Postanowieniem z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt I CSK 6019/22, Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez bank od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt V ACa 872/21.
Sąd Najwyższy zasądził również od banku na rzecz naszej Klientki kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia bankowi odpisu postanowienia.
Skarga kasacyjna banku nie została przyjęta do rozpoznania
Bank próbował doprowadzić do rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy, powołując się m.in. na rzekome występowanie istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów dotyczących kredytów i pożyczek powiązanych z kursem franka szwajcarskiego.
Sąd Najwyższy uznał jednak, że skarga kasacyjna nie spełniała wymogów pozwalających na jej przyjęcie do rozpoznania. W szczególności wskazał, że przedstawione przez bank zagadnienia nie miały waloru nowości, ponieważ Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował już stanowisko w sprawach dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do franka szwajcarskiego oraz skutków stosowania w nich niedozwolonych postanowień umownych.
Sprawy frankowe nie są już „nowym” zagadnieniem dla Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy podkreślił, że istotne zagadnienie prawne w rozumieniu przepisów o skardze kasacyjnej powinno być zagadnieniem nowym, nierozwiązanym dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.
W tej sprawie Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia przedstawione przez bank nie spełniają tego kryterium. Dotyczyły bowiem problemów, które były już wielokrotnie analizowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
SN: klauzule pozwalające bankowi swobodnie ustalać kurs są abuzywne
W uzasadnieniu Sąd Najwyższy przypomniał utrwalone stanowisko, zgodnie z którym postanowienia umowy albo regulaminu określające zasady przeliczenia kwoty kredytu lub pożyczki przy wypłacie oraz spłacanych rat na walutę obcą, jeżeli pozwalają bankowi swobodnie kształtować kurs waluty, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Takie postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy, ponieważ uzależniają wysokość świadczenia banku i wysokość świadczenia konsumenta od wyłącznej decyzji banku.
Klauzula ryzyka walutowego i obowiązek informacyjny banku
Sąd Najwyższy odwołał się także do orzecznictwa TSUE dotyczącego klauzuli ryzyka walutowego. Z orzecznictwa tego wynika, że konsument musi zostać jasno poinformowany, iż zawierając umowę kredytu lub pożyczki indeksowanej do waluty obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe.
Ryzyko to może okazać się trudne do udźwignięcia ekonomicznie w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której konsument otrzymuje wynagrodzenie. Sąd Najwyższy podkreślił, że do sądu krajowego należy dokonanie ustaleń, czy bank rzeczywiście przekazał konsumentowi wystarczające informacje o tym ryzyku.
Samo podpisanie oświadczenia o świadomości ryzyka nie wystarcza
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że wypowiadał się już wcześniej na temat praktyki odbierania od klientów banku pisemnych oświadczeń potwierdzających „pełną świadomość” ryzyka walutowego.
Podkreślono, że nie można poprzestawać na formalnym uzyskaniu podpisu konsumenta pod takim oświadczeniem, bez rzeczywistej troski o zapewnienie mu faktycznej, pełnej świadomości ekonomicznych skutków zawieranej umowy.
Klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenia stron
Sąd Najwyższy potwierdził również, że klauzule przeliczeniowe w umowach kredytów i pożyczek indeksowanych albo denominowanych do waluty obcej określają główne świadczenia stron. Dotyczy to zwłaszcza postanowień kształtujących mechanizm indeksacji albo denominacji oraz powiązane z nim ryzyko kursowe.
Oznacza to, że takie postanowienia charakteryzują daną umowę i mają zasadnicze znaczenie dla określenia obowiązków kredytobiorcy lub pożyczkobiorcy. Jeżeli jednak nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały, mogą podlegać kontroli abuzywności.
Brak możliwości zastąpienia kursu banku kursem NBP
Sąd Najwyższy wskazał, że po usunięciu z umowy nieuczciwych warunków nie można wypełniać powstałej luki wyłącznie na podstawie ogólnych przepisów prawa krajowego.
W szczególności nie można zastąpić kursu z tabeli banku innym kursem notowania franka szwajcarskiego do złotego, w tym średnim kursem ogłaszanym przez NBP. Sąd Najwyższy przypomniał, że brak jest przepisów dyspozytywnych pozwalających na takie zastąpienie.
Po usunięciu klauzul abuzywnych umowa może być nieważna
Sąd Najwyższy wskazał, że eliminacja abuzywnych postanowień umownych wymaga oceny, czy umowa w pozostałym zakresie może zostać utrzymana.
W orzecznictwie przyjmuje się, że wyeliminowanie ryzyka kursowego charakterystycznego dla umowy indeksowanej albo denominowanej do waluty obcej prowadzi do tak daleko idącego przekształcenia umowy, że nie można utrzymać jej w charakterze zamierzonym przez strony. W takim przypadku przemawia to za całkowitą nieważnością umowy.
Art. 358 § 2 k.c. nie ratuje umowy
Sąd Najwyższy odniósł się również do argumentacji dotyczącej art. 358 § 2 k.c. Wskazał, że przepis ten dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej.
W przypadku pożyczki indeksowanej waluta obca stanowi jedynie miernik wartości zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez zobowiązanych w walucie obcej. Z tego względu przepis ten nie może automatycznie służyć do zastąpienia abuzywnego mechanizmu przeliczeniowego.
Dopuszczalność żądania ustalenia nieważności umowy
Bank próbował również przekonywać, że droga sądowa dla roszczenia o ustalenie nieważności umowy jest niedopuszczalna. Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że żądanie ustalenia nieważności albo nieistnienia czynności prawnej należy traktować jako żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, który miałby wynikać z tej czynności prawnej. Tego rodzaju żądanie mieści się w ramach art. 189 k.p.c.
Interes prawny kredytobiorcy w ustaleniu nieważności
Sąd Najwyższy przypomniał, że interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu lub pożyczki indeksowanej do waluty obcej należy pojmować elastycznie.
Jeżeli strona chce uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego będącego podstawą świadczeń, a ocena ta może mieć znaczenie także dla innych roszczeń lub postępowań, może żądać ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c. Takie rozstrzygnięcie, po uprawomocnieniu, korzysta z prawomocności materialnej.
Kontrola indywidualna klauzul umownych
Sąd Najwyższy wskazał, że rozstrzygnięcie dotyczące abstrakcyjnej kontroli wzorca nie było w tej sprawie decydujące. Istotne było to, że sąd apelacyjny dokonał kontroli indywidualnej postanowień konkretnej umowy i uznał zawarte w niej klauzule waloryzacyjne za niedozwolone postanowienia umowne.
Odwołanie się do wcześniejszego orzecznictwa dotyczącego wzorców umownych wzmacniało jedynie argumentację dotyczącą abuzywności podobnych klauzul.
Brak podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej
Sąd Najwyższy uznał, że bank nie wykazał potrzeby rozpoznania skargi kasacyjnej. W szczególności nie wykazał, aby w sprawie występowały nowe, nierozstrzygnięte zagadnienia prawne albo rzeczywiste rozbieżności wymagające interwencji Sądu Najwyższego.
Sąd Najwyższy nie stwierdził również nieważności postępowania, którą musiałby brać pod uwagę na etapie przedsądu. W konsekwencji odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Prawomocna wygrana naszej Klientki
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt I CSK 6019/22, kończy próbę zakwestionowania przez bank prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku do rozpoznania, potwierdzając, że zasadnicze problemy prawne dotyczące kredytów i pożyczek powiązanych z kursem franka szwajcarskiego zostały już szeroko wyjaśnione w orzecznictwie.
Koszty postępowania kasacyjnego
Sąd Najwyższy zasądził od banku na rzecz naszej Klientki:
- 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego,
- odsetki ustawowe za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia bankowi odpisu postanowienia.
Kancelaria Themi – skargi kasacyjne banków w sprawach frankowych
Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sporach dotyczących kredytów i pożyczek powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, również na etapie postępowań kasacyjnych przed Sądem Najwyższym.
Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:
- kredyt we frankach,
- pożyczki indeksowane do CHF,
- skargi kasacyjne banków,
- odpowiedzi na skargi kasacyjne,
- abuzywność klauzul przeliczeniowych,
- brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym,
- interes prawny w ustaleniu nieważności umowy,
- rozliczenia po nieważności umowy kredytu lub pożyczki,
- obronę prawomocnych wyroków korzystnych dla kredytobiorców.
Postanowienie Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 6019/22 potwierdza, że skarga kasacyjna banku nie zawsze prowadzi do ponownego merytorycznego badania sprawy. Jeżeli przedstawione zagadnienia zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie, Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.