Wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt I ACa 634/21, Sąd Apelacyjny w Warszawie, I Wydział Cywilny, rozpoznał apelację Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III C 234/19.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku w zasadniczej części, utrzymując korzystne rozstrzygnięcie zasądzające na rzecz naszej Klientki kwotę 18.735,42 zł oraz 32.439,94 CHF. Zmiana dotyczyła przede wszystkim odsetek oraz uwzględnienia zarzutu zatrzymania zgłoszonego przez bank.

Sąd Apelacyjny zasądził również od PKO BP S.A. na rzecz naszej Klientki kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 lutego 2022 r. do dnia zapłaty.

Spór o kredyt we frankach PKO BP – Własny Kąt hipoteczny

Sprawa dotyczyła umowy kredytu mieszkaniowego Własny Kąt hipoteczny nr 23 1020 4391 0000 6996 0010 8175, zawartej 25 listopada 2008 r. z PKO BP S.A.

W Części Szczegółowej Umowy wskazano, że kwota udzielonego kredytu wynosi 75.242,60 CHF. Kredyt został przeznaczony na budowę lokalu mieszkalnego w Rzeszowie wraz z miejscem postojowym oraz na opłacenie prowizji banku. Okres kredytowania wynosił 240 miesięcy.

Był to kredyt powiązany z frankiem szwajcarskim, w którym finansowanie przeznaczone na zobowiązania w Polsce było wypłacane w złotych, natomiast rozliczenia odwoływały się do kursów z tabeli PKO BP.

Wyrok Sądu Okręgowego korzystny dla naszej Klientki

Wyrokiem z dnia 27 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od PKO BP S.A. na rzecz naszej Klientki:

• 18.735,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty,
• 32.439,94 CHF, w tym 31.060,47 CHF z odsetkami od dnia 11 stycznia 2019 r. oraz 1.379,47 CHF z odsetkami od dnia 6 lutego 2020 r.,
• 7.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,
• a także nakazał pobrać od banku na rzecz Skarbu Państwa 2.388,08 zł tytułem części nieuiszczonych wydatków na opinię biegłego.

Bank zaskarżył ten wyrok, jednak Sąd Apelacyjny nie podzielił zasadniczych zarzutów apelacji.

Wypłata kredytu w złotych

Sąd ustalił, że bank wypłacił z tytułu umowy kredytu łącznie 148.290,80 zł. Pierwsza wypłata wyniosła 110.833 zł, co bank przeliczył po kursie 2,724000 jako równowartość 40.687,59 CHF. Następnie wypłacono 37.457,80 zł, przeliczone po kursie 2,948000 jako równowartość 12.706,17 CHF.

W sprawie istotne było to, że nasza Klientka nie wiedziała przy zawieraniu umowy, jaką dokładnie kwotę w złotych otrzyma od banku i czy będzie ona odpowiadać kwocie wskazanej we wniosku kredytowym.

Mechanizm tabel kursowych PKO BP

Zgodnie z Częścią Ogólną Umowy, w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w złotych stosowany miał być kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów.

Przy spłacie zadłużenia z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego środki miały być pobierane w złotych jako równowartość raty w walucie kredytu, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w PKO BP S.A. według aktualnej tabeli kursów.

Oznaczało to, że bank stosował własną tabelę kursową zarówno przy wypłacie kredytu, jak i przy spłacie rat.

Kredyt na cele mieszkaniowe

Sąd ustalił, że nasza Klientka wraz ze współkredytobiorcą zawarła umowę w celu realizacji potrzeb mieszkaniowych. W dacie zawarcia umowy pracowała w Irlandii, uzyskiwała wynagrodzenie w euro i nie prowadziła działalności gospodarczej.

Kredytowany lokal służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, a mieszkanie nie było wynajmowane. Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny oceniały więc sprawę z uwzględnieniem konsumenckiego charakteru umowy.

Brak rzetelnej informacji o ryzyku kursowym

Sąd Okręgowy ustalił, że przed zawarciem umowy nasza Klientka nie została ustnie poinformowana przez pracowników banku o ryzykach związanych z oferowanym produktem i w konsekwencji nie była świadoma rozmiaru tego ryzyka. Takich informacji nie otrzymał również drugi kredytobiorca.

Kredytobiorcy byli zapewniani, że frank szwajcarski jest bardzo stabilną walutą, mimo że rata kredytu może być zmienna. Nasza Klientka nie została także poinformowana o możliwości spłacania kredytu bezpośrednio w CHF w momencie zawarcia umowy.

Sąd: umowa nie była kredytem walutowym sensu stricto

Sąd Okręgowy uznał, że skoro środki zostały wypłacone w złotych i w takiej walucie nasza Klientka początkowo spłacała raty, to umowa była kredytem denominowanym, a nie kredytem czysto walutowym.

Sąd wskazał, że sama konstrukcja kredytu denominowanego była co do zasady dopuszczalna, jednak konkretna umowa naruszała granice swobody umów z uwagi na sposób określenia świadczeń stron.

Sąd: bank jednostronnie określał wysokość świadczenia

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko naszej Klientki, że umowa była sprzeczna z art. 353¹ k.c., ponieważ wysokość świadczenia banku została określona w sposób jednostronny i arbitralny przez bank.

Kluczowe znaczenie miał § 4 ust. 2 Części Ogólnej Umowy, zgodnie z którym przy wypłacie kredytu w złotych stosowany był kurs kupna dla dewiz obowiązujący w PKO BP według aktualnej tabeli kursów. Kredytobiorczyni nie znała jednak kursu, po jakim zostaną wypłacone transze, a umowa nie wyjaśniała sposobu tworzenia tabeli kursowej.

Sąd: tabela kursów naruszała równowagę stron

Sąd uznał, że klauzule przeliczeniowe dawały bankowi, jako stronie ekonomicznie silniejszej, uprawnienie do kształtowania zakresu obowiązków konsumenta według własnego uznania.

Nawet jeśli tabela kursów banku była sporządzana z uwzględnieniem kursów rynku międzybankowego, to umowa nie wskazywała, że parametry tabeli banku mają być identyczne jak parametry rynkowe. Powodowało to dowolność banku przy tworzeniu tabeli oraz brak realnej kontroli po stronie kredytobiorcy.

Sąd: możliwość spłaty w CHF nie usuwała wadliwości umowy

Bank argumentował, że kredytobiorca mógł spłacać kredyt bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Sąd Okręgowy uznał jednak, że nie zmienia to oceny umowy.

Nawet możliwość spłaty w CHF nie usuwała wadliwości mechanizmu wypłaty kredytu w złotych według kursu jednostronnie określanego przez bank. Bank powinien stosować jasne i niebudzące wątpliwości zasady zarówno przy wypłacie kredytu, jak i przy każdym możliwym sposobie jego spłaty.

Nieważność umowy ex tunc

Sąd Okręgowy uznał, że nieważność postanowień umownych prowadzi do nieważności całej umowy kredytu ex tunc, na podstawie art. 58 § 3 k.c.

W ocenie Sądu strony nie zawarłyby umowy bez postanowień przewidujących denominację kredytu. Świadczyło o tym m.in. ustalenie odsetek w oparciu o stawkę referencyjną LIBOR dla waluty CHF. Sąd wskazał, że na rynku finansowym nie są znane umowy kredytów złotowych oprocentowanych przy wykorzystaniu stóp procentowych przeznaczonych dla franka szwajcarskiego.

Brak możliwości zastąpienia klauzul kursem średnim NBP

Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastąpienia nieważnych klauzul denominacyjnych innym przepisem dyspozytywnym. W szczególności nie mógł znaleźć zastosowania art. 358 k.c., ponieważ w obecnym kształcie nie obowiązywał w dacie zawarcia spornej umowy.

Sąd odrzucił również możliwość odwołania się do art. 354 k.c. w zw. z art. 56 k.c. i przeliczenia zobowiązania według średniego kursu CHF publikowanego przez NBP.

Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Niezależnie od naruszenia art. 353¹ k.c., Sąd Okręgowy uznał, że umowa była nieważna również z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Wynikało to z nieprawidłowego wykonania przez bank obowiązku informacyjnego dotyczącego ryzyk związanych z zawarciem umowy.

Sąd podkreślił, że minimalny poziom informacji o ryzyku kursowym powinien obejmować wskazanie maksymalnego dotychczasowego kursu oraz obliczenie wysokości raty i salda zadłużenia przy takim kursie. Dopiero takie informacje pozwoliłyby przeciętnemu klientowi banku racjonalnie ocenić ryzyko finansowe.

Klauzule były także abuzywne

Sąd Okręgowy uznał również, że w umowie znalazły się niedozwolone postanowienia umowne. Klauzule przeliczeniowe, odwołujące się do tabeli kursowej banku, nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcami i kształtowały prawa oraz obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

Bank przypisał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości wypłaconego kredytu i wysokości rat. Nasza Klientka nie wiedziała, jaka kwota kredytu w złotych zostanie jej ostatecznie wypłacona, a kwota ta okazała się niższa niż wskazana we wniosku kredytowym.

Spread jako dodatkowe wynagrodzenie banku

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że w sprawie nie dochodziło do rzeczywistej transakcji wymiany walut, a pobieranemu od kredytobiorców spreadowi nie odpowiadało żadne świadczenie banku. W istocie spread stanowił więc dodatkową prowizję na rzecz banku, której wysokości konsument nie mógł oszacować.

Sąd ocenił wprowadzenie dodatkowego wynagrodzenia banku w postaci dowolnie kształtowanego spreadu, przy jednoczesnym braku odpowiedniej informacji o ryzyku walutowym, jako naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów konsumenta.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku w zasadniczej części

PKO BP S.A. zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego, zarzucając m.in. brak pełnej legitymacji procesowej po stronie powodowej, błędne ustalenia faktyczne, naruszenie przepisów o ocenie dowodów oraz błędną kwalifikację umowy jako kredytu denominowanego.

Sąd Apelacyjny nie uwzględnił apelacji banku co do zasady. Zaskarżony wyrok został zmieniony jedynie częściowo: oddalono powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot zasądzonych w punkcie pierwszym za okres od dnia 20 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty oraz zastrzeżono wykonanie świadczenia za jednoczesnym zaoferowaniem przez naszą Klientkę zwrotu bankowi kwoty 148.290,80 zł.

Zarzut zatrzymania banku

Sąd Apelacyjny uwzględnił zgłoszony przez bank zarzut zatrzymania. W sentencji wskazano, że zapłata przez PKO BP S.A. na rzecz naszej Klientki kwot zasądzonych przez Sąd Okręgowy nastąpi za jednoczesnym zaoferowaniem przez kredytobiorczynię zwrotu na rzecz banku kwoty 148.290,80 zł.

Kwota ta odpowiadała kapitałowi wypłaconemu przez bank w wykonaniu umowy kredytu.

Prawomocna wygrana naszej Klientki

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie I ACa 634/21 stanowi prawomocne, korzystne rozstrzygnięcie dla naszej Klientki w sporze z PKO BP S.A. dotyczącym umowy kredytu Własny Kąt hipoteczny.

Sąd Apelacyjny utrzymał zasadniczą część korzystnego wyroku Sądu Okręgowego, a apelacja banku została oddalona w pozostałym zakresie. Naszej Klientce zasądzono także 4.050 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Kancelaria Themi – kredyt we frankach, PKO BP i Własny Kąt hipoteczny

Kancelaria Themi reprezentuje kredytobiorców w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, w tym umów zawieranych z PKO BP S.A.

Prowadzimy sprawy obejmujące m.in.:

• kredyt we frankach w PKO BP,
• umowy Własny Kąt hipoteczny,
• kredyty denominowane do CHF,
• nieważność umów kredytów frankowych,
• dochodzenie zwrotu świadczeń w PLN i CHF,
• apelacje banków w sprawach frankowych,
• zarzut zatrzymania,
• rozliczenia po nieważności umowy kredytu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie I ACa 634/21 jest kolejnym prawomocnym rozstrzygnięciem korzystnym dla naszej Klientki w sprawie dotyczącej kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim.