W ostatnich latach banki próbowały zniechęcać kredytobiorców do dochodzenia roszczeń związanych z kredytami frankowymi, powołując się na możliwość dochodzenia tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Groźba pozwów w tym zakresie miała budzić obawy i ograniczać liczbę spraw kierowanych do sądów.

Obecnie, w świetle jednoznacznego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ta strategia utraciła swoje znaczenie. Sytuacja prawna kredytobiorców stała się znacznie bardziej klarowna i przewidywalna.

Czym jest wynagrodzenie za korzystanie z kapitału

Pojęcie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału pojawiło się w praktyce sporów frankowych jako dodatkowe roszczenie wysuwane przez banki po stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej.

Zgodnie z prezentowaną przez banki koncepcją, kredytobiorca – oprócz obowiązku zwrotu otrzymanego kapitału – miałby także zapłacić dodatkową kwotę stanowiącą rekompensatę za korzystanie ze środków finansowych przez okres trwania umowy.

Banki argumentowały, że wieloletnie korzystanie z kapitału uzasadnia obowiązek zapłaty dodatkowego wynagrodzenia, nawet jeżeli sama umowa została uznana za nieważną.

Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia ani w obowiązujących przepisach, ani w orzecznictwie europejskim.

Dlaczego banki kierują takie roszczenia

Pomimo utrwalającej się niekorzystnej linii orzeczniczej, banki wciąż podejmują próby dochodzenia tego rodzaju roszczeń. Działania te mają kilka podstawowych celów.

Po pierwsze, złożenie pozwu pozwala przerwać bieg przedawnienia potencjalnych roszczeń, nawet jeśli ich zasadność jest wątpliwa.

Po drugie, roszczenia tego typu pełnią funkcję odstraszającą. Sama groźba konieczności zapłaty dodatkowego wynagrodzenia może zniechęcać część kredytobiorców do występowania na drogę sądową.

Po trzecie, banki dążą w ten sposób do ograniczenia strat wynikających z unieważnienia umów kredytowych. W sytuacji, gdy muszą zwrócić kredytobiorcy wszystkie wpłacone środki i tracą przyszłe przychody odsetkowe, próbują odzyskać część tych kwot w innej formie.

Brak podstaw prawnych dla roszczeń banków

Roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału nie mają uzasadnienia prawnego.

W przypadku uznania umowy za nieważną przyjmuje się, że nie wywołała ona skutków prawnych od samego początku. Strony zobowiązane są zatem do zwrotu wzajemnych świadczeń – bank zwraca otrzymane raty, a kredytobiorca oddaje wypłacony kapitał.

Nie istnieje natomiast podstawa do domagania się przez bank dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z tych środków.

Sądy wielokrotnie podkreślają, że przyznanie bankom takiego uprawnienia byłoby sprzeczne z celem przepisów chroniących konsumentów. W praktyce prowadziłoby to do osłabienia skuteczności tej ochrony i ograniczenia realnych korzyści wynikających z unieważnienia umowy.

Z tego względu sądy krajowe konsekwentnie oddalają powództwa banków w tym zakresie.

Orzecznictwo TSUE – jednoznaczne rozstrzygnięcie

Kwestia wynagrodzenia za korzystanie z kapitału została ostatecznie rozstrzygnięta przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Już w opinii rzecznika generalnego z 16 lutego 2023 r. wskazano, że bank nie ma prawa żądać od konsumenta dodatkowego wynagrodzenia po unieważnieniu umowy kredytowej. Podkreślono, że takie roszczenia byłyby sprzeczne z dyrektywą 93/13 i jej celem, jakim jest ochrona konsumentów przed nieuczciwymi warunkami umów.

Stanowisko to zostało potwierdzone w wyroku TSUE z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. Trybunał jednoznacznie wskazał, że bank może domagać się wyłącznie zwrotu udostępnionego kapitału, natomiast nie przysługuje mu prawo do żądania jakichkolwiek dodatkowych świadczeń, w tym wynagrodzenia czy odszkodowania.

Orzeczenie to rozwiało wcześniejsze wątpliwości i zamknęło drogę do skutecznego dochodzenia takich roszczeń przez banki.

Znaczenie dla kredytobiorców

Aktualne orzecznictwo oznacza dla kredytobiorców istotne wzmocnienie ich pozycji.

Osoby posiadające kredyty frankowe mogą dochodzić swoich praw bez obawy, że po unieważnieniu umowy zostaną obciążone dodatkowymi kosztami w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

Sytuacja prawna stała się bardziej przejrzysta, a ryzyko związane z dochodzeniem roszczeń znacząco się zmniejszyło.

Wsparcie w sprawach frankowych

Jeżeli posiadasz kredyt frankowy i rozważasz podjęcie działań przeciwko bankowi lub już uczestniczysz w sporze, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.

Kancelaria Themi od lat wspiera kredytobiorców w sprawach frankowych, oferując:

• analizę umowy i sytuacji prawnej,
• reprezentację w sporach z bankami,
• dochodzenie roszczeń związanych z nieważnością umowy,
• kompleksowe prowadzenie postępowań sądowych.

Prawnicy kancelarii Themi dysponują doświadczeniem w zakresie orzecznictwa TSUE, sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego.

Skontaktuj się z nami – przeanalizujemy Twoją sprawę i wskażemy najkorzystniejsze rozwiązania.