Sygn. akt I C 2259/23

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                                     Dnia 18 kwietnia 2024 r.

                    Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący : sędzia del. Michał  Siemieniec

                              [OSOBA]

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2024 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA], [OSOBA]

przeciwko Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie

o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę

28. ustala, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego numer KH/00006511, zawartej w dniu 28.11.2008 r., pomiędzy Eurobank S.A. z siedzibą we Wrocławiu a [OSOBA] i [OSOBA];
29. zasądza od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów [OSOBA], [OSOBA] kwotę 102.465,59 zł (sto dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt pięć złotych 59/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13.04.2023 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 48.522,96 CHF (czterdzieści osiem tysięcy pięćset dwadzieścia dwa franki szwajcarskie 96/100);

• w pozostałej części oddala powództwo;

11. zasądza od pozwanego Banku Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów [OSOBA], [OSOBA] kwotę 11.834,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote 00/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu.

  Sygn. akt I C 2259/23

UZASADNIENIE WYROKU 

               Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] pozwem z dnia 26 maja 2023 r., skierowanym przeciwko Bankowi Millennium S.A. w Warszawie wnieśli o: 1) ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr KH/00006511 z dnia 28.11.2008 r., zawartej pomiędzy Krzysztofem Tajnertem i Anetą Tajnert a EuroBank S.A. z siedzibą we Wrocławiu; 2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] (do niepodzielnej ręki)v kwoty 102.465,59 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty; 3) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 48.522,96 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie, gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało uwzględnione, o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] 104.531,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty; 4) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów [OSOBA] (do ich  niepodzielnej ręki) zwrotu kosztów postępowania wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

               W uzasadnieniu żądania pozwu wyjaśniono, że powodowie [OSOBA] z poprzednikiem prawnym pozwanego - Euro Bankiem S.A. - w dniu 28 listopada 2008 r. umowę kredytu indeksowanego kursem CHF, która jest nieważna. Nieważność ta, według twierdzeń pozwu, opiera się na sprzeczności z z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. nadto w myśl art. 58 § 2 kodeksu cywilnego jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w postaci uczciwości obrotu profesjonalisty (banku) z konsumentem (kredytobiorcą) i zaufania w obrocie bankowym. Umowa jest nieważna także z powodu naruszenia natury stosunku prawnego w myśl art. 353(1) k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. Strona powodowa wskazała też, że postanowienia umowne, które przyznawały pozwanemu kompetencję do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania powodów [OSOBA] w rozumieniu art 385(1) k.c. Zgodnie z art. 385(1) § 1 Kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Możliwość uznania postanowienia za niedozwolone zależna jest zatem od łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1. postanowienie jest stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów, 2. postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione, 3. postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 4. postanowienie narusza w sposób rażący interes konsumenta. 5. postanowienie nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron. Te warunki są spełnione w przypadku powodów, wobec czego domagali się oni zwrotu świadczeń nienależnych.

               W pisemnej odpowiedzi na  pozew z dnia 21 lipca 2023 r. pozwany [OSOBA] S.A. w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów [OSOBA], w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od udzielonych pełnomocnictw. Pozwany [OSOBA] przez niego z prawa zatrzymania świadczeń strony powodowej na rzecz Banku z tytułu umowy kredytu hipotecznego z dnia 28 listopada 2008 r. nr KH/00006511 w zakresie kwoty 274.450,00 zł stanowiącej równowartość wypłaconego kapitału kredytu, dopóki powodowie [OSOBA] zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczą roszczenia o zwrot tej kwoty.  Pozwany [OSOBA], że powodowie [OSOBA] prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Podkreślono, że Bank w sposób należyty spełnił obowiązek poinformowania powodów o szczegółach umowy w tym o ryzyku kursowym wynikającym z umowy, zaś mimo przekazanych im informacji i przedstawienia oferty kredytu złotowego powodowie [OSOBA] zawarcie spornej umowy. Tym samym przyjęli na siebie ryzyko z nią związane. Pozwany [OSOBA], że postanowienia dotyczące indeksacji nie są abuzywne z uwagi na brak rażącego naruszenia interesów kredytobiorców jako konsumentów wskutek stosowanych przez Bank kursów CHF. Kursy te odpowiadały kursom rynkowym i nie były wyznaczane dowolnie. W ocenie pozwanego umowa kredytu jest ważna, nie jest sprzeczna z naturą stosunku zobowiązaniowego ani zasadą swobody umów, zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu i nie zmieni tego eliminacja postanowień dotyczących indeksacji. Ewentualna abuzywność postanowień występuje tylko w części odsyłającej do tabel kursowych banku, nie podważa natomiast samego mechanizmu indeksacji. Radykalna eliminacja całego postanowienia redakcyjnego w sytuacji gdy norma prawna o niedozwolonym charakterze zawiera się tylko w części danego postanowienia stanowi zbyt daleko idącą ingerencję sądu w treść umowy. Zgodnym zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Skutkiem ewentualnej abuzywności powinno być co najwyżej zastosowanie kursów średnich CHF publikowanych przez NBP.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie jest następcą prawnym Euro Banku S.A. z siedzibą we Wrocławiu.

[ okoliczność bezsporna ]

Powodowie [OSOBA] i [OSOBA] są małżeństwem, pozostają w ustroju wspólności majątkowej. W roku 2008 poszukiwali możliwości sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. W tym celu zwrócili się do Euro Banku S.A., gdzie po przeanalizowaniu dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, pracownik Banku zaproponował powodom zawarcie umowy kredytu oferowanego w tym czasie najczęściej przez ten Bank. Zaoferowana powodom umowa przewidywała kredyt wyrażony w walucie polskiej, indeksowany  do CHF. Waluta CHF - według zapewnień przedstawicielki Banku - miała być walutą stabilną i bezpieczną, najbardziej opłacalną, a rata w takim przypadku miała być niższa niż w typowych kredytach złotówkowych. Powodowie [OSOBA], nie prowadzili działalności gospodarczej. Przeczytali oni umowę, jednak była dla nich częściowo niezrozumiała, m.in. co ryzyka kursowego i stosowania mechanizmu przeliczania waluty polskiej na obcą. Powodowie [OSOBA] co do skali ryzyka walutowego związanego z zaciąganiem kredytu indeksowanego do waluty obcej. Powodowie [OSOBA] negocjowania treści umowy, która została przedłożona do podpisania, ponieważ miała ona charakter umowy przygotowanej przez Bank na gotowym formularzu.

 [ dowód: przesłuchanie powodów, protokół rozprawy z dnia 8.04.2024 r., rejestracja od 00:02:15, k. 304 ]

W rezultacie w dniu 28 listopada 2008 r. powodowie [OSOBA] z Euro Bankiem S.A. umowę kredytu hipotecznego nr KH/00006511. W umowie znalazły się m.in. następujące postanowienia:

W § 1 ust. 1 umowy Bank udzielił kredytobiorcom kredytu  na cel i na warunkach określonych w umowie.

W § 1 ust. 3 wskazano, że kwota kredytu to 280.876,75 PLN. Kredyt był indeksowany do waluty CHF. Okres spłaty kapitału to 418 miesięcy. 

Kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosi 123.413,48 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 4).

 Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, przeznaczeniem kredytu było nabycie prawa do nieruchomości na rynku pierwotnym i wykończenie nieruchomości. Według § 3 umowy zabezpieczeniem kredytu była hipoteka ustanowiona na nieruchomości powodów.

W § 7 umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu w miesięcznych ratach. § 7 ust. 6 umowy stanowił, że kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie.

W § 10 ust. 3 umowy zawarto oświadczenie o treści: Kredytobiorca oświadcza, że: 1. został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej; 2. został poinformowany, iż zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat spłaty; 3. poniesie to ryzyko.

 W § 14 ust. 4 umowy wskazano, że integralną częścią umowy są następujące dokumenty: Regulamin, Tabela oraz załączniki do umowy z wyjątkiem harmonogramu spłat. Zmienione harmonogramy spłat są wysyłane zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy oraz Regulaminu.

[ dowód: umowa kredytu hipotecznego, k. 38-43 ]

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez Euro Bank S.A. zawierał w § 2 ust. 14 definicję Tabeli: Tabela oprocentowania, Tabela kursów walut oraz Tabela opłat i prowizji Banku dla Kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujące w banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy.

W § 8 ust. 10  Regulaminu wskazano, że Tabela kursów walut może ulec zmianie w trakcie dnia roboczego. Zmiana kursu waluty nie stanowi zmiany umowy i nie podlega doręczeniu na piśmie.

[ dowód: Regulamin Udzielania Kredytów i [OSOBA], k. 44-47 ]

Przed zawarciem umowy kredytobiorcy podpisali oświadczenie przygotowane przez Bank na formularzu o treści: Oświadczam, że przedstawiono mi ofertę kredytu hipotecznego/konsolidacyjnego/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowałem, że dokonuję wyboru oferty kredytu/pożyczki indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może nastąpić niekorzystna dla mnie zmiana kursu waluty indeksacji  kredytu/pożyczki, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/pożyczki, a także odsetek/kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych. Zmiana ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia. Potwierdzam zapoznanie się z symulacją kosztów obsługi kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym wnioskuję o udzielenie kredytu/pożyczki indeksowanego/ej do waluty obcej.

[ dowód: oświadczenie, k. 162 ]

Powodowie [OSOBA] kredytu w walucie polskiej. Spłacili kwotę 102.465,59 zł. Po zawarciu aneksu umożliwiającego spłatę w walucie CHF, powodowie [OSOBA] 48.522,96 CHF.

[ dowód: zaświadczenie z Banku, historia spłaty k. 57-290, aneks do umowy, k. 48-49  ]

W dniu 24 marca 2023 r. powodowie [OSOBA]  a następnie – w dniu 29 marca 2023 r. - doręczyli pozwanemu oświadczenie o odmowie sanowania wadliwości umowy kredytu i powołując się na nieważność umowy wezwali Bank do zwrotu spełnionych świadczeń, jako nienależnych. Bank odmówił zwrotu świadczeń.

[ dowód: oświadczenie powodów, k. 97, dowód doręczenia, k. 52, odpowiedź z Banku, k. 53  ]

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił przede wszystkim w oparciu o znajdujące się w aktach dowody z dokumentów. W szczególności oparto się na dokumentach umowy kredytu oraz dokumentach dotyczących tej umowy w postaci załączników do niej oraz dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem o udzielenie kredytu.  Jednocześnie sąd pominął przeprowadzenie postulowanego dowodu z opinii biegłego, gdyż dowód ten był zbędny wobec faktu uwzględnienia roszczenia głównego pozwu o ustalenie nieważności umowy. Ustalając okoliczności zawarcia umowy sąd oparł się również w dużej mierze na przesłuchaniu powodów, których wypowiedzi nie zawierały sprzeczności i odpowiadały zasadom doświadczenia życiowego. Zeznania świadków nie wniosły niczego istotnego w sprawie.

Sąd zważył, co następuje

          Powództwo  główne zasługiwało na uwzględnienie niemal w całości, jedynie co do odsetek podlegało w części oddaleniu. Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem CHF. Tego rodzaju konstrukcja prawna umowy sama w sobie nie jest sprzeczna z przepisem art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U.2022 poz. 2324),  ani też z art. 353¹ kc, stanowiąc możliwy wariant umowy kredytu (zob. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, publ. OSNC-ZD 2021/2/20), niemniej jednak w obrocie konsumenckim nie może zawierać klauzul niedozwolonych (abuzywnych).

          Autor pozwu powołał się w jego uzasadnieniu na kilka przyczyn nieważności umowy, należy więc wpierw rozstrzygnąć, który zespół przepisów winien mieć w sprawie zastosowanie do oceny stanu faktycznego. Zdaniem sądu, punktem wyjścia powinna być kwestia niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385¹ i nast. k.c. Przepisy te stanowią bowiem rdzeń systemu ochrony konsumenta i w zakresie swojego zastosowania wyłączają regulacje ogólne, w tym dotyczące konsekwencji naruszenia właściwości (natury stosunku prawnego). W tym zakresie reżim niedozwolonych postanowień umownych wyłącza też zastosowanie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt II CSKP 464/22, publ. Lex nr 3350095).

          Nie ulega wątpliwości, że kredytobiorcy, zawierając umowę kredytu mieli status konsumentów. Zgodnie z art. 22¹  kc, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy pomiędzy stronami, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Te warunki zostały w przypadku obojga kredytobiorców spełnione. Otwiera to możliwość zbadania treści umowy kredytu z perspektywy przepisów art. 385¹ i nast. kc. W myśl art. 385¹.§ 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Według § 2 tego przepisu, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei w myśl § 3, nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Rozkład ciężaru dowodu reguluje § 4 omawianego przepisu, zgodnie z którym, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Kolejny przepis zawarty w art. 385² kc stanowi, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W niniejszej sprawie na pierwszy plan wysuwają się postanowienia umowne wprowadzające mechanizm przeliczania waluty polskiej na obcą i odwrotnie. Są to niewątpliwie klauzule odnoszące się do głównych świadczeń stron.  Zgodnie bowiem z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa realizowana była przez powodów [OSOBA] w walucie krajowej.  Analizując zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy stronami klauzule dotyczące przeliczania waluty, należy dojść do wniosku, że z całą pewnością nie określono ich w sposób jednoznaczny. Są one dla laika niezrozumiałe bez pomocy profesjonalnego doradcy. A należy pamiętać, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe powinny zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Klauzula przeliczeniowa powinna być więc sformułowana na tyle jasno, by dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł  objąć swą świadomością jej daleko idące konsekwencje, przede wszystkim wypływające z niej uprawnienie Banku do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorcy. W konsekwencji należy uznać, że pomimo tego, iż kwestionowane klauzule dotyczyły świadczeń głównych, jako niejednoznaczne, podlegają ocenie z punktu widzenia abuzywności, po myśli art. 3851 § 1 k.c. Analizując postanowienia zawarte w umowie kredytu w § 1 ust. 3, 5, § 1 ust. 4, § 7 ust. 6 oraz odpowiadające im postanowienia zawarte w Regulaminie, należy zauważyć, że odsyłają one przy przeliczaniu walut do kursu ustalonego w wewnętrznej tabeli kursowej banku. Kurs ten zatem nie ma charakteru określanego według jasnych i obiektywnych kryteriów, a przeciwnie - zależy  każdorazowo od decyzji Banku, który wedle własnej polityki może kształtować wysokość kursu, a tym samym wysokość zobowiązań kredytobiorcy.  W tej sytuacji należy przyjąć, że wymienione klauzule, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta nie wiążą powodów.

Abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji można dopatrywać się również w braku ograniczenia ryzyka walutowego kredytobiorcy. Skoro Bank jest zabezpieczony przed ryzykiem poprzez prowadzenie w sposób profesjonalny odpowiedniej polityki finansowej, należało oczekiwać wprowadzenia do umowy mechanizmów ograniczających ryzyko ponoszone przez drugą stronę - konsumenta, w związku z nieograniczoną możliwością zmiany kursu waluty. Postanowienia umowne, które narażają kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko wynikające ze zmiany kursu (umowa nie zawiera żadnego mechanizmu ograniczenia ryzyka) – są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają  interesy konsumenta. Konstrukcja umowy jest taka, że istotna zmiana kursu waluty obcej może prowadzić do stanu, w którym wysokość zobowiązania (saldo kapitału do spłaty wyrażone w PLN), po wielu latach spłaty kredytu – może wzrosnąć do  wysokości znacznie przekraczającej wysokość udzielonego kredytu, pomimo dokonywanych spłat. Wybór kredytu denominowanego w CHF był podyktowany niższą ratą i oprocentowaniem oraz walutą reklamowaną jako bezpieczna. Należy pamiętać, że przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do krajowego porządku prawnego w wyniku implementowania Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. UE z dnia 21 kwietnia 1993 r.), co oznacza, że przy interpretacji tych przepisów należy uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa TSUE, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego w walucie obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty (zob. wyrok z dnia 20 września 2017, C-186/16, R.P.Andriciuc i in. [OSOBA] S.A.). Samo podpisanie zawartego w umowie, bądź załączniku do niej, oświadczenia, że konsument jest świadomy potencjalnych ryzyk wynikających z zawarcia umowy nie wystarcza do uznania, że Bank spełnił wymóg przejrzystości (zob. wyrok z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP [OSOBA] powyższe pod uwagę należy uznać, że podpisanie przez powoda [OSOBA] oświadczenia jest niewystarczające dla stwierdzenia, że Bank udzielił mu wystarczającej informacji (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt II CSKP 464/22, publ. Lex nr 3350095). Klauzulę tę należy uznać za sprzeczną z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającą interesy konsumenta. Nie sposób przyjąć, by w drodze indywidualnych negocjacji powodowie, gdyby zdawali sobie sprawę z konsekwencji omawianej klauzuli, zgodzili się na ponoszenie niczym nieograniczonego ryzyka kursowego.

Należy jeszcze przytoczyć istotny wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. w sprawie K. Dziubak, J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, sygn. akt C-260/18, publ. http://curia.europa.eu. W orzeczeniu tym Trybunał wyjaśnił, że 1) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. 2) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony skutki dla sytuacji konsumenta wynikające z unieważnienia całości umowy, takie jak te, o których mowa w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai (C-26/13, EU:C:2014:282), należy oceniać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony, do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie. 3) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. 4) Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie utrzymywaniu w umowie nieuczciwych warunków, jeżeli ich usunięcie prowadziłoby do unieważnienia tej umowy, a sąd stoi na stanowisku, że takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby ten ostatni nie wyraził zgody na takie utrzymanie w mocy.

Uwzględniając ten pogląd, kolejnym etapem musi być rozstrzygnięcie, czy bez zakwestionowanych klauzul umowa może nadal wiązać strony. Na tak postawione pytanie należy, zdaniem sądu, odpowiedzieć przecząco. Wszak po usunięciu mechanizmu przeliczania nie da się w ogóle ustalić wysokości zobowiązania odnoszącego się do świadczenia głównego z umowy kredytu. Z kolei w powołanym wyżej wyroku TSUE  sprawie K. Dziubak, J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, Trybunał wyjaśnił, że nie ma możliwości zastąpienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym. Uwzględniając zatem, że po usunięciu zakwestionowanych postanowień z umowy kredytu pomiędzy stronami, umowa nie może w dalszym ciągu funkcjonować, należało jeszcze uwzględnić stanowisko konsumentów – powodów. W rozpoznawanym przypadku powodowie, świadomi potencjalnych niekorzystnych skutków upadku umowy, przed wytoczeniem powództwa [OSOBA], że chcą nieważności umowy i rozumieją konsekwencje powyższego. W tej sytuacji należało przyjąć, że umowa jest nieważna, nie istnieje więc stosunek prawny z niej wynikający, w związku z czym orzeczono jak w punkcie I na mocy art. 189 k.p.c. Interes prawny po stronie powodów [OSOBA] istnieje.

Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu przez pozwany [OSOBA] powodów – w wykonaniu nieważnej umowy – świadczeń, zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.. W myśl art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W niniejszym przypadku, z uwagi na nieważność umowy kredytu, środki finansowe wpłacone przez powoda [OSOBA], tytułem spłaty rat kredytu i pozostałych kosztów z umowy, uznać należy za świadczenie nienależne.  Na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. strona pozwana jest więc zobowiązana do zwrotu powodów [OSOBA] przez nich tytułem spłaty kredytu. Z przedłożonych przez strony dokumentów dotyczących historii spłaty kredytu wynika, że wykonując umowę kredytu powodowie [OSOBA] pozwanego kwotę żądaną w pozwie. Z tej przyczyny zasądzono w punkcie II  całość dochodzonej należności głównej. Z uwagi na ustrój wspólności majątkowej, żądane świadczenia zasądzono do niepodzielnej ręki powodów (łącznie).

Przechodząc do rozstrzygnięcia o odsetkach za opóźnienie, należy zauważyć, że do momentu wniesienia przez konsumenta żądania zwrotu świadczeń nienależnych wraz z wyrażeniem zgody na stwierdzenie nieważności umowy, roszczenie nie było w ogóle wymagalne, bowiem spłacone raty kredytu nie były jeszcze nienależne. Podstawa świadczenia odpadła dopiero z chwilą wezwania Banku do zapłaty z powołaniem się na nieważność umowy. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c., wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. W myśl § 2 k.c., jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. Żądanie odsetek od kwoty wyrażonej w złotych od dnia 13 kwietnia 2023 r.  było więc zasadne. Z kolei żądanie odsetek za opóźnienie od świadczenia wyrażonego w walucie CHF oddalono w całości, bowiem regulacja z art. 481 § 2 w zw. z § 1 k.c. odnosi się do świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie polskiej. Oczywistym powinno być, z ekonomicznego punktu widzenia, że odsetki ustawowe za opóźnienie obowiązujące w Polsce dotyczą tylko świadczeń wyrażonych w walucie polskiej. Wypada zauważyć, że gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia wyrażonego w walucie obcej, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia także w walucie polskiej (art. 358 § 3 k.c.) i w takim przypadku ma prawo domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2 k.c. Decydując się na dochodzenie świadczenia w walucie obcej, wierzyciel musi pogodzić się z faktem, że odsetki za opóźnienie według stopy obowiązującej w kraju nie będą mu przysługiwać. Funkcję waloryzacyjną odsetek spełnia w takim przypadku wyrażenie świadczenia w walucie obcej (CHF). Nie ma tutaj sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1981 r. , sygn. akt V PZP 3/81, w myśl której odsetki za opóźnienie w płatności sumy pieniężnej wyrażonej w walucie obcej przysługują wierzycielowi w tej samej walucie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sąd Najwyższy wyjaśnił tutaj, że odsetki, jako świadczenia uboczne, płatne są w takiej samej walucie, w jakiej płatne jest świadczenie główne, nie zajmował się jednak kwestią według jakiej stopy procentowej liczyć owe odsetki. Zagadnienie to staje się istotne w obecnym okresie, kiedy to obserwujemy istotną dewaluację waluty polskiej, czego wyrazem jest choćby  kilkukrotne już ostatnio podnoszenie stopy odsetek ustawowych za opóźnienie obowiązujących w Polsce. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 marca 1990 r., sygn. akt I CR 42/90, publ. Lex nr 9019 trafnie zauważył, że w okresach w których krajowe stopy procentowe - w związku z dewaluacją złotego - znacznie przewyższają wysokość stóp obowiązujących w innych krajach, zastosowanie do spełnionych z opóźnieniem świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie obcej odsetek w wysokości obowiązującej na terenie Polski mogłoby stanowić źródło nieuzasadnionego bogacenia się wierzycieli. Uzasadnione jest więc przyjęcie, że krajowa stopa procentowa odsetek za opóźnienie nie dotyczy świadczeń wyrażonych w walucie CHF. Jak już wspomniano nie ma tutaj zagrożenia dla interesów powodów, bowiem zawsze mogli żądać świadczenia w walucie polskiej z mocy art. 358 § 3 k.c. Z tej przyczyny żądanie odsetek w pozostałej części oddalono.

Pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. i złożył oświadczenie o ewentualnym prawie skorzystania przez bank z prawa zatrzymania świadczenia w razie uwzględnienia roszczenia objętego powództwem, które przysługiwać pozwanemu będzie do czasu zaoferowania pozwanemu zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu 274.450 zł wypłaconego stronie powodowej albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot. Zgodnie z art.  496. k.c. jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Zgodnie z art.  497 k.c. przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. Co do zasady więc istnieje możliwość skutecznego powołania się na prawo zatrzymania, niemniej jednak w rozpoznawanym przypadku skorzystanie z tego zarzutu jest – zdaniem sądu – sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). W sytuacji, gdy po stronie powodowej występują konsumenci, skorzystanie przez profesjonalistę z prawa zatrzymania (zamiast choćby z zarzutu potrącenia, który bardziej odpowiada sytuacji, gdy oba świadczenia mają charakter pieniężny) musi podlegać negatywnej ocenie z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Z tego względu wspomniany zarzut, jako naruszający zasady słuszności, nie został uwzględniony.

O kosztach procesu sąd orzekł zgodnie z art. 100 zd. 2 k.p.c., bowiem powodowie [OSOBA] w nieznacznej części swych żądań (co do części odsetek). Na zasądzone koszty złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł, wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powoda w osobie adwokata w kwocie 10.800 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 7 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie po 17 zł.

Mając powyższe na względzie, na podstawie powołanych przepisów, należało orzec jak w sentencji wyroku.

                                                                     [ sędzia Michał Siemieniec ]