Wyrok Santander Bank Polska S.A. – zasądzenie świadczeń w PLN i CHF Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 12 października 2022 r., sygn. I C 1514/17, zapadły w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z walutą CHF. Sąd zasądził na rzecz powódki: 219

Sygn. akt I C 1514/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia, 12 października 2022 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący Sędzia Marcin Śmigiel

[***]

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2022 r. we Wrocławiu

sprawy z powództwa [***]

przeciwko Santander Bank S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę

zasądza od strony pozwanej Santander Bank S.A. kwotę 219.058,75 zł (słownie: dwieście dziewiętnaście tysięcy pięćdziesiąt osiem złotych siedemdziesiąt pięć gorszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od:

- kwoty 162.637,97 zł od dnia 28.06.2017 r. do dnia zapłaty;

- kwoty 56.420,78 zł od dnia 20.07.2021 r. do dnia zapłaty;

oraz kwotę 13.008,22 CHF (słownie: trzynaście tysięcy osiem franków szwajcarskich i dwadzieścia dwa centymy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28.06.2017 r. do dnia zapłaty;

oddala dalej idące powództwo;

zasądza od strony pozwanej Santander Bank S.A. kwotę 6.977,52 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

nakazuje stronie pozwanej Santander Bank S.A. – Sądu Okręgowego we Wrocławiu kwoty 4.232,88 zł i nakazuje powódce uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu kwoty 1.193,88 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez [***].

Sygn. akt I C 1514/17

UZASADNIENIE

[***] w pozwie złożonym dnia 29 sierpnia 2017 r. przeciwko Bankowi Zachodniemu WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 162 637,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 26 855,57 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powódka wskazała, iż w dniu 10 września 2008 r. wraz ze swoją matką [***] podpisały z Kredyt Bank S.A. z siedzibą w Warszawie jako poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu na cele mieszkaniowe Ekstralokum nr 88 1500 1142 5311 4004 3917 0000 na kwotę 265 000 zł, na okres 300 miesięcy, na wzorcu umownym banku. Powódka zarzuciła, iż postanowienia § 2 ust. 1-3, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 kc., które należy uznać za bezskuteczne jako, że są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W ocenie powódki uznanie niniejszych zapisów za abuzywne uzasadnia jej żądanie zapłaty na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 kc. Przy czym powódka wskazała, iż na żądane przezeń kwoty składają się:

- kwota 21 661,22 zł, stanowiąca sumę nadpłat dokonanych w zakresie uiszczanych rat kredytowych w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 25 października 2011 r.;

- kwota 26 855,57 CHF, stanowiąca sumę świadczeń uiszczonych przez powódkę w zakresie uiszczanych rat kredytowych w walucie CHF od dnia 26 października 2011 r. do dnia 5 stycznia 2017 r.;

- kwota 140 976,75 zł, stanowiąca sumę nadpłaty dokonanej przez powódkę w zakresie całkowitej spłaty kredytu z dnia 15 lutego 2017 r.

W odpowiedzi na pozew pozwany [***] o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany [***], aby wskazane przez powódkę postanowienia umowy kredytu miały stanowić niedozwolone postanowienia umowne. Zaprzeczył również, aby skutkiem uznania zakwestionowanych klauzul za abuzywne miałoby stanowić uznanie, iż powódka jest zobowiązana do spłaty kredytu udzielonego jej na podstawie umowy w walucie polskiej, przy zastosowaniu oprocentowania o stawkę LIBOR. Ponadto pozwany [***], aby był zobowiązany względem powódki do zapłaty jakichkolwiek kwot z tytułu świadczenia nienależnego, w tym w szczególności jakichkolwiek należności dochodzonych pozwem, zaprzeczając przy tym przedstawionym przez powódkę wyliczeniom. Dalej pozwany [***], aby postanowienia łączącej strony umowy kredytu pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami, czy też prowadziły do rażącego naruszenia interesów powódki. [***] nadto, iż informował powódkę o ryzyku kursowym związanym z zaciąganiem kredytu waloryzowanego do waluty CHF już na etapie wnioskowania o tego rodzaju kredyt. Powyższe powódka potwierdziła w § 14 umowy kredytu. Ponadto z ostrożności procesowej pozwany [***] roszczenia pozwu, w tym w szczególności za okres od dnia zawarcia umowy, tj. od dnia 19 września 2008 r. do dnia 1 września 2014 r., czyli na 3 lata przed datą wniesienia pozwu w niniejszej sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2019 r. powódka zmodyfikowała żądanie pozwu, wnosząc o zasądzenie od pozwanego Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie kwoty 162 637,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 28 938,22 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 26 855,57 CHF od dnia 28 czerwca 2917 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 2 082,75 CHF od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma do dna zapłaty. Jednocześnie powódka zgłosiła żądanie ewentualne na wypadek nie uznania przez Sąd żądania głównego, wnosząc o zasądzenie kwoty 104 053,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu niniejszego pisma pozwanemu do dnia zapłaty.

W odpowiedzi pozwany w piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2020 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości. Ponadto z ostrożności procesowej pozwany [***] wierzytelności powódki o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powódce kredytu w kwocie 265 500 zł oraz wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w kwocie 86 393,64 zł, łącznie 351 393,64 zł. Ponadto na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu, pozwany [***] kwoty 265 000 zł oraz kwoty 86 393,64 zł, łącznie 351 393,64 zł.

W piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2022 r. powódka dokonała kolejnej modyfikacji powództwa, wnosząc o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz:

kwoty 219 058,75 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 162 637,97 zł od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 56 420,78 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 56 420,78 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty;
kwoty 28 938,32 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 26 855,57 CHF od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 2 082,75 CHF od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma do dnia zapłaty.

Ponadto powódka na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd powyższego żądania głównego zgłosiła żądanie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 104 053,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu niniejszego pisma do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na powyższe pismo, pozwany w piśmie z dnia 30 sierpnia 2022 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, w tym także w zakresie zmodyfikowanym. Ponadto pozwany [***] oraz zarzut zatrzymania.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W lipcu 2008 r. powódka [***] poszukiwała możliwości zaciągnięcia kredytu na zakup domu w związku z koniecznością zmian lokalowych na skutek rozwiązania jej małżeństwa przez rozwód. W tym celu udała się do firmy pośrednictwa finansowego Expander, gdzie doradca finansowy zaproponował jej kredyt indeksowany do franka szwajcarskiego. Doradca korzystnie przedstawił ofertę Kredyt Banku w walucie CHF, który ponadto wyrażał zgodę na zawarcie tej umowy przez powódkę z matką [***] jako współkredytobiorcą. Powódka jako jedyny kredytobiorca nie posiadała bowiem zdolności kredytowej.

(dowód: przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

W dniu 10 września 2008 r. powódka [***] oraz jej matka [***] zawarły z Kredyt Bank S.A. z siedzibą w Warszawie w I Oddziale w [***] nr 2 w Krakowie przy ul. [ADRES] kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 88 1500 1142 5311 4004 3917 0000.

Integralną część umowy stanowiły „Ogólne Warunki Kredytowania w [***] na [***] i [***] hipotecznych” zwane w dalszej części umowy „OWKM”, stanowiące załącznik nr 1 do umowy, co do których kredytobiorca oświadczył, że je otrzymał, zapoznał się z ich treścią i na stosowanie których wyraża zgodę (§ 1 ust. 2 umowy).

Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 umowy bank udzielił powódce kredytu w kwocie 265 000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 300 miesięcy od dnia 10 września 2008 r. do dnia 12 września 2033 r. (ostateczny termin spłaty kredytu) na zasadach określonych w umowie i OWKM, wliczając w to: 1) okres wykorzystania kredytu: 0 miesięcy, 2) okres karencji w spłacie kredytu: 0 miesięcy, 3) okres spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami: 300 miesięcy (§ 2 ust. 1).

W § 2 ust. 2 umowy wskazano, że kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. § 2 ust. 3 umowy stanowił, że o wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał poinformować kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w OWKM.

Kredyt został przeznaczony na finansowanie zakupu domu jednorodzinnego położonego na działce nr [DZIAŁKA] przy ul. [ADRES] (§ [DZIAŁKA] ust. [DZIAŁKA] umowy).

Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy uruchomienie kredytu nastąpić miało jednorazowo w terminie od dnia 10 września 2008 r. w formie przelewu na rachunek na rachunek kredytobiorcy w BRE BANK S.A. Kredyt wykorzystywany miał być w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu (§ 4 ust. 1a umowy).

Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytu w całym okresie kredytowania było zmienne i stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży banku w wysokości 2,05 punktów procentowych, z zastrzeżeniem ust. 6 umowy oraz z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a umowy (§ 8 ust. 1).

W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 4,80% w stosunku rocznym i było równe stawce odniesienia, którą była stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowanej na stronie serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku, o której mowa w ust. 1 (§ 8 ust. 2).

Pierwsza zmiana oprocentowania wynikająca ze zmiany stawki odniesienia określonej w ust. 2 miała nastąpić w miesiącu kalendarzowym następującym po miesiącu, w którym została zawarta umowa, w dniu ustalonym jako dzień płatności raty kapitałowo-odsetkowej (§ 8 ust. 3 umowy). Kolejne zmiany oprocentowania dokonywane były w trzymiesięcznych okresach odsetkowych, począwszy od dnia dokonania pierwszej zmiany oprocentowania przewidzianej w ust. 3, odpowiednio do zmiany stawki odniesienia, każdorazowo w dniu ustalonym jako dzień płatności raty kapitałowo-odsetkowej (§ 8 ust. 4 umowy).

Podstawą do ustalenia oprocentowania na zasadach określonych w ust. 3 i 4 miała być stawka odniesienia, która jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, publikowana na stronie LIBOR01 serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, o godzinie 11:00 czasu „londyńskiego” z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany (§ 8 ust. 5).

W przypadku gdy w okresie kredytowania wysokość oprocentowania kredytu przekroczyła czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) stopa procentowa kredytu była równa czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego przez okres tego przekroczenia. Nadwyżkę środków pieniężnych zgromadzonych przez kredytobiorcę na rachunku nr 66 1500 1142 1011 4025 1223 0000 wynikającą ze zmiany procentowania kredytu, o której mowa powyżej, bank miał rozliczyć w terminie najbliższej płatności odsetek bądź raty kapitałowo-odsetkowej obciążając ten rachunek kwotą odsetek naliczonych według stop procentowych obowiązujących w czasie trwania umowy. Kredytobiorca oświadczył, iż wyraża zgodę na powyższą formę rozliczenia nadwyżki środków pieniężnych (§ 8 ust. 6).

Zmiana stopy procentowej wynikająca ze zmiany stawki odniesienia lub zmiany marży banku na zasadach określonych w umowie miała wpływ na wysokość należnych odsetek oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych, a tym samym wpływała na łączną kwotę odsetek spłaconych przez kredytobiorcę w okresie kredytowania (§ 8 ust. 7).

Ogólne zasady oprocentowania kredytów oraz zasady informowania o zmianie oprocentowania określał OWKM (§ 8 ust. 8).

Kredytobiorca oświadczył, że akceptuje ustalone w OWKM zasady informowania o zmianie oprocentowania, w tym także dotyczące zmiany wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (§ 8 ust. 9).

Rzeczywista roczna stopa oprocentowaniu kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiła 5,15 % (§ 8 ust. 10). Całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wynosił 202 677,46 zł (§ 8 ust. 11).

Pozostałe koszty do których zapłaty kredytobiorca zobowiązany był na dzień zawarcia umowy wynosiły 250 zł (§ 8 ust. 12).

Szacunkowa, łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany był kredytobiorca obliczana na dzień zawarcia umowy wynosiła 209 771,46 zł. Ostateczna wysokość łącznej kwoty zależała od wysokości oprocentowania kredytu w okresie obowiązywania umowy i kosztów związanych z ustanowieniem prawnych zabezpieczeń jego spłaty (§ 8 ust. 13).

Ostateczny termin spłaty kredytu, odsetek i innych należności przypadał w dniu 12 września 2033 r. (§ 9 ust. 1). Zgodnie z treścią § 9 ust. 2 umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 10 każdego miesiąca, począwszy od 10 października 2008 r. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona była w CHF. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana była w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależała od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty miała wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu.

Miesięczne raty kapitałowo-odsetkowe ustalone były w równej wysokości (§ 9 ust. 3).

Kredytobiorca umocował bank do obciążenia/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku nr prowadzonego w banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy. (…) Pełnomocnictwo to nie mogło zostać odwołane lub zmienione do dnia całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy oraz wygasnąć wraz ze śmiercią mocodawcy. Kredytobiorca zobowiązał się do gromadzenia środków pieniężnych na ww. rachunku w wysokości pozwalającej na terminowe regulowanie comiesięcznych należności banku wynikających z umowy (§ 9 ust. 4 umowy).

Kredytobiorcy przyznano prawo do wcześniejszej spłaty w całości lub w części kapitału wraz z odsetkami. Zasady dokonywania wcześniejszej spłaty kredytu zostały określone w OWKM (§ 9 ust. 5 umowy). W przypadku wcześniejszej spłaty całości lub części kapitału kredytu wraz z odsetkami przed terminem spłaty określonym w umowie, bank zobowiązał się dokonać korekty naliczonych z góry odsetek uwzględniając rzeczywisty okres korzystania z kredytu. Jednocześnie zastrzeżono, iż kredytobiorca nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania za okres po spłacie kredytu (§ 9 ust. 6 umowy).

Prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowiła m.in. hipoteka umowna kaucyjna do wysokości 530 000 zł ustanowiona na domu jednorodzinnym położonym na działce nr [DZIAŁKA] przy ul. [ADRES] (§ [DZIAŁKA] ust. [DZIAŁKA] umowy).

Bank na pisemny wniosek kredytobiorcy mógł dokonać zmiany sposobu indeksowania kredytu na warunkach określonych w OWKM (§ 11 ust. 3 umowy).

W § 11 ust. 4 kredytobiorca złożył oświadczenie, iż w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje. W § 11 ust. 5 kredytobiorca oświadczył zaś, że akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w § 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy.

(dowód: umowa kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 88 1500 1142 5311 4004 3917 0000 z dnia 10 września 2008 r., k. 36-37 verte, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

Zgodnie z § 4 OWKM oprocentowanie kredytu było zmienne, ustalane na trzymiesięczne okresy odsetkowe. Oprocentowanie stanowiło sumę stawki odniesienia, którą była stawka rynku pieniężnego oraz marży banku i miało się zmieniać odpowiednio do zmiany stawki odniesienia lub zmiany stawki marży Banku. Rodzaj stawki odniesienia oraz warunki jej zmiany określała umowa. Wysokość marży określona w umowie nie ulegała zmianie w całym okresie kredytowania. Bank naliczał odsetki w miesięcznych okresach obrachunkowych od kwoty wykorzystanego i niespłaconego kredytu, według stóp procentowych obowiązujących w czasie trwania umowy, począwszy od dnia pierwszego wykorzystania kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę kredytu włącznie. Dla celów obliczania odsetek przyjęto, że miesiąc liczy rzeczywistą liczbę dni, rok 365 dni (366 dni w roku przestępnym).

W myśl § 6 ust. 1 OKWM kredytobiorca dokonywał spłaty kredytu, odsetek i innych należności banku w sposób określony w umowie.

Zgodnie z treścią § 8 ust. 1 OKWM kredytobiorca miał prawo do wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu wraz z odsetkami.

16 ust. 1 pkt 2 OWKM stanowił, iż na pisemny wniosek kredytobiorcy bank może wyrazić zgodę na przekształcenie kredytu denominowanego (waloryzowanego) na kredyt złotowy, które następowało po przeliczeniu kwoty kredytu pozostającej do spłaty wraz z należnymi odsetkami według kursu sprzedaży dewiz dla waluty, w jakiej kredyt był denominowany, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu przekształcenia. Z kolei § 16 ust. 1 pkt 3 OWKM stanowił, iż na pisemny wniosek kredytobiorcy bank może wyrazić zgodę na zmianę rodzaju waluty wymienialnej kredytu denominowanego (waloryzowanego), która nastąpić miała po przeliczeniu kwoty kredytu pozostającej do spłaty wraz z należnymi odsetkami na złote według kursu sprzedaży dewiz dla waluty, w jakiej kredyt był denominowany, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu przekształcenia, a następnie po przeliczeniu uzyskanej w ten sposób kwoty w złotych według kursu kupna dewiz dla nowo wybranej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu przekształcenia. Przekształcenie, o którym mowa w ust. 1, było dokonywane według zasad obowiązujących w banku przy udzielaniu kredytów i wymagało zawarcia aneksu do umowy oraz dokonania stosownych zmian związanych z prawnymi zabezpieczeniami kredytu. Zmianie ulegało także oprocentowanie kredytu, które było ustalane zgodnie z zasadami obowiązującymi w banku dla nowo wybranej waluty, jak również harmonogram spłat, przesyłany kredytobiorcy w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekształcenie (§ 17 ust. 2 OWKM). Za powyższą zmianę warunków umowy bank pobierał prowizję zgodnie z „Taryfą prowizji i opłat Kredyt Banku S.A.”. Gdy powyższa zmiana warunków umowy dotyczyła kredytów denominowanych (waloryzowanych), prowizja płatna była w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży dewiz dla danej waluty, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązująca w Banku w dniu przekształcenia kredytu (§ 17 ust. 4).

Ponadto OWKM § 1 zawierały słownik definicji pojęć użytych w umowie. W słowniku tym nie ma definicji kredytu denominowanego, definicji kredytu waloryzowanego ani definicji tabeli kursów. Pod pojęciem uruchomienie kredytu (§ 1 pkt 14) rozumie się postawienie przez Bank do dyspozycji Kredytobiorcy w danym okresie środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie; pod pojęciem wykorzystanie kredytu/wypłata kredytu (§ 1 pkt 16) rozumie się realizację dyspozycji Kredytobiorcy w ciężar rachunku kredytu na warunkach określonych w umowie.

(dowód: Ogólne warunki kredytowania w zakresie udzielania kredytów na cele mieszkaniowe oraz kredytów i pożyczek hipotecznych w Kredyt Banku S.A., k. 38-40 verte)

W październiku 2008 r. powódka powróciła do nazwiska Karolczuk, które nosiła przed zawarciem małżeństwa, które ustało w lipcu 2008 r. na skutek orzeczenia rozwodu.

(dowód: przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

Aneksem nr 1 z dnia 3 listopada 2011 r. strony dokonały następujących zmian w umowie:

- § 8 Umowy ust. 6 otrzymał brzmienie:

„6. W przypadku, gdy w okresie kredytowania wysokość oprocentowania kredytu przekroczy czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) stopa procentowa kredytu będzie równa czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego przez okres tego przekroczenia.

Nadwyżkę środków pieniężnych zgromadzonych przez Kredytobiorcę na rachunku nr 79 1500 1979 1119 7002 2667 0000 wynikającą ze zmiany oprocentowania kredytu, o której mowa powyżej, Bank rozliczy w terminie najbliższej płatności odsetek bądź raty kapitałowo-odsetkowej obciążając ten rachunek kwotą odsetek naliczonych według stóp procentowych obowiązujących w czasie trwania umowy. Kredytobiorca oświadcza, iż wyraża zgodę na powyższą formę rozliczenia nadwyżki środków pieniężnych.”

- § 9 Umowy ust 2 otrzymał brzmienie:

„2. Po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 10 każdego miesiąca, w następujący sposób:

1) 37 rat miesięcznych płatnych począwszy od dnia 10 października 2008 r. do dnia 10 października 2011 r. przy czym wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w CHF, a spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu.

2) 263 rat miesięcznych płatnych począwszy od dnia 10 listopada 2011 r., przy czym wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w CHF, spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w CHF, z zastrzeżeniem § 12 ust. 7 umowy”.

- w § 9 umowy skreślono ust. 4, dotychczasowe ust. 5-6, oznaczone zostały odpowiednio ust. 4-5

- w § 9 umowy dodano ust. 6-8 w brzmieniu:

„6. Spłaty zobowiązań wynikających z Umowy dokonywane są przez obciążenie rachunku bankowego lub rachunków bankowych prowadzonych w Banku, zgodnie z udzielonym Bankowi pełnomocnictwem.

W przypadku kredytów spłacanych w złotych spłata zobowiązań dokonywana jest przez obciążenie rachunku bankowego prowadzonego w banku w złotych tj. rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego Ekstrakonto lub rachunku spłat. W przypadku kredytów spłacanych bezpośrednio w walucie, w jakiej kredyt jest denominowany spłata zobowiązań wyrażonych w powyższej walucie dokonywana jest przez obciążenie rachunku a’vista w ww. walucie, prowadzonego w banku, natomiast spłata zobowiązań wyrażonych w złotych dokonywana jest przez obciążenie rachunku prowadzonego w złotych, tj. rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego Ekstrakonto lub rachunku spłat. Za otwarcie oraz prowadzenie rachunku spłat w złotych oraz rachunku a’vista w walucie obcej bank nie pobiera opłat.
W przypadku kredytów denominowanych w walucie obcej:

1) Kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, należnych bankowi odsetek w okresie wykorzystania/karencji w spłacie kredytu oraz innych należności wyrażonych w walucie obcej, w jakiej kredyt jest denominowany, jak również dokonać wcześniejszej spłaty całej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie lub w złotych, po uprzednim przeliczeniu ww. należności wg kursu waluty na zasadach określonych w umowie,

2) określenie, w jakiej walucie następuje spłata należności banku wynikająca z umowy,

3) na wniosek kredytobiorcy możliwa jest zmiana waluty, w jakiej spłacany jest kredyt; zmiana Umowy w powyższym zakresie wymaga zawarcia aneksu do umowy oraz posiadania w banku rachunku/ rachunków, z których dokonywana będzie spłata oraz zgody ewentualnych poręczycieli i innych osób będących dłużnikami banku z tytułu zabezpieczenia kredytu,

4) za zmianę umowy polegającą wyłącznie na zmianie waluty, w jakiej spłacany jest kredyt, bank nie pobiera opłat ani prowizji.”

- w umowie dodano § 9a w brzmieniu:

„ [Zasady ustalania kursów walut]

Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.
Kurs bazowy powiększony o marżę Banku wyznacza kurs sprzedaży dewiz, natomiast kurs bazowy pomniejszony o marżę Banku wyznacza kurs kupna dewiz.
Kurs bazowy ustalany jest przez Bank na postawie aktualnej rynkowej ceny kupna i sprzedaży dewiz. Wyznaczony przez Bank kurs bazowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: kurs bazowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku + kurs kupna dewiz Banku) / 2.
Marża Banku wykorzystywana dla ustalenia wysokości kursu kupna oraz sprzedaży dewiz wyliczana jest w oparciu o ustalony przez Bank procentowy spread walutowy i kurs bazowy według poniższego wzoru: marża Banku = procentowy spread walutowy * kurs bazowy.
Procentowy spread walutowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: procentowy spread walutowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku - kurs kupna dewiz Banku) / kurs bazowy * 100.
Procentowy spread walutowy na dzień zawarcia Aneksu nr 2 do Umowy dla waluty CHF wynosi 6,7226%.
Bank może dokonać zmiany wartości procentowego spreadu walutowego, jeżeli spełniony zostanie co najmniej jeden z poniższych warunków:

1) różnica pomiędzy wartością maksymalną a minimalną kwotowań kursów sprzedaży lub kupna w danym dniu z dostępnych stron informacyjnych (np. serwisu Reuters) zmieni się w stosunku do historycznej wartości różnicy pomiędzy wartością maksymalną a minimalną kwotowań kursów sprzedaży lub kupna z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%,

2) wartość rynkowego spreadu walutowego, prezentowanego na dostępnych stronach informacyjnych (np. serwisu Reuters) lub pozyskanego z notowań innych banków pomiędzy godziną 10:50 a 11:10, zmieni się w stosunku do historycznej wartości spreadu walutowego z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%,

z zastrzeżeniem, że obniżenie wartości procentowego spreadu walutowego może nastąpić niezależnie od spełnienia powyższych warunków.

Kursy dewiz ulegają zmianie, co najmniej dwa razy w ciągu dnia roboczego.
Kredytobiorca oświadcza, że:

1) został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów kupna oraz sprzedaży dewiz oraz zmianą spreadu walutowego i rozumie wynikające z tego konsekwencje,

2) akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej oraz zasady jego przeliczania dotyczące w szczególności:

a) określenia kwoty kredytu, a w przypadku kredytu uruchamianego w transzach także kwoty

poszczególnych transz kredytu w walucie w jakiej kredyt jest denominowany, wskazane w § 2 umowy,

b) sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu, które określone zostały w § 4 umowy,

3) akceptuje określone w § 11a umowy zasady informowania o wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz oraz wysokości spreadu.”

- w umowie dodano § 9b w brzmieniu:

„[Pełnomocnictwo]

Kredytobiorca umocowuje Bank do obciążania/ składania dyspozycji przelewu środków z rachunku nr 79 1500 1979 1119 7002 2667 0000 (CHF) oraz rachunku nr 66 1500 1142 1011 4025 1223 0000 (PLN) prowadzonych w Banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy. Spłata należności określonych w walucie CHF będzie następowała z rachunku nr 79 1500 1979 1119 7002 2667 0000 (CHF), natomiast spłata należności określonych w złotych będzie następowała z rachunku nr 66 1500 1142 1011 4025 1223 0000 (PLN).
W przypadku braku wolnych środków pieniężnych na ww. rachunkach Kredytobiorca upoważnia Bank do zaspokojenia roszczeń z tytułu Umowy z pierwszych wpływów na te rachunki niezależnie od innych dyspozycji. Jeżeli zapłata należności określonych w walucie CHF dokonywana będzie z rachunku nr 66 1500 1142 1011 4025 1223 0000 (PLN), a zapłata należności określonych w złotych z rachunku nr 79 1500 1979 1119 7002 2667 0000 (CHF), przeliczenie należności na walutę w jakiej prowadzony jest rachunek, z którego dokonana będzie spłata nastąpi po kursie sprzedaży dewiz z „Tabeli Kursów Banku” obowiązującej w chwili dokonywania spłaty.
Pełnomocnictwo to nie może zostać odwołane lub zmienione do dnia całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z Umowy i nie gaśnie wraz ze śmiercią [***] oświadcza, iż wyraża zgodę, aby Kredyt Bank S.A. jako strona umowy ww. rachunków bankowych był jednocześnie pełnomocnikiem upoważnionym do dysponowania ww. rachunkami.
Kredytobiorca zobowiązuje się do gromadzenia środków pieniężnych na ww. rachunkach w wysokości pozwalającej na terminowe regulowanie należności Banku wynikających z Umowy.”

- w umowie dodano § 11a w brzmieniu:

„ [Zasady informowania o wysokości kursów walut i spreadu walutowego]

Szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania przez Bank kursu kupna i sprzedaży dewiz oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty lub spłaty kredytu określone są umowie. Bank ustala wysokość obowiązujących w banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.
Wysokość obowiązujących w banku kursów dewiz jest prezentowana w „Tabeli Kursów Banku” dostępnej w jednostkach organizacyjnych banku oraz na stronie internetowej Banku. Informację o wysokości kursu dewiz, według którego nastąpiła wypłata kredytu/transz kredytu oraz spłata kredytu lub innych należności banku oraz o wysokości procentowego spreadu walutowego kredytobiorca może uzyskać w każdej jednostce banku.
Informację o wysokości spreadu walutowego bank udostępnia na stronie internetowej banku.
Zmiana wartości procentowego spreadu walutowego oraz zmiana wysokości kursów walut nie stanowi zmiany umowy.
Postanowienia niniejszego § mają zastosowanie dla kredytów denominowanych w walutach obcych.”

(dowód: aneks nr 1 z dnia 3 listopada 2011 r., k. 41-42 verte, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

Umowa oraz aneks zostały zawarte na wzorcu umowy, obowiązującej w banku. Powódka oraz jej matka nie miały wpływu na zapisy umowy zawarte w § 2 ust. 2 i 3, § 4 ust. 1a oraz § 9 ust. 2, z wyłączeniem wyboru dnia spłaty raty kapitałowo-odsetkowej. Powódka oraz jej matka nie mogły również negocjować ww. zapisów umowy.

(dowód: zeznania świadka [***], protokół rozprawy z dnia 15 listopada 2018 r., k. 403-405, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

Za tworzenie tabeli u strony pozwanej [***] kursowi. Tabelaryczne kursy walut określane były przez Bank na podstawie kursów średnich i krzyżowych z rynku międzybankowego. W dalszym kroku system odejmował połowę spreadu, tworząc kurs kupna walut, i dodawał połowę spreadu, tworząc kurs sprzedaży walut. W 2008 r. spread zmieniał się bardzo często, z uwagi na dużą zmienność kursu złotówki do walut obcych. Po 2008 r. spread się ustabilizował. Od 2015 r. spread do waluty CHF wynosi 2%.

(dowód: zeznania świadka [***] e-protokół rozprawy z dnia 22 czerwca 2018 r., k. 318)

Kredyt został uruchomiony w dniu 15 września 2008 r. w kwocie 265 000 zł, która po przeliczeniu w dniu uruchomienia kredytu zgodnie z umowę na walutę kredytu, w której kredyt był denominowany, stanowiła równowartość 130 887,10 CHF. Kurs uruchomienia kredytu wynosił 2,0231.

(dowód: zestawienie spłat z dnia 3 lutego 2017 r., k. 50-53, zestawienie, k. 162-165, zlecenie uruchomienia środków, k. 166, dyspozycja wypłaty środków z kredytu, k. 167-168)

W dniu 4 stycznia 2013 r. doszło do połączenia Kredyt Bank S.A. z siedzibą w Warszawie z Bankiem Zachodnim WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu. Bank Zachodni WBK S.A. jako spółka przejmująca stał się podmiotem wszystkich praw i obowiązków spółki przejmowanej - Kredyt Bank S.A. W dniu 3 września 2018r. Bank Zachodni WBK S.A. zmienił nazwę na Santander Bank Polska S.A.

(bezsporne, a ponadto wydruk z KRS, k.151-161 verte)

Raty kapitałowe – odsetkowe oraz wszelkie inne płatności związane z odnośną umową kredytu regulowała ze swojego majątku osobistego powódka [***] nie regulowała rat kredyt Została jego współkredytobiorcą tylko dla zwiększenia zdolności kredytowej powódki.

W dniu 15 lutego 2017 r. powódka dokonała całkowitej spłaty kredytu w kwocie 93 731,04 CHF, na którą składała się kwota kapitału niewymagalnego – 93 690,73 CHF oraz odsetki umowne – 40,31 CHF. Kwota 93 731,04 CHF stanowiła równowartość 382 216,43 zł wg kursu 4,0788 zgodnie z Tabelą kursową BZ WBK SA nr 32d/17 z dnia 15 lutego 2017 r., godz. 15:24.

(dowód: oświadczenie z dnia 25 maja 2017 r., k. 49, potwierdzenie przelewu, k. 53 verte, zaświadczenie z dnia 7 marca 2017 r., k. 54, zestawienie spłat z dnia 3 lutego 2017 r., k. 50-53, zestawienie, k. 162-165, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408 )

Pismem z dnia 1 czerwca 2017 r., doręczonym stronie pozwanej w dniu 13 czerwca 2017 r., pełnomocnik powódki wezwał stronę pozwaną do zapłaty kwoty 78.165,33 zł oraz kwoty 44.764,05 CHF w terminie do dnia 3 kwietnia 2020 r., podnosząc zarzut nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM Nr 07 15001155 5311 5001 3962 0000 z dnia 13 sierpnia 2007 r.

Strona pozwana udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 4 lipca 2017 r., oświadczając, iż nie uznaje powyższych żądań strony pozwanej, gdyż umowa kredytu nr 88 1500 1142 5311 4004 3917 0000 była wykonywana w sposób prawidłowy i bezpodstawne.

(dowód: pismo z dnia 1 czerwca 2017 r. wraz z potwierdzeniem nadania, k. 43-44 verte, śledzenie przesyłki, k. 45-45 verte, pismo strony pozwanej z dnia 4 lipca 2017 r., k. 46-47, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

W piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r. powódka oraz [***] oświadczyły, iż na mocy art. 84 k.c., uchylają się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu 3 listopada 2011 r., tj. aneksu nr 1 do umowy kredytu z dnia 10 września 2008 r. Wskazały, iż w chwili składania oświadczenia woli działały pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, albowiem pozostawały w błędnym przekonaniu, że wszystkie postanowienia umowy je wiążą. Z treści pisma z dnia 1 czerwca 2017 r. wynikało natomiast, iż postanowienia § 2 ust. 1, § 2 ust. 2-3, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy, stanowią niedozwolone postanowienia umowne.

(dowód: oświadczenie z dnia 21 sierpnia 2017 r., k. 49, przesłuchanie powódki [***], e-protokół rozprawy z dnia 4 stycznia 2019 r., k. 408)

Pismem z dnia 1 lipca 2021 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 452 972,50 zł oraz kwoty 26 855,57 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 21 661,22 zł oraz kwoty 26 955,57 CHF od dnia wymagalności powyższych roszczeń do dnia zapłaty oraz od kwoty 431 311,28 zł w terminie 3 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma do dnia zapłaty.

[***] w dniu 16 lipca 2021 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 1 lipca 2021 r. wraz z potwierdzeniem śledzenia przesyłki, k. 668-669)

W okresie od 10 października 2008 r. do 25 października 2011 r. wraz z ostatnią całkowitą spłatą kredytu w dniu 15 lutego 2017 r. w wysokości 382 216,43 zł, suma wpłat wynosiła 445 329,90 zł. Z kolei suma rat za okres od 10 listopada 2011 r. do lutego 2017 r., bez całkowitej spłaty kredytu z dnia 15 lutego 2017 r., wynosiła 30 596,63 CHF. Przy założeniu, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczące indeksacji są bezskuteczne, a udzielony kredyt byłby kredytem złotowym z zastosowaniem oprocentowania i marży ustalonych w umowie oraz tego, iż w okresie od dnia 10 listopada 2011 r. do dnia 10 lutego 2017 r. raty były spłacane w CHF, należne bankowi wynosiłyby w okresie od 10 października 2008 r. do 25 października 2011 wraz z ostatnią całkowitą spłata kredytu w dniu 15 lutego 2017 r. 226 271,15 zł oraz w okresie od 10 listopada 2011 r. do dnia 10 lutego 2017 r. – 17 588,41 CHF. Zatem powstałaby nadpłata w kwocie 219 058,75 zł (445 329,90-226271,15 zł) oraz w kwocie 13 008,22 CHF (30 596,63 CHF-17588,41 CHF).

(dowód: pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], k. 418-440, uzupełniająca pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], k. 492-509, uzupełniająca ustna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], e-protokół rozprawy z dnia 17 lipca 2020 r., k. 593, uzupełniająca pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], k. 618-622, uzupełniająca pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], k. 618-629)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo główne zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części, tj. w całości zakresie żądania zapłaty kwoty 219 058,75 zł oraz w części w zakresie żądania zapłaty 28 938,32 CHF. Wobec uznania zasadności żądania głównego, brak było jakichkolwiek podstaw do rozpoznania żądania ewentualnego.

W rozpoznawanej sprawie powódka tytułem żądania głównego domagała się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 219 058,75 zł oraz kwoty 28 938,32 CHF tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powódkę na rzecz pozwanego w związku z wykonaniem umowy kredyt na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 88 1500 1142 5311 4004 3917 0000 z dnia 10 września 2008 r. Powódka podnosiła bowiem, iż postanowienia umowne zawarte w § 2 ust. 1-3, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 kc. Jednocześnie powódka zgłosiła roszczenie ewentualne o zapłatę kwoty 104 053,80 zł, na wypadek nie uznania przez Sąd żądania głównego.

Z kolei pozwany [***], wnosząc o oddalenie powództwa w całości, podnosił nade wszystko, iż zakwestionowane przez powódkę postanowienia spornej umowy kredytu nie noszą cech niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 3851 § 1 kc. [***] brak sprzeczności umowy z art. 69 Prawa bankowego, brak naruszenia granic swobody umów (art. 3531 kc) oraz brak naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 kc). Ponadto w ocenie pozwanego, kredyt indeksowany do waluty obcej nie stanowi kredytu złotowego.

Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na złożonych przez strony i nie kwestionowanych co do prawdziwości i autentyczności dokumentach, zeznaniach świadków oraz zeznaniach powódki, którym Sąd dał wiarę w całości. Ponadto Sąd miał na względzie istotne z punktu widzenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wnioski opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości [***] w kwestii ustalenia wysokości różnicy pomiędzy kwotami uiszczonymi przez powódkę za okres objęty żądaniem pozwu a kwotami należnymi bankowi za ten okres przy założeniu, że powódkę nie wiążą zapisy postanowień dotyczących klauzuli waloryzacyjnej.

W świetle wyżej wskazanych twierdzeń i zarzutów, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszym składzie, należało dokonać oceny, czy kwestionowane przez powódkę postanowienia miały charakter abuzywny, a jeśli tak, to czy stwierdzenie abuzywności konkretnych postanowień umownych rodzi taki skutek, że postanowienia te nie wiążą konsumenta ex tunc i ex lege, zaś zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. strony są związane umową w pozostałym zakresie, czy też prowadzi to do nieważności całej umowy kredytowej, z uwagi na niemożność jej dalszego istnienia w obrocie prawnym bez klauzuli niedozwolonej, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego.

Na kanwie rozpoznawanej sprawy Sąd ostatecznie uznał, iż kwestionowana umowa kredytowa jest ważna, przyjmując, iż umowa ta mimo eliminacji klauzuli indeksacyjnej może być utrzymana jako umowa kredytu złotowego z oprocentowaniem opartym o ww. stawkę LIBOR, niezależnie od tego, iż umowa ta została w całości wykonana, co stanowiło okoliczność bezsporną w sprawie.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe,
w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy kredytu pomiędzy powódką a pozwanym [***], przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Formalnie możliwość udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych wprowadzono dopiero ustawą o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw z 29 lipca 2011 r. (Dz. U. Nr 165, poz. 984), która weszła w życie 26 sierpnia 2011 r., którą dodano w art. 69 ust. 2 punkt 4a zapis, zgodnie z którym umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku. W chwili zawarcia spornej umowy kredytu przepisy ustawy Prawo bankowe nie przewidywały literalnie takiej możliwości. Jednakże jak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 29 kwietnia 2015 r., wydanym w sprawie V CSK 445/14, dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Także z art. 69 prawa bankowego wynika, że określona w umowie kredytu bankowego waluta kredytu oraz określona w tej umowie waluta spłaty kredytu nie muszą być tożsame. Nadto Sąd Najwyższy wskazał, iż umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej mieści się w ramach konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (por. Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2016 r., sygn. I CSK 1049/14). W tej sytuacji stwierdzić należy, że wprowadzenie do umowy kredytu bankowego postanowień dotyczących indeksacji kredytu mieści się w granicach swobody umów i nie stanowi naruszenia art. 69 ustawy Prawo bankowe. Oczywiście prawo bankowe przewiduje zamknięty katalog czynności bankowych, jednak umowa kredytu indeksowanego nie stanowi odrębnego rodzaju czynności bankowych, naruszającego zasadę numerus clausus. Przedmiotowa umowa zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu bankowego. W art. 69 ust. 2 Prawa bankowego wskazano, jakie niezbędne (obligatoryjne) postanowienia powinny być ujawnione w umowie kredytu bankowego. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytu. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w treści art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zatem stanowią je zobowiązanie banku do wydania kredytobiorcy określonej sumy pieniężnej oraz zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanej sumy kredytu i zapłacenia odsetek kapitałowych. Wymogi powyższe zostały spełnione w przypadku spornej umowy – zawiera ona wymienione wyżej elementy przedmiotowo istotne. Treść umowy wskazuje, że jest to umowa kredytu złotowego, gdyż bank zobowiązał się w niej oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę pieniężną wyrażoną w złotych. Złoty polski stanowił zarówno walutę, w której określono wysokość kapitału kredytu, jak i walutę, w której przez czas wykonywania umowy spełniane są świadczenia stron – zarówno wypłata kredytu, jak i jego późniejsza spłata (do czasu zawarcia aneksu do umowy). W umowie strony określiły kwotę kredytu, walutę kredytu, przeznaczenie kredytu, okres kredytowania, terminy i zasady jego zwrotu przez powódkę przy zastosowaniu klauzuli indeksacyjnej, a także oprocentowanie kredytu oraz opłaty związane z jego udzieleniem. Indeksacja do franka szwajcarskiego stanowiła jedynie dodatkowe postanowienia umowne, nie zmieniające charakteru kredytu. Mechanizm indeksacji związany jest ze sposobem określenia wysokości zobowiązań stron i nie prowadzi do braku określenia tych zobowiązań. Niemniej jednak zupełnie innym zagadnieniem jest natomiast to, czy sposób określenia zasad indeksacji nie stanowił niedozwolonych postanowień umownych.

Powódka zakwestionowała postanowienia umowne, zawarte w § 2 ust. 1-3, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy, a odnoszące się do indeksacji kwoty kredytu i rat kredytu.

Zgodnie z art. 385¹§ 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z regulacji tej wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne, tj.: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest zaś jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, tj. gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez wątpienia powódka była konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c. Także jej matce jako współkredytobiorczyni przysługiwał taki status. Kwestia ta pozostawała poza sporem. Podobnie należy ocenić brak indywidualnego uzgadniania treści umowy. Świadczy o tym nadto treść zeznań świadka [***], która zawierała w imieniu poprzednika prawnego sporną umowę kredytu z powódką oraz jej matką. Ponadto okoliczność przeciwna nie została przez pozwanego wykazana, a to na nim po myśli § 4 art. 3851 k.c. spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. Dodać nadto należy, iż aby przyjąć fakt indywidualnego uzgadniania treści umowy, wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, rzeczywiście zostać mu zaoferowany, a nie polegać na teoretycznej możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy.

Odnosząc się do kolejnej negatywnej przesłanki warunkującej ocenę abuzywności postanowień umownych tj. czy kwestionowane postanowienie stanowi świadczenie główne stron, w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia w analizowanym przypadku, że klauzule indeksacyjne określają główne świadczenia stron umowy kredytu. Pojęcie głównego świadczenia należy rozumieć wąsko, w nawiązaniu do pojęcia elementów przedmiotowo istotnych umowy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r., I CK 635/03). W umowie kredytu świadczeniem głównym banku jest udostępnienie kredytobiorcy oznaczonej kwoty pieniężnej, zaś świadczeniem głównym kredytobiorcy jest zwrot otrzymanych środków pieniężnych oraz uiszczenie opłat z tytułu oprocentowania i z tytułu prowizji. Sporne klauzule przeliczeniowe wprowadzają jedynie reżim przeliczenia świadczeń głównych stron w stosunku do waluty obcej. Chociaż problem indeksacji kwoty kredytu i rat kredytu oraz przeliczania tych należności z waluty obcej na walutę polską jest pośrednio powiązany z wypłatą i spłatą kredytu, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że ustalenia w tym zakresie są postanowieniami dotyczącymi głównych świadczeń stron. Są to postanowienia poboczne, o drugorzędnym znaczeniu. Głównych świadczeń stron dotyczą tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez uzgodnienia których nie doszłoby do jej zawarcia. Klauzule indeksacyjne w przedmiotowej umowie nie są postanowieniami o charakterze przedmiotowo istotnym (essentialia negotii), zatem mogą być objęte kontrolą zgodności z zasadami obrotu konsumenckiego. Odwołać należy się tu do poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. aktI CSK 1049/14 , w którym stwierdzono, że: „umowna klauzula waloryzacyjna nie jest objęta wyłączeniem zawartym w art. 385¹§ 1 zd. 2 k.c.. Klauzula taka nie określa bowiem bezpośrednio świadczenia głównego, a wprowadza jedynie umowny reżim jego podwyższenia”. W tej sytuacji należy stwierdzić, że postanowienia bankowego wzorca umownego, zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula tzw. spreadu walutowego), nie dotyczą głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 385¹§ 1 zd. 2 k.c. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w szeregu orzeczeń – por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134; wyrok Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79.

Gdyby jednak przyjąć, że klauzule indeksacyjne określają główne świadczenia stron umowy kredytu (pogląd taki wyrażony został również ostatnio w orzecznictwie sądowym), to i tak nie miałoby to wpływu w zakresie oceny żądań objętych pozwem. Klauzule indeksacyjne nie stanowią z pewnością essentialia negotii umowy kredytu, a bez nich umowa kredytu zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne i może obowiązywać. Za dopuszczalną należałoby też uznać kontrolę tego rodzaju postanowień pod kątem ich niedozwolonego charakteru, ponieważ nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Świadczy o tym fakt, że zawarte jest w nich odwołanie do kursów waluty w Tabelach kursów obowiązujących w Banku, lecz zasady ustalania tych kursów nie zostały określone ani w umowie kredytu, ani w OWKM, które nie podają szczegółowych kryteriów ustalania kursów w Tabeli, nie zawierają definicji kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz samej definicji Tabeli. Nawet więc zakwalifikowanie klauzul indeksacyjnych jako określających główne świadczenia stron, wobec ich niejednoznaczności – pozwala na dokonanie ich kontroli pod kątem abuzywności (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17 oraz w wyroku z dnia 9 maja 2019 r. I CSK 242/18) .

Należało zatem ocenić kwestionowane postanowienia umowne w świetle pozostałych przesłanek ich abuzywności, tj. sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Zgodnie z art. 3851 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W rezultacie przy dokonywaniu oceny niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego, również oceny indywidualnej, nie ma żadnego znaczenia w jaki sposób umowa była wykonywana przez strony. W szczególności nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, skorzystał. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może zaś być abuzywne bądź tracić takiego charakteru jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niego uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone jeśli daje kontrahentowi konsumenta możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Dlatego też nie miało żadnego znaczenia dla stwierdzenia niedozwolonego charakteru określonych postanowień umownych to, w jaki sposób pozwany [***] kurs waluty, do której kredyt był indeksowany. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że abuzywność zapisów powinno się badać na moment zawierania umowy przez konsumenta z przedsiębiorcą. W takiej sytuacji nie ma więc znaczenia w jaki sposób przedsiębiorca faktycznie wykonywał umowę.

Nie ma też znaczenia, w jaki sposób bank finansował udzielanie kredytów indeksowanych, gdyż również to stanowi okoliczność leżącą poza łączącym strony stosunkiem prawnym, a równocześnie związaną z wykonywaniem umowy, a nie chwilą jej zawarcia. Sąd ma świadomość tego, że akcja kredytowa w przypadku kredytów indeksowanych czy denominowanych wymagała pozyskania przez bank waluty na rynku międzybankowym i posiadania „pokrycia” w CHF, jednak kwestia ta nie została objęta umową – zawartą w oparciu o wzorzec przygotowany przez bank. Dla dokonywania interpretacji postanowień umownych kwestia ta pozostaje więc bez znaczenia.

W sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, a także te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności, jak również – w stosunkach z konsumentami – do fachowości. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta (czy szerzej klienta), wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi.

Dobre obyczaje, do których odwołuje się art. 385¹k.c., stanowią przykład klauzuli generalnej, której zadaniem jest wprowadzenie możliwości dokonania oceny treści czynności prawnej w świetle norm pozaprawnych. Chodzi o normy moralne i obyczajowe, powszechnie akceptowane albo znajdujące szczególne uznanie w określonej sferze działań, na przykład
w obrocie profesjonalnym, w określonej branży, w stosunkach z konsumentem itp. Przez dobre obyczaje w rozumieniu art. 385¹k.c. należy rozumieć pozaprawne reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami.

Rażące naruszenie interesów konsumenta ma natomiast miejsce wówczas, gdy postanowienia umowy poważnie i znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw
i obowiązków stron, wprowadzając nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Jednak nie wyczerpuje to zakresu, w którym może dojść do naruszenia interesów konsumenta. Chodzi bowiem nie tylko o interesy ekonomiczne, ale też związane ze zdrowiem konsumenta, jego czasem zbędnie traconym, dezorganizacją toku życia, doznaniem przykrości, zawodu , wprowadzenia w błąd, nierzetelności traktowania.

Oceniając przez pryzmat opisanych powyżej przesłanek kwestionowane przez powódkę postanowienia umowne przewidujące indeksację kredytu, stwierdzić należy przede wszystkim, że sama konstrukcja indeksacji nie jest niedozwolona. Jak już wyżej wskazano na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego, konstrukcja indeksacji kredytu nie jest sprzeczna z prawem, jak też nie można wykluczyć jej stosowania w umowach zawieranych z konsumentami. Na gruncie materiału dowodowego sprawy brak było podstaw do stwierdzenia, żeby sama konstrukcja kredytu indeksowanego prowadziła do uzyskania, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przewagi kontraktowej przez bank kosztem kredytobiorców będących konsumentami. W szczególności brak jest podstaw do postawienia wniosku, że indeksacja kredytu chroni przede wszystkim interesy banku kosztem interesów kredytobiorców. Zwrócić należy uwagę, że wprowadzenie indeksacji kredytu pozwalało na zaoferowanie kredytobiorcom niższego oprocentowania kredytu, co prowadziło do niższej wysokości rat kredytowych, które zobowiązani są uiszczać, niż w przypadku kredytów złotowych. Konstrukcja kredytu indeksowanego nie powinna więc być uznana za nieuczciwą co do zasady.

Postanowienia umowne dotyczące indeksacji kredytu muszą być jednak rozpatrywane łącznie, na gruncie konkretnej umowy, gdyż wszystkie one decydują o kształcie umowy kredytu w zakresie indeksacji. Przy takim podejściu, w ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy i przy tak skonstruowanych klauzulach indeksacyjnych - występują przesłanki do uznania postanowień przewidujących indeksację kredytu za postanowienia niedozwolone. Taki wniosek wynika z przeprowadzonej oceny kształtu postanowień, które z jednej strony różnicują wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty kredytu z PLN na CHF, a następnie przeliczeń wysokości wymaganej spłaty z CHF na PLN, zaś z drugiej strony – pozwalają kredytodawcy na swobodne ustalenie wysokości każdego z tych kursów. Już zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i kursem sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału kredytu, a następnie wysokości spłaty, uznać należy za sprzeczne z dobrymi obyczajami, a równocześnie rażąco naruszające interesy konsumenta. Szeroko opisywane przez pozwanego mechanizmy, które mają służyć uzasadnieniu stosowaniu takiej konstrukcji, pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie. Ponownie należy wskazać, że oceny zgodności postanowienia umownego z dobrymi obyczajami dokonuje się w oparciu o treść umowy i okoliczności jej zawarcia, nie zaś w oparciu o przyjęty przez przedsiębiorcę sposób wykonywania umowy, w tym finansowania przez niego działalności swojego przedsiębiorstwa, w zakresie pozwalającym na wykonanie umowy. Dlatego też stwierdzić należy, że przyjęcie w umowie rozwiązań różnicujących stosowane kursy waluty nie znajduje uzasadnienia. Strony umowy nie umawiały się na prowadzenie przez bank działalności kantorowej – dokonywania wymiany walut, a postanowiły jedynie wprowadzić do umowy mechanizm o charakterze waloryzacyjnym, pozwalający na zastosowanie stóp procentowych przewidzianych dla waluty obcej. Nie może budzić żadnych wątpliwości, że konstrukcja, w której w chwili wypłaty kredytu wysokość wyrażonego w złotych polskich zobowiązania konsumenta jest, w wyniku zastosowania dla jej ustalenia kursu sprzedaży, wyższa niż wysokość udzielonego mu kredytu, stanowi naruszenie interesów konsumenta. Z kolei wykorzystanie przez bank swojej przewagi kontraktowej dla wprowadzenia do umowy rozwiązań korzystnych wyłącznie dla kredytodawcy, w nieuzasadniony sposób zwiększających wysokość świadczeń, do których zobowiązany jest kredytobiorca, uznać należy za sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Powyższe klauzule umowne nie odwołują się do ustalanego w sposób obiektywny kursu CHF, do obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie ma wpływu, lecz pozwalają w rzeczywistości bankowi kształtować ten kurs w sposób dowolny, wedle swego uznania. Na mocy powyższych postanowień bank może jednostronnie i arbitralnie, a przy tym w sposób wiążący, modyfikować wskaźnik, według którego obliczana jest wysokość zobowiązania kredytobiorcy, a tym samym może wpływać na wysokość świadczeń kredytobiorcy. Przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu indeksowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu kupna oraz kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wysokości tzw. spreadu walutowego (różnicy między kursem sprzedaży i zakupu waluty obcej), przy pozbawieniu powódki jakiegokolwiek wpływu na to, bez wątpienia narusza jej interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. takie stanowisku wyraził także Sąd Najwyższy w swoich ostatnich orzeczeniach (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2022 r., I CSK 2679/22, 30 sierpnia 2022 r., I CSK 2984/22).

Mianem spreadu określa się wynagrodzenie za wykonanie usługi wymiany waluty. Między stronami nie dochodziło jednak do transakcji wymiany walut, gdyż pobieranemu od powódki spreadu nie odpowiadało żadne świadczenie banku. W istocie była to prowizja na rzecz banku, której wysokości powódka nie mogła oszacować. Wysokość tej prowizji zależała wyłącznie od banku. Treść kwestionowanych postanowień umożliwiała bankowi jednostronne kształtowanie sytuacji konsumentów w zakresie wysokości ich zobowiązań wobec banku, przez co zakłócona została równowaga pomiędzy stronami przedmiotowych umów. To powodowało, że postanowienia te były sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszały interesy powódki jako konsumenta. Umowa kredytu nie określała szczegółowego sposobu ustalania kursu CHF, przez co powódka była zdana na arbitralne decyzje banku w tej kwestii. Nie może zaś ulegać wątpliwości, że klauzula indeksacyjna (waloryzacyjna) może działać prawidłowo jedynie wówczas, gdy miernik wartości, według którego dokonywana jest waloryzacja, ustalany jest w sposób obiektywny, a więc przede wszystkim w sposób niezależny od woli którejkolwiek stron umowy. Ponadto o abuzywności tych postanowień świadczy ich nietransparentność. Umowa kredytu nie przedstawiała w sposób przejrzysty konkretnego działania mechanizmu wymiany waluty obcej, tak by powódka była w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niej z umowy konsekwencje ekonomiczne. Powódka nie znała bowiem sposobu, w jaki bank kształtował kurs CHF, zwiększając go bądź zmniejszając wedle swego uznania. Umowa nie dawała powódce żadnego instrumentu pozwalającego bronić się przed decyzjami banku w zakresie wyznaczanego kursu CHF, czy też weryfikowania ich.

W konsekwencji pomiędzy stronami przedmiotowej umowy kredytu zakłócona została równowaga kontraktowa, bowiem treść kwestionowanych postanowień umożliwiała bankowi jednostronne kształtowanie sytuacji powódki jako konsumenta w zakresie wysokości jej zobowiązania wobec banku. Indeksacja rat kredytu udzielonego na podstawie umowy o kredyt hipoteczny odbywała się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez pozwanego, stanowiące jego wewnętrzny dokument i to uprawnienie banku do określania wysokości kursu CHF nie doznawało żadnych formalnie uregulowanych ograniczeń. Umowa kredytu, jak również OWKM, nie precyzowały bowiem sposobu ustalania kursu wymiany walut wskazanego w tabeli kursów banku. W świetle treści kwestionowanych postanowień umownych bank może wybrać dowolne kryteria ustalania kursów, niekoniecznie związane z aktualnym kursem ukształtowanym przez rynek walutowy oraz ma możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie nie jest możliwe ze względu na brak oparcia zasad ustalania kursów wymiany o obiektywne i przejrzyste kryteria. Kursy ustalane przez bank z zasady zawierają wynagrodzenie (marżę) za dokonanie transakcji kupna lub sprzedaży, której wysokość jest zależna tylko i wyłącznie od woli pozwanego. Dobre obyczaje nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy, o ile nie wynikają z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia. Brak określenia w umowie sposobu ustalania kursów walutowych na potrzeby przeliczenia salda zadłużenia na walutę obcą oraz przeliczenia na złote kwoty wymaganej do spłaty kredytu w rażący sposób narusza interesy konsumenta. Oczywistym jest, że kredytobiorca zawierając umowę kredytu indeksowanego liczy się i akceptuje ryzyko kursowe, a więc wynikające ze zmienności kursów walut obcych. Ryzyko to nie ma jednak nic wspólnego z ryzykiem całkowicie dowolnego kształtowania kursu wymiany przez kredytodawcę i narażenia konsumenta na nieprzewidywalne koszty, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Czym innym jest bowiem ryzyko zmienności kursu walutowego, a czym innym ustalanie kursów walut przez pozwanego. Te dwie kwestie są ze sobą powiązane tylko w takim stopniu, w jakim czynniki rynkowe mają wpływ na kurs waluty w banku. Natomiast ryzyko to nie ma żadnego wpływu na możliwość dowolnego kształtowania przez pozwanego kursu wymiany waluty, którą indeksowany jest kredyt, a to wpływa w sposób oczywisty na sytuację kredytobiorcy. Kredytobiorca narażony jest na niczym nieograniczoną arbitralność decyzji banku, a równocześnie, wobec braku ścisłych kryteriów ustalenia wysokości kursów, nie przysługują mu żadne środki, które pozwoliłyby chociażby na późniejszą weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez bank. Bez wątpienia stanowi to rażące naruszenie interesów konsumenta, narażając go na brak bezpieczeństwa i możliwości przewidzenia skutków umowy. Jest to przy tym postępowanie nieuczciwe, sprzeczne z dobrymi obyczajami jako rażąco naruszające równowagę stron umowy na korzyść strony silniejszej, która nie tylko może żądać spełnienia świadczenia w określonej przez siebie wysokości, ale też korzystać z szeregu postanowień o charakterze sankcji (m.in. podwyższone karne oprocentowanie, możliwość wypowiedzenia umowy), gdyby konsument takiego świadczenia nie spełniał. Celem klauzul indeksacyjnych (waloryzacyjnych) nie powinno być przysparzanie dochodów jednej ze stron umowy. Tymczasem wprowadzone przez bank do umów klauzule umożliwiały mu stosowanie kursu CHF ustalanego inaczej przy przeliczaniu wypłaconej kredytobiorcy kwoty kredytu, a inaczej przy obliczaniu wysokości rat kredytowych. Różnica pomiędzy tymi kursami stanowi dodatkowy, nieuzasadniony dochód banku, zaś dla kredytobiorcy dodatkowy koszt. Bank, przeliczając kwotę wypłaconego konsumentom kredytu według ustalonego przez siebie kursu zakupu CHF oraz pobierając z rachunku konsumenta raty kredytu przeliczone według własnego kursu sprzedaży CHF, uzyskiwał w ten sposób od kredytobiorcy dodatkową ukrytą prowizję, której nie odpowiada żadne świadczenie banku. Co więcej, pomiędzy kredytobiorcą a bankiem nie dochodziło do żadnych transakcji wymiany waluty. Kwota kredytu wypłacona została w złotych polskich i spłata następowała również w tej walucie. Natomiast wartość franka szwajcarskiego przyjęta została jedynie jako wskaźnik waloryzacji poszczególnych rat podlegających spłacie. Oznacza to, że do faktycznego transferu wartości dewizowych w którąkolwiek stronę nie dochodziło. W efekcie różnica pomiędzy kursem zakupu danej waluty a kursem sprzedaży tej waluty przez bank, ustalanych wyłącznie przez pozwanego, stanowią jego czysty dochód, zwiększający dodatkowo koszty kredytu dla kredytobiorcy. W tym mechanizmie należy więc dostrzec również sprzeczność postanowienia z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta, który nie ma nawet możliwości uprzedniej oceny własnej sytuacji, w tym wysokości rat kredytu, i jest zdany wyłącznie na arbitralne decyzje banku. Ponownie należy wskazać, że Sąd ma świadomość, że bank pozyskiwał walutę i dokonywał operacji wymiany walut aby sfinansować akcję kredytową ale okoliczności te nie były objęte łączącą strony umową a kredytobiorca nie miał żadnej wiedzy o tych operacjach. Pomiędzy stronami umowy kredytowej nie dochodziło do transferu wartości dewizowych ale na kredytobiorcę nałożono koszty, które zwykle łączą się z takim transferem w postaci różnicy pomiędzy ceną kupna i sprzedaży.

W świetle powyższego za niedozwolone postanowienia umowne uznać należało klauzule przewidujące mechanizm indeksacji do franka szwajcarskiego zobowiązań stron umowy kredytu – wypłacanej kwoty kredytu i rat kredytowych – zawarte § 2 ust. 1-3, § 4 ust. 1a oraz § 9 ust. 2 umowy kredytu.

Skutkiem uznania za abuzywne postanowień umownych dotyczących indeksacji jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta. Stwierdzenie abuzywności konkretnych postanowień umownych rodzi taki skutek, że postanowienia te nie wiążą konsumenta ex tunc i ex lege, zaś zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. strony są związane umową w pozostałym zakresie. Postanowienia uznane za niedozwolone podlegają zniesieniu w całości, a nie tylko w zakresie, w jakim ich treść jest niedopuszczalna (tak: W. Popiołek, w: Kodeks cywilny. [***] I, red. K. [***] 2013, teza 15 do art. 3851 k.c.; K. Zagrobelny w: Kodeks cywilny. Komentarz, red.E. [***] 2013, teza 11 do art. 3851 k.c.). Postanowienia takie przestają wiązać już w chwili zawarcia umowy. Oznacza to, że nie stanowią elementu treści stosunku prawnego i nie mogą być uwzględniane przy rozpoznawaniu spraw związanych z jego realizacją. W rezultacie konieczne jest przyjęcie, że łączący strony stosunek umowny nie przewiduje mechanizmu indeksacji, stanowiąc jedynie umowę kredytu, w których wysokość kredytu została ostatecznie i jednoznacznie określona w złotych polskich.

Z uwagi na okoliczność, że ze wskazanych wyżej przyczyn zakwestionowaniu podlega cały mechanizm indeksacji w kształcie przyjętym w wiążącej strony umowie, zbędne jest poszukiwanie odpowiedzi na możliwość ustalenia i przyjęcia innego kursu dla dokonania rozliczeń między stronami, przy zachowaniu mechanizmu indeksacji. Należy przy tym wskazać, że stosowanie obowiązującego aktualnie art. 358 § 2 k.c. jest niemożliwe, skoro nie obowiązywał on w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie dopiero 24 stycznia 2009 r.), a brak jest przepisów przejściowych, które umożliwiałyby jego zastosowanie. Ponadto przepis ten odnosi się do możliwości ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej, natomiast nie reguluje sytuacji, w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na obcą. Brak jest zatem mogących znaleźć zastosowanie przepisów dyspozytywnych stanowiących podstawę wyznaczenia takiego kursu. Wobec tego należy dokonać oceny możliwości dalszego funkcjonowania umowy po wyeliminowaniu z niej postanowień dotyczących indeksacji.

Umowa kredytu nie staje się w tym wypadku nieważna na skutek braku w jej treści istotnych postanowień umowy kredytu. Jak wcześniej wskazano, klauzule indeksacyjne nie stanowią elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu. Ich wyłączenie z umowy nie prowadzi zatem do nieważności łączącego strony stosunku prawnego. Zauważyć należy, że skutki uznania postanowień umowy za klauzule abuzywne różnią się od skutków nieważności niektórych postanowień umownych (części czynności prawnej). W przypadku nieważności części czynności prawnej możliwe jest zastąpienie nieważnych postanowień odpowiednimi przepisami ustawy lub uznanie za nieważną całej czynności prawnej, jeżeli z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 1 i 3 k.c.). Kodeks cywilny przyjmuje natomiast odmienne rozwiązanie w przypadku niedozwolonych postanowień umownych, stanowiąc że jeżeli postanowienie takie nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 358 § 2 k.c.). Na gruncie tego przepisu nie ma więc znaczenia, czy bez abuzywnych klauzul umowa zostałaby zawarta przez strony. Wykluczona jest zarówno tzw. redukcja utrzymująca skuteczność postanowienia abuzywnego, jak i możliwość uzupełniania luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu takiego postanowienia. Przywołać tu należy orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na tle regulacji dyrektywy nr 93/13. W wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie C-618/10 Trybunał wskazał, że „z brzmienia ust. 1 rzeczonego art. 6 dyrektywy Rady 93/13/EWG wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa ta powinna bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego. Gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców”. W kolejnym orzeczeniu z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13 Trybunał stwierdził natomiast, że „art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem nie może dalej obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwego warunku, przepis ten nie sprzeciwia się uregulowaniu krajowemu, które pozwala sądowi krajowemu zaradzić skutkom nieważności tego warunku poprzez zastąpienie go przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym”. Zastosowanie przepisów dyspozytywnych prawa krajowego w miejsce postanowień abuzywnych ograniczone zostało zatem do sytuacji, w której bez takiego uzupełnienia umowa nie mogłaby dalej obowiązywać, co – jak podkreślił Trybunał – byłoby niekorzystne dla konsumenta – „skutkiem czego osiągnięcie skutku odstraszającego wynikającego z unieważnienia umowy byłoby zagrożone”.

Jak wyżej wskazano, w przypadku, którego dotyczy niniejsza sprawa, brak jest jednak odpowiednich przepisów dyspozytywnych określających zasady indeksacji walutowej w umowie kredytu bankowego. Jednocześnie umowa może obowiązywać bez mechanizmu indeksacji, gdyż po wyeliminowaniu z niej abuzywnych postanowień dotyczących indeksacji zawiera nadal wszystkie przedmiotowo istotne elementy umowy kredytu. Nie występuje tu żadna, wymagająca uzupełnienia, luka w zakresie przeliczania świadczenia wyrażonego w walucie obcej na walutę polską, ponieważ przedmiotowy kredyt jest kredytem złotowym – kwota kredytu wyrażona została w walucie polskiej. Umowa kredytu bez mechanizmu indeksacji (waloryzacji) nie jest kontraktem z luką, lecz jest jedynie umową bez indeksacji (waloryzacji) świadczeń stron. Bez klauzul indeksacyjnych możliwe jest ustalenie wysokości zobowiązań banku i kredytobiorcy – w świetle treści pozostałych postanowień umownych. Skoro luka w sensie prawnym w ogóle nie występuje, to nie ma potrzeby jej uzupełniania. Nie zachodzi potrzeba poszukiwania innych skutków przedmiotowej czynności prawnej niż te, które wynikają z treści czynności, w brzmieniu po wyeliminowaniu z nich wskazanych bezskutecznych klauzul indeksacyjnych. W ocenie Sądu przyjęcie koncepcji, że postanowienia uznane za abuzywne nie są zastępowane żadnymi innymi normami jest prawidłowym rozwiązaniem problemu, znajdującym oparcie w przepisach prawa
(art. 3851 § 2 k.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13) i potwierdzenie w poglądach judykatury. W takiej sytuacji umowa pozostaje umową kredytu bez mechanizmu indeksacji, co powoduje, że faktycznie mamy do czynienia z kredytem złotowym ze zmiennym oprocentowaniem opartym o stawkę LIBOR. Wyeliminowanie z umowy mechanizmu indeksacji nie powoduje zmiany charakteru zobowiązania, a jedynie prowadzi do zaprzestania indeksacji. Konsekwencją niezwiązania powódki niedozwolonymi klauzulami umownymi spornej umowy kredytu, która nadto została już wykonana na skutek całkowitej spłaty kredytu w dniu 15 lutego 2017 r. jest to, że przedmiotowa umowa kredytu jest umową wyrażającą zobowiązanie w walucie polskiej bez indeksacji do waluty obcej. Jak wcześniej wskazano, nie ma znaczenia, że powódka nie zawarłaby umowy o kredyt złotowy oprocentowany w oparciu o wskaźnik LIBOR gdyż pozwany [***] bank nie oferował takiego produktu. Jest okolicznością bezsporną, że w praktyce obrotu banki zawierały umowy kredytów złotowych oprocentowanych w oparciu o stawkę WIBOR, a umowy kredytów walutowych lub kredytów złotowych indeksowanych do walut obcych oprocentowanych w oparciu o stawkę LIBOR. Jak jednak wskazano w orzecznictwie, okoliczność, że wobec zamieszczenia w umowie klauzuli abuzywnej powstaną skutki odmienne od zamierzonych przez strony, nie zwalnia sądu z obowiązku zastosowania bezwzględnie wiążącego przepisu art. 3851 § 1 k.c. i stwierdzenia abuzywności. Jeżeli nawet ekonomicznym skutkiem wyroku będzie uzyskanie przez powódkę kredytu na warunkach korzystniejszych co do niektórych parametrów od występujących na rynku, to skutek ten będzie spowodowany tylko zamieszczeniem w umowie przez bank klauzul sprzecznych z prawem. Niedopuszczalne jest ignorowanie tej sprzeczności ze względu na interes ekonomiczny banku. W niniejszej sprawie Sąd podziela więc generalnie ocenę i argumentację przedstawioną przez Sąd Najwyższy na gruncie zbliżonych stanów faktycznych (podobnie skonstruowanych umów kredytu indeksowanego) w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. (III CSK 159/17) oraz w wyroku z dnia 9 maja 2019 r. (I CSK 242/18).

Przyjmując zatem przywołaną koncepcję, a pociągającą za sobą uznanie udzielonego powódce kredytu za kredyt złotówkowy w kwocie 265 000 zł z oprocentowaniem opartym o stawkę LIBOR, należało ustalić wysokość nienależnego świadczenia uiszczonego przez powódkę na rzecz banku w ramach wykonania spornej umowy kredytu na skutek ostatecznej jej spłaty w dniu 15 lutego 2017 r. W tym celu Sądu oparł się na opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości [***], która po wyczerpującym i rzetelnym ustosunkowaniu się do wszelkich zarzutów stron, dokonała rozliczenia kredytu przy uwzględnieniu wpłat dokonanych przez powódkę w okresie od 10 września 2008 r. do 17 lutego 2017 r. przy całkowitym pominięciu klauzuli waloryzacyjnej. Zgodnie ze sporządzoną opinią, przy zestawieniu kwoty faktycznie dokonanych przez powódkę wpłat z kwotą należną, wyliczoną w ramach tego wariantu, po stronie powódki powstałaby nadpłata w wysokości 219.058,75 zł oraz 13.008,22 CHF.

Roszczenie o zapłatę powyższych kwot znajduje uzasadnienie w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). W myśl art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje przy zaistnieniu trzech przesłanek. Po pierwsze, korzyść musi być uzyskana bez podstawy prawnej, co ma miejsce, gdy u jej podstaw nie leży ani czynność prawna, ani przepis ustawy, ani orzeczenie sądu lub decyzja administracyjna. Po drugie, korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą do określenia w pieniądzu. Po trzecie, korzyść musi być uzyskana kosztem innej osoby, co oznacza istnienie powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem po drugiej stronie. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, o którym mowa w art. 410 k.c. Świadczenie jest nienależne w sytuacjach określonych w art. 410 § 2 k.c., w tym również w przypadku, gdy spełniający świadczenie nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył. Sytuacje kwalifikowane jako świadczenie nienależne zakładają uzyskanie korzyści majątkowej w następstwie świadczenia, czyli zachowania zmierzającego do wykonania zobowiązania. W niniejszej sprawie pobranie przez pozwanego części środków pochodzących z rat kredytowych spłacanych przez powódkę nastąpiło bez właściwej podstawy prawnej, zatem pozwany [***] wzbogacony kosztem powódki w zakresie wskazanej wyżej sumy kwoty 219 058,75 zł oraz 13 008,22 CHF.

Jednocześnie Sąd za całkowicie chybiony uznał zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia.

Jak wskazał TSUE w wyroku z 10 czerwca 2021 r. (sprawy połączone C-776/19-782/19) termin przedawnienia roszczeń konsumenta zaczynia bieg w momencie, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw. Niniejszy Sąd również stoi na stanowisku, iż przedawnieniu nie mogą ulec roszczenia konsumenta z okresu, kiedy nie wiedział on o wadliwości umowy kredytu. W ocenie Sądu za datę, kiedy powódka dowiedziała się o swoich prawach należy uznać datę wystosowania przezeń wezwania do zapłaty z dnia 1 czerwca 2017 r. Należy zatem uznać, iż roszczenia powódki w świetle art. 118 k.c. nie są przedawnione, bowiem pozew w niniejszej sprawie został wniesiony 29 sierpnia 2017 r.

Z ostrożności procesowej i na wypadek unieważnienia przez Sąd przedmiotowej umowy kredytowej pozwany [***], iż podnosi ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powódki o zapłatę dochodzonych w niniejszej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kapitału kredytu udzielonego powódce na podstawie odnośnej umowy.

Natomiast na wypadek unieważnienia przez Sąd umowy kredytu oraz nieuwzględnienia przez Sąd z jakiegokolwiek powodu ewentualnego zarzutu potrącenia, pozwany [***] zatrzymania.

Oceniając skuteczność oświadczenia o potrąceniu z punktu widzenia prawa materialnego, należy wskazać, iż konicznym jest, aby zostało złożone przez osobę uprawnioną właściwemu podmiotowi. Zatem jeżeli w toku procesu cywilnego pełnomocnik pozwanego składa je pełnomocnikowi powódki, to niezbędne jest, aby pełnomocnicy obu stron posiadali umocowanie do składania i przyjmowania w imieniu swoich mocodawców oświadczeń materialnoprawnych, a nie tylko procesowych. Jak słusznie wskazał pełnomocnik powódki, pełnomocnictwo udzielone pełnomocnikowi pozwanego nie zawiera umocowania do składania oświadczeń materialnoprawnych i procesowych, a nadto oświadczenie o potrąceniu nie zostało doręczone powódce. Ponadto zarzut ten nie miał większego znaczenia z uwagi na niepodzielenie przez Sąd koncepcji nieważności przedmiotowej umowy kredytu.

Tym samym na tym etapie nie można przyjąć, że doszło do umorzenia należności dochodzonych przez powódkę w wyniku dokonania skutecznego potrącenia.

Odnośnie natomiast zarzutu zatrzymania należy wskazać, iż zgodnie z przepisami art. 496 i 497 k.c. prawo zatrzymania realizuje się m. in. w przypadku nieważności umowy wzajemnej, kiedy obie strony zobowiązane są do zwrotu otrzymanych w jej wykonaniu świadczeń. Zarzut zatrzymania ma podwójny charakter. W zakresie prawa materialnego stanowi jednostronne oświadczenie woli, prowadzące do zahamowania skuteczności roszczenia strony przeciwnej (art. 461 § 1 k.c., art. 496 k.c., art. 497 k.c.). Powołanie się natomiast na ten zarzut w trakcie procesu jest czynnością procesową o charakterze zarzutu merytorycznego (por. wyrok SN z 26.06.2003 r., V CKN 417/01).

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż kwestia możności zgłoszenia zarzutu zatrzymania w sytuacji dochodzenia roszczeń z umowy kredytu indeksowanego pozostaje sporna w orzecznictwie sądów powszechnych. Przy czym niniejszy Sąd podziela pogląd, iż umowa kredytu, będąc umową dwustronnie zobowiązującą i odpłatną, nie jest umową wzajemną. Nie spełnia ona kryteriów wyrażonych w art. 487 § 2 k.c. (por. wyrok SA w Warszawie z 4.12.2019 r., I ACa 442/18). Umowa kredytu pozostaje umową dwustronnie zobowiązującą i odpłatną, jednak nie ma cech wzajemności podobnie jak umowa pożyczki. Stosownie do przepisu art. 487 § 2 k.c., czynnikiem wyróżniającym umowę dwustronną jest wzajemna relacja stron wynikająca z ekwiwalentności świadczeń ale nie każda umowa dwustronnie zobowiązująca jest umową wzajemną. Umowami wzajemnymi są niewątpliwie: umowa sprzedaży, umowa o dzieło itp. W przypadku każdej z tych umów zachodzi wymiana dóbr – z jednej strony zazwyczaj pieniądza, a z drugiej w zmian towaru, czy też usługi. Z tego względu podobnie jak umowa pożyczki, umowa kredytu nie może być zakwalifikowana jako umowa wzajemną, co wyklucza możliwość przyjęcia skuteczności zgłoszonego zarzutu zatrzymania. Ponownie jednak należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że w sytuacji gdy Sąd stoi na stanowisku, że umowa przez cały czas wiązała strony aż do jej całkowitego wykonania a jedynie po stronie powódki w wyniku zawarcia w umowie klauzul abuzywnych doszło do nadpłaty – bank nie ma wobec powódki żadnego wzajemnego roszczenia, które mogłoby stanowić podstawę skorzystania z zarzutu zatrzymania.

Reasumując zatem powyższe rozważania, Sąd w punkcie I sentencji wyroku zasądził
od pozwanego na rzecz powódki kwotę 219 058,75 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 162 637,97 zł od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 56 420,78 zł od dnia 20 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, a także kwotę 13 008,22 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.

O roszczeniu odsetkowym Sąd orzekł na podstawie art. 455 kc w zw. z art. 481 kc. Bez wątpienia żądanie powódki w zakresie kwoty 167 637,97 zł oraz kwoty 13 008,22 CHF stało się wymagalne po upływie wyznaczonego przez powódkę terminu 14-dni od dnia wezwania pozwanego do zapłaty pismem z dnia 1 czerwca 2017 r., doręczonym dnia 13 czerwca 2017 r., natomiast w zakresie rozszerzonej części powództwa w kwocie 56 420,78 zł – po upływie wyznaczonego terminu 3 dni od dnia wezwania pozwanego do zapłaty pismem z dnia 1 lipca 2021 r., doręczonym w dniu 16 lipca 2021 r. Tym samym odsetki za opóźnienie należało zasądzić odpowiednio od dnia 28 czerwca 2017 r. od kwoty 167 637,97 zł oraz kwoty 13 008,22 CHF, natomiast od kwoty 56 420,78 zł – od dnia 20 lipca 2021 r.

Ponadto w tym miejscu wskazać należy, iż powódka nie zawarła aneksu z dnia 3 listopada 2011 r., na mocy którego to aneksu przyznano powódce prawo do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie CHF, pod wpływem błędu w rozumieniu art. 84 kc. Z uwagi na fakt, iż umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej była prawnie dopuszczalna także przed wejściem w życie tzw. ustawy antyspreadowej, a po wejściu której w życie tego rodzaju umowa kredytu została formalnie dopuszczona jako wariant umowy kredytu w art. 69 Prawa bankowego, Sąd uznał, iż brak było podstaw do stwierdzenia przez powódkę, iż zawierając przedmiotowy aneks działała pod wpływem błędu co do możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej, skoro zawarta przez nią z bankiem umowa kredytu stanowiła od początku umowę kredytu złotowego, co implikuje automatyczny zwrot na jej rzecz wszystkich uiszczonych rat kredytu w walucie CHF na sumę 26 855,57 CHF. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w świetle poczynionych na wstępnie rozważań sama indeksacja nie oznacza nieważności umowy, a jedynie w sytuacji gdy mechanizm ten nie został z kredytobiorcą indywidualnie uzgodniony, daje podstawy do uznania, że postanowienia umowy odwołujące się do mechanizmu indeksacji opartego o arbitralnie kształtowane przez bank kursy na podstawie tabel banku, nie są uczciwe i rażąco naruszają interes powódki jako konsumenta, a zatem są abuzywne. Powódka chciała zawrzeć umowę kredytu indeksowanego i miała świadomość jakiego rodzaju umowę zawiera. Nie miała natomiast na etapie zawierania umowy świadomości o ukształtowaniu w niej w sposób niedozwolony przez bank klauzul indeksacyjnych. Przy takim samym stanie świadomości powódka zawarła aneks pozwalający m.in. na spłatę kredytu w walucie indeksacji, co było dozwolone i zgodne z intencją stron. Sąd nie dostrzega w tym zakresie żadnego błędu po stronie powódki. Natomiast zawarcie aneksu nie mogło oczywiście w żaden sposób sanować abuzywności klauzul zawartych w pierwotnej umowie.

Z tych też przyczyn Sąd w punkcie II sentencji wyroku oddalił powództwo główne jako bezzasadne ponad kwotę 13 008,22 CHF.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.

Na koszty poniesione przez powódkę składało się opłata sądowa od pozwu w kwocie 1 000 zł, opłata skarbowa od udzielonego dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, zaliczka na poczet opinii biegłego w kwocie 250 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 10 800 zł, łącznie 12 067 zł. ustalone na podstawie § 2 pkt 7 [***] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Strona pozwana poniosła koszty wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 10 800 zł, koszt opłaty skarbowej od udzielonego dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz zaliczkę na poczet opinii biegłego w kwocie 250 zł, łącznie 11 067 zł. Przy czym koszty zastępstwa procesowego zostały ustalone w obu przypadkach na podstawie § 2 pkt 7 [***] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Uwzględniając zatem, że powódka wygrała proces w 78 %, a strona pozwana w 22 %, należne im koszty wynoszą odpowiednio dla powódki 9 412,26 zł (78% x 12 067 zł), zaś dla pozwanego 2 434.74 zł (22% x 11 067 zł). Stosunkowo rozdzielając te koszty, należna powódce kwota tytułem kosztów to 6 977,52 zł (9 412,26 zł – 2 434,74 zł), o czym orzeczono w punkcie III. sentencji wyroku.

W tym samym stosunku procentowym rozliczono poniesione tymczasowo przez [***] wydatki wynoszące łącznie 5 426,76 zł, co oznacza, że powódka powinni z tego tytułu uiścić kwotę 1 193,88 zł, a pozwany 4 232,88 zł.

Z) odpis wyroku z uzasa. doręczyć pełn. stronu pozwanej [***] p.i.

Nasze wyroki frankowe Kredyt Bank Santander Bank Polska

Pozywane banki

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach