Nasze wyroki frankowe Kredyt Bank Santander Bank Polska

 Sygn. akt I ACa 599/22

 
   

 

 

 

 

 

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

 

Dnia 29 grudnia 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

                        Przewodniczący:    SSA Beata Kurdziel

                        [***]

po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa [***] i [***]

przeciwko Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

o zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 15 lutego 2022 r., sygn. akt I C 1006/20

  1. prostuje oczywistą omyłkę w komparycji i sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia strony pozwanej „Santander Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie” wpisuje „Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie”;
  2. zmienia zaskarżony  wyrok w ten sposób, że dodaje punkt VI o treści:

„VI. zastrzega, że strona pozwana Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie, w wykonaniu  prawa  zatrzymania, może wstrzymać się ze spełnieniem świadczeń określonych w punktach I i II wyroku do czasu  zaofiarowania  przez powodów zwrotu na rzecz strony pozwanej kwoty 200.800 zł (dwieście tysięcy osiemset złotych 32/100) lub zabezpieczenia  roszczenia  banku  o  jej  zwrot.”;

  1. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części;
  2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 4.050 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sygn. akt I ACa 599/22

Uzasadnienie

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 29 grudnia 2023 r.

[***] i [***] w ostatecznie sprecyzowanym pozwie wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie kwoty 9 881,44 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: 4 359,69 zł od dnia 3 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz 5 521,75 zł od dnia doręczenia odpisu pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty, a także kwoty 28.092,06 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty, ewentualnie kwoty 43 533,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty.

Na uzasadnienie żądania powodowie wskazali, że domagali się zasądzenia wskazanych w pozwie kwot z uwagi na nieważność umowy kredytu. W ocenie powodów postanowienia łączącej strony umowy odnoszące się do przeliczania świadczeń stron według kursów waluty CHF należy uznać za abuzywne w rozumieniu art. 3851 k.c., a tym samym za niewiążące powodów. Podnieśli, że kwestionowane przez nich postanowienia umowy zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, jak również że kształtują ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Za nieważnością umowy w ocenie powodów może także przemawiać jej sprzeczność z naturą stosunku prawnego umowy kredytu, wynikająca z niedookreślenia wysokości świadczeń stron spowodowanej odniesieniem ich wysokości do kursów waluty CHF ustalanych jednostronnie przez Bank oraz obciążenia kredytobiorcy nieograniczonym ryzykiem kursowym, jak również sprzeczność umowy z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, wynikająca z braku możliwości określenia na podstawie zapisów umowy kwoty kredytu tj. salda kredytu wyrażonego w walucie CHF.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie wniosła o oddalenie powództwa w całości. Wskazała, że zawarta między stronami umowa kredytu stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa. [***] zaznaczył, że klauzula indeksacyjna (klauzula ryzyka kursowego) i klauzula kursowa (klauzula różnicy kursowej) to odrębne postanowienia, które powinny podlegać odrębnej ocenie z punktu widzenia abuzywności. W ocenie pozwanego Banku ewentualna eliminacja klauzuli indeksacyjnej z umowy znosiłaby nie tylko sam mechanizm indeksacji, ale również unicestwiłaby ryzyko kursowe, które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu i stanowi główny przedmiot zawartej przez strony umowy. Z kolei po ewentualnej eliminacji klauzuli kursowej istnieje możliwość wykonywania umowy kredytu. Bank podniósł ewentualny zarzut potrącenia oraz zatrzymania.

Wyrokiem z 15 lutego 2022 roku Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 9.881,44 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lutego 2022 r. do dnia zapłaty (pkt I); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 28.092,06 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lutego 2022 r. do dnia zapłaty (pkt II); w pozostałym zakresie oddalił powództwo (pkt III); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 7.917,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty (pkt IV) oraz polecił pobrać strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 183,75 zł tytułem pokrycia wyłożonych przez Sąd Okręgowy kosztów postępowania (pkt V).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 28 kwietnia 2008 r. [***] i [***] zawarli z Kredyt Bankiem S.A. z siedzibą w Warszawie Umowę kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM Nr 09 1500 1487 5314 8002 9479 0000. W umowie postanowiono m.in., że:

  1. Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 200.800 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 360 miesięcy od dnia 28 kwietnia 2008 r. do dnia 2 kwietnia 2038 r. (§ 2 ust. 1);
  2. kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2);
  3. kredyt przeznaczony jest na finasowanie dokończenia budowy domu jednorodzinnego wolnostojącego (§ 3 ust. 1);
  4. uruchomienie kredytu nastąpi w 2 transzach (§ 4 ust. 1);
  5. każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania transzy (§ 4 ust. 1a);
  6. oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,00 punktów procentowych z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a umowy (§ 8 ust. 1);
  7. w dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosi 4,89% w stosunku rocznym i jest równe stawce odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana na stronie serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku (§ 8 ust. 2);
  8. całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wynosi 191.215,78 zł (§ 8 ust. 11);
  9. szacunkowa, łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany jest kredytobiorca obliczana na dzień zawarcia umowy wynosi 197.634,78 zł. Ostateczna wysokość łącznej kwoty zależy od wysokości oprocentowania kredytu w okresie obowiązywania umowy i kosztów związanych z ustanowieniem prawnych zabezpieczeń jego spłaty (§ 8 ust. 13);
  10. po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 357 ratach miesięcznych w dniu 2 każdego miesiąca, począwszy od 4 sierpnia 2008 r. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określana jest w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2);
  11. miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone są w równej wysokości (§ 9 ust. 3);
  12. w okresie wykorzystania kredytu kredytobiorca spłaca należne Bankowi odsetki (§ 9 ust. 4);
  13. spłata odsetek następować będzie w każdym miesiącu okresu wykorzystania kredytu w 2 dniu każdego miesiąca. Wysokość należnych odsetek określana jest w CHF. Spłata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 6);
  14. prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowi: 1) hipoteka umowna kaucyjna ustanowiona na wskazanej w umowie nieruchomości do kwoty 401.600 zł zabezpieczająca kapitał, odsetki i inne koszty Banku; 2) cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia budowy domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych; 3) cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych (§ 10 ust. 1);
  15. w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4);
  16. kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w § 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy (§ 11 ust. 5);
  17. wysokość marży Banku ustalonej dla kredytu zgodnie z obowiązującymi w Banku zasadami dotyczącymi oprocentowania (marża standardowa) wynosi 1,00 punkt procentowy. Marża, o której mowa w § 8 ust. 1 umowy, stanowiąca składnik stopy procentowej, została ustalona w oparciu o marżę standardową podwyższoną o 1 punkt procentowy w związku z uruchomieniem przez Bank kredytu przed uprawomocnieniem się wpisu hipoteki na nieruchomości na zabezpieczenie kredytu. Podwyższona wysokość marży zostanie zniesiona w terminie 30 dni od dnia przedłożenia w Banku przez kredytobiorcę odpisu z księgi wieczystej nieruchomości potwierdzającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz Banku. Zmiana wysokości odsetek wynikająca ze zmiany marży Banku zostanie uwzględniona najpóźniej w najbliższym terminie płatności odsetek bądź raty kapitałowo – odsetkowej przypadającym po upływie 30 dni od przedłożenia w Banku odpisu z księgi wieczystej. Zmiana wysokości marzy nie wymaga zawarcia aneksu do umowy (§ 11a ust. 1-4).

Do umowy znajdowały zastosowanie Ogólne warunki kredytowania w zakresie udzielania kredytów na cele mieszkaniowe oraz kredytów i pożyczek hipotecznych w Kredyt Banku S.A. Regulamin nie zawierał definicji „Tabeli kursów”, nie określał również sposobu kształtowania wskazanych w niej kursów dewiz.

Powodowie zaciągnęli kredyt po konsultacjach z kilkoma osobami, w tym po dwukrotnym spotkaniu z doradcą kredytowym zatrudnionym w firmie Open Finance. Początkowo myśleli o kredycie w ramach programu rządowego „Rodzina na swoim”, lecz zrezygnowali z tego pomysłu, ponieważ takich kredytów udzielał tylko jeden bank. U doradcy kredytowego powodom przedstawiono kilka ofert kredytów w różnych bankach, spośród których najkorzystniejsza była oferta kredytu waloryzowanego do CHF w Kredyt Banku. Następnie powodowie udali się do Banku, gdzie po rozmowie o warunkach kredytu podpisali umowę. Była to pierwsza umowa kredytu, jaką powodowie zawarli w swoim życiu.

Przed zawarciem umowy powodom przedstawiono symulacje kredytu w walutach euro i dolar amerykański, jednak z zastrzeżeniem, że są to kredyty obarczone większym ryzykiem. Walutę CHF przedstawiono zaś jako stabilną, z tendencją spadkową. Powodom został przy tym okazany wykres zmian kursów waluty CHF na przestrzeni kilku ostatnich lat. Powodowie dostali umowę do wglądu przed jej podpisaniem, mogli się z nią wcześniej zapoznać na spokojnie. Poinformowano ich jednak, że umowa nie podlega negocjacjom. Na decyzję powodów o zaciągnięciu kredytu waloryzowanego do waluty CHF miały wpływ okoliczności, że ich znajomi zaciągali tego rodzaju kredyty, a kredyt w walucie złoty polski był znacznie droższy od kredytu waloryzowanego do CHF.

W księgowości Banku kredyty waloryzowane do waluty CHF były ewidencjonowane w walucie CHF. Zdolność kredytową do zaciągnięcia kredytu waloryzowanego do CHF wyliczano przy wzięciu pod uwagę kwoty kapitału kredytu w złotych polskich powiększoną o 20% oraz oprocentowania obowiązujące dla kredytów mieszkaniowych w złotych polskich (tj. opartego o wskaźnik WIBOR), które było znacznie wyższe od oprocentowania kredytów waloryzowanych do waluty CHF. W związku z tym klient ubiegający się o kredyt waloryzowany do waluty CHF musiał posiadać wyższe dochody niż klient ubiegający się o kredyt w walucie złoty polski.

O zasadach i metodologii ustalania kursów kupna i sprzedaży walut obcych podawanych w Tabelach kursów stosowanych przez Bank decydował prezes Banku. Ustalając kursy kupna i sprzedaży walut Bank stosował tzw. spread (tj. różnicę między kursem kupna a kursem sprzedaży dla danej pary walut). O jego wysokości decydował [***] [***]), uprawnienia w tym zakresie posiadał również zarząd Banku. Te same kursy kupna i sprzedaży z Tabeli kursów stosowane są do przewalutowań dokonywanych z tytułu różnych operacji między Bankiem a klientami, zarówno osobami prywatnymi, jak i podmiotami gospodarczymi. Zasady ustalania kursów walut w Tabelach kursów były dostępne dla wszystkich pracowników Banku i nie były objęte klauzulą poufności, więc informacje w tym zakresie mogły być udzielane klientom.

Udzielając kredytów waloryzowanych do waluty CHF Bank miał na uwadze zapewnienie odpowiedniej dywersyfikacji terminów zapadalności finansowania, zniwelowanie ryzyka walutowego oraz zapewnienie stałego strumienia dochodów składających się z przychodów odsetkowych z kredytów pomniejszonych o koszt odsetkowy z tytułu pozyskanego finansowania. Finansowanie kredytów waloryzowanych do waluty CHF Bank pozyskiwał głównie na hurtowym rynku finansowym poprzez zawieranie umów pożyczek, kredytów, przyjmowanie depozytów, zawieranie transakcji repo w CHF (kredyt w CHF pod zastaw obligacji [***]), emisje własne w CHF, transakcje typu swap (swap walutowy, swap procentowo - walutowy). Finansowanie kredytów waloryzowanych do waluty CHF  oraz zarządzanie związanym z nimi ryzykiem walutowym odbywa się przy tym na poziomie zagregowanym tj. na poziomie całego bilansu Banku, a nie na poziomie jednej konkretnej umowy kredytowej. Przy aktywnym zarządzaniu ryzykiem walutowym Bank nie osiąga korzyści finansowej przy wzroście kursu CHF, ale jednocześnie nie ponosi straty przy spadku tego kursu.

Aneksem nr 2 z dnia 21 lutego 2012 r. strony wprowadziły do umowy zmiany polegające na:

  1. zmianie brzmienia § 8 ust. 6 umowy (§ 1 aneksu);
  2. zmiany zasad spłaty rat kredytu (§ 9 ust. 2 umowy) – strony ustaliły, że od 2 marca 2012 r. płatność rat dokonywana będzie w walucie CHF (§ 1 ust. 2 aneksu);
  3. wykreśleniu § 9 ust. 7 umowy i oznaczenia dotychczasowych ust. 8-9 odpowiednio ust. 7-8 (§ 1 ust. 3 aneksu)
  4. wprowadzeniu do umowy § 9 ust. 9-11, dotyczących głównie możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF (§ 1 ust. 4 aneksu);
  5. dodaniu do umowy § 9a o brzmieniu:

[Zasady ustalania kursów walut]

  1. Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.
  2. Kurs bazowy powiększony o marżę Banku wyznacza kurs sprzedaży dewiz, natomiast kurs bazowy pomniejszony o marżę Banku wyznacza kurs kupna dewiz.
  3. Kurs bazowy ustalany jest przez Bank na podstawie aktualnej wartości rynkowej ceny kupna i sprzedaży dewiz. Wyznaczony przez Bank kurs bazowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: kurs bazowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku + kurs kupna dewiz Banku)/2.
  4. Marża Banku wykorzystywana dla ustalenia wysokości kursu kupna oraz sprzedaży dewiz wyliczana jest w oparciu o ustalony przez Bank procentowy spread walutowy i kurs bazowy według poniższego wzoru: marża Banku = procentowy spread walutowy * kurs bazowy.
  5. Procentowy spread walutowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: procentowy spread walutowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku – kurs kupna dewiz Banku)/kurs bazowy * 100.
  6. Procentowy spread walutowy na dzień zawarcia Aneksu nr 2 do Umowy dla waluty CHF wynosi 6,728765%.
  7. Bank może dokonać zmiany wartości procentowego spreadu walutowego, jeżeli spełniony zostanie co najmniej jeden z poniższych warunków:
    1. różnica pomiędzy wartością maksymalną a minimalną kwotowań kursów sprzedaży lub kupna w danym dniu z dostępnych stron informacyjnych (np. serwisu Reuters) zmieni się w stosunku do historycznych wartości różnicy pomiędzy wartością maksymalną a minimalną kwotowań kursów sprzedaży lub kupna z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%;
    2. wartość rynkowego spreadu walutowego, prezentowanego na dostępnych stronach informacyjnych (np. serwisu Reuters) lub pozyskanego z notowań innych banków pomiędzy godziną 10:50 a 11:10 zmieni się w stosunku do historycznej wartości spreadu walutowego z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%,

 z zastrzeżeniem, że obniżenie wartości procentowego spreadu walutowego może nastąpić niezależnie od spełnienia powyższych warunków.

  1. Kursy dewiz ulegają zmianie, co najmniej dwa razy w ciągu dnia roboczego.
  2. Kredytobiorca oświadcza, że :
    1. został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów kupna oraz sprzedaży dewiz oraz zmianą spreadu walutowego i rozumie wynikające z tego konsekwencji;
    2. akceptuje zasady funkcjonowanie kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej oraz zasady jego przeliczenia dotyczące w szczególności:
      1. określenia kwoty kredytu, a w przypadku kredytu uruchamianego w transzach także kwoty poszczególnych transz kredytu w walucie, a jakiej kredyt jest denominowany, wskazane w § 2 Umowy;
      2. sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu, które określone zostały w § 4 umowy.
    3. akceptuje określone w § 11b umowy zasady informowania o wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz oraz wysokości spreadu. (§ 1 ust. 5 aneksu);
  3. dodaniu do umowy § 9b dotyczącego rachunków do spłaty kredytu oraz pełnomocnictwa na rzecz Banku do pobierania z tych rachunków kwot spłaty rat (§ 1 ust. 6 aneksu)
  4. dodaniu do umowy § 11b w brzmieniu:

[Zasady informowania o wysokości kursów walut i spreadu walutowego]

  1. Szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania przez Bank kursu kupna i sprzedaży dewiz oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty lub spłaty kredytu określone są w Umowie. Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.
  2. Wysokość obowiązujących w Banku kursów dewiz jest prezentowana w „Tabeli Kursów Banku” dostępnej w jednostkach organizacyjnych Banku oraz na stronie internetowej Banku. Informację o wysokości kursu dewiz, według którego nastąpiła wyplata kredytu/transz kredytu oraz spłata kredytu lub innych należności Banku oraz o wysokości procentowego spreadu walutowego Kredytobiorca może uzyskać w każdej jednostce Banku.
  3. Informacje o wysokości spreadu walutowego Bank udostępnia na stronie internetowej Banku.
  4. Zmiana wartości procentowego spreadu walutowego oraz zmiana wysokości kursów walut nie stanowi zmiany Umowy.
  5. Postanowienia niniejszego § mają zastosowanie dla kredytów denominowanych w walutach obcych.
  6. zmiany § 12 ust. 2 umowy (§ 1 ust. 8 aneksu);
  7. dodaniu do umowy § 12 ust. 7 (§ 1 ust. 9 aneksu).

W dniu 30 lipca 2012 r. podjęte zostały uchwały [***] WBK S.A. i Kredyt Banku S.A. o połączeniu spółek zgodnie z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. poprzez przeniesienie całego majątku (wszystkich aktywów i pasywów) Kredyt Banku S.A. jako spółki przejmowanej, na rzecz Banku Zachodniego WBK S.A. jako spółki przejmującej, z równoczesnym podwyższeniem kapitału zakładowego Banku Zachodniego WBK S.A. poprzez emisję akcji połączeniowych, które Bank Zachodni WBK S.A. wyda dotychczasowym akcjonariuszom Kredyt Banku S.A. W dniu 7 września 2018 r. Bank Zachodni WBK S.A. zmienił nazwę na Santander Bank Polska S.A.

W okresie od dnia 2 kwietnia 2010 r. do dnia 3 marca 2020 r. powodowie tytułem spłaty rat kredytu uiścili na rzecz strony pozwanej kwoty w łącznej wysokości 24.392,13 zł oraz 28.092,06 CHF.

W 2019 r. powodowie dowiedzieli się, że zawarta przez nich umowa zawiera niedozwolone postanowienia.

Pismem datowanym na dzień 20 marca 2020 r. powodowie za pośrednictwem pełnomocnika złożyli do strony pozwanej reklamację w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o rzeczniku Finansowym, dotyczącą Umowy kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM Nr 09 1500 1487 5314 8002 9479 0000 z dnia 28 kwietnia 2008 r. W treści pisma powodowie wskazali, że istnieją przesłanki do uznania reklamowanej umowy za nigdy nie zawartą, nieważną w całości lub ewentualnie za częściowo nieważną w zakresie postanowień dotyczących przeliczania świadczeń stron w odniesieniu do kursów waluty CHF. Jednocześnie wezwali stronę pozwaną do zapłaty w terminie 14 dni wszelkich należności uiszczonych przez nich w wykonaniu umowy w okresie od dnia 2 kwietnia 2010 r. do dnia 2 marca 2020 r. tj. kwoty 24.392,13 zł oraz 28.092,06 CHF wraz z odsetkami w płatności liczonymi od dnia wymagalności roszczeń. Reklamacja została doręczona stronie pozwanej w dniu 27 marca 2020 r. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2020 r. strona pozwana wskazała, że nie widzi podstaw do uwzględnienia roszczeń powodów.

Radca prawny [***], reprezentujący stronę pozwaną w niniejszym postępowaniu, który złożył podpis pod odpowiedzią na pozew, dysponuje pełnomocnictwem od strony pozwanej do reprezentowania jej w zakresie spraw sądowych o wartości przedmiotu sporu do kwoty 1.000.000 zł; pełnomocnictwo obejmuje również umocowanie do składania w imieniu strony pozwanej wszelkich oświadczeń o charakterze materialnoprawnym – i to równolegle z oświadczeniami procesowymi, bądź też odrębnie, poza toczącym się postępowaniem sądowym lub administracyjnym – które pozostają w jakimkolwiek związku lub łączą się z przedmiotem sporu (postępowania), którego stroną lub uczestnikiem jest Bank, w tym w szczególności oświadczenia w przedmiocie potrącenia wierzytelności  przysługujących Bankowi z wierzytelności drugiej strony (uczestnika) postępowania oraz oświadczenia o skorzystaniu przez Bank z prawa zatrzymania własnego świadczenia, dopóki druga strona (uczestnik) nie zaoferuje zwrotu świadczenia należnego Bankowi lub nie zabezpieczy roszczenia o jego zwrot.

Pełnomocnik powodów adwokat [***] nie posiada umocowania do odbierania w imieniu powodów oświadczeń materialnoprawnych.

Na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r. powodowie po pouczeniu przez Przewodniczącego o konsekwencjach uznania umowy łączącej strony za nieważną oświadczyli, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi, są świadomi konsekwencji, jakie mogą się pojawić po stwierdzeniu przez Sąd nieważności umowy (w tym z możliwością dochodzenia przez Bank innych roszczeń restytucyjnych), nie wnoszą o wyznaczenie przez Sąd dodatkowego terminu mającego na celu umożliwienie rozważenia podjęcia ostatecznej decyzji w tym względzie.

Poza faktami, które były między stronami bezsporne, powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych do akt sprawy, zeznań powodów i świadków oraz opinii biegłego sądowego w zakresie rachunkowości, finansów i ekonomii [***] świadków – pracowników pozwanego Banku - pozwoliły na ustalenie w jaki sposób przebiegało udzielanie i finansowaniem przez Bank kredytów waloryzowanych do CHF oraz ustalanie kursów walut w Tabelach kursów Banku. Powodowie wyjaśnili zaś w treści swoich zeznań, dlaczego zdecydowali się wybrać umowę kredytu waloryzowanego do waluty CHF i jakie informacje o ryzyku związanym z tą umową otrzymali przed jej zawarciem. Opinie biegłego Sąd ten wykorzystał jedynie w zakresie ustalenia, jakie kwoty powodowie uiścili na rzecz strony pozwanej w okresie od dnia 2 kwietnia 2010 r. do dnia 3 marca 2020 r.

Sąd Okręgowy pominął dowody z dokumentów załączonych przez pozwany [***] do odpowiedzi na pozew wymienionych w liście załączników pod numerami 5-9 oraz opinii z biegłego sądowego z zakresu bankowości zgłoszonego przez pozwany [***] w odpowiedzi na pozew, ponieważ wskazane wyżej dowody dotyczyły faktów, które nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c.), bądź w przypadku dowodu wymienionego jako pkt 9 listy załączników do odpowiedzi na pozew dotyczyły oceny prawnej wniesionych przez powodów roszczeń, która to ocena leży w wyłącznej gestii Sądu.

W tak ustalonym stanie faktycznym, w ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu I instancji zawarta przez strony umowa kredytu jest nieważna z uwagi na występujące w niej niedozwolone postanowienia umowne, przez co świadczenia, jakie powodowie spełnili na rzecz pozwanego Banku tytułem wykonania nieważnej umowy, powinny im zostać zwrócone jako świadczenia nienależne (tj. w takiej części, w jakiej powodowie domagali się zwrotu).

W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony zawierała wszystkie konieczne elementy określone w art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe. Kwota kredytu została wyraźnie oznaczona w § 2 ust. 1 umowy i nie różniła się ona od kwoty rzeczywiście wypłaconej powodom. Fakt, że finalnie kwota w złotych polskich, którą powodowie muszą zwrócić do Banku tytułem spłaty rat kapitałowych jest wyższa od kwoty faktycznie wypłaconego im kredytu wynika z zastosowanego w umowie mechanizmu waloryzacji kwoty kredytu do waluty CHF. Zastosowanie takiego mechanizmu w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów wyrażonej w art. 3531 k.c. i zastosowania instytucji umownej waloryzacji z art. 3581 § 2 k.c. Nadto w umowie określono w jasny sposób zasady ustalania oprocentowania kredytu, jak również zasady jego spłaty oraz zasady naliczania prowizji.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie zawarli przedmiotową umowę kredytu jako konsumenci w rozumieniu art. 221 k.c., bowiem kredyt zaciągnięty został przze nich na cele mieszkaniowe, a zatem na cele w żaden sposób nie związane z działalnością gospodarczą lub zawodową.

W kontekście art. 3851 § 1 k.c., Sąd Okręgowy wskazał, że kwestionowane przez powodów klauzule umowne (§ 2 ust. 1 (w części „denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF), § 2 ust. 2-3, § 9 ust. 2 i 6, oraz § 4 ust. 1a umowy kredytu) określają główne świadczenia stron. Mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez powodów. Po pierwsze, poprzez przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej powodom w walucie złoty polski na walutę CHF po kursie wskazanym w umowie dochodziło do ustalenia kwoty kapitału kredytu w walucie CHF, jaka ma zostać przez powodów spłacona, stanowiącej podstawę do ustalenia wysokości poszczególnych rat kapitałowych w walucie CHF. Po drugie, poprzez przeliczanie kwoty poszczególnych rat wyrażonych w CHF na walutę złoty polski po kursie wskazanym w umowie dochodziło do ustalenia wysokości rat spłacanych finalnie przez powodów. Zastosowanie mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej pozwalało na ustalenie oprocentowania kredytu w odniesieniu do stawki referencyjnej adekwatnej do tej waluty – w przypadku przedmiotowej umowy stawką tą był LIBOR 3-miesięczny. Mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej kształtował więc w sposób bezpośredni zasady, według których powodowie spełniają swoje podstawowe obowiązki wynikające z umowy kredytu – czyli obowiązek spłaty kredytu oraz obowiązek spłaty odsetek.

W dalszej części Sąd Okręgowy wskazał, że przed zawarciem umowy kredytu z dnia 28 kwietnia 2008 r. Bank nie przekazał powodom informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mogliby się oni orientować co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na ich obciążenie ekonomiczne związane z umową. W ocenie tego Sadu nie można twierdzić, że powodowie nie byli w ogóle świadomi tego, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć. Jest do wiedza powszechna, którą posiada każda przeciętnie zorientowana dorosła osoba. Same postanowienia umowy tworzące mechanizmy przeliczania zobowiązania powodów według kursów waluty CHF były sformułowane w sposób bardzo oględny i nie dawały jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej powodom w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez nich również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu oraz rat kredytu w walucie złoty polski. Mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty CHF powodował zaś, że wysokość obciążenia powodów związanego ze spłatą kredytu (które to obciążenie należy oceniać w odniesieniu do kwot w walucie złoty polski) w całym okresie 30 lat obowiązywania umowy podlegać mogła dużym wahaniom. Procedury wewnętrzne Banku przewidywały, że klientów zainteresowanych zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do waluty CHF należy poinformować, że każda zmiana kursu waluty wpłynie na zmianę wysokości rat kapitałowo-odsetkowych wyrażonych w złotych polskich.  Klientów informowano jedynie o możliwości wzrostu raty kredytu, nie informowano ich natomiast o możliwości wzrostu samego salda kredytu wyrażonego w walucie złoty polski. Z powyższej analizy wynika, że informacje, które Bank mógł przekazać powodom na etapie przed zawarciem umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdali sobie oni sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnych skutków.

Zagrożenie związane z ryzkiem kursowym po stronie powodów nie było w żaden sposób ograniczone. Powodowie pobrali kwotę kredytu w walucie złoty polski i spłacali ją również z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski. W umowie kredytu nie było żadnego mechanizmu, który gwarantowałby, że przy zmianach kursów waluty CHF obciążenie powodów z tytułu spłaty kapitałowej części rat kredytu nie będzie wzrastało i że ostatecznie kwota spłaconych przez powodów rat kapitałowych kredytu w walucie złoty polski nie przekroczy wypłaconego im kapitału kredytu. Ryzyko kursowe zostało więc rozłożone pomiędzy stronami w nierównomierny sposób.

W ocenie Sądu brak należytego poinformowania powodów przez Bank o ciążącym na nich ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na powodów świadczy o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji uznać należy za rażąco naruszające interesy powodów jako konsumentów. Jednocześnie postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji są sprzeczne z dobrymi obyczajami. W stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami dobre obyczaje wymagają, aby w sytuacji, gdy przewidywany rozmiar obciążeń związanych z długoterminowym zobowiązaniem nie jest możliwy do ocenienia na podstawie informacji, które powinien posiadać każdy rozsądny konsument, przedsiębiorca dostarczył konsumentowi informacji pozwalających na taką ocenę.

Zawarcie przez powodów w dniu 1 lutego 2012 r. aneksu do umowy kredytu, na mocy którego strony ustaliły, że powodowie będą dokonywali  spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie CHF, nie wpływało na ocenę postanowień umowy pod kątem ich abuzywności w rozumieniu art. 3851 k.c. – przede wszystkim dlatego, że ocena zapisów umowy przez pryzmat art. 3851 k.c. powinna następować z uwzględnieniem okoliczności, które miały miejsce przed zawarciem umowy i w momencie jej zawarcia, a nie zdarzeń, które miały miejsce później. Poza tym aneks nie prowadził do wyeliminowania obciążającego powodów ryzyka kursowego.

Ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej, zawartej w §2 ust. 2 , §4 ust. 1a oraz §9 ust. 2 umowy, tak jak to miało miejsce w łączącej strony umowie, w ocenie Sądu Okręgowego naruszało w sposób rażący interesy powodów jako konsumentów. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski ( w umowie nie zawarto zasad, według których miał być kształtowany kurs kupna i sprzedaży CHF wkazany w „Tabeli kursów”, kurs ten mógł być zatem kształtowany przez bank dowolnie, według uznania pozwanego) nie pozwalał bowiem powodom na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiał im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy.

Postanowienia umowy zawarte w §2 ust. 1 i 2 , §4 ust. 1 a oraz §9 ust. 2 i 6 umowy kredytu są w ocenie Sądu Okręgowego postanowieniami abuzywnymi, a zatem nie wiążą one powodów z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. Postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji do waluty CHF dotyczą głównych świadczeń stron i ich wprowadzenie pozwoliło na zastosowanie w umowie oprocentowania według stawki referencyjnej odpowiedniej dla waluty CHF, a tym samym obniżenie w początkowym okresie obowiązywania umowy wysokości rat kredytu w stosunku do rat kredytu nieindeksowanego do waluty CHF. Na gruncie niniejszej sprawy bank nigdy nie zaproponowałby powodom zawarcia umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty CHF z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR 3M, a powodowie z uwagi na wysokość rat nie chcieliby zawrzeć umowy kredytu w walucie złoty polski nieindeksowanego do waluty CHF z wyższym oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną WIBOR. Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65§2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, umowę tę należy uznać za nieważną w całości. 

W ocenie Sądu Okręgowego skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powodów na mocy tej umowy uznać należało za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c.  Odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd zasądził od dnia 4 lutego 2022 r. tj. dnia następnego po złożeniu przez powodów oświadczeniu, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi.

Zarzut potrącenia zgłoszony przez pełnomocnika strony pozwanej w odpowiedzi na pozew nie mógł zostać uwzględniony. Co prawda pełnomocnik strony powodowej posiadał umocowanie do składania w imieniu Banku oświadczeń materialnoprawnych, w tym oświadczenia o potrąceniu, lecz pełnomocnik powodów nie posiadał umocowania do przyjmowania w imieniu powodów oświadczeń materialnoprawnych. Brak umocowania pełnomocnika powodów do przyjmowania w ich imieniu oświadczeń materialnoprawnych był wiadomy pełnomocnikowi strony pozwanej – pełnomocnik powodów informował o tym w szczególności w piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2020 r. oraz  podczas rozprawy w dniu 3 lutego 2022 r. Pomimo tego ani pełnomocnik strony pozwanej, ani sama strona pozwana nie złożyli oświadczenia o potrąceniu bezpośrednio powodom. Skoro jednak do tego nie doszło, oświadczenia o potrąceniu złożonego przez pełnomocnika strony pozwanej pełnomocnikowi powodów nie można uznać za skuteczne.

Zgłoszony przez pełnomocnika strony pozwanej zarzut potrącenia także nie mógł odnieść skutku, a to z powodu braku wymagalności wierzytelności pozwanego Banku. Dopiero w dniu 3 lutego 2022 r., (czyli kiedy powodowie odmówili zgody na związanie niedozwolonym postanowieniami umownymi) powstała wymagalność roszczenia Banku. Od tego bowiem dnia ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony i dopiero od tego dnia można było podnieść zarzut ewentualnego potrącenia roszczenia należności przysługującej stronie pozwanej.

Zarzut zatrzymania z art. 496 k.c. złożony przez pełnomocnika strony pozwanej w odpowiedzi na pozew również nie mógł zostać uwzględniony z przyczyn analogicznych co przy zarzucie potrącenia (brak umocowania pełnomocnika powodów do przyjmowania w ich imieniu oświadczeń materialnoprawnych, brak złożenia oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania bezpośrednio powodom, brak wymagalności roszczenia zatrzymania).

Zarzut przedawnienia został zgłoszony przez stronę pozwaną wyłącznie na wypadek przyjęcia przez Sąd dopuszczalności tzw. „odfrankowienia” umowy kredytu – czyli uwzględnienia przez Sąd roszczenia ewentualnego zgłoszonego przez powodów. Skoro Sąd uwzględnił roszczenie główne, zarzut przedawnienia nie może zostać uwzględniony, gdyż w ogóle nie dotyczy tego roszczenia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.c.

Od powyższego wyroku apelację wniosła strona pozwana zaskarżając go w części tj. w punktach I, II, IV i V i zarzucając mu:

  1. naruszenie przepisów postępowania:
    1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i powszechnie przyjętymi regułami logiki, w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, co skutkowało przyjęciem za udowodnione okoliczności nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, tj. błędne ustalenie że:
  1. pozwany może dowolnie określać kursy waluty w tabeli kursów, a w konsekwencji uznanie, że ma niczym nieograniczoną, swobodną możliwość wpływania na wysokość zobowiązania Powodów, w sytuacji, gdy kryteria, które ostatecznie decydują o kursie ogłoszonym w tabeli bankowej, nie pozostają w wyłącznej gestii Pozwanego, który posiadał i nadal posiada status [***], co oznacza, że to na podstawie kwotowań kursów Banku swoje kursy ustala Narodowy Bank Polski,
  2. powód został w nienależyty sposób poinformowany o zasadach funkcjonowania kredytu, podczas gdy w § 11 ust. 5 umowy o kredyt EKSTRALOKUM Nr 09 1500 1487 5314 8002 9479 0000 z dnia 28 kwietnia 2008 roku (dalej: „Umowa Kredytu") Powód złożył oświadczenie, że z tymi zasadami się zapoznał,
  • powód nie został poinformowany o ryzyku i nie miał na ten temat wiedzy, podczas gdy w § 11 ust. 4 Umowy Kredytu Powód złożył oświadczenie, że został poinformowany o ryzyku,
    1. art. 2352 § 2, 227, 232 i 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości zgłoszonego na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew (por. pkt Il d) ppkt. 1 i 2 odpowiedzi na pozew), pomimo że do wykazania wyżej wskazanych faktów konieczne było zasięgniecie przez Sąd wiadomości, a wniosek o jego przeprowadzenie został złożony w odpowiednim terminie;
    2. art. 2352 § 2, 227, 232 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z dokumentów załączonych do odpowiedzi na pozew, tj. wyliczenia roszczeń Pozwanego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia związanych z korzystaniem przez Powoda z udostępnionego mu kapitału,   raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczący spreadów, Warszawa wrzesień 2009;   pisma [***] z dnia 31 maja 2017 roku; analizy [***] „Przekształcenie kredytu walutowego na kredyt złotowy z LIBOR ocena skutków finansowych” Warszawa 2019;   opinii prawnej autorstwa dr hab. [***][***], 23 lutego 2020 r.; mimo, że dowody te zostały powołane na fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a wniosek o jego przeprowadzenie został złożony w odpowiednim terminie;
  1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
    1. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego i w zw. z 3531 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny, art. 3581 § 2 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że postanowienia Umowy Kredytu naruszają w sposób rażący interesy konsumenta i dobre obyczaje, podczas gdy:
  1. kredyt udzielony Powodowi jest kredytem walutowym (jego szczególnym wariantem), tj. kredytem indeksowanym do waluty obcej; saldo takiego kredytu oraz wysokość rat pozostających do spłaty są wyrażone w CHF; jedynie maksymalną kwotę podlegającą udostępnieniu kredytobiorcy oznacza się w takiej umowie w PLN, jednak jest to tylko zabieg funkcjonalny, mający zagwarantować kredytobiorcy zapewnienie środków w walucie krajowej koniecznej do osiągnięcia celu kredytu; wszystkie kluczowe elementy konstrukcyjne umowy, w tym ostateczne określenie kwoty kredytu, do zwrotu której zobowiązany jest kredytobiorca, wyliczenie rat kredytu, ustalenie stopy oprocentowania itd. mają jednak związek z walutą obcą, co jednoznacznie świadczy o walutowym charakterze takiej umowy;
  2. zastosowanie do indeksacji kwoty kredytu kursu kupna z Tabeli Kursów z dnia uruchomienia kredytu oraz do wyliczania rat kredytu kursu sprzedaży z Tabeli Kursów z dnia płatności poszczególnych rat było rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym, odpowiadającym naturze zobowiązania i akceptowanym przez Powoda - zarówno przed indeksacją, jak również po jej wykonaniu;
  • kursy z Tabeli Kursów miały zawsze charakter rynkowy (czyli nie godziły w interes konsumenta) i obiektywny, tj. nie mogły być i nie były dowolnie kreowane przez Bank;
  1. stosowanie kursów z tabel publikowanych przez Bank znajduje ustawowe umocowanie (art. 111 ust. 1 pkt 4 [***]), co Sąd I instancji w całości pominął;
  2. pozwany w sposób wyczerpujący poinformował Powoda o ryzyku walutowym, w związku z czym nie może być mowy o naruszeniu dobrych obyczajów;
  3. nawet w przypadku uznania, że doszło do naruszenia interesów konsumenta i dobrych obyczajów konieczne jest przywrócenie równości pomiędzy stronami i zapewnienie dalszego obowiązywania umowy poprzez zastosowanie przepisu dyspozytywnego;
  • Sąd powinien zastosować obiektywne podejście przy badaniu skutków abuzywności Umowy Kredytu i nie powinien opierać się wyłącznie na żądaniu kredytobiorcy pomijając stanowiska i sytuację Banku oraz innych kredytobiorców;
    1. art. 69 ust. 1 i 2 pkt ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe w zw. z art. 111 ust. 1 pkt4 Prawa bankowego i w zw. z 3531 k.c., art. 3581 § 2 k.c., art. 65 § l i 2 k.c., art. 3581 § 2 k.c. oraz art. 58 § 1 i 3 k.c. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że Umowa Kredytu jest nieważna z uwagi na rzekomy brak określenia zasad ustalenia salda kredytu, podczas gdy w Umowie Kredytu w sposób precyzyjny i jednoznaczny ustalono sposób, w jaki miało dojść do ostatecznego określenia kwoty podlegającej zwrotowi, tj. wskazano, że kredyt podlega indeksacji do CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF z Tabeli Kursów obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2 ust. 2, § 4 ust. la Umowy Kredytu);
    2. art. 3851 § 1 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że klauzula kursowa, tj. postanowienia określające sposób ustalenia kursu wymiany walut mający zastosowanie przy indeksacji kredytu do CHF oraz wyliczeniu wysokości rat kredytu, uznane przez Sąd I instancji za niedozwolone postanowienia umowne, określają główne świadczenia stron, podczas gdy klauzula kursowa wyłącznie doprecyzowuje klauzulę indeksacyjną;
    3. art. 3851 § 1 i § 2 k.c., art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia dotyczące indeksacji oraz wyliczenia rat kredytu zawarte w Umowie Kredytu są abuzywne, podczas gdy nie wystąpiły przesłanki umożliwiające taką kwalifikację tych postanowień umownych, albowiem klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem,   postanowienia Umowy Kredytu nie naruszają interesów Powoda (w żadnym stopniu - tym bardziej nie naruszają ich w sposób rażący) oraz nie godzą w dobre obyczaje;
    4. art. 3851 § 1 i 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia zawarte w § 2, § 4 ust. la, § 9 ust. 2 Umowy Kredytu są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, a w konsekwencji nie wiązały stron, albowiem w Umowie Kredytu nie wskazano mechanizmu tworzenia tabeli kursowej, podczas gdy brak taki nie przesądza o dowolności kursu tabelowego;
    5. art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw  w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nie uwzględnieniu przez Sąd I instancji obowiązującego na dzień wyrokowania stanu prawnego, w którym uznanie za niedozwolone postanowienia umownego zawierającego odesłanie do tabeli kursów banku jest wyłączone z uwagi na przyznanie przez ustawodawcę kredytobiorcom innych środków ochrony  prawnej, w szczególności umożliwienie im spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej;
    6. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., 354 § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich błędną wykładnię, która skutkowała zaniechaniem ustalenia przez Sąd I instancji treści stosunku zobowiązaniowego obowiązującego między stronami po wyeliminowaniu z Umowy Kredytu postanowień niedozwolonych (przy założeniu niekorzystnej dla Pozwanego interpretacji, zgodnie z którą takie postanowienia znajdują się w Umowie Kredytu) i ograniczeniu się przez Sad I instancji jedynie do ustaleń negatywnych (tj. jakie postanowienia nie obowiązują), bez dokonania wykładni treści Umowy Kredytu w części pozostałej w mocy, co ostatecznie doprowadziło Sad do ustalenia nieważności całej Umowy Kredytu, podczas gdy właściwym rozwiązaniem powinno być ustalenie przez Sąd, w oparciu o przepisy dyspozytywne, według jakich kursów mają zostać zrealizowane rozliczenia pomiędzy stronami;
    7. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i 3 k.c. oraz art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim? oraz art. L ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - przepisy wprowadzające kodeks cywilny   oraz art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe  poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uniemożliwieniem kredytobiorcy spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej i to również w odniesieniu do zobowiązań, które powstały przed wejściem w życie art. 69 ust. 3 [***] w aktualnym brzmieniu, zaniechaniem zastosowania przez Sąd I instancji do rozliczeń z tytułu Umowy Kredytu (przy założeniu niekorzystnej dla Pozwanego interpretacji, zgodnie z którą odesłanie do Tabeli Kursów zostanie uznane za bezskuteczne) kursu średniego NBP i to również w odniesieniu do zobowiązań, które powstały przed wejściem w życie art. 358 § 2 k.c. w jego aktualnym brzmieniu;
    8. art. 3851 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny relacji art. 58 § 1 i 3 k.c. i art. 385 1 k.c., a w konsekwencji stwierdzenie nieważności Umowy Kredytu z uwagi na rzekomą abuzywność postanowień Umowy Kredytu na podstawie art. 58 k.c., z pominięciem art. 3851 § 1 i 2 k.c. w sytuacji, gdy art. 3851 i następne k.c. stanowią element szerszego systemu ochrony konsumenta, w którym sankcja nieważności ustępuje przed sankcją bezskuteczności i braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym;
    9.  art. 455 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że uzasadnione jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 4 lutego 2022 roku, podczas gdy wyrok zapadły w niniejszym postępowaniu ma charakter konstytutywny, w związku z czym dopiero od uprawomocnieniu się przedmiotowego orzeczenia należy liczyć początek realnego terminu na spełnienie świadczenia;
    10. art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zakwalifikowaniu świadczeń spełnionych przez Powoda jako nienależnych, pomimo tego, iż świadczenie Powoda znajdowało podstawę w łączącej strony Umowie Kredytu, Powód świadomie i dobrowolne spełniał nienależne (jego zdaniem) świadczenie, godząc się tym samym ze swoim zubożeniem;
    11. art. 734 § 2 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd I instancji, że pełnomocnik Powoda nie posiadał materialnoprawnego umocowania do przyjęcia oświadczenia o potrąceniu i skorzystania z prawa zatrzymania, podczas gdy umocowanie takie można wywodzić z umów świadczenia pomocy prawnej zawartych przez strony postępowania z pełnomocnikami na mocy art. 734 § 2 k.c., a także z treści udzielonych przez strony pełnomocnictw procesowych, interpretowanych przy uwzględnieniu reguł wykładni oświadczeń woli z art. 65 § 1 k.c.;
    12. art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. w zw. z 455 k.c. w zw. z 316 k.p.c., a także art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w zw. z 455 k.c. w zw. z 316 k.p.c., przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podniesienie przez pozwanego w odpowiedzi na pozew ewentualnego zarzutu potrącenia i zatrzymania jest nieskuteczne, bowiem wierzytelności stron stały się wymagalne dopiero w toku postępowania tj. na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r., podczas gdy podniesienie zarzutu potrącenia oraz zatrzymania w sposób ewentualny, na wypadek uznania przez sąd, iż istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności Umowy Kredytu, powoduje, że zarzuty te aktualizują się dopiero w chwili unieważnienia przez Sąd Umowy Kredytu, kiedy obie wierzytelności stron są już wymagalne;
    13. art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie w związku z uznaniem, że zastosowanie prawa zatrzymania jest wyłączone, jeżeli wierzytelność uzyskała przymiot potrącalności jeszcze przed podjęciem przez wierzyciela decyzji o powołaniu się na prawo zatrzymania, podczas gdy Pozwany podniósł zarzut zatrzymania w sposób ewentualny na wypadek unieważnienia przez Sąd Umowy Kredytu oraz nieuwzględnienia przez Sąd z jakiegokolwiek powodu zarzutu potrącenia już w odpowiedzi na pozew, co Sąd powinien uwzględnić przy wyrokowaniu mając na względzie stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy i powstanie wymagalności roszczenia w toku sprawy.

Mając na uwadze powyższe, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonym zakresie i zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów procesu za obie instancje.

W odpowiedzi powodowie wnieśli o oddalenie apelacji strony pozwanej i zasądzenie od pozwanego banku na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego za postepowanie apelacyjne.

 

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku wyłącznie poprzez uwzględnienie zarzutu zatrzymania co do kwoty 200.800 zł, a w pozostałym zakresie jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności, w zakresie podniesionych przez apelującego zarzutów procesowych wskazać należy, że zarzut naruszenia prawa procesowego jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy strona odwołująca się wykaże, że rzeczywiście sposób postępowania Sądu I instancji naruszał indywidualnie oznaczoną normę. Jednocześnie nieprawidłowości te doprowadziły do następstw, które miały istotny wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia. Zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione, że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji, orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.

Z kolei skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i funkcjonalnie z nim powiązanych zarzutów faktycznych, wymaga od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń. W szczególności strona ma wykazać, dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń, nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i (lub) zasadami logicznego rozumowania, czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia. Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach, wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną, niedoniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.

Dopóty, dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria, Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę, a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych, aprobować.

Mając na uwadze powyższe rozważania i przez ich pryzmat analizując postawione w apelacji strony pozwanej zarzuty, jak również uwzględniając także powołane dla ich uzasadnienia motywy, uznać należy, że przedstawiona w apelacji motywacja wyklucza uznanie ich za uzasadnione.

Odnośnie błędnego przyjęcia przez Sąd, że powodowie nie byli należycie poinformowani o ryzyku walutowym związanym z wprowadzeniem do umowy mechanizmu indeksacji, wskazać należy, że okoliczności towarzyszące zawarciu umowy ustalone zostały na podstawie nie budzących wątpliwości co do wiarygodności zeznań powodów. Zeznania te nadto były wzajemnie spójne oraz komplementarne z dokumentami zgromadzonymi w aktach. Powodowie wskazali, w jaki sposób oraz z jakich przyczyn doszło do zawarcia przedmiotowej umowy, przy czym nie potwierdzili, aby przedstawiano im symulację dotyczącą wysokości ich zadłużenia w zależności od zmian kursu CHF na przestrzeni okresu odpowiadającego okresowi, na jaki zawarta została umowa kredytu (przedstawione symulacje dotyczyły jedynie zmian kursów CHF i zmiany wysokości spłat i to na przestrzeni kilku, a nie kilkudziesięciu lat). Podkreślić należy, że samo potwierdzenie przez powodów w drodze podpisanych wobec drugiej strony oświadczeń zawartych w samej umowie, zgodnie z którymi kredytobiorca został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje, jak i oświadczeń, iż zmiana kursu sprzedaży dewiz oraz wysokości spreadu walutowego mają wpływ na wysokość rat i odsetek oraz wysokość zadłużenia z tytułu kredytu, nie oznacza, że tym samym kredytobiorcy mieli pełną, zapewnioną przez bank wiedzę o skali ryzyka walutowego związanego z możliwym przyszłym rozmiarem ich świadczenia, które przez trzy dekady mieli spełniać wobec kredytodawcy. Istotnym jest także (co podkreślał Sąd Okręgowy), że ocena abuzywności postanowień umowy kredytowej następuje według stanu na dzień jej podpisania, stąd to, czy kursy walut ujęte w Tabeli Kursów stosowanej przez Kredyt Bank S.A. podczas wykonywania umowy miały czy też nie charakter rynkowy, nie miało dla tej oceny znaczenia. Dla dokonywanej oceny istotne było to, że w chwili związania się umową z bankiem powodowie nie mieli żadnej informacji ani żadnego wpływu na to, w jaki sposób wielkości wskazane w Tabeli stosowanej przez bank będą kształtowane. Należy mieć na uwadze, iż z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że kredytobiorcom nie przedstawiono przygotowanej, w granicach ówczesnych możliwości wyznaczonych dostępnymi danymi o zmienności kursów CHF wobec złotówki w dłuższym czasie, a przy tym w rzetelnej, transparentnej i przystępnej formie, dla osób nieprzygotowanych profesjonalnie, symulacji rozmiarów ich świadczenia w zależności od potencjalnej zmiany kursów waluty szwajcarskiej w czasie, mimo, że powodowie mieli się zobowiązać wobec banku na trzydzieści lat. Kredytobiorcy nie uzyskali też, w ten sam sposób udzielonej, informacji o tym jak potencjalna zmiana kursu wpłynie nie tylko na wymiar rat kapitałowo odsetkowych, które będą ich obciążać, ale również jak ta zmiana wpływać będzie na ogólne saldo wzajemnych zobowiązań. Podnoszona w apelacji okoliczność, iż pozwany [***] posiada status [***] NBP, co oznacza, że na podstawie kwotowań kursów Banku swoje kursy ustala NBP nie ma znaczenia, bowiem istotna jest treść zapisów łączącej strony umowy, w której nie przewidziano zasad kształtowania kursów z „Tabeli kursów”, a to – co do zasady – dawało pozwanemu możliwość jego dowolnego kształtowania. Za Sądem Okregowy podkreślić należy, że umowie nie zostały zawarte żadne informacje, które pozwalałyby na ustalenie czynników czy też wytycznych wpływających na kształtowanie kursów walut wskazanych w „Tabeli kursów” ani nie podano, gdzie znaleźć dane dotyczące ww. czynników.

Zarzuty naruszenia art. 2352 § 1 pkt 2 w zw. z art. 227, 232 i 278 § 1 k.p.c. nie są uzasadnione z tej przyczyny, iż nie przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę skarżącą nie miało wpływu na wynik sprawy. W szczególności przy przyjęciu przez Sąd I instancji - ocenionego jako trafne - stanowiska, zgodnie z którym ocena abuzywności postanowień umownych następuje na dzień zawarcia umowy i bez znaczenia dla niej pozostaje sposób jej wykonywania w tym zamiany w zakresie praw i obowiązków stron po tej dacie, jak również fakt, że Sąd nie jest uprawniony do zastępowania postanowień uznanych za abuzywne innymi, wynikającymi z treści norm obowiązujących w prawie krajowym, a powodowie stanowczo nie byli zainteresowani utrzymaniem umowy, prowadzenie tych dowodów, których Sąd Okręgowy nie uwzględnił, nie prowadziło do ustaleń relewantnych dla rozstrzygnięcia. Skoro tak, to zarzut podważający zasadność tej decyzji procesowej należało za chybiony. Jego nie podzielenie skutkowało także oddaleniem zawartych w apelacji wniosków o przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym dowodów z prywatnej opinii prawnej oraz opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność ustalenia kursu średniego NBP dla waluty CHF w dniu uruchomienia kredytu oraz w dniach płatności poszczególnych rat i wyliczenia wysokości nadpłat. W świetle żądania powodów, nieprzydatnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy był także dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność wyliczenia korzyści osiągniętej przez powodów na skutek korzystania z nienależnej usługi finansowej. Okoliczności te nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. W tym miejscu zasygnalizować należy, że rozważania w zakresie kwoty, co do której uwzględniony został zarzut zatrzymania przedstawione zostaną przy ocenie zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Wobec powyższego, skoro zarzuty zawarte w apelacji, a dotyczące ustaleń faktycznych, okazały się bezzasadne, ustalenia dokonane przez Sąd I instancji jako prawidłowe, Sąd II instancji przyjmuje za własne.

Podniesione w apelacji strony pozwanej zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły doprowadzić ani do zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że przepisy art. 3851 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny w stosunku do tych norm kodeksu cywilnego, na podstawie których można ustalić nieważność czynności prawnej jako niezgodnej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać ich wykładni w świetle brzmienia i celu dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14). Przewidziana przez art. 3851 k.c. sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej - silniejszej strony kontraktu działanie ochronne. Na jej podstawie konsumenci są chronieni przed upadkiem całej umowy. Co więcej, mogą również zrezygnować z przysługującej im ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami umowy, co spowoduje, że to oni decydują o tym, czy ich interes przemawia dostatecznie za tym, że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Wbrew argumentacji strony pozwanej, Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 3851 § 1 i 2 k.c., trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy, w szczególności tych określających sposób waloryzacji (przeliczenia) waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie przy zastosowaniu kursu waluty szwajcarskiej według Tabeli Kursów obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej [***] S.A. To ten właśnie mechanizm, na zastosowanie którego powodowie jako klienci banku nie mieli żadnego wpływu wprowadzony był jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie stosowanego wzorca umownego, ostatecznie decydował o tym, ile pieniędzy zostało ówcześnie udostępnione kredytobiorcom oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo-kredytowe także płacone przez powodów w złotych wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego. Taki ich charakter prowadzi do nieważności umowy jako całości, albowiem nie może ona nadal funkcjonować w warunkach uznania tych klauzul za niewiążące dla powodów, mających status konsumenta. Dodać należy, iż jak wynika z ustaleń poczynionych w niniejszym postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych, które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom, nie zostało z kredytobiorcami uzgodnione indywidualnie. W szczególności bank nie dowiódł – mimo, że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie – faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie zaaprobowali jedynie wybór gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień, których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie. Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 28 kwietnia 2008 roku nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.

W ocenie Sądu II instancji, Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, iż kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczyły świadczenia głównego stron. Po wahaniach w orzecznictwie sądowym ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej (por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18).

Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty, stanowi główne świadczenie kredytobiorców, natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez nich wpłat rat na walutę obcą (w tym przypadku na franka szwajcarskiego) wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika, w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji. Wobec powyższego poddanie ich kontroli pod kątem abuzywności było możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 3851 1 zd. drugie k.c.), a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13. W tym kontekście pozostają aktualne rozważania Sądu I instancji na temat wymogu wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem. W ocenie Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy powodowie mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo wieloletniego zobowiązania kredytowego przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną w dającym się przewidzieć realnie okresie, zważywszy, iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu lat. W szczególności brak było, w dniu zawierania umowy możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego zobowiązanych wobec banku, albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez poprzednika prawnego strony pozwanej. Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klienci nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli kursowej, a co za tym idzie klauzuli ryzyka kursowego nie został w umowie stron spełniony.

Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie, iż kredytobiorcy zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny, możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego kredytobiorców. Dodać do tego należy, iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.

Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 3851 § 1 k.c. nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych (por. orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18). Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego. Nie ma znaczenia dla oceny niedozwolonego charakteru tych postanowień to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak po jej podpisaniu zmieniała się jej treść. Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy.

Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień, wskazać na wstępie należy, iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.

W rozpoznawanej sprawie, stanowisko powodów, wyrażone w oświadczeniu złożonym na rozprawie w dniu 3 lutego 2022r. było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani, w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami. Eliminacja postanowień zakwestionowanych przez powodów z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia, jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony.

Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C - 260/18, postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, należy wykładać w ten sposób (a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw), iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi, które będą mieć zastosowanie dlatego, że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę. Takiej regulacji, (jak dotąd) w polskim porządku prawnym brak.

Uznając z tych powodów za niezasadne kolejne zarzuty materialne strony pozwanej tj. naruszenia art. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c., art. 358 § 2 i 3 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy prawo bankowe, które apelujący bank wywodził właśnie z oceny o możliwości wypełnienia powstałych w ten sposób luk w umowie stron postanowieniami wynikającymi z innych norm prawa krajowego, dodać także należy, iż nie można w sposób usprawiedliwiony przyjmować, że wolą stron w 2008 roku było zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych, w tym w ich odmianie, kredycie waloryzowanym (indeksowanym) do takiego pieniądza. Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych, które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza, by przypomnieć również sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia. Skoro tak, to uzasadnionym jest wniosek, iż tego rodzaju zabiegi, mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych, na możliwość sięgnięcia po które starała się wskazywać w czasie trwania postępowania rozpoznawczego strona pozwana, są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powodów – niedopuszczalne, skoro prowadziłoby to do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony. Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem, w jakim zobowiązanie kredytowe było przez konsumentów wówczas [***]. Powodowie chcieli otrzymać od banku nie walutę obcą, ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na zakup nieruchomości. Wszystko to prowadzi do wniosku, wbrew odmiennemu stanowisku strony pozwanej, że Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów wykładni i subsumpcji dotąd omówionych norm materialnych, uznając, że umowa z 28 kwietnia 2008 roku jest nieważna.

Konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy kredytu był obowiązek zwrotu na rzecz powodów na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. świadczeń uiszczonych na rzecz banku w związku z zawartą umową. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021r., III CZP 6/21, mającą moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Wobec powyższego, skoro powodowie uiścili na rzecz pozwanego do dnia 3 marca 2020r. kwoty 24.392,13 zł i 28.092,06 CHF, mogą skutecznie domagać się zasądzenia od pozwanego dochodzonych w nieniejszej sprawie kwot jako świadczeń nienależnych. Brak przy tym podstaw do przyjmowania, że w powodowie uiszczając na rzecz pzowanego banku raty kapitałowo-odsetkowe mieli świadomość, że spełniają śwaidczenie nienależne, godząc się tym samym ze swoim zubożeniem. Powodowie uiszczając raty kredytu działali w przeświadczeniu, że spełniają świadczenia z tytułu umowy, która dopiero ostatecznie okazała się umową nieważną. Ich działania były zatem nakierowane na zaspokojenie całkowicie innego zobowiązania.

Uwzględniając powyższe, zgłoszone przez powodów żądanie zasądzenia kwot  9.991,44 zł i 28.092,06 CHF zasługiwało zatem na uwzględnienie na podstawie art. 410§1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Chybione były przy tym zarzuty apelacji, iż ustawowe odsetki winny zostać zasądzone dopiero od uprawomocnienia się wyroku. Wbrew twierdzeniom pozwanego, wyrok wydany w niniejszej sprawie nie ma bowiem charakteru konstytutywnego, nie tworzy bowiem ani nowego stanu prawnego ani nie powoduje zmiany lub wygaśnięcia stosunku prawnego (zauważyć zresztą należy, że roszczenie powodów zgłoszone w sprawie obejmowało wyłącznie żądanie zapłaty, kwestia nieważności umowy kredytu była zatem badana przesłankowo). Wymagalność roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogadzenia, co do zasady jako roszczenia bezterminowego, następuje od dnia wezwania dłużnika do zapłaty. Zauważyć przy tym należy, iż zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21), roszczenie powodów oparte – jak wyżej wskazano na przepisach art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. - powstało z chwilą, kiedy brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny. Sytuacja tak powstała dopiero z chwilą odmowy potwierdzenia postanowień niedozwolonych przy znajomości i akceptacji przez konsumentów wszelkich skutków upadku umowy. Takie oświadczenia złożone zostały przez powodów na rozprawie w dniu 3 lutego 2022r., po stosownym pouczeniu ze strony Sądu, stąd też roszczenie odsetkowe uwzględnione zostało od następnego dnia tj. 4.02.2022r. 

Odnosząc się do zarzutów dotyczących nieprawidłowego nieuwzględnienia przze Sąd Okręgowy zgłoszonego przez pozwanego zarzutu potrącenia, to wskazac należy po pierwsze, że wierzytelności przedstawione przez pozwany [***] do potrącenia mają charakter bezterminowy, a ich byt jest uzależniony od trwałego unieważnienia (ubezskutecznienia) umowy. Dopiero trwała bezskuteczność niedozwolonego postanowienia powoduje, że umowa jest nieważna od samego początku i sprawia, iż powstają roszczenia obu stron o zwrot nienależnych świadczeń. Trwała bezskuteczność niedozwolonego postanowienia powstaje dopiero z chwilą, gdy konsument, który otrzymał wyczerpującą informację o konsekwencjach abuzywności klauzul zawartych w umowie, odmówi ich potwierdzenia i przywrócenia skuteczności z mocą wsteczną. W momencie składania odpowiedzi na pozew zawierającej zarzut potrącenia nie istniał stan bezskuteczności (nieważności) całej umowy, a zatem bank nie mógł domagać się zwrotu spełnionych na rzecz powodów świadczeń jako nienależnych. Niezależnie od powyższego, wierzytelności wzajemne pozwanego mają charakter bezterminowy w rozumieniu art. 455 k.c. Termin ich spełnienia nie jest bowiem oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania. Wymagalność roszczeń wynikających z zobowiązań bezterminowych należy określać przy uwzględnieniu art. 455 k.c. który stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Takiego wezwania strona pozwana wobec powodów nie wystosowała,  zatem nie mogą być uznana za wymagalne, co powoduje bezskuteczność oświadczenia o potrąceniu.

Za skuteczny w zakresie kwoty 200 800 zł uznać należy natomiast zarzut zatrzymania. W zakresie oceny skuteczności ww. zarzutu zatrzymania, wskazać należy po pierwsze, iż w ocenie Sądu Apelacyjnego umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej, co potwierdził  Sąd  Najwyższy w orzeczeniach z 7 marca 2017r. , sygn. II CSK 281/16 i z 16  lutego 2021r.,  sygn. III CZP 11/20 (zaprezentowane w nich stanowisko Sąd II instancji w całości podziela). Zgodnie z art. 496 k.c. (który ma zastosowanie także w sytuacji nieważności umowy – art. 497 k.c.), jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń umownych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Niewątpliwie stronie pozwanej przysługuje zwrot wypłaconego powodom kredytu. Odnośnie skuteczności doręczenia pozwanym oświadczenia o zatrzymaniu podzielić należy argumentację strony pozwanej, iż zawarcie takiego oświadczenia w piśmie procesowym, doręczonym pełnomocnikowi strony przeciwnej, upoważnionemu do odbioru pism, musi być uznane za skuteczne doręczenie samym powodom. Podkreślić należy, iż zarzut zatrzymania został uwzględniony wyłącznie w zakresie kwoty wypłaconego kapitału, bowiem stronie pozwanej nie przysługuje wynagrodzenie z tytułu korzystania z kapitału (tak TSUE w wyroku z dnia 15 czerwca 2023r., C-520/21). Jak wskazał [***], w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Sąd Apelacyjny, również abrobuje aktualne stanowisko TSUE (wyrok z dnia 14 grudnia 2023r. , C-28/22), zgodnie z którym art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy. Wobec powyższego, uwzględnienie zgłoszonego zarzutu zatrzymania pozostawało bez wpływu na roszczenie odsetkowe zasądzone przez Sąd Okregowy.

W uwzględnieniu powyższego, zaskarżony wyrok podlegał na podstawie art. 386§1 k.p.c. zmianie poprzez wskazanie, że strona pozwana ma prawo wstrzymać się ze spełnieniem świadczeń zasądzonych na rzecz powodów w punktach I i II zaskarżonego wyroku do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu na rzecz pozwanego banku kwoty 200 800 zł lub zabezpieczenia roszczenia o jej zwrot (art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.).

W pozostałej części apelacja strony pozwanej jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. zw. z art. 391 § 1 k.p.c., zasądzając od strony pozwanej na rzecz powodów, którzy przegrali sprawę na tym etapie w nieznacznej części, łącznie kwotę 4.050 zł, stanowiącą wynagrodzenie płenomocnika, obliczone na podstawie §10 ust. 1 pkt 2 w § 2 pkt 6 rozporządzenia [***] w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dodatkowo, na podstawie art. 350 §1 i 3 k.p.c. w komparycji i sentencji wyroku Sądu Okręgowego sprostowano oczywistą omyłkę w zakresie oznaczenia strony pozwanej. 

  

 

 

 

 

 

 

 

Pozywane banki

Prowadzimy procesy przeciwko niemal wszystkim polskim bankom, które oferowały kredyty indeksowane i denominowane do franka szwajcarskiego, w szczególności:

Raiffeisen Bank International (w tym Polbank EFG), PKO BP (w tym Nordea), Bank Pekao, Bank BPH, Santander Bank Polska (w tym Bank Zachodni WBK), Getin Noble Bank, mBank (w tym BRE Bank i MultiBank), Bank Millenium, Credit Agricole, Deutsche Bank Polska, ING Bank Śląski, BOŚ, BNP Paribas Bank Polska (w tym Fortis Bank i BGŻ), Eurobank, Santander Consumer Bank.

Siedziba Kancelarii frankowej Themi mieści się w Krakowie. Prowadzimy sprawy sądowe w Warszawie, Gdańsku, Katowicach, Wrocławiu i na terenie całego kraju.

Nasze wyroki w sprawach kredytów we frankach