Nasze wyroki frankowe Kredyt Bank Santander Bank Polska

Sygn. akt  I C  3080/22                                   

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 stycznia 2024 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia SO Agnieszka Włodyga

[***]

po rozpoznaniu w dniu  10 stycznia 2024 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [***] i [***] 

przeciwko Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie 

o zapłatę i ustalenie

1. ustala, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 34 1500 1142 5311 4004 1115 0000 z dnia 14 maja 2008 r. zawartej pomiędzy [***] i [***] a Kredyt Bankiem S.A. w Warszawie (aktualnie Santander Bank Polska S.A. w Warszawie);
2. zasądza od strony pozwanej Santander Bank Polska S.A. w Warszawie na rzecz powodów [***] i [***] łącznie kwotę 4.841,42 zł. (cztery tysiące osiemset czterdzieści jeden złotych czterdzieści dwa grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty;

• oddala powództwo w dalej idącej części;

11. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 11.817 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt I C  3080/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 stycznia 2024 r.

[***] i [***] w pozwie skierowanym przeciwko stronie pozwanej Santander Bank Polska S.A. w Warszawie (k. 2), wnieśli o:

- ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe Ekstralokum nr 34 1500 1142 5311 4004 1115 0000 z dnia 14 maja 2008 r. zawartej pomiędzy powodami a Kredyt Bank S.A. w Warszawie (aktualnie Santander Bank Polska S.A.)

- zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwoty 214.841,42 zł. z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 22 września 2022 r. do dnia zapłaty

- zasądzenie kosztów postępowania.

Powodowie wskazali, że zawarta przez strony umowa jest nieważna. W przedmiotowej umowie zawarte zostały niedozwolone postanowienia umowne odnoszące się do waloryzacji wysokości zaciągniętego kredytu. Strona pozwana przyznała sobie prawo do jednostronnego, niczym nieograniczonego kształtowania wysokości kursu sprzedaży CHF w tabeli kursowej. Umowa nie może się ostać bez indeksacji i należy stwierdzić jej nieważność. Powodowie nie zostali też prawidłowo poinformowani o ryzyku kursowym. Nie otrzymali pełnej informacji w tym zakresie. Powodowie wskazali, że domagają się zasądzenia na ich rzecz kwot które zostały uiszczone na  rzecz strony pozwanej w toku wykonywania nieważnej umowy. Powołali się na korzystne dla siebie orzecznictwo SN i TSUE. 

Strona pozwana Santander Bank Polska S.A. w Warszawie ustosunkowując się do żądań pozwu (k. 71) wniosła o oddalenie powództwa  i zasądzenie kosztów. Strona pozwana wskazała na specyfikę umów indeksowanych kursem CHF, dopuszczalność ustalania wysokości kredytu i rat na podstawie tabel kursów ustalanych przez Bank, udzielenia powodom informacji o mechanizmach funkcjonowania umowy i o ryzyku kursowym, brak naruszenia zasad ekwiwalentności umowy, zgodność umowy z przepisami prawa, z dobrymi obyczajami. 

Z ostrożności procesowej podniosła zarzut potrącenia i zatrzymania. Odnośnie zarzutu potrącenia wskazano, że obejmuje on dwie pozycje: kwotę udzielonego kapitału o wysokości 210.000 zł. i kwotę z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału o wysokości 74.179,66 zł., łącznie 284.179,66 zł. Odnośnie zarzutu zatrzymania wskazano, że został on podniesiony na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia i obejmuje te same pozycje które wskazane zostały w zarzucie potrącenia. Odpowiedź na pozew została podpisana przez pełnomocnika pozwanego Banku posiadającego umocowanie również do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 14 maja 2008 r. [***] zawarł z Kredyt Bankiem S.A. w Warszawie I Oddział w Krakowie umowę kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 34 1500 1142 5311 4004 1115 0000.

W umowie wskazano na wstępnie, że integralną częścią umowy są „Ogólne Warunki Kredytowania w [***] na [***] i [***] hipotecznych, stanowiące załącznik nr 1 do umowy, co do których kredytodawca oświadcza, że je otrzymał, zapoznał się z ich treścią i na stosowanie których wyraża zgodę. 

Dalej, zgodnie z umową strony m.in. postanowiły, że:

- bank udzieli kredytobiorcy kredytu w kwocie 210.000 zł. denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 360 miesięcy od dnia 14 maja 2008 r. do dnia 5 maja 2038 r.

- kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona wg kursu kupna dewiz dla w.w. waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2)

- kredyt przeznaczony jest na zakup lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy ul. [ADRES] [DZIAŁKA] w Krakowie oraz refinansowanie kwoty o wysokości 20.000 zł. poniesionej na zadatek 

- każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy wg kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 4 ust. 1a)

- wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w CHF. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych wg kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2)

- miesięczne raty kapitałowo-odsetkowe są ustalane w równej wysokości

- zabezpieczeniem kredytu jest hipoteka kaucyjna ustanowiona na nabywanej nieruchomości do kwoty 400.000 zł. oraz cesja praw z umowy ubezpieczenia lokalu.

W dniu 9 czerwca 2020 r., [***], która wyszła za mąż za [***] po zawarciu przez niego umowy kredytu – tj. w dniu 30 sierpnia 2008 r., przystąpiła do długu. W tym dniu strony zawarły aneks nr 1 do umowy kredytu z dnia 14 maja 2008 r. zgodnie z którym współdłużnikiem obok [***] została [***].

i [***] zawarli też w dniu 10 października 2022 r. umowę mocą której powód darował do majątku wspólnego stron wierzytelność którą posiada w stosunku do banku a dotyczącą okresu sprzed zawarcia związku małżeńskiego.

 (dow. umowa z dnia 14 maja 2008 r., k. 43, umowa o przystąpieniu do długu, k. 47, aneks nr 1 do umowy, k. 48, odpis skrócony aktu małżeństwa, k. 46, umowa darowizny wierzytelności, k. 50)

Uruchomienie kredytu nastąpiło zgodnie z umową. Powódkom wypłacono jednorazowo kwotę o wysokości 210.000 zł. co odpowiadało kwocie 103.632,06 CHF (po kursie 2,0264).

Powodowie uiszczając raty kapitałowo-odsetkowe w okresie do dnia 10 października 2022 r. uiścili łącznie na rzecz banku kwotę 214.841,42 zł.

(dow. zaświadczenie banku z dnia 29 lipca 2022 r., k. 55)

Powodowie, reprezentowani przez pełnomocnika, w piśmie z dnia 2 września 2022 r. wskazali, że umowa w związku z zastosowaniem przez bank klauzul niedozwolonych jest nieważna. W związku z tym wezwali bank do unieważnienia umowy i dokonania rozliczenia wszelkich wpłat dokonanych przez kredytobiorców.

W piśmie z dnia 28 września 2022 r. pozwany Santander Bank Polska S.A.  negatywnie ustosunkował się do powyższego  pisma.

 (dow. pismo z dnia 2 września 2022 r., k. 51, odpowiedź na reklamację, k. 53)  

[***] w 2008 roku chciał pożyczyć pieniądze celem zakupu mieszkania. W tym czasie był już w związku z [***]. W banku zaproponowano mu umowę indeksowaną do waluty CHF jako bardziej dla niego korzystną. Umowę przygotowaną przez bank przed podpisaniem przeczytał. W chwili obecnej nie pamięta czy mógł negocjować jakieś postanowienia umowy z którą zapoznał się gdy już była przygotowana do podpisu. Podpisując umowę nie zdawał sobie sprawy z ryzyk jakie się wiążą z jej zawarciem, nie był też informowany w jaki sposób bank ustala kursy walut. Wiedział, że kurs CHF może ulegań drobnym wahaniom. Kredyt został wypłacony osobie od której powód kupował mieszkanie w walucie PLN i w takiej walucie powód, później wspólnie z powódką – żoną, uiszczają raty kredytu.

W kupionym mieszkaniu do 2020 roku mieszkali powodowie, kiedy postanowili je sprzedać i przeprowadzić się do innego – większego mieszkania. [***] umowy przystąpiła powódka, współwłaścicielka nieruchomości na którą przeniesiono hipotekę ustanowioną na sprzedawanym mieszkaniu na zabezpieczenie umowy kredytu.

Podczas rozprawy w dniu 10 stycznia 2024 r. powodowie, po uprzednich pouczeniach ze strony sądu oświadczyli, że nie widzą możliwości wykonania umowy, również na innych dogodniejszych dla nich warunkach, wnoszą o stwierdzenie nieważności umowy zdając sobie sprawę z konieczności jej rozliczenia. 

Podczas rozprawy, pełnomocnik pozwanego Banku posiadający pełnomocnictwo również do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym, w obecności powodów i ich pełnomocnika oświadczył, że podtrzymuje zgłoszony w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia i zatrzymania. Odnośnie zarzutu potrącenia wskazał, że obejmuje on kwotę wypłaconego kapitału 210.000 zł. i kwotę 74.179,66 zł. jako wynagrodzenie za korzystanie z kapitału przez powodów. 

(dow. zeznania powodów i oświadczenia zgłoszone podczas rozprawy w dniu 10 stycznia 2024 r., k. 200; pełnomocnictwo pełnomocnika pozwanego Banku, k.  197)

Stan faktyczny sprawy ustalono w oparciu o dowody z dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały i  których prawdziwość w ocenie sądu nie budziła wątpliwości.

Zeznania złożone przez świadków  – 175, [***] – k. 185 (pracowników pozwanego Banku) uznano za wiarygodne. Z tym, że wskazać należy, że zeznania złożone przez świadków dot. ogólnych kwestii wiążących się z działalnością banku, konkretnym produktem  jakim był kredyt indeksowany do CHF, a nie umowy zawartej przez strony.

Zeznania złożone przez powodów co do zasady zasługiwały na wiarę, przede wszystkim przy uwzględnieniu faktów wynikających z dokumentów oraz przy ocenie zeznań w świetle zasad doświadczenia życiowego.

Dowód z opinii biegłego pominięto jako całkowicie zbędny dla ustaleń stanu faktycznego koniecznych dla zastosowania przepisów prawa i wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Podstawą faktyczną powództwa była umowa kredytu na cele mieszkaniowe Ekstralokum nr 34 1500 1142 5311 4004 1115 0000 zawarta przez powoda i poprzednika prawnego pozwanego Banku w  dniu 14 maja 2008 r., do której powódka przystąpiła na mocy aneksu z dnia 9 czerwca 2020 r. 

Powodowie wnieśli o ustalenie, że zawarta przez strony umowa jest nieważna oraz o zasądzenie od strony pozwanej na ich rzecz kwoty 214.841,42 zł. wraz z odsetkami; tj. kwoty jaką przez okres wykonywania umowy uiszczono łącznie na rzecz pozwanego Banku - w okresie do dnia 10 października 2022 r.    

Strona pozwana sprzeciwiła się żądaniom pozwu co do zasady oraz podniosła „z ostrożności procesowej” zarzut potrącenia i zatrzymania.

Odnośnie żądania ustalenia nieważności umowy o kredyt z dnia 14 maja 2008 r. wskazać należy, że zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. istnieje, gdy samo uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 5 kwietnia 2007 r., III AUa 1518/05). Strona posiada interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdy istnieje niepewność stanu prawnego, w szczególności gdy strona przeciwna kwestionuje jej prawo, a nie ma innych instrumentów takich jak powództwo o świadczenie lub ukształtowanie, które mogłyby zabezpieczyć chroniony prawem interes tej strony.

W ocenie sądu, powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. Jedynie bowiem wyrok ustalający może trwale i ostatecznie usunąć stan niepewności prawnej istniejący pomiędzy stronami. Nie może budzić wątpliwości, że o istnieniu bądź nieistnieniu wszystkich przyszłych obowiązków wynikających z faktów zwarcia umowy można przesądzić tylko na drodze powództwa o ustalenie. Odmiennej oceny ważności i związania umową stron, zwłaszcza na przyszłość, ale także odnośnie związania powodów szeregiem innych niż obowiązek spłaty kredytu obowiązków nie dało się definitywnie i wiążąco rozstrzygnąć za pomocą innego środka prawnego niż powództwo o ustalenie, co przemawiało za przychyleniem się do stanowiska powodów, że mają oni interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności umowy. Należy też zwrócić uwagę, że na podstawie umowy zawartej dnia 14 maja 2008 r. została wpisana hipoteka kaucyjna do księgi wieczystej. Celem dokonania prawidłowej oceny prawnej umowy zawartej przez strony  niezbędnym było uwzględnienie żądania pozwu w części dot. ustalenia nieważności umowy.

Jak już zaznaczono wyżej, powodowie w oparciu o wyrok ustalający będą mogli domagać się wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej w sytuacji braku zgody wierzyciela na jej wykreślenie. Po rozstrzygnięciu kwestii ważności/nieważności umowy strony będą mogły dokonać wzajemnego rozliczenia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że powodowie posiadali interes prawny w ustaleniu nieważności umowy i to ze skutkiem ex tunc.

Oceny prawnej spornej umowy dokonano w oparciu o obowiązujące przepisy prawne i orzecznictwo przede wszystkim SN, TSUE – najbardziej aktualne - na datę orzekania w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów indeksowanych walutą obcą (w dacie zawarcia przedmiotowej umowy). Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, z art. 69 ustawy Prawo bankowe i zasadą swobody umów – art. 353¹ k.c.

Sporna tu umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej spełnia wymagania art. 69 ustawy Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej). Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej. Wymaga bowiem podkreślenia, że w przeciwieństwie do umowy kredytu denominowanego znana była w tym przypadku od początku kwota kredytu w złotych (210.000 zł.). Przepis art. 358¹ § 2 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca. Zasady wypłaty kredytu w złotych i spłaty również w złotych nie pozostawiają wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie. Dopuszczalność prawna kredytów indeksowanych walutą obcą wynika z wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75 b Prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego była sprzeczna z prawem (zwłaszcza, że art. 69 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony – na co trafnie powoływała się strona pozwana.

Z przepisu art. 353 ¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu indeksowanego stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby indeksacja była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę (co prawda później niż strony zawarły umowę kwestionowaną w sprawie niniejszej) w przepisach Prawa bankowego jako jeden z rodzajów umów kredytowych. Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.

Zupełnie inną kwestią jest to, czy w związku z konsumenckim charakterem umowy zachodzi bezskuteczność postanowień umownych na zasadzie art. 385 ¹ § 1 k.c. – z dalszymi tego konsekwencjami. Zdaniem Sądu istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanych w złotówkach kwot rat na CHF według kursu z tabeli Banku – są klauzulami abuzywnymi. Dodać też trzeba, że zapisy umowy we wskazanej części przerzucają całe ryzyko zmiany kursu waluty na jedną ze stron umowy, czyniąc świadczenia obu  stron umowy nieadekwatnymi.

Zgodnie z art. 385¹ k.c.: § 1 Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Należy przy tym podkreślić, że wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretne postanowienie było z nim negocjowane.

Nadto zgodnie z art. 385 ² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18 na tle wykładni Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.UE L z dnia 21 kwietnia 1993 r.), której implementacji służyło wprowadzenie do polskiego Kodeksu cywilnego przepisów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, należy przyjąć, że postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ¹ § 1 zd. drugie k.c.).

Należy też stwierdzić, że powódki posiadają status konsumenta. Zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zawarcie umowy kredytu hipotecznego w dniu [DZIAŁKA] maja 2008 r. przez powodów miało na celu zapewnienie im uzyskania środków na zakup mieszkania położonego przy ul. [ADRES], w którym mieszkali do 2020 roku. [***] nie wykazał, aby powodowie zawierając przedmiotową umowę czynili to w związku z wykonywanym przez nich zawodem - jako przedsiębiorca, zawodowca, profesjonalista.

Kolejno, w umowie z dnia 14 maja 2008 r. wskazano, że Bank udzieli kredytobiorcy kredytu w kwocie 210.000 zł. indeksowanego kursem CHF. Rzeczywista równowartość kredytu miała zostać określona po jego wypłacie. W dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłacanych środków zostanie przeliczana do CHF wg kursu kupna walut określonego w tabeli kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Dalej wskazano, że rata kapitałowo-odsetkowa będzie wskazywana w walucie CHF, a rzeczywista wysokość rat kapitałowo - odsetkowych zostanie określona zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty raty i zostanie określona wg kursy sprzedaży dewiz dla CHF. Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych polskich w transzach. 

W efekcie, w umowie wskazano kwotę kredytu w złotych polskich, nie określono  w ogóle wartości kredytu wyrażonej w walucie obcej. Wartość ta miała zostać określona dopiero w momencie uruchomienia kredytu przy uwzględnieniu kursu kupna walut określonego w tabeli kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Zobowiązanie kredytobiorcy o nieokreślonej w dacie zawarcia umowy wysokości miało być ustalane jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF – po jego przeliczeniu wg kursu sprzedaży walut określonego w „tabeli kursów” obowiązującej w Banku w dniu spłaty.

Tym samym pozwany [***] miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej. Sama umowa została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez pozwany [***]. Powodowie nie mieli możliwości uzgadniania z Bankiem wszystkich postanowień konkretnej umowy. Powód był informowany, że umowa jest dla niego korzystna. W efekcie, postanowienia analizowanej umowy nie były uzgodnione indywidualnie z powodami w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c. W istocie, powód nie zostały też dostatecznie poinformowany o samym mechanizmie indeksacji, był zapewniany o stabilności franka szwajcarskiego i o orientacyjnej wysokości rat które zostały mu przedstawione w korzystnym świetle. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącej narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającej wysokość zobowiązania powoda/powodów względem Banku, zostały w przypadku umowy stron niniejszego postępowania uzgodnione indywidualnie. Brak jest dowodów wskazujących na możliwość negocjowania warunków umowy w tym zakresie. Podnieść należy, że przedmiotowa umowa, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co inne umowne klauzule indeksacyjne proponowane klientom przez banki w umowach kredytów indeksowanych/denominowanych w innych sprawach, które zawisły przez tut. Sądem. Powszechna jest też wiedza o tym, że w tym zakresie klienci nie mogli negocjować warunków umowy.

Odnosząc się następnie do kwestii przyjęcia, czy postanowienia dotyczące kursu wymiany waluty określają główny przedmiot umowy, czy też nie, wskazać należy, że pojawiły się w tym zakresie rozbieżności w orzecznictwie. Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 pkt. 44 należy uznać, że klauzule te określają przedmiot główny umowy kredytu. Jak z resztą podnosił pozwany [***], bez indeksacji, umowa jak ta zwarta z powódkami nie zostałaby w ogóle zawarta.

Zgodnie z treścią art. 385¹§ 1 k.c. abuzywność nie może być przyjęta w stosunku do postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Jednak w ocenie tut. Sądu postanowienia zawarte w kolejnych paragrafach  kwestionowanej umowy kredytu hipotecznego dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania, nie były określone jednoznacznie. Zgodnie z art. 4 ust. 2 w/w dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Dalej należało rozważyć, czy skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna. Nie wskazano w umowie, ani nie wynika to z regulaminu, w jaki konkretnie sposób tabela kursów kupna/sprzedaży walut jest ustalana. To zaś potwierdza przyjęcie, że sformułowanie umowy nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powoda w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17). W świetle więc stanu z chwili, na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma też znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej  z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy po dacie zawarcia umowy kredytu.  Powyższe prowadzi do uznania, że wymienione postanowienia umowy umożliwiały pozwanemu Bankowi arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powódek. Omawiane postanowienia umowy nie pozwalały jednoznacznie określić kwoty udzielonego kredytu. Tym samym wynikające z nich obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający interesy powódek jako konsumentów. Wskazane postanowienia należy ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzącym do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu.

Na marginesie tylko można wspomnieć, że postanowienia umowne o treści podobnej do tych analizowanych w niniejszym postępowaniu zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa UOKiK (np. klauzule nr 3178 oraz nr 5743 – dot. Bank Millennium S.A.). Wprawdzie według art. 23d ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. Tym samym tzw. rozszerzona skuteczność wpisu postanowienia do rejestru działa tylko na niekorzyść konkretnego przedsiębiorcy, przez którego stosowane postanowienie wpisano do rejestru. Niemniej analogiczna wręcz treść wpisanych do wspomnianego rejestru klauzul dodatkowo przemawia za przyjęciem wniosku o niedozwolonym charakterze postanowień badanych w niniejszym postępowaniu.

Postanowienia umowy zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c., a w związku z tym nie wiążą powódek, co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej. Wyeliminowanie ich i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu, oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powódkom powinna zostać przeliczona na walutę CHF a powódki w terminach płatności kolejnych rat powinny je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią ww. dyrektywy dokonaną przez TSUE w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r.:

1. a) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 385¹ i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje;
2. b) w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...));
3. c) nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...));
4. d) w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...);
5. e) nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

      Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały w PLN, a CHF był tylko walutą indeksacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie w ich miejsce przepisu, który w chwili zawarcia umowy jeszcze nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w CHF po wypłacie kredytu. Zbędne więc było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jaka byłaby wysokość zobowiązań z umowy przy przyjęciu innych wskaźników waloryzacji. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy - konsumenta.

      Odnosząc się do skutków uznania ww. klauzul za abuzywne, wskazać należy, że zgodnie z art.  385 1  §  2. k.c.  jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Zgodnie z art.  6 ust. 1 dyrektywy 93/13:  [***] stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

      W tym miejscu należy odnieść się do możliwości zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem dyspozytywnym. Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości  w orzeczeniu z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy miał możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 80-84; z dnia 26 marca 2019 r., [***] i [***]70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 64).

      W tym miejscu jeszcze raz powtórzyć należy, że w dacie zawarcia umowy tj. w dniu  14 maja 2008 r. nie istniały przepisy umożliwiające zastąpienie eliminowanych klauzul przepisami dyspozytywnymi.

      Co do koncepcji, zgodnie z którą wyeliminowaniu z umowy podlegałaby cała waloryzacja, wskazać należy, że pomija się przy niej to, że umowa jest skonstruowana w ten sposób (zarówno w przypadku kredytu denominowanego, jak i indeksowanego), że w trakcie trwania umowy zobowiązanie kredytobiorcy - konsumenta jest wyrażone w CHF. Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki, odnoszą się do kwoty zobowiązania w CHF. W czasie gdy była zawierana przedmiotowa umowa, banki stosowały oprocentowanie LIBOR 3M do zobowiązań wyrażonych w CHF, a WIBOR do zobowiązań wyrażonych w PLN. W  przedmiotowej umowie zastosowano stawkę LIBOR dlatego, że kwota zobowiązania wyrażona miała być w CHF. Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc strony nigdy nie zawarłyby umowy złotówkowej przy odsetkach LIBOR. Wydaje się, że operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR, doprowadziła by do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające z art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. Dlatego też, powództwo sformułowane w oparciu o drugą podstawę faktyczną (utrzymanie umowy w mocy bez indeksacji) nie zasługiwało na uwzględnienie.         

      Reasumując, wskazać należy, że dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej (indeksacyjnej) prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i  naruszenia art. 353 ¹ k.c., wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą i naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.

      Z powyżej wskazanych względów umowa o kredyt jest nieważna, o czym orzeczono w pkt I wyroku.

      Skutkiem ustalenia nieważności przedmiotowej umowy (ze skutkiem ex tunc) jest brak podstawy prawnej świadczeń z zaskarżonej umowy. Powinnością obu stron umowy jest ich wzajemne rozliczenie. Na datę wydania orzeczenia w niniejszej sprawie,  zgodnie z uchwałą SN z dnia 7 maja 2021r. sygn. akt III CZP 6/21

1. Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 ¹ § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.

2. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.
3. Nadaje uchwale moc zasady prawnej.

Wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu następuje dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej. Powodowie, dopiero na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r., po pouczeniach, zajęli stanowisko w tej kwestii. W tym dniu sąd wydał też wyrok, na mocy którego rozstrzygnięto, że zaskarżona umowa jest nieważna (kwestia ta byłą sporna do daty wydania wyroku). W efekcie, roszczenia obu stron nieważnej umowy z dnia 14 maja 2008 r. stały się wymagalne. Na marginesie zwrócić należy uwagę na wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2023 r. C – 28/22 TSUE w którym wskazano m.in., że terminy wymagalności obu stron nieważnej umowy powinny być symetryczne.

      Powodowie domagali się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 214.841,42 zł. tytułem zwrotu świadczeń uiszczonych przez nich na rzecz pozwanego Banku w trakcie wykonywania umowy (powodowie cały czas spłacają kredyt). Roszczenie w tej części, co do zasady, w całości zasługiwało na uwzględnienie, a fakt jego częściowego nieuwzględnienia wynikał w wyłącznie z faktu postawienia zarzutu potrącenia.

     Zgodnie z art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Zgodnie zaś z art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Ratio legis potrącenia jest przyspieszenie obrotu. Skutkiem potrącenia jest bowiem to, że dwie wierzytelności przysługujące wzajemnie dwóm podmiotom podlegają umorzeniu. Przez dokonanie tej czynności osiąga się efekt podobny do wykonania tych dwóch świadczeń, których faktycznie strony nie muszą spełniać, przez co unika się ryzyka i kosztów. Skutek potrącenia stanowi umorzenie potrącanych wierzytelności do wysokości tej spośród nich, która jest niższa. Potrącenie ustawowe, uregulowane w art. 498 k.c., którego podstawą jest oświadczenie woli jednej ze stron może być złożone jedynie wówczas, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 498 i nast. k.c. Potrącenie spełnia trzy funkcje. Efektem potrącenia jest taki stan, jaki nastąpiłby, gdyby obaj dłużnicy spełnili swoje świadczenia (funkcja zapłaty). Co prawda żaden z nich nie uzyskuje świadczenia, ale każdy zostaje zwolniony ze swojego długu. Potrącenie spełnia również funkcję egzekucyjną. Dzięki jego zastosowaniu następuje skutek taki, jakby potrącający wymusił wykonanie zobowiązania. Wreszcie potrącenie ma funkcję gwarancyjną. W momencie, kiedy staje się dopuszczalne, wierzyciel ma pewność zaspokojenia wierzytelności. Potrącenie dokonywane jest przez złożenie przez jedną z uwikłanych w podwójny stosunek zobowiązaniowy osób stosownego oświadczenia woli. Potrącenie jest więc prawem podmiotowym. Przepis art. 498 k.c. przewiduje kilka przesłanek, których spełnienie umożliwia zastosowanie tej instytucji. Są nimi: wzajemność wierzytelności (tzn. dłużnik jest jednocześnie wierzycielem swojego wierzyciela i odwrotnie), jednorodzajowość świadczeń, wymagalność obu wierzytelności oraz możliwość dochodzenia ich przed sądem. Oświadczenie o potrąceniu stanowi zatem materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia.

      Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie rozliczenie stron nieważnej umowy kredytu następuje zgodnie z teorią dwóch kondykcji. Powodowie mają wymagalne roszczenie wobec pozwanego Banku o zwrot świadczeń uiszczonych na podstawie nieważnej umowy, strona pozwana ma wymagalne roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału. Potrącenie kwoty 210.000 zł. wypłaconej powodom przez Bank z wierzytelnością dochodzoną pozwem (214.841,42 zł.)  dokonane przez Bank reprezentowany przez osobę posiadającą upoważnienie do dokonywania również czynności o charakterze materialnoprawnym należy ocenić jako dopuszczalne i w pełni skuteczne. Na skutek potrącenia wierzytelności każdej ze stron uległy umorzeniu do wierzytelności niższej, czyli wierzytelności pozwanego Banku. Oczywistym jest, że potrącenie dotyczy wierzytelności wymagalnej a wobec przyjęcia, że wymagalność roszczeń zarówno kredytobiorcy jak i kredytodawcy nastąpiła w dniu 10 stycznia 2024 r., potrącenie ma skutek od tej daty.

     Zarzut potrącenia ponad kwotę wypłaconego kapitału czy zarzut zatrzymania w całości nie zasługiwały na uwzględnienie w świetle najnowszego orzecznictwa TSUE o czym niżej.

W efekcie, powództwo w części obejmującej żądanie zapłaty podlegało uwzględnieniu do wysokości kwoty 4.841,42 zł. i odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2024r.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę na ostatnie orzeczenia wydane przez TSUE, a dot. umów denominowanych/indeksowanych do kursu CHF.

W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. C – 140/22 TSUE wskazał m. in., że bank nie ma prawa żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału oraz odsetek za zwłokę liczonych od dnia wezwania do zapłaty.

W postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r. C – 756/22 TSUE podtrzymał stanowisko zajęte w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. C – 756/22 co do tego, że bank ma prawo domagać się zwrotu wypłaconego kapitału oraz odsetek za zwłokę.

     W wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r. C – 28/22 TSUE wskazał na brak podstaw do stosowania przez bank prawa zatrzymania oraz że terminy wymagalności obu stron nieważnej umowy powinny być symetryczne.

     Przytoczone orzeczenia świadczą o zasadności roszczeń obu stron w zakresie żądania zapłaty i zarzutu potrącenia od daty w której w najwcześniej możliwym momencie każdy podmiot mógł skierować swe roszczenia wobec drugiej strony nieważnej umowy.

      W efekcie, w pkt I wyroku uwzględniono żądanie pozwu o ustalenie nieważności umowy, w pkt. II uwzględniono żądanie pozwu o zapłatę ponad kwotę objętą zasadnym zarzutem potrącenia, a w pkt III wyroku oddalono powództwo o zapłatę wobec skutecznie podniesionego zarzutu potrącenia i wobec braku podstaw do zasądzenia odsetek tytułem opóźnienia za okres wcześniejszy niż doszło do wymagalności roszczenia.

      O kosztach postępowania orzeczono w pkt IV wyroku zgodnie z art. 100 k.p.c. i § 2 pkt 6 rozporz. [***]. z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. W realiach sprawy powodów należy uznać za stronę, która wygrała proces w przeważającej części. Fakt częściowego oddalenia żądania o zapłatę wobec uwzględnienia zarzutu potrącenia, wobec  zasady rozliczania nieważnych umów o kredyt tzw. frankowy, wg teorii dwóch kondykcji, nie może wpływać na odmienną ocenę. Dodać należy, że strona pozwana do końca obstawała, że umowa jest ważna, a zarzut potrącenia podniesiony został z ostrożności procesowej, jako forma obrony tzw. kaskadowej. Na zasądzone koszty składają się dwie pozycje: 1.000 zł. – opłata sądowa od pozwu, 10.800 zł. – wynagrodzenie pełnomocnika powódek i 17 zł. – opłata kancelaryjna od pełnomocnictw procesowych.

sek.

1. Odnotować uzasadnienie wyroku;
2. Odpis wyroku z uzasadnieniem ekspediować pełnomocnikowi powoda;
3. 1 miesiąc.

                                                              19 stycznia 2024 r.