postępowaniu apelacyjnym było uwzględnienie apelacji naszych Klientów w zakresie roszczenia o zapłatę. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, który oddalił roszczenie pieniężne, opierając się na teorii salda.

Sąd Apelacyjny zasądził pełne dochodzone kwoty świadczeń spełnionych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej umowy: 193.805,35 zł oraz 48.988,77 CHF.

Zwrot świadczeń nienależnych

Stwierdzenie nieważności umowy oznaczało, że świadczenia spełnione przez naszych Klientów na rzecz banku były świadczeniami nienależnymi. Sąd Apelacyjny uznał, że kredytobiorcy mogą domagać się ich zwrotu, niezależnie od rozliczenia roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału.

W rezultacie Sąd zasądził kwoty odpowiadające świadczeniom spełnionym przez naszych Klientów w PLN i CHF.

Odsetki od 7 marca 2023 r.

Sąd Apelacyjny zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od obu kwot od dnia 7 marca 2023 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie apelacja naszych Klientów została oddalona, co dotyczyło przede wszystkim dalej idącego żądania odsetkowego.

Koszty procesu i koszty apelacji

Sąd Apelacyjny zmienił także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem Okręgowym. Kwotę 1.000 zł podwyższono do 11.817 zł, a punkt dotyczący wzajemnego zniesienia kosztów zastępstwa procesowego został uchylony.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów łącznie 9.100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Prawomocna wygrana naszych Klientów

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie I ACa 443/22 stanowi prawomocne, korzystne rozstrzygnięcie dla naszych Klientów w sporze dotyczącym dawnej umowy Nordea-Habitat, za którą obecnie odpowiada PKO BP S.A.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku w całości, utrzymując ustalenie nieważności umowy, a jednocześnie zmienił wyrok na korzyść naszych Klientów w zakresie zapłaty, zasądzając ponad 193 tys. zł oraz ponad 48 tys. CHF.

Zasądzone kwoty

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Krakowie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszych Klientów:

• 193.805,35 zł,
• 48.988,77 CHF,
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 7 marca 2023 r. do dnia zapłaty,
• 11.817 zł tytułem kosztów procesu za pierwszą instancję,
• 9.100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, Nordea-Habitat i PKO BP

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym dawnych umów Nordea Bank Polska S.A., za które obecnie odpowiada PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• dawne umowy Nordea-Habitat,
• kredyty denominowane do CHF,
• ustalenie nieważności umowy kredytu,
• apelacje banków od korzystnych wyroków,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• abuzywność klauzul denominacyjnych,
• brak transparentnego mechanizmu tabel kursowych,
• brak równomiernego rozłożenia ryzyka kursowego,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie I ACa 443/22 pokazuje, że w sprawach frankowych sąd drugiej instancji może nie tylko utrzymać ustalenie nieważności umowy, lecz także zmienić wyrok na korzyść kredytobiorców i zasądzić zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.