Nasze wyroki frankowe Kredyt Bank Santander Bank Polska

Sygn. akt I C 2262/22

 

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

                                                            Dnia 13 grudnia 2023 r.

 

                 Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący : SSO Edyta Barańska

                              [***]

po rozpoznaniu w dniu  13 grudnia 2023 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [***]

przeciwko   Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę i ustalenie

  1. ustala, że umowa kredytu mieszkaniowego Ekstralokum nr 02 1500 1979 5319 7001 3391 0000, z dnia 28 marca 2008 r., zawarta pomiędzy powódką [***], a KredytBank S.A. z siedzibą w Warszawie (poprzednikiem prawnym strony pozwanej [***] S.A. z siedzibą w Warszawie); jest nieważna;
  2. zasądza od strony pozwanej Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powódki [***] kwotę 276 542, 27 zł (słownie dwieście siedemdziesiąt sześć tysięcy pięćset czterdzieści dwa zł dwadzieścia siedem gr)  wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dn.12.07.2022r. do dnia zapłaty;.
  3. zasądza od strony pozwanej Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powódki [***] kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

 

 

Sygn. akt I C 2262/22

 

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 13 grudnia 2023 roku

 

               [***] w ostatecznie zmodyfikowanym żądaniu pozwu w dniu 25 lipca 2022 roku przeciwko stronie pozwanej Santander Bank Polska S.A.z siedzibą  w Warszawie wnieśli  o:

  1. ustalenie, że umowa kredytu z dnia 28 marca 2008 roku na cele mieszkaniowe EKLSTRALOKUM NR  02 1500 1979 5319 7001 3391 0000, zawarta pomiędzy [***], a Kredyt Bank S.A. z siedzibą w Warszawie (którego następcą prawnym jest strona pozwana), jest nieważna,
  2. zasądzenie od strony pozwanej Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powódki kwoty 276 542,27 zł wraz z odsetkami opóźnienie od dnia 12 lipca 2022 roku do dnia zapłaty,
  3. zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm prawem przepisanych.

 

W uzasadnieniu Powódka  wskazała, że zawarła w dniu 28 marca 2008 roku z poprzednikiem prawnym strony pozwanej umowę kredytu na cele mieszkaniowe EKLSTRALOKUM NR 02 1500 1979 5319 7001 3391 0000.

Powódka wskazała, że przedmiotowa umowy kredytu zawiera postanowienia abuzywne w zakresie w jakim odsyłają one do kursów kupna i sprzedaży waluty obcej ustalanych przez bank. Powódka wskazuje postanowienia §2 ust. 1, §2 ust. 2-3, §4 ust. 1a, §6 ust.2 i §9 ust. 2 i 6 umowy jako sprzeczne z art. 3851 §1 k.c.

Z treści umowy kredytu i ogólnych warunków kredytowania nie wynikały zasady ustalania przez Bank kursów określonych w Tabelach. Bank przyznał sobie zatem prawo do jednostronnego, niczym nieograniczonego kształtowania wysokości kursów CHF, a Powódka nie miała możliwości weryfikacji prawidłowości ustalenia tych kursów. Powyższe powoduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron umowy na niekorzyść powódki. Powódka podniosła nieograniczone, jednostronne ryzyko walutowe bez mechanizmów zabezpieczających w umowie. Umowa została zawarta z użyciem wzorca umownego, a powódka nie miała wpływu na jego treść. W ocenie powódki postanowienia umowne zawierające mechanizm indeksacji dotyczą głównych świadczeń stron i umowa nie może bez nich istnieć. Konsekwencją uznania wskazanych przez powódki postanowień umowy za abuzywne jest więc nieważność całej umowy.

[***] wskazała, że przedmiotowa umowa pozostaje w  sprzeczności z właściwością umowy kredytu, a przez to jest niezgodna z  definicją legalną zawartą w art. 69 ust. 1 ustawy prawo bankowe i prowadzi do obejścia prawa. Jest też sprzeczna z przepisami o umownej waloryzacji świadczeń, tj. art. 3581 § 1 k.c., gdyż posługuje się różnymi miernikami wysokości świadczeń. Nadto jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz zawiera klauzule przeliczeniowe, stanowiące klauzule abuzywne, bez których nie doszłoby do jej zawarcia.

Powódka podkreśliła, że przy podpisywaniu umowy bank nie dopełnił obowiązków informacyjnych, przez co zawarła umowę nie będąc świadomym ryzyka. Ponadto zdaniem powódki postanowienia umowy nie były wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, a więc nie mogli podjąć świadomej decyzji dotyczącej zawarcia umowy. W konsekwencji powyższego powódka w pozwie stwierdza, że umowa powinna zostać unieważniona oraz nie będzie to dla niej niekorzystne.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie wniosła o oddalenie powództwa w całości. Strona pozwana zaprzeczyła, aby umowa kredytu była sprzeczna z  naturą stosunku prawnego, gdyż dopuszczalne jest zaciągnięcie kredytu w  walucie obcej z tym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu nastąpi w  walucie krajowej, co nie powoduje zmiany waluty wierzytelności. [***]  zaznaczyła bowiem, że należy rozróżnić walutę zobowiązania od waluty wykonania zobowiązania. Według pozwanego banku sama wypłata kredytu w PLN to jedynie sposób wykonania zobowiązania wyrażonego w CHF. Wskazała, że zawarta między stronami umowa kredytu stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa czy to z uwagi na zarzucane przekroczenie granic swobody umów czy naruszenie zasad życia społecznego. Według pozwanego, klauzula indeksacyjna nie jest abuzywna. Ponadto postanowienia umowy były jednoznaczne w swej treści, nie pozostawiając żadnych wątpliwości co do sposobu indeksacji. Pozwana podniosła, że w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowień przeliczeniowych możliwe jest zastąpienie ich kursami rynkowymi bądź kursem średnim NBP z dnia wymagalności roszczenia. Podkreśliła również, że linia orzecznicza dotycząca kredytów w walucie CHF wynika z wadliwej interpretacji i stosowania przepisów o  ochronie konsumentów oraz przysparza nieuzasadnionych korzyści kredytobiorcom.

Santander Bank Polska S.A. podkreślił, iż Kredyt Bank S.A. oferując powodom zawarcie umowy kredytu udzielił im pełnej i rzetelnej informacji na temat mechanizmu funkcjonowania kredytu indeksowanego kursem CHF, w tym poinformował ich o ryzyku wiążącym się z zawarciem tego rodzaju umowy, o czym świadczą oświadczenia powódki zawarte w samej umowie. Z uwagi na powyższe okoliczności powództwo, zdaniem strony pozwanej, jest całkowicie bezzasadne.

Z ostrożności procesowej i na wypadek unieważnienia przez Sąd umowy kredytu pozwany [***] podniósł ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powódki  o zapłatę dochodzonej kwoty z wzajemną wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu w wysokości 280 833,82 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w wysokości 100 124,60 zł.

Strona pozwana oświadczyła również, iż na wypadek unieważnienia umowy kredytu oraz braku uwzględniania zarzutu potrącenia, podnosi wobec drugiej strony zarzut zatrzymania dochodzonej kwoty z wzajemną wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu w wysokości 280 833,82 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w wysokości 100 124,60 zł.

 

 

Niespornym pomiędzy stronami jest fakt, że strona pozwana jest następcą prawnym Kredyt Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie.

 

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

 

[***] dniu 28 marca 2008 roku zawarła z Kredyt Bankiem S.A. z siedzibą w Warszawie umowę kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 02 1500 1979 5319 7001 3391 0000.

 

Zgodnie z umową:

  • integralną częścią umowy są „Ogólne Warunki Kredytowania w zakresie [***] na [***] oraz Kredytów i [***] W Kredyt Banku S.A. ” zwane dalej „OWKM”, stanowiące załącznik nr 1 do umowy, co do których kredytobiorca oświadczył, że je otrzymał, zapoznał się z ich treścią i wyraża zgodę na ich stosowanie (§ 1 ust. 2);
  • na wniosek z dnia 7 marca 2008 roku bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 280 833,82 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 360 miesięcy od 28 marca 2008 roku do dnia 15 marca 2028 roku na zasadach określonych w umowie i OWKM (§ 2);
  • kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF, a w przypadku kredytu uruchamianego w transzach także kwota poszczególnych transz wyrażona w CHF zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty prezentowanego w ,,Tabeli Kursów Banku’’ obowiązującego w chwili realizacji przez Bank dyspozycji dotyczącej wypłaty kredytu lub wypłaty poszczególnych transz kredytu (§ 2 ust.2 );
  • kredyt przeznaczony jest na zakup mieszkania na rynku pierwotnym, przy ul. [ADRES] [***] w Krakowie (§ 3 ust.1 pkt.1);
  • Uruchomienie kredytu nastąpi w trzech transzach w terminach od:
    • 11 kwietnia 2008 r. w wysokości 90 277,94 zł
    • 12 czerwca 2008 r. w wysokości 95 277,94,
    • 12 czerwca 2008 r. w wysokości 95 277,94 zł

w formie przelewu na rachunek w banku Deutsche Bank 24 S.A.  (§ 4 ust.1);

  • każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 4 ust. 1a);
  • oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz marży Banku w wysokości 2,25 punktów procentowych (§ 8 ust. 1);
  • w dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosi 5,05 % w stosunku rocznym i jest równe stawce odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana na stronie serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku (§ 8 ust. 2 i 4);
  • po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 354 ratach miesięcznych w dniu 15 każdego miesiąca, począwszy od 15 października 2008 roku. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określana jest w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty(§ 9 ust. 2);
  • miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone są w równej wysokości (§ 9 ust. 3);
  • prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowi: 1) hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 561 668,00 zł dla zabezpieczenia kapitału kredytu, zmiennych odsetek od kredytu oraz innych jego kosztów ustanowiona na nieruchomości nr 1 o łącznej powierzchni 57,08 m2, położonego na parterze budynku oznaczonego symbolem B2/B przy ul. [ADRES] [***] w Krakowie, dla którego wydzielona zostanie odrębna księga wieczysta nr [KW] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Podgórza w Krakowie oraz cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia lokalu mieszkalnego od ognia i innych zdarzeń losowych (§ [DZIAŁKA] ust. [DZIAŁKA]);

 

Dowód: umowa kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 02 1500 1979 5319 7001 3391 0000 (k.43-46).

 

Pismem z dnia 26 maja 2022 roku Powódka wezwała stronę pozwaną do zapłaty kwoty 68 881,50 zł oraz 45 193,24 CHF w związku z nieważnością umowy kredytu. Ewentualnie zapłaty 15 676,66 zł oraz 19 230,91 CHF (73 617,22 zł) tytułem nienależnie pobranych świadczeń. W odpowiedzi na pismo Bank nie uwzględnił żadnego żądania powódki (wpływ reklamacji 27 czerwca 2022 r.)

Dowód: wezwanie z dnia 26 maja 2022 roku (k.49-53); odpowiedź Banku z dnia 8 lipca 2022 roku (k.49-50) .

 

W okresie od dnia 13 listopada 2007 roku  do dnia 15 stycznia 2022 roku strona powodowa wpłaciła rzecz pozwanego Banku oraz jego poprzednika prawnego, w wykonaniu spornej umowy łączną kwotę 276 542,27 zł.

250 190,27 zł (do 15 stycznia 2022 r.), natomiast od dnia 15 lutego do dnia 15 czerwca 2022 roku kwotę 11 375,47 zł,

Dowód: zaświadczenie z dnia 27 stycznia 2021 roku (k.51-54), historia rachunku (k.55-60).

 

Strona pozwana w odpowiedzi na pozew złożyła procesowy zarzut potrącenia wierzytelności na wypadek uznania przez Sąd nieważności umowy kredytu EKSTRALOKUM nr [PESEL] 5311 4004 0336 0000 z dnia 28 marca 2008 roku.

 

Powódka sama wybrała bank, wzięła kredyt w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Powódka była zapewniana, że kredyt jest okazyjny, nie informowano za to powódki o ryzyku walutowym, nie przedstawiono również symulacji odnośnie wahań kursów waluty. Powódka nie została pouczona o ryzyku związanym z tego typu kredytem. Nie prowadziła działalności gospodarczej, a kredyt zawarty ze stroną pozwaną był jej pierwszym kredytem

 

Dowód: zeznania powódki [***], (k.202-203),

 

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, wskazanych jako dowody, które nie zostały pominięte przez Sąd, a których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony.

Sąd uwzględnił również zeznania powódki jako jasne, spójne, logiczne i wiarygodne. W ocenie Sądu zeznania powódki należało uznać za wiarygodne gdyż pozostawały w zgodzie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznym rozumowaniem, a także były spójne z dokumentami stanowiącymi materiał dowodowy w tej sprawie.

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 roku Sąd pominął dowód z opinii biegłego, gdyż dowód ten wobec uwzględnienia przez Sąd roszczenia głównego powódki o zapłatę i przyjęcia nieważności umów kredytowych okazał się nieprzydatny do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawy (art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 roku Sąd pominął również wnioski strony pozwanej o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków na zasadzie art. 2352 § 1 pkt 2 oraz 5 k.p.c.

Sąd nie czynił ustaleń na podstawie pozostałych dokumentów przedłożonych w sprawie, ich wartość dowodowa w odniesieniu do realiów niniejszej sprawy była bowiem znikoma, w szczególności dokumenty te nie odnosiły się do okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia tej sprawy lub odnosiły do okoliczności, które zaistniały już po zawarciu przedmiotowych umów przez strony. Nadto w niektórych dokumentach zawarto stanowiska szeregu podmiotów, wyrażone w judykaturze poglądy. Dla ustalenia stanu faktycznego istotnego z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - w niniejszej sprawie nie miało to jednak większego znaczenia.

 

Sąd zważył, co następuje:

 

Odnośnie żądania ustalenia nieważności umowy o kredyt z dnia 28 marca 2008 roku wskazać należy, że zgodnie z art. 189 k.p.c. Powódka może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy mają w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. istnieje, gdy samo uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Strona posiada interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdy istnieje niepewność stanu prawnego, w szczególności gdy strona przeciwna kwestionuje jej prawo, a nie ma innych instrumentów takich jak powództwo o świadczenie lub ukształtowanie, które mogłyby zabezpieczyć chroniony prawem interes tej strony.

W niniejszej sprawie Powódka do chwili zamknięcia rozprawy nie wywiązał  się w całości z obowiązku spłaty kwoty kredytu wraz z należnymi odsetkami. Nie można więc wykluczyć, że nawet po wydaniu orzeczenia w  przedmiotowej sprawie strona pozwana nadal będzie uważała powódkę za swoich  dłużników  i żądała od nich  spłaty kolejnych rat, powołując się na to, że wyrok zasądzający świadczenie nie wiąże ich  w zakresie znajdujących się w uzasadnieniu wyroku rozważań co do stwierdzenia nieważności umowy, które w świetle art. 365 §1 k.p.c. nie ma mocy wiążącej wobec stron  i innych podmiotów w nim wymienionych. Nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powódki na zabezpieczenie roszczeń Banku z tytułu przedmiotowej umowy kredytu, której wykreślenie bez zgody Banku będzie możliwe dopiero po uzyskaniu wyroku ustalającego nieważność umowy bądź spłacaniu przez powódki w całości zobowiązania z tytułu tej umowy. Sam fakt uznania umowy kredytu za nieważną, jako przesłanki rozstrzygnięcia o zasądzenie na rzecz powódki świadczeń pieniężnych za okres objęty niniejszym powództwem, nie przesądza w ocenie Sądu o braku interesu prawnego w żądaniu przez nich ustalenia nieważności umowy, w szczególności iż zgodnie z treścią umowy z dnia 28 marca 2008 roku, łączący strony stosunek prawny miał trwać aż do 15 marca 2038 roku. Z powyższych względów Powódka posiadają  interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. do żądania ustalenia nieważności przedmiotowej umowy, mając to na uwadze należały przeanalizować ważności spornego kontraktu.

Dokonując oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego należy stwierdzić, iż  zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów indeksowanych walutą obcą w stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia przedmiotowej umowy. Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, ani z art. 69 ustawy Prawo bankowe, czy też  zasadą swobody umów – art. 3531 k.c. Przepis art. 3581 § 2 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W przepisie chodzi o walutę polską, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca. Zasady wypłaty kredytu w złotych i spłaty również w złotych nie pozostawiają wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie. Dopuszczalność prawna kredytów indeksowanych walutą obcą wynika z  wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b Prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego była sprzeczna z prawem (zwłaszcza, że art. 69 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego co do zasady może obciążać obie strony.

Z przepisu art. 3531 k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu indeksowanego stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby indeksacja była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę w przepisach Prawa bankowego jako jeden z rodzajów umów kredytowych. Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.

 

Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 3851 § 2 k.c.). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu; w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 3851 § 3 k.c.). Jak wskazuje art. 3852 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Przytoczone przepisy zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego jako implementacja Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Aby ocenić czy kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy są postanowieniami niedozwolonymi należy w pierwszej kolejności ustalić, czy  przysługiwał jej status konsumenta. Jak wskazuje art. 221 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powódka zawarła umowę kredytu na nabycie mieszkania, a więc celem zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Dodatkowo na rozprawie zeznała, że zawierając umowę nie prowadziła działalności gospodarczej. W odniesieniu do spornej umowy powódka bez wątpienia posiadała status konsumenta.

Kolejno należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że powódka mogła poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Kluczowe znaczenie ma zaś to, że kwestionowane postanowienia umowy zostały przejęte ze stosowanego u strony pozwanej wzoru. Postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej i sposobu przeliczania rat, nie podlegały negocjacji. Z artykułu 3 ust. 2 Dyrektywy  Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona powódce przez Bank, a powódka nie miała  na nie żadnego realnego wpływu. Nie sposób więc przyjąć, że postanowienia  umowy zostały indywidualnie uzgodnione między stronami.

W dalszej kolejności należy ustalić, czy kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że: „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 3851 § 1 k.c., może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy”. Powyższy pogląd jest zbieżny za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - według TSUE ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie Kasler, sygn. C-26/13, ZOTSiS 2014/4/I-282). Tut. Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przychylając się do twierdzenia, że zakres pojęcia „postanowienia określające główne świadczenia stron” z art. 3851 § 1 k.c. nie jest zbieżny z zakresem pojęcia „essentialiae negotii umowy” i na gruncie konkretnej umowy możliwe jest uznanie postanowień niebędących jej essentialiae negotii za „postanowienia określające główne świadczenia stron”.

Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. Dziubak, J. Dziubak v Raiffeisen Bank International AG, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wprost wypowiedział się na temat oceny zapisów umowy kształtujących mechanizm waloryzacji kwoty kredytu według kursu waluty obcej jako postanowień kształtujących główne świadczenia stron: 44. (…) w okolicznościach w postępowaniu głównym – gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Dunai, C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela przedstawione wyżej poglądy i również uważa, że kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy określają główne świadczenia stron. Wobec powyższego konieczne stało się ustalenie czy  postanowienia zawarte w § 2 ust.1 (w części denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF) oraz ust.2-3, § 4 ust.1a, §6 ust. 2, § 9 ust.2 oraz 6, umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o  który będzie ustalona wysokość zobowiązania, były określone  w sposób jednoznaczny.

Pojęcie „jednoznacznie” zastosowane w art. 3851 § 1 k.c. należy interpretować w odniesieniu do treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.  w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.  Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. „Jednoznacznie” w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oznacza więc „prostym i zrozumiałym językiem”. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadłym na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ugruntowany jest pogląd, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że instytucje finansowe muszą zapewnić pożyczkobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której pożyczka została zaciągnięta, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, Otp Bank Nyrt. i [***] Követeléskezelő Zrt v. Teréz Ilyés i [***]., ZOTSiS 2018, nr 9, poz. I-750; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, [***] i [***]. v. [***]ânească SA, LEX nr 2355193).

Należy wskazać, że w orzecznictwie TSUE wyrażono stanowisko, iż zasada informowania konsumenta w sposób jasny i zrozumiały nie ogranicza się do względów formalnych i gramatycznych, ale ma umożliwić  przeciętnemu konsumentowi właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu zrozumienie i oszacowanie konsekwencji ekonomicznych postanowień zawartych w umowie z przedsiębiorcą, przy czym przy ocenie przejrzystości należy uwzględnić wszystkie informacje (reklamy, informacje dostarczone w trakcie negocjacji przez każdą osobę uczestniczącą w negocjacjach), a szczególne znaczenie przy kredytach denominowanych, czy też indeksowanych mają informacje dotyczące ryzyka dla konsumenta związanego z silną deprecjacją środka płatniczego kraju, w którym konsument ma miejsce zamieszkania oraz wzrostem zagranicznej stopy procentowej. Obowiązkiem przedsiębiorcy w tym zakresie jest przedstawienie możliwych zmian kursów wymiany walut i ryzyko związanego z zawarciem takiej umowy kredytowej w takiej walucie. Informacje te mają pozwolić konsumentowi zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które jest narażony z przypadku znacznej deprecjacji waluty (por. m.in. wyroki TSUE z 20.09.2018 C-51/17 i z dnia 10.06.2021r. C-776/19 do C 782/19). Podnieść należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie informacji nawet licznych,  jeżeli opierają się  one za założeniu że parytet rozliczeniowy między walutami pozostanie stabilny przez cały okres umowy.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 3852 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Przytoczony przepis został również wprowadzone do Kodeksu cywilnego jako implementacja Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

W ocenie Sądu nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) zawarte w przedmiotowej były wystarczająco jednoznaczne, a także aby Powódka jako konsument została poinformowani o ryzku kursowym związanym z ta umową w sposób wskazany w orzecznictwie TSUE.

Przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powódki w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., oceniając ich treść na datę zawarcia umowy. Dokonując oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę indeksacyjną pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w Tabeli wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powódki z tytułu umowy kredytu. Kolejno należy zauważyć, że Tabela Kursów była opracowywana przez Bank, który udzielił powódce kredytu. W braku określenia jasnych i precyzyjnych zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży CHF wskazany w Tabeli należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Postanowienia umowy kredytu dotyczące Tabeli były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać zawierane w Tabeli kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. W umowie nie określono przecież żadnych kryteriów, według których mogliby tą prawidłowość oceniać.

Takie ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej z pewnością naruszało w sposób rażący interesy powódki jako konsumenta. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu  wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu  oraz uniemożliwiał im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z  tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumenta. Następnie należy zaznaczyć, że dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Sąd nie widzi żadnego racjonalnego i sprawiedliwego uzasadnienia dla pozostawienia decyzji o wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF wyłącznie w rękach Banku, na podstawie nieokreślonych kryteriów, bez żadnych mechanizmów, które pozwalałyby na weryfikację wysokości tych kursów przez konsumenta. Kwestionowane zapisy umowy bez wątpienia należy więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Stwierdzić należy, iż aby kredytobiorcy mogli ocenić wysokość kursów waluty CHF stosowanych do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy oraz zakres wahań tych kursów, należałoby zawrzeć w umowie informacje, które wskazywałyby: jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna dewiz dla CHF w „Tabeli kursów” Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; czy wysokość tych kursów jest w jakikolwiek sposób limitowana (czy kurs nie może wzrosnąć powyżej określonego poziomu lub spaść poniżej określonego poziomu). Tymczasem w umowie kredytu z dnia 28 marca 2008 roku, nie ma żadnego postanowienia, które definiowałoby, czym jest „Tabela kursów” lub odnosiło się do sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna dewiz dla CHF w „Tabeli kursów”. Nadto takie informacje nie zostały przedstawione powodom przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu. Strona pozwana w pewnym zakresie.  Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcom przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny.

Przechodząc do oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę indeksacyjną pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w „Tabeli kursów” wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powódki z tytułu umowy kredytu. Na podstawie kursu kupna dewiz dla CHF przeliczano bowiem wypłaconą powódce kwotę kredytu na kwotę w walucie CHF, która służyła następnie do określenia wysokości rat kapitałowych kredytu w walucie CHF. Na podstawie kursu sprzedaży dewiz dla CHF przeliczano zaś spłacane przez powódki raty kredytu z waluty złoty polski na walutę CHF.

Kolejno należy zauważyć, że „Tabela kursów” była opracowywana przez Bank, który udzielił powodom kredytu. W braku określenia jakichkolwiek zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży CHF wskazany w „Tabeli kursów” należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że w rzeczywistości „Tabela kursów” Banku stosowana była do przeliczania wszystkich zobowiązań związanych z walutą obcą, a nie tylko do zobowiązań z tytułu kredytu zaciągniętego przez powódki, a także czy kursy w niej określone faktycznie nie odbiegały od kursów rynkowych. Postanowienia umowy kredytu dotyczące „Tabeli kursów” Banku były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł opracować osobną „Tabelę kursów” dla umowy kredytu zawartej przez powódki (wszak samo pojęcie „Tabeli kursów” nie zostało w umowie zdefiniowane) oraz oznaczyć w niej kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. Podnieść w tym miejscu należy, że z uwagi na art. 3852 k.c. oceny istnienia w umowie postanowień niedozwolonych  należy dokonywać przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawierania, biorąc pod uwagę jej treści i okoliczności zawarcia. Zatem zdarzenia późniejsze związane z jej wykonywaniem nie mają dla tej oceny jakiegokolwiek znaczenia.

Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcom przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne pozwalające na chociażby orientacyjne określenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży CHF, a także z ustaleń faktycznych nie wynika, aby powódka została właściwie poinformowana o ryzyku kursowym z jakim wiąże się zawarcie tej umowy, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny, co oznacza, iż miały one charakter abuzywny, pomimo tego, że dotyczą one głównych świadczeń stron.

Postanowienia umowy zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 §1 k.c., a w związku z tym nie wiążą powódki, co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej. Wyeliminowanie ich i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu, oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę CHF a Powódka w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią ww. dyrektywy dokonaną przez TSUE w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r.:

  1. a) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 3851 i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje;
  2. b) w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisu, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...));
  3. c) nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...));
  4. d) w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...);
  5. e) nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem. Jakkolwiek bowiem przepis ten obowiązywał już w chwili zawierania przedmiotowej umowy, to jednak w ocenie Sądu przepis ten dotyczy odmiennych stanów faktycznych niż istniejący w tej sprawie. Ma on bowiem zastosowanie do sytuacji określonych w §1 art. 358 k.c., a więc sytuacji gdy przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, podczas gdy w niniejszej sprawie świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej, zaś waluta obca (CHF) służyć miała wyłącznie do waloryzacji tych świadczeń. W tej sytuacji zbędne więc było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jaka byłaby wysokość zobowiązań z umowy przy przyjęciu innych wskaźników waloryzacji. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy – konsumenta.      Nadto stwierdzić należy, iż wprowadzenie do treści umowy innych zasad indeksacji świadczenia konsumenta musi być także oceniane pod kątem podstawowych zasad i celów ukształtowania w prawie europejskim przepisów o ochronie praw konsumenta. Jednym z tych celów jest odstraszanie przedsiębiorców od stosowania w stosunkach umownych z konsumentami korzystającymi z ich usług postanowień nieuczciwych, czyli sprzecznych z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającymi interes konsumenta. Jak stwierdził w swoim orzecznictwie TSUE w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem sąd ten nie może uzupełnić tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku (wyrok z 25.11.2020 r. C-269/19, wyrok z 3.03.2020 r., Gómez del Moral Guasch, C-125/18, EU:C:2020:138, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo), bowiem gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób uwzględnienie interesu rzeczonych przedsiębiorców (wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r., [***]ñol de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, pkt 69; z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 79; z dnia 26 marca 2019 r., [***] i [***]70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 54; z dnia 3 marca 2020 r., Gómez del Moral Guasch, C-125/18, EU:C:2020:138, pkt 60).

Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, umowę tą należy uznać za nieważną w całości. Podkreślenia wymaga przy tym, że na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 roku, Powódka złożyła oświadczenia, że godzi się na ewentualne stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane, pismo z oświadczeniem zostało również doręczone stronie pozwanej w dniu 20 listopada 2023 roku. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których Powódka nie zdaje sobie sprawy i których nie akceptuje, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy (por. cytowany już poprzednio wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, [***] i [***] przeciwko Raiffeisen Bank International AG, LEX nr 2723333).

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powódki na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c.

W  okresie od zawarcia umowy do 20 czerwca 2022 roku  wpłaciła na  rzecz pozwanego Banku oraz jego poprzednika prawnego, w wykonaniu spornej umowy łączną kwotę 276 542,27 zł.

Roszczenie w tej części w całości zasługiwało na uwzględnienie. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w orzecznictwie definitywnie przyjęto, że w przypadku wzajemnych rozliczeń banku i konsumentów dokonywanych na tle nieważnych umów kredytu waloryzowanych do waluty obcej zastosowanie ma teoria dwóch kondykcji. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021r. (sygn. akt III CZP 6/21), której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale  z dnia 16 lutego 2021r. (sygn. akt III CZP 11/20), w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”. Mając na uwadze powyższe stanowisko należy wskazać, że fakt, iż bank posiada wierzytelność wobec powódki o zwrot świadczenia nienależnego z tytułu wypłaty kapitału kredytu nie wpływa na obowiązek banku zwrotu świadczenia nienależnego powódki uiszczonych przez nich tytułem spłaty rat, które jest niezależne od wierzytelności banku.

W tym miejscu odnieść się należy do zarzutu potrącenia zgłoszonego w odpowiedzi na pozew na podstawie art. 203 1 k.p.c.

             Zgodnie z art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z  wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Zgodnie zaś z art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

             Ratio legis potrącenia jest przyspieszenie obrotu. Skutkiem potrącenia jest bowiem to, że dwie wierzytelności przysługujące wzajemnie dwóm podmiotom podlegają umorzeniu. Przez dokonanie tej czynności osiąga się efekt podobny do wykonania tych dwóch świadczeń, których faktycznie strony nie muszą spełniać, przez co unika się ryzyka i kosztów. Skutek potrącenia stanowi umorzenie potrącanych wierzytelności do wysokości tej spośród nich, która jest niższa. Potrącenie ustawowe, uregulowane w art. 498 k.c., którego podstawą jest oświadczenie woli jednej ze stron może być złożone jedynie wówczas, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 498 i nast. k.c. Efektem potrącenia jest taki stan, jaki nastąpiłby, gdyby obaj dłużnicy spełnili swoje świadczenia (funkcja zapłaty). Co prawda żaden z nich nie uzyskuje świadczenia, ale każdy zostaje zwolniony ze swojego długu. Potrącenie spełnia również funkcję egzekucyjną. Dzięki jego zastosowaniu następuje skutek taki, jakby potrącający wymusił wykonanie zobowiązania. Wreszcie potrącenie ma funkcję gwarancyjną. W momencie, kiedy staje się dopuszczalne, wierzyciel ma pewność zaspokojenia wierzytelności.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu zawartej przez strony. Rozważenia wymagało, czy umowa kredytu jest umową wzajemną. Przepis art. 487 § 2 k.c. przesądza, że umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. W ocenie Sądu umowę kredytu można ocenić jako umowę wzajemną, a nie tylko umową dwustronnie zobowiązującą, albowiem odpowiednikiem świadczenia banku – udostępnionej kredytobiorcy kwoty środków pieniężnych – jest (poza zwrotem kwoty wykorzystanego kredytu) zapłata przez kredytobiorcę odsetek oraz prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać – przez analogię do ustaleń odnośnie do odpłatnej umowy pożyczki – że choć najczęściej przyjmuje się, że umowa pożyczki nie jest umową wzajemną, gdyż odsetki traktowane są w takiej umowie jako wynagrodzenie, a nie świadczenie wzajemne, to jednak odmienne stanowisko również znajduje w literaturze akceptację [tak G. [***] do art. 487 k.c., (w:) M. Fras (red.), M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. [***] III. [***] ogólna (art. 353-534), WKP 2018].

W niniejszej sprawie umowa kredytu, ze skutkiem ex tunc, stała się trwale bezskuteczna w 27 czerwca 2022 r. (data doręczenia reklamacji stronie pozwanej). Biorąc pod uwagę specyfikę spraw dot. kredytów indeksowanych/denominowanych do CHF, żądań kredytobiorców o ustalenie nieważności umów i konieczność ich rozliczenia, na datę wydania orzeczenia w sprawie jak ta (o ustalenie i zapłatę świadczeń uiszczonych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej od daty zawarcia umowy kredytu) stwierdzić należy, że żądania zatrzymania czy potrącenia podnoszone przez strony postępowania, a odnoszące się do kwoty wypłaconego kapitału nie mogą być pomijane. Oczywistym jest, że takie zarzuty mogą zostać podniesione po wydaniu orzeczenia przez sąd I instancji. Notoryjnym dla sądu jest okoliczność zaskarżania orzeczeń sądu I instancji w sprawach dot. kredytów indeksowanych/denominowanych do CHF jak również nowa linia żądań kierowanych przez kredytobiorców w stosunku do banków o unieważnienie umowy i zapłatę kwoty przewyższającej kwotę udzielonego kapitału wobec „potrącenia”, a raczej ograniczenia żądania o zapłatę do kwoty przewyższającej kwotę wypłaconego kredytobiorcom kapitału.

 

          W realiach niemniejszej sprawy strona pozwana podnosiła zarzut potrącenia w oparciu o art. 2031 k.p.c. na wypadek uznania przez Sąd za nieważną umowę kredytu zawartą pomiędzy stronami. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieistnienie (z powodu nieważności) umowy kredytu.

             Strona pozwana podniosła zarzut potrącenia wskazując na roszczenie posiadane w stosunku do powódki opiewające na kwotę 380 958,42 zł, na która składa się kwota kredytu w wysokości 280 833,82 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, tj. 100 124,60 zł. W tym miejscu należy zaznaczyć, że stronie pozwanej nie przysługuje wierzytelność, a tym samym potrącenie kwoty za tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. W szczególności zasądzenie tej kwoty byłoby zdaniem TSUE, niezgodne z dyrektywą 93/13, a ponadto  „W tym względzie, po pierwsze, zgodnie z zasadą nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane.” (wyrok TSUE z dnia 16 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko. Zarzut potrącenia odnośnie do kwoty udzielonego kredytu również nie zasługiwał na uwzględnienie.  Zgodnie z art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. W ocenie Sądu zarzut procesowy zgłoszony na podstawie art. 2031 k.p.c. nie jest wystarczający, konieczne byłoby również materialnoprawne oświadczenie skierowane do powódki.

             Odnosząc się do zarzutu zatrzymania również nie zasługiwał on na uwzględnienie. Zgodnie z najnowszym stanowiskiem TSUE „artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy.” (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia w sprawie C-28/22). Sąd podziela przedstawione stanowisko wobec tego zarzut zatrzymania również nie mógł zostać uwzględniony.

 

Odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd zasądził od dnia 12 lipca zgodnie z żądaniem pozwu. Powódka złożyła stronie pozwanej reklamacje wraz wezwaniem do zapłaty w dniu 21 czerwca 2022 r. następnego dnia po odebraniu przez bank wezwania popadł on zwłokę, a związku z tym powódce należą się odsetki ustawowe. Mimo braku załączenia do wezwania potwierdzenia odbioru wezwania, strona pozwana w piśmie z dnia 8 lipca 2022 roku negatywnie rozpatrzyła reklamację oraz przyznała, że w dniu 27 czerwca 2022 roku otrzymała wezwanie. W związku z powyższym należy uznać, że bank popadł w zwłokę w dniu 28 czerwca 2022 roku. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.  

 

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W ocenie Sądu należało zatem zasądzić na rzecz powódki całość kosztów procesu.

Bank jako strona przegrywająca sprawę w całości zobowiązany jest do zwrotu powódce wszystkich niezbędnych kosztów celowej obrony. Na koszty te w kwocie 11 817,00 zł złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł; wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powódki w osobie radcy prawnego w kwocie 10.800 zł (§ 2 pkt 7 [***] z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie); opłata skarbowa od pełnomocnictw w wysokości 17 zł. 

 

 

Pozywane banki

Prowadzimy procesy przeciwko niemal wszystkim polskim bankom, które oferowały kredyty indeksowane i denominowane do franka szwajcarskiego, w szczególności:

Raiffeisen Bank International (w tym Polbank EFG), PKO BP (w tym Nordea), Bank Pekao, Bank BPH, Santander Bank Polska (w tym Bank Zachodni WBK), Getin Noble Bank, mBank (w tym BRE Bank i MultiBank), Bank Millenium, Credit Agricole, Deutsche Bank Polska, ING Bank Śląski, BOŚ, BNP Paribas Bank Polska (w tym Fortis Bank i BGŻ), Eurobank, Santander Consumer Bank.

Siedziba Kancelarii frankowej Themi mieści się w Krakowie. Prowadzimy sprawy sądowe w Warszawie, Gdańsku, Katowicach, Wrocławiu i na terenie całego kraju.

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach